Document · PDF

Bijlage B - Ontwerp-Omgevingsvisie 1.0 NF - met wijzigingen

It Beslút 11 juli 2024, gemeente Noardeast-FryslânBij agendapunt: Vaststellen Omgevingsvisie gemeente Noardeast-Fryslân36.862 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Ontwerp

Omgevingsvisie Datum 31 oktober 2023 Versie: 1.0 Ontwerp + wijzigingen na reacties

COLOFON Opdrachtgever

Gemeenteraad Noardeast-Fryslân

Rapport gegevens Rapport Opsteller

Ontwerp-Omgevingsvisie 1.0 + wijzigingen na reacties Redactieteam Cluster Omjouwing & Ekonomy

Vastgesteld Door Datum Paraaf

Gemeente Noardeast-Fryslân Postbus 1 9100 AA Dokkum Tel. (0519) 29 88 88 info@noardeast-fryslan.nl www.noardeast-fryslan.nl

Omgevingsvisie

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD

SAMENVATTING

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

DE OMGEVINGSVISIE VAN NOARDEAST-FRYSLAN Inleiding Kader op hoofdlijnen en relatie bestaand beleid Hoe is de Omgevingsvisie tot stand gekomen? Hoe verder? Leeswijzer

7 7 7 8 11 11

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

US GOUD: ONZE KERNKWALITEITEN Een gevarieerd landschap met een rijke cultuurhistorie Unieke gebieden Rust, ruimte, weidsheid en donkerte Sterke Regiostad Dokkum, vitale en leefbare dorpen Onze stuwende sectoren: landbouw en agrofood, maakindustrie, recreatie en toerisme Sterke sociale samenhang en een hoog geluksgevoel

14 16 16 17 17 17 18

4 4.1 4.2

WAAR MOETEN WE REKENING MEE HOUDEN? De leefomgeving verandert: trends en ontwikkelingen Beleid en regels van andere overheden

20 20 23

5 5.1 5.2 5.3

VISIE OP HOOFDLIJNEN Onze visie We werken mei-inoar: samenwerkingsprincipes Hoe wegen we af: afwegingsprincipes

26 26 27 31

6 6.1 6.2 6.3 6.4

KERNOPGAVEN Levendige dorpen en stad waar het prettig wonen en leven is Gezonde en vitale mensen in een gezonde, veilige leefomgeving Een gezonde economische structuur en toeristisch-recreatief aantrekkelijk Een energieneutrale, klimaatbestendige en biodiverse gemeente

35 36 43 48 57

7 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

UITWERKING PER DEELGEBIED Het Buitengebied Natuurgebieden Regiostad Dokkum Voorzieningenkern Kollum De dorpen

67 68 76 78 90 95

8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6

UITVOERING Inzet van verschillende instrumenten Omgevingsvisie Omgevingsprogramma’s Omgevingsplan Monitoring, aanvulling en herziening van de visie Grondbeleid, kostenverhaal en milieubeginselen

101 101 102 102 103 103 103

2 BIJLAGEN 1. Ferkenning, Takomst Noardeast-Fryslân 2. Enquête Omgevingsvisie Noardeast 3. Uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie 4. Foto van de Leefomgeving 5. Toekomstvisie Voorstraat Kollum 6. Toekomstbeelden Dorpenclusters BIJLAGE AFBEELDINGEN EN KAARTEN 1. Afbeelding samenvatting Omgevingsvisie 2. Afbeelding proces tot stand komen Omgevingsvisie 3. Kaart kernkwaliteiten Noardeast-Fryslân 4. Kaart belangrijkste kwaliteiten Dokkum 5. Kaart belangrijkste kwaliteiten Kollum

Omgevingsvisie

VOORWOORD Wy binne bliid dat ús Omjouwingsfisy der leit! De Omjouwingsfisy is opsteld om rjochting te jaan foar de takomst. In stip op de hoarizon om nei ta te wurkjen de kommende jierren. It giet oer ús leefomjouwing dêr 't ús deistich libben plakfynt. Dêr 't wy yn wenje, wurkje, leare, ûntspanne, ús ferpleatse. De Omjouwingsfisy giet ús dus allegearre oan. Yn in bysûnder en ynteraktyf proses hawwe ús ynwenners, doarpen, ûndernimmers, agrariërs en maatskiplike organisaasjes meipraat en weardefolle ynbring jûn. Want Noardeast-Fryslân is “Ferbûn mei de Mienskip”. Wy wurkje graach gear en bliuwe yn petear mei de Mienskip. De maatskippij en dus ek ús omjouwing feroaret konstant, de omjouwing is nea ôf. Dy feroaringen en ûntwikkelings folgje inoar hieltyd flugger op. Wy wolle in ynnovative en ûndernimmende gemeente wêze dy 't ynspilet op de kânsen dy 't harren foardogge. Want wy binne derfan oertsjûge dat in ûndernimmende hâlding ús by steat stelt om mei oplossingen te kommen foar de útdagingen dy 't op ús ôf komme. Dizze Omjouwingsfisy is in earste ferzje mar is net ôf. We witte no al dat der ûnderwerpen net of te min beneamd binne yn de Omjouwingsfisy en dat der noch opjeften folgje. Tagelyk kin it ek sa wêze dat opjeften oplost wurde of ûnderwerpen minder spylje sille yn de takomst. Ik sis elkenien dy 't in bydrage levere hat oan dizze Omjouwingsfisy hertlik tank.

Ut namme fan it kolleezje fan B & W winskje ik jo in soad lêsplezier, en nûgje elkenien út om gear te wurkjen oan in fitaal, sûn, ûndernimmend, duorsum en oantreklik Noardeast-Fryslân!

Bert Koonstra Wethâlder wenjen, romte en fergunnings

Omgevingsvisie

SAMENVATTING Onze Omgevingsvisie geeft de gewenste ontwikkeling weer van de fysieke leefomgeving. Dat is de omgeving waarin ons dagelijkse leven plaatsvindt, waarin we met elkaar wonen, werken, leren, voor elkaar zorgen, ontspannen en ons verplaatsen. De Omgevingsvisie gaat over de natuurlijke én de door de mens gevormde omgeving. Fitaal, sûn, ûndernimmend, duorsum en oantreklik zijn de doelen waar we nu en de komende jaren aan werken. Onze stip op de horizon is 2030. Dit is ons Takomstperspektyf: In 2030 is Noardeast-Fryslân een vitale, gezonde, ondernemende en duurzame gemeente met een sterke Mienskipssin. Je kunt in Noardeast-Fryslân prettig wonen en werken in de gemeente zelf of de regio. De gunstige ligging in de noordelijke stedelijke driehoek draagt daaraan bij. De economische structuur is verbeterd door een evenwichtige en duurzame mix van economische activiteiten. Noardeast-Fryslân staat op de kaart als een aantrekkelijk en gastvrij (water)recreatiegebied. Dokkum is een aantrekkelijke, sterke regiostad en de dorpen zijn vitaal en leefbaar, de voorzieningen bereikbaar. We koesteren onze diverse landschappelijke kwaliteiten en unieke gebieden. Onze elektriciteitsbehoefte wordt in 2030 voor minimaal 70% op een duurzame wijze opgewekt en we zijn een eind op weg om klimaatbestendig te worden.

Noardeast-Fryslân is een mooie gemeente met bijzondere kwaliteiten. We noemen dat onze kernkwaliteiten, ‘Us Goud’. Us Goud is onze identiteit, waar we trots op zijn. Us Goud willen we koesteren en beschermen. Tegelijkertijd zijn er allerlei ontwikkelingen en grote maatschappelijke opgaven waar we rekening mee moeten houden en mee aan de slag moeten. Die bepalen mede de richting voor de komende 10 jaar en de prioriteiten voor ons beleid voor de leefomgeving. Om op koers te blijven richting Takomstperspektyf is een aantal principes leidend. We noemen dat onze afwegings- en samenwerkingsprincipes. Deze zijn belangrijk bij alle plannen van de gemeente, van inwoners, instelling of ondernemers. We werken graag samen met de Mienskip. De gemeente is en blijft daarom in gesprek met onze inwoners, dorpen, ondernemers, agrariërs en maatschappelijke organisaties over ontwikkelingen en uitdagingen. We starten in het hier en nu Onze kernkwaliteiten zijn ons vertrekpunt en we houden rekening met trends en ontwikkelingen. We werken toe naar de doelen fitaal, sûn, undernimmend, duorsum en oantreklik te zijn in de toekomst. De trends, ontwikkelingen én onze doelen tezamen bepalen onze kernopgaven We kunnen onze doelen alleen behalen door te werken aan de kernopgaven. Dit zijn de onderwerpen waar we de komende jaren prioriteit aan geven.

Als we daaraan werken bereiken we uiteindelijk het geschetste Takomstsperspektyf. De spelregels (afwegings- en samenwerkingsprincipes) vormen het kader hoé we werken aan onze toekomst Deze gebruiken we bij ontwikkelingen en beleid. Hiermee wegen we af of de ontwikkeling bijdraagt aan de doelen en hoe we samenwerken.

Omgevingsvisie

Hoe bereiken we onze doelen? De doelen van deze Omgevingsvisie kunnen op meerdere manieren bereikt worden. Het is zeker niet de bedoeling dat we alles in regels vastleggen. We onderscheiden onderstaande manieren om onze doelen te bereiken: 1. Feitelijk handelen. Hierbij is onze rol vooral uitvoerend of faciliterend 2. Juridisch. Dit gaat om beleidsvorming en/of regelgeving. De gemeentelijke rol is hierbij vooral sturend en toetsend. 3. Communicatie. Door duidelijk te communiceren kan ook veel bereikt worden. Hierdoor ontstaat bewustzijn. 4. Financieel. Door bijvoorbeeld subsidies in te stellen. Onze rol: stimulerend. 5. Afspraken. Hierbij is onze rol vooral regisserend. Per opgave kunnen we bepalen welke van de bovenstaande manieren we inzetten om onze doelen kunnen bereiken.

Takomstperspektyf 2030

Doelen: Fitaal, Sûn, Undernimmend, Oantreklik en Duorsum

Onderstaande afbeelding is vervangen door een in huisstijl opgemaakte afbeelding

In 2030 is Noardeast- Fryslân een vitale, gezonde, ondernemende en duurzame gemeente met een sterke Mienskipssin. Je kunt in Noardeast- Fryslân prettig wonen en werken in de gemeente zelf of de regio. De gunstige ligging in de noordelijke stedelijke driehoek draagt daaraan bij. De economische structuur is verbeterd door een evenwichtige en duurzame mix van economische activiteiten. Noardeast- Fryslân staat op de kaart als een aantrekkelijk en gastvrij (water)recreatiegebied. Dokkum is een aantrekkelijke, sterke regiostad en de dorpen zijn vitaal en leefbaar, de voorzieningen bereikbaar. We koesteren onze diverse landschappelijke kwaliteiten en unieke waarden. Onze energiebehoefte wordt in 2030 voor 70% op een duurzame wijze opgewekt en we zijn een eind op weg om klimaatbestendig te worden.

Afwegingsprincipes 1.

Kernopgaven Bevatten strategische keuzes 1. 2. 3. 4.

Ús Goud (kenmerken en identiteit van het gebied) staat centraal (landschapsbiografie als onderlegger) We versterken aan de hand van Us Goud kwaliteiten van het gebied en/of voegen nieuwe toe 3. Het draagt bij aan een leefomgeving die fitaal & sûn, oantreklik, duorsum en ûndernimmend is 4. Het plan van de één wordt niet het probleem van de ander, nu en in de toekomst (verantwoording) 5. Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies (inspanning en motivering) 6. We handelen zo inclusief mogelijk (inspanning en motivering) 2.

Levendige dorpen en stad waar het prettig wonen is Gezonde en veilige leefomgeving Gezonde economische structuur en toeristisch- recreatieve aantrekkelijk Een energieneutrale, klimaatbestendige en biodiverse gemeente

Samenwerkingsprincipes 1. 2. 3. 4.

We gaan uit van het ja- mits- principe We bekijken vraagstukken in samenhang (integraal) We werken gebiedsgericht en durven onderscheid te maken We doen het mei- inoar en sluiten niemand uit

Kernkwaliteiten: Us Goud

Trends en ontwikkelingen

Een gevarieerd landschap met een rijke cultuurhistorie: waardevolle landschapselementen, monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten 2. Unieke waarden: Unesco werelderfgoed Waddenzee en Nationaal Park Lauwersmeer, Nationaal Landschap De Noardlike Fryske Wâlden 3. Rust, ruimte, weidsheid en donkerte 4. Regiostad Dokkum, vitale en leefbare dorpen 5. Onze stuwende sectoren/sleutelsectoren: landbouw en agrofood, bouw, (metaal- ) industrie, recreatie en toerisme 6. Sterke sociale samenhang en hoog geluksgevoel

Minder inwoners: minder jongeren, meer ouderen, kleinere gezinnen, toenemende migratie Leefbaarheid onder druk: zorg voor aanbod en kwaliteit van woningen en voorzieningen. Aandacht voor gezondheid, welvaart, werkgelegenheid 3. Sinds Corona werken we meer thuis 4. Klimaat verandert 5. Duurzaamheid en energietransitie 6. Landschap en natuur verschralen 7. Economische ontwikkelingen: globalisering, toenemende toerisme, onlineshopping, afnemende landbouw 8. Technologische ontwikkelingen gaan snel 9. Rol van de overheid verandert 2.

Afbeelding1 De kern van de Omgevingsvisie: 1. Neem de kernkwaliteiten ‘Us Goud’ als vertrekpunt en probeer deze kernkwaliteiten te behouden 2. Hou rekening met trends en ontwikkelingen 3. Hanteer de samenwerkings- en afwegingsprincipes 4. Formuleer hoe de ontwikkeling bijdraagt aan de doelen.

1 Zie voor grotere afbeelding de bijlage ‘afbeeldingen en kaarten’.

De omgevingsvisie van Noardeast-Fryslân

Omgevingsvisie

DE OMGEVINGSVISIE VAN NOARDEAST-FRYSLAN

2.1

Inleiding

Omgevingsvisie

Dit is de Omgevingsvisie van de gemeente Noardeast-Fryslân. Met deze visie geven we de gewenste ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van de gemeente voor de komende jaren weer. Hierbij vormen de bestaande kwaliteiten en uitdagingen het uitgangspunt. De visie is gemaakt in samenspraak met de Mienskip. De stip op de horizon is 2030. Maar soms kijken we wat verder vooruit in de toekomst. De visie nodigt iedereen uit om een bijdrage te leveren aan het versterken van de kwaliteiten van Noardeast-Fryslân. Ontwikkelingen gaan steeds sneller. Dit vraagt om een flexibele aanpak met de mogelijkheid visies en plannen aan te passen aan nieuwe inzichten. De Omgevingsvisie is dan ook een dynamisch document. Na vaststelling wordt de visie regelmatig geëvalueerd en aangepast. De stip op de horizon blijft hetzelfde, maar de route om er te komen wordt aangepast aan ontwikkelingen en nieuwe inzichten. De Omgevingsvisie is één van de nieuwe instrumenten onder de Omgevingswet. Deze Omgevingswet treedt op 1 januari 2024 in werking. De Omgevingswet heeft als doel een gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit in stand te houden en te bereiken. De Omgevingsvisie geeft hier invulling aan.

2.2

Kader op hoofdlijnen en relatie bestaand beleid

De Omgevingsvisie beschrijft: - de kwaliteiten van Noardeast-Fryslân die we willen behouden; - met welke trends en ontwikkelingen we rekening (moeten) houden; - onze doelen; - wat we gaan doen om de doelen te bereiken (opgaven). In de Omgevingsvisie zijn we zo duidelijk mogelijk over wat wel en niet mogelijk is aan ontwikkelingen in de gemeente. De visie legt de basis vast en nodigt daarnaast uit tot verdere ontwikkelingen die Noardeast-Fryslân versterken. We hebben gekozen voor een Omgevingsvisie waarin we de hoofdlijnen beschrijven. We gaan niet in op alles wat er speelt in de gemeente. Het gaat over het ‘grotere plaatje’. Daarmee geven we ruimte voor maatwerk en voor uitwerking op detailniveau. De Omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving én raakt het sociale domein. Het gaat over onze mogelijkheden om te wonen, werken, recreëren en ondernemen, nu en in de toekomst, en in een gezond en veilig leefklimaat. We bespreken thema’s zoals gezondheid, veiligheid, leefbaarheid, onderwijs, welzijn en zorg. Deze zijn onlosmakelijk verbonden met elkaar en met thema’s uit het fysieke domein (zoals verkeer, wonen, werken, recreatie, natuur, landschap, erfgoed, klimaat en bodem). In onderstaande figuur is dit verbeeld.

Afbeelding Relatie van het sociale en het fysieke domijn

Omgevingsvisie

Afbeelding Het Sociale domein en het fysieke domein

De Omgevingsvisie zien we als een paraplu waaronder verschillende beleidsvelden bij elkaar komen. De Omgevingsvisie is daarmee hét integrale kaderstellende document voor de fysieke leefomgeving van de gemeente Noardeast-Fryslân. De hoofdlijnen van het bestaande beleid en sectorale deelvisies zijn meegenomen in het opstellen van deze Omgevingsvisie. Het bestaande beleid blijft ook gelden. Wanneer voor het bestaand beleid blijkt dat het op onderdelen strijdig is met de Omgevingsvisie, dan is de Omgevingsvisie leidend. De visie bindt de gemeente in de uitwerking van nieuw beleid. Dit betekent dat nieuw te maken beleidsdocumenten in lijn moeten zijn met de Omgevingsvisie. Zie hiervoor ook hoofdstuk 8. De Omgevingsvisie zorgt hiermee voor samenhang in het beleid. We gaan inventariseren welk beleid de komende periode zal worden herzien en bewaken de samenhang hierin.

2.3

Hoe is de Omgevingsvisie tot stand gekomen?

In deze paragraaf vertellen we welk proces we hebben doorlopen en hoe we aan participatie hebben gedaan. Van Ferkenning naar Ferbining naar Fisy We zijn begonnen met een verkenning. We hebben het bestaande beleid geïnventariseerd en onderzocht welke opgaven er op ons afkomen. Dit heeft geleid tot het document Ferkenning, Takomst Noardeast-Fryslân (zie bijlage 1). We hebben hierin op hoofdlijnen beschreven welke beleidslijnen we belangrijk vinden omdat ze een goede bijdrage leveren aan de toekomst die we onze gemeente toewensen: fitaal, sûn, undernimmend, duorsum en 0antreklik (de doelen). We hebben dat gedaan met de kennis en kunde in de gemeentelijke organisatie. Het document was vertrekpunt voor verdere visievorming samen met de samenleving en de politiek.

Afbeelding Proces tot stand komen Omgevingsvisie

Omgevingsvisie

De Ferkenning leverde vragen op voor de Mienskip. We zijn daarmee op verschillende manieren in gesprek gegaan met onze inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en andere betrokkenen. De fase van dialoog noemen we de Ferbining. We hebben getoetst of onze mienskip zich herkende in de doelen en de opgaven die we hebben beschreven in de Ferkenning. We hebben gevraagd wat zij belangrijk vinden in hun leefomgeving en waar ze juist zorgen over hebben. We hebben gevraagd welke rollen zij voor zichzelf en de gemeente zien bij het realiseren van gezamenlijke ambities.

Korte enquête Oanheakker: inloop en verdiepend gesprek in dorpen en wijken Win-actie jongeren en mentimeter op scholen Themabijeenkomsten

Integratielab

De resultaten hebben we gebruikt om onze kernkwaliteiten te benoemen, de doelen te toetsen en de kernopgaven te formuleren. Het resultaat van de Ferbining is belangrijke input geweest voor onze Omgevingsvisie in het algemeen (Fisy) en vooral voor de hoofdstukken over de stad en de dorpen. We benoemen hier een paar highlights uit de resultaten van de Ferbining. Voor meer achtergrondinformatie verwijzen we naar de Enquête Omgevingsvisie Noardeast-Fryslân (bijlage 2), Uitgangspunten Omgevingsvisie (bijlage 3) en de website. Onze inwoners zijn over het algemeen tevreden over hun omgeving. Zij beoordelen hun omgeving gemiddeld met een 7,3. Zij waarderen vooral de rust en ruimte. Het weidse karakter van het land, de openheid, veel natuur en groen vinden zij belangrijk. Maar ook de prachtige monumentale gebouwen, voorzieningen in de buurt, aandacht voor de geschiedenis van een plek. Zorgen heeft men over groenonderhoud, natuur, biodiversiteit, landbouw en klimaatverandering. Bij jongeren staan verkeersveiligheid, een goed milieu voor mens en dier (én geen troep in de natuur!) en goede speelvoorzieningen hoog op de agenda. De wordcloud geeft een beeld van de kwaliteiten die zijn genoemd in de Oanheakker, de dialoogwagen waarin de gesprekken met de dorpen hebben plaatsgevonden.

Omgevingsvisie

Afbeelding Wordcloud door inwoners genoemde kwaliteiten van Noardeast-Fryslân.

Foto van de Leefomgeving We hebben ervoor gekozen om een Omgevingsvisie op te stellen zonder plan-m.e.r.-procedure. Onze Omgevingsvisie is een Omgevingsvisie 1.0. Een visie die te globaal is om een goede milieutoets op uit te voeren. Voor zover er na deze Omgevingsvisie plannen in lijn met de visie worden uitgevoerd zal een zelfstandige onderbouwing worden gemaakt die ook ingaat op de locatiekeuze. In deze vervolgprocedures wordt vanzelfsprekend ook zorgvuldig naar alle milieuaspecten gekeken. In latere versies van de Omgevingsvisie kan het zijn dat er wel aanleiding en basis is voor het opstellen van een planMER. We hebben wel een Foto van de Leefomgeving opgesteld (zie bijlage 4). De Foto van de Leefomgeving beschrijft de huidige situatie van 10 aspecten van de leefomgeving (de nulsituatie). Het geeft aan welke knelpunten er kunnen ontstaan door autonome ontwikkelingen. Dat inzicht hebben we gebruikt om de Omgevingsvisie aan te scherpen. Met het doel de knelpunten op te lossen of het effect ervan te verminderen.

Omgevingsvisie

Zienswijzen Op 7 december 2023 heeft de gemeenteraad van gemeente Noardeast-Fryslân ingestemd met het vrijgeven van de ontwerp-Omgevingsvisie voor inspraak. De ontwerp-Omgevingsvisie heeft twee keer ter inzage gelegen. De eerste periode liep van 14 december tot 26 januari 2024. Later is de visie opnieuw ter inzage gelegd tussen 29 februari en 10 april 2024. Er zijn 26 inspraakreacties binnengekomen. In de reactienota zijn de inspraakreacties samengevat en genummerd. Hier is een antwoord op de inspraakreacties gegeven. In de nota is ook aangegeven of de visie is aangepast en op welke manier. De reacties zijn volgens de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) geanonimiseerd.

2.4

Hoe verder?

De samenleving verandert voortdurend. We vinden het belangrijk dat de Omgevingsvisie blijft passen bij Noardeast-Fryslân. Door ontwikkelingen of gewijzigde inzichten kan er behoefte zijn om deze visie bij te sturen, zodat deze actueel en toepasbaar blijft. Beleid en regelgeving worden regelmatig geëvalueerd en herzien. We doorlopen voortdurend een cyclisch proces van beleidsontwikkeling, vertalen naar regels, uitvoering en terugkoppeling, de zogenaamde beleidscyclus (zie hoofdstuk 8.1). We monitoren hoe de leefomgeving zich ontwikkelt en evalueren de werking van de Omgevingsvisie. Hieruit blijkt dan wanneer het nodig is om de visie bij te sturen. Dit doen we: -

2.5

één keer in de vier jaar wordt de doorwerking van de Omgevingsvisie grondig geëvalueerd en wordt de koers waar nodig bijgesteld. Dit doen we bijvoorbeeld in het jaar nadat een nieuw coalitieprogramma is vastgesteld. Dit doen we bijvoorbeeld in het jaar nadat een nieuw coalitieprogramma is vastgesteld zodat deze speerpunten kunnen worden meegenomen in de visie. De Mienskip heeft de mogelijkheid om input te leveren op de visie. Gedurende de vier jaar worden deze aandachtspunten bijgehouden. De input wordt gebruikt bij de 4-jaarlijkse herziening. We leggen dit ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. als er aanleiding voor is kan tussentijds de Omgevingsvisie op ondergeschikte onderdelen worden aangepast. Bijvoorbeeld vanwege nieuw beleid bij Provincie of Rijk, denk aan de ontwikkeling van een nieuwe Provinciale Omgevingsvisie en de Novex2). Of vanwege wijziging van eigen thematisch beleid of een andere visie op een bepaald deelgebied. Deze aanpassingen leggen we zoveel mogelijk gebundeld aan de gemeenteraad voor.

Leeswijzer

De visie begint met vier inleidende hoofdstukken en een beschrijving van het ‘nu’. Hier gaat het om de kwaliteiten van onze gemeente, de ontwikkelingen in de samenleving en de wet- en regelgeving waar we mee te maken hebben. In dit deel beschrijven we ook op welke manier we met onze inwoners, partners, maatschappelijke organisaties en andere overheden willen samenwerken. Vervolgens richten we ons op de toekomst. In hoofdstuk 5 beschrijven we hoe 2030 er wat ons betreft uitziet: ons Takomstperspektyf. De weg daar naartoe komt aan de orde in hoofdstuk 6. Hier beschrijven we de kernopgaven in het algemeen. We passen dat stramien vervolgens toe in het daaropvolgende hoofdstuk, waar per deelgebied steeds de kwaliteiten en daarna de kernopgaven en uitgangspunten voor de uitvoering worden beschreven. De gebieden die we onderscheiden zijn: - Buitengebied 2 Programma NOVEX staat voor Nationale Omgevingsvisie Extra

Omgevingsvisie

- Natuurgebieden - Regiostad Dokkum - Voorzieningenkern Kollum - De dorpen In hoofdstuk 8 worden de instrumenten beschreven die ingezet kunnen worden en bijdragen aan verwezenlijken, uitvoeren en actualiseren van de Omgevingsvisie.

Omgevingsvisie

Us goud: onze kernkwaliteiten

Omgevingsvisie

US GOUD: ONZE KERNKWALITEITEN Onze gemeente is prachtig en heeft een heel eigen karakter. Mede door de ligging aan de Waddenzee, het kenmerkende landschap, de karakteristieke dorpen en de mensen die er leven heeft de gemeente een eigen identiteit. Dit willen we behouden en versterken: we willen de gemeente nog mooier en ‘eigener’ maken. Dat is een grote ambitie, want we weten dat er veel ontwikkelingen op ons af komen die grote impact hebben op onze omgeving. Daarom is het erg belangrijk om de kwaliteiten die we hebben en die onze identiteit vormen te kennen, te koesteren en mee te wegen bij de ontwikkeling van nieuwe plannen. Dan blijft de gemeente identiteitsvol, herkenbaar, mooi. Dan blijven we Noardeast-Fryslân! We hebben tijdens de fase van Ferbining geluisterd naar de mienskip en hebben gekeken naar wat karakteristiek is voor onze gemeente. Daaruit hebben we zes kernkwaliteiten geformuleerd. Kernkwaliteiten zijn de belangrijkste kwaliteiten van onze gemeente. Dit zien we als onze sterkste punten. We willen deze behouden en doorgeven aan volgende generaties. Onze inwoners hebben deze kwaliteiten ook benoemd. Het zijn kenmerken van de leefomgeving die zij waarderen, waar ze trots op zijn en die ze willen behouden. Veel van onze inwoners werken in de landbouw en middenen kleinbedrijf. Onze gemeente heeft een sterk arbeidspotentieel van mbo-opgeleide mensen.

De inwoners vormen een levende mienskip en zijn samen met ons landschap, de dorpen, de stad, onze talen, cultuur en manier van leven, ‘ús goud’!

KERNKWALITEITEN: US GOUD 1. Een gevarieerd landschap met een rijke cultuurhistorie: waardevolle landschapsstructuren en -elementen, monumenten, beschermde stads- en dorpsgezichten en ander erfgoed. 2. Unieke gebieden: Unesco werelderfgoed Waddenzee, Nationaal Park Lauwersmeer, en Nationaal Landschap De Noardlike Fryske Wâlden. 3. Rust, ruimte, weidsheid en donkerte. 4. Sterke Regiostad Dokkum, vitale en leefbare dorpen. 5. Onze stuwende sectoren: landbouw en agrofood, bouw, (metaal-) industrie maakindustrie (met name bouw en metaal), recreatie en toerisme. 6. Sterke sociale samenhang en hoog geluksgevoel.

Hoe gaan we om met onze kernkwaliteiten? Omdat ús goud zo belangrijk is en we het willen behouden, gebruiken we onze kernkwaliteiten altijd als vertrekpunt bij ontwikkelingen. Dit betekent dat we in kaart brengen wat ús goud op deze plek is en hoe een voorgenomen ontwikkeling bijdraagt aan ús goud. Wanneer een ‘gewenste’ ontwikkelingen nadelig effect heeft op een kernkwaliteit wegen we zorgvuldig integraal af en motiveren we de uiteindelijke keuze die gemaakt wordt.

Omgevingsvisie

Onderstaande afbeelding is vervangen waarbij een paar verbeteringen zijn doorgevoerd

3.1

Omgevingsvisie

Een gevarieerd landschap met een rijke cultuurhistorie

Noardeast-Fryslân heeft een rijk landschap met veel waardevolle landschappelijke, cultuur-historische en biodiverse structuren en elementen. Het landschap is niet van de ene op de andere dag ontstaan. Zie voor grotere afbeelding de bijlage ‘afbeeldingen en kaarten’. Wat we nu elke dag om ons heen zien, is gevormd over een periode van duizenden jaren. Eerst door de ijstijden, vervolgens onder invloed van water (de zee en water dat vanaf zuidelijker gelegen hogere zandgronden naar ons toestroomde) en vervolgens door de mens, in innige samenwerking met de bodem en de natuurlijke omstandigheden. Uit alle verschillende perioden in de geschiedenis zijn structuren en landschapselementen nog steeds zichtbaar. Ons landschap vertelt daardoor het verhaal van Noardeast-Fryslân. Elke tijdsperiode heeft een dusdanige invloed gehad dat we er in het gebruik van het landschap nog steeds mee te maken hebben én van profiteren. Kortom: het ontstaan van het landschap en de bodem die hierbij gevormd is, maakt ons landschap karakteristiek én bruikbaar. Door de verschillen in ontstaansgeschiedenis (door ligging, ondergrond, water en menselijk handelen) zijn er in onze gemeente 10 verschillende landschapstypen ontstaan. Elk landschapstype heeft zijn eigen karakteristiek.

Vaak bepaalt de ondergrond (bodem) hoe het eruit ziet, welke soorten planten en dieren er leven en hoe we het als mens (kunnen) gebruiken. Soms zijn de verschillen subtiel en moet je ze leren zien, soms zijn de verschillen overduidelijk. Die verschillende karakteristieken willen we in stand houden. Ze dragen namelijk bij aan de verschillende identiteiten binnen onze gemeente en zijn basis voor het gebruik van het landschap en de verscheidenheid in biodiversiteit. Voor een uitvoerige beschrijving van het ontstaan van het landschap, de verschillende landschapstypen, de bijbehorende karakteristieken en landschappelijke kwaliteiten verwijzen we naar onze landschapsbiografie. In onze digitale landschapsatlas is op kaart na te zoeken waar welke karakteristieken en kwaliteiten te vinden zijn. De landschapsbiografie en digitale atlas zijn kennisdocumenten die als basis gebruikt dienen te worden bij het maken van beleid. De gemeente is rijk aan cultureel erfgoed. Er zijn 526 rijksmonumenten en de gemeente hoort daarom bij de grote monumentengemeenten van Nederland. Ook heeft de gemeente de meeste archeologische monumenten en percelen. En zijn er 12 beschermde dorpsgezichten en één beschermd stadsgezicht.

Naast deze door het rijk aangewezen monumenten en beschermde gezichten zijn er nog veel meer waardevolle elementen zoals karakteristieke panden in de stad en dorpen, bijzondere landschapselementen en karakteristieke erfbeplanting in het buitengebied. Cultureel erfgoed is sfeerbepalend en belangrijk voor de identiteit van plekken. Het maakt de gemeente aantrekkelijk om te leven en het is belangrijk voor toerisme. Ons erfgoed is karakteristiek voor ons gebied en daarom iets om trots op te zijn en te behouden voor de toekomst.

3.2

Unieke gebieden

Noardeast-Fryslân heeft hoogwaardige natuur- en landschapsparken. De Waddenzee aan de noordzijde is uitgeroepen tot Unesco Werelderfgoed. Het is op wereldschaal een uniek natuurgebied. De openheid, het droogvallen van grote delen tijdens eb en het weer overspoelen bij vloed, en de hoge natuurkwaliteiten zijn karakteristiek voor de Waddenzee. Nationaal Park Lauwersmeer ligt in het noordoosten op de grens met de provincie Groningen. In 1965 is een zeedijk aangelegd waardoor de Lauwerszee een meer werd. Het gebied is vooral beroemd om de vele soorten vogels die er leven en broeden. Naast natuurgebied met unieke soorten zoals de zeearend, is het een waardevol recreatiegebied. Een groot deel van het (voormalig) veengebied aan de zuidzijde valt binnen het Nationaal Landschap Noardlike Fryske Wâlden. De elzensingels maken het tot een prachtig landschap waar een unieke combinatie van agrarisch gebruik, bewoning, natuur en cultuurhistorie aanwezig is. De Provincie heeft de Waddenzee en het Lauwersmeer aangewezen tot het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Een stuk van de de oude loop van het Dokkumer Grutdjip verdergaand via de Aldswemmer is

Omgevingsvisie

een belangrijke verbinding binnen het NNN. Deze verbinding is nog niet compleet aangelegd. Hierdoor De wens is een aaneengesloten verbinding tot aan de Zwagermieden op de grens met de buurgemeente Dantumadiel en verder richting Leeuwarden. In de gebieden die behoren tot het NNN staan de belangen van natuurkwaliteiten voorop.

3.3

Rust, ruimte, weidsheid en donkerte

3.4

Sterke Regiostad Dokkum, vitale en leefbare dorpen

3.5

Onze stuwende sectoren: landbouw en agrofood, maakindustrie, recreatie en toerisme

Dit zijn belangrijke kwaliteiten van Noardeast-Fryslân. Ze werden in de Ferbining ook het meest genoemd door onze inwoners. Deze kwaliteiten versterken en ondersteunen elkaar. De aanwezige natuur en kansen voor biodiversiteit passend bij het landschap, hangen samen met de aanwezigheid van stilte, rust, ruimte, weidsheid en duisternis. De inwoners waarderen de aanwezigheid en daarmee de beleving van deze eigenschappen sterk. Donkerte en stilte zijn steeds zeldzamer geworden in het volle Nederland. Donkerte en stilte zijn in het noorden van de gemeente het meest voelbaar en zichtbaar. Het Lauwersmeergebied is expliciet benoemd als Dark Sky park. Hier zijn echte donkerte en echte stilte aanwezig én te beleven.

De 52 dorpen in Noardeast-Fryslân zijn over het algemeen zeer vitaal. De sociale samenhang is sterk. Mensen pakken samen zaken op en zorgen voor elkaar. De inwoners zijn in veel dorpen onmisbaar voor het op peil houden van basisvoorzieningen in de dorpen. Denk aan dorpshuizen, maar ook sportvoorzieningen. Hier ontmoeten mensen elkaar en van hieruit organiseren zij samen activiteiten. Niet alle voorzieningen zijn in alle dorpen aanwezig maar over het algemeen wel bereikbaar. Dokkum en Kollum zijn de kernen met bovenlokale voorzieningen zoals gezondheidszorg en scholen voor voortgezet onderwijs. De stad Dokkum heeft als grootste en centrale kern in de regio een belangrijke regiofunctie (zie hoofdstuk 7.3). Dit betekent een groot verzorgingsgebied met bereikbare voorzieningen. De stad is goed bereikbaar via Centrale As en de ontsluitingsstructuur van rondwegen. Daarmee heeft Dokkum ook een functie voor het bieden werkgelegenheid door de aanwezigheid van bedrijventerreinen. Dokkum heeft een prachtige, compacte binnenstad met een uniek historisch karakter. De beeldbepalende bolwerken en grachten omsluiten de binnenstad. De verbinding met en ligging aan de Dokkumer Ie is een belangrijke kwaliteit van Dokkum.

De economie is belangrijk voor de leefbaarheid van de regio. In Noardeast-Fryslân kennen we drie vier belangrijke ‘stuwende sectoren’. Dit zijn sectoren die een significante bijdrage leveren aan de groei en ontwikkeling van de regio voor de langere termijn. Ze spelen een belangrijke rol in het stimuleren van economische activiteiten, het creëren van werkgelegenheid en het genereren van inkomsten. Als deze (“exporterende”) sectoren goed presteren is de verwachting dat het ook goed gaat met verzorgende en afhankelijke sectoren. De belangrijke stuwende sectoren in onze gemeente zijn landbouw en agrofood, maakindustrie (met name bouw en metaal) en in toenemende mate de recreatie- en toerisme sector. Landbouw en agrofood Noardeast-Fryslân bestaat voor het grootste deel uit landbouwgronden. In de noordelijke kleischil worden voornamelijk pootaardappelen geteeld, vooral voor de export. Deze teelt is van hoge kwaliteit en van grote betekenis op wereldschaal. Dit komt door de goede omstandigheden: een overheersende frisse zeewind, een goede agrarische infrastructuur en de vruchtbare zeeklei in de bodem. In de overige agrarische gebieden zien we vooral veeteelt. Hiermee samenhangend is van oudsher de agrofood sector erg belangrijk in Fryslân. De landbouw in Noardeast-Fryslân is voortdurend in ontwikkeling.

Op diverse locaties en in de hele keten wordt voortdurend geïnnoveerd en ontwikkeld.

Omgevingsvisie

Maakindustrie De maakindustrie (in het bijzonder metaal) en bouwnijverheid zijn door hun innovatie kansrijk voor de toekomst. Kenmerkend voor de regionale metaalindustrie is de ‘related variety’: individuele bedrijven houden zich bezig met de bewerking van metaal en productie van metalen toepassingen, maar het product is telkens anders. In potentie is dit goed voor een sterke regionale economie, waarin ondernemers elkaar niet wegconcurreren maar elkaar opzoeken voor innovaties. De bouwsector is sterk in de regio en is erg divers. Ook innoveert de sector op meerdere fronten, zoals smart materials, constructie en ontwerp. De vooruitzichten voor de sector zijn gunstig, met name voor de werkgelegenheid in de regio door modulaire productie van woningen in de fabriek. Recreatie en toerisme sector Het toerisme in onze regio groeit, waardoor het een steeds belangrijkere economische sector wordt. De stad Dokkum en de kleinere dorpen zijn erg aantrekkelijk voor toeristen en recreanten. Het Waddengebied en het Lauwersmeer zijn trekpleisters voor fietsers, wandelaars en watersporters. Er ligt er een uitgebreid netwerk van aantrekkelijke routes in ons gebied. De staande mastroutes verbinden het Nationaal Park Lauwersmeer met Leeuwarden (via Dokkum) en met Kollum. Daarnaast zijn veel waterwegen bevaarbaar met motorboten, sloepen, SUP-boards en kano’s.

Deze routes, de horecagelegenheden en diverse soorten verblijfsaccommodaties bieden volop mogelijkheden voor toeristen en recreanten, voor zowel kort als langer verblijf.

3.6

Sterke sociale samenhang en een hoog geluksgevoel

Het gemiddelde inkomen van huishoudens in Noardeast-Fryslân is lager dan in Nederland en ook iets lager dan in Fryslân. Toch voelt 89% van onze inwoners zich gelukkig (peildatum 2022). We noemen dat de Friese paradox. Het Fries Sociaal Planbureau (FSP) stelt dat Friezen minder waarde hechten aan geld en status. Voor de Friese paradox geeft men een aantal verklarende factoren waaronder: de waardering van rust en ruimte, de sterke sociale samenhang (Mienskip), relatief weinig sociaaleconomische en culturele verschillen, binding door de Friese taal en cultuur en het ervaren van veiligheid. En ook het zich mee-verantwoordelijk voelen voor de leefomgeving. Dit zijn dan ook absolute topkwaliteiten van onze gemeente!

Omgevingsvisie

Waar moeten we rekening mee houden?

Omgevingsvisie

WAAR MOETEN WE REKENING MEE HOUDEN? We leven in een dynamische tijd; er verandert voortdurend van alles. Hierdoor zijn er steeds nieuwe trends en ontwikkelingen waar we op moeten inspelen. Niet alles is te voorspellen, maar we kunnen voor bepaalde zaken wel een inschatting maken. En er in ons beleid zo goed mogelijk rekening mee houden. Trends en ontwikkelingen hebben invloed op het ruimtegebruik en de druk op de ruimte. De belangrijkste trends en ontwikkelingen die relevant zijn voor deze Omgevingsvisie zijn hier beschreven. En natuurlijk ook het beleid van de andere overheden waar we rekening mee moeten houden. Daarmee is dit hoofdstuk belangrijke input voor de opgaven we voor ons zien (hoofdstuk 6).

4.1

De leefomgeving verandert: trends en ontwikkelingen De samenstelling en omvang van de bevolking verandert We hebben te maken met demografische veranderingen. Hieronder geven we een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen. Omdat het gaat om verwachtingen is het belangrijk om de prognoses te blijven monitoren. Er zijn in de toekomst minder inwoners in onze gemeente dan nu. Het Fries Sociaal Planbureau verwacht dat tussen 2020 en 2030 het aantal inwoners daalt van 45.000 naar ruim 43.000. De samenstelling van de bevolking verandert langzamerhand: we hebben te maken met ontgroening en vergrijzing. Ontgroening betekent dat het aandeel kinderen en jongeren in de totale bevolking afneemt. Vergrijzing betekent een toename van het aandeel senioren in de bevolking. Het aantal geboorten daalt. Tegelijkertijd neemt het aantal 65-plussers toe. Jong volwassenen (15 – 30 jaar) vertrekken al decennialang vanwege studie of werk. Dit neemt op provinciaal niveau iets af. De veranderingen in de studiefinanciering kan hiervoor een reden zijn, waardoor jongeren langer thuis blijven wonen. Ook kan een vertrek minder noodzakelijk zijn door meer opleidings- en baanmogelijkheden in de regio of provincie. Gezinnen worden kleiner en het totaal aantal huishoudens daalt op termijn licht. Tegelijkertijd zien we toenemende migratie.

Dat is het gevolg diverse politieke en economische ontwikkelingen in de wereld en door klimaatontwikkelingen. Dit vraagt om ruimte voor opvang en/of permanente woonruimte. Volgens de prognoses gaan deze trends de komende jaren door. Deze bevolkingsontwikkelingen hebben consequenties voor veel aspecten van de samenleving, zoals de woningmarkt, arbeidsmarkt, onderwijs, zorg en het voorzieningenniveau. Het kan de leefbaarheid beïnvloeden. In ons beleid en onze plannen zullen we hier rekening mee moeten houden. Ondanks bovenstaande verwachtingen is er momenteel krapte op de woningmarkt in Nederland. Om het woningtekort terug te dringen en een gezond evenwicht te bereiken heeft het Rijk in 2022 het programma Woningbouw vastgesteld. Met dit programma wordt landelijk ingezet op de realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030. Hiervan moet ten minste twee derde van de nieuwbouwwoningen voor lagere- en middeninkomens betaalbaar zijn. Sinds Corona werken we meer thuis De coronacrisis heeft voor een versnelde omslag naar meer thuiswerken gezorgd. Het lijkt erop dat ook na Corona meer mensen deels thuis werken. Dat maakt het gemakkelijker om te werken in de Randstad en te wonen in Noord-Nederland. Want afstanden zijn minder belangrijk als vaker

Omgevingsvisie

thuiswerken normaler wordt. De eventuele komst van de Lelylijn kan hier nog meer aan bijdragen. Thuiswerken vraagt om een goede digitale verbindingen. Automobiliteit Kilometerheffing voor autoverkeer staat weer op de landelijke politieke agenda. Gezien de relatief lange reisafstanden in het buitengebied kan dit veel impact hebben op de bereikbaarheid van het platteland. Deze mogelijke ontwikkeling volgen we op de voet om negatieve effecten zoveel als mogelijk te voorkomen voor ons buitengebied. Het klimaat verandert Het klimaat verandert wereldwijd. De aarde warmt op waardoor de zeespiegel stijgt. We hebben te maken met meer weersextremen. Zoals extreme regenval, langere periodes van droogte en hitte. Dit leidt tot overstromingsrisico’s, hittestress in met name de bebouwde gebieden en een sterkere toename van verzilting en een verminderend aanbod van zoet water. Effecten van klimaatverandering worden op vrijwel alle economische, ecologische en maatschappelijke gebieden voelbaar en zichtbaar. Omdat het een wereldwijd probleem is, zijn er inmiddels op verschillende niveaus afspraken gemaakt om de klimaatveranderingen tegen te gaan: internationaal, landelijk, provinciaal en ook regionaal. In 2017 is onze gemeente getroffen door een aantal clusterbuien. Onder andere in Hallum en Dokkum (Altenastreek en Hoedenmakerspolder) heeft dit geleid tot wateroverlast.

Ook hebben we in de afgelopen jaren (o.a. 2018) te maken gehad met watertekorten als gevolg van droogte. Het Wetterskip Fryslân hanteert bij langere periode van droogte de verdringingsreeks voor de verdeling van het beschikbare zoetwater. De verdringingsreeks geeft de rangorde van maatschappelijke behoeften aan, die bij de verdeling van het beschikbare water in acht wordt genomen. Omdat het een globaal probleem is, zijn er inmiddels op verschillende niveaus afspraken gemaakt om de klimaatveranderingen tegen te gaan: internationaal, landelijk, provinciaal en ook regionaal. Duurzaamheid en energietransitie Als wij willen dat onze toekomstige generaties nog prettig in onze gemeente kunnen blijven wonen, dan zullen we met elkaar zuiniger met onze aarde moeten omgaan. Daarom moeten we duurzamer gaan leven. Hiervoor moet er veel veranderen. Hierna beschrijven we de grootste veranderingen. Energietransitie: we worden energieneutraal. Door energiebesparing wordt deze doelstelling gemakkelijker gehaald. Energie die dan nog nodig hebben wekken we duurzaam op, zoals wind-, zonne-energie en groen gas. Hier is ruimte voor nodig. Warmtetransitie: we gaan van het aardgas af. Alle gebouwen moeten uiterlijk in 2050 aardgasvrij zijn. Richting 2050 wordt het aardgas stapsgewijs vervangen door duurzame energiebronnen.

Verduurzamen mobiliteit: Alle nieuwe personenauto’s die vanaf 2030 op de markt komen, moeten bijvoorbeeld 100% elektrisch zijn. Deze auto’s rijden dan op elektriciteit uit een batterij, waterstofbrandstofcel of zonnepanelen. Hiervoor zijn extra laadpalen nodig. Aanpassen van de bestaande energie-infrastructuur: het elektriciteitsnetwerk is aangelegd in een tijd dat de elektriciteit werd geleverd aan bedrijven en woningen. Inmiddels produceren we ook zelf zonne- en windenergie. Bovendien neemt de vraag naar elektriciteit toe. Hierdoor zijn ingrepen in de energie-infrastructuur noodzakelijk. Hoewel een deel ondergronds is, zullen ook bovengronds de gevolgen zichtbaar zijn. Circulariteit: Grondstoffen, zoals fossiele brandstoffen of edelmetalen die in onze apparatuur zitten, raken op en worden steeds schaarser. Daarom is aandacht nodig voor het zorgvuldig omgaan met

Omgevingsvisie

grond- en afvalstoffen. Het is steeds belangrijker dat duurzame grondstoffen worden gebruikt en materialen worden gescheiden, hergebruikt en niet verloren gaan. Dat biedt ook kansen voor de lokale economie. Zoals voortgezet gebruik van groene reststromen van de gemeente door deze als grondstof toe te passen voor bodemverbetering in de landbouw. Boeren composteren bermmaaisel van de gemeente en gebruiken dit als bodemverbeteraar op hun land. Hierdoor wordt de grond gezonder en wordt het waterbergend vermogen verhoogd. Circulariteit en klimaatadaptatie in optima forma. Landschap en natuur Ecosystemen, als samenhang tussen natuur en landschap zijn onmisbaar voor mens en dier. Ze zorgen voor bijvoorbeeld voedsel, medicijnen, drinkwater, het zuiveren van lucht en water, bestuiven van gewassen en het reguleren van de temperatuur. Het is daarom van belangrijk om biodiversiteit in onze ecosystemen te beschermen. Als het landschap steeds grootschaliger en meer van hetzelfde wordt, nemen de kwaliteit en kwantiteit van landschapsstructuren en -elementen af. Hierdoor verdwijnen er steeds meer planten, (weide)vogels, bijen en andere insecten, zowel in aantallen als in soorten. Daarnaast verdwijnen er nog steeds veel landschappelijke en cultuurhistorische structuren en elementen waardoor het landschap ook eentoniger wordt en minder aantrekkelijk is voor inwoners en bezoekers.

In onze gemeente werken we actief aan verbetering door bijvoorbeeld het plan om natuurlijke bermen en oevers te creëren. Ook ecologisch bermbeheer is daar een onderdeel van. Hierdoor neemt de soortenrijkdom aan planten en dieren, verschillende landschapsstructuren en daarmee de kwaliteit van de leefomgeving toe. Ook het streven naar en faciliteren van kringlooplandbouw draagt bij aan een meer biodivers landschap en natuur. Omgevingskwaliteit staat onder druk en identiteit verdwijnt Omgevingskwaliteit gaat – zoals het woord al zegt – over ‘de kwaliteit van de omgeving’. Het gaat erom hoe we de omgeving ervaren, hoe goed ze functioneert en eruitziet. Het omvat verschillende aspecten zoals water, verkeer, wonen, groen, cultureel erfgoed, etc, maar het is meer dan alleen de som van deze onderdelen. Omgevingskwaliteit ontstaat niet vanzelf en verdwijnt als we er geen aandacht aan besteden. Regelmatig staan de omgevingskwaliteit en identiteit onder druk door snelle ontwikkelingen, beperkte samenwerking tussen betrokken vakgebieden en de eenzijdige keuzes die daardoor worden gemaakt. Het staat ook onder druk wanneer we geen rekening houden met de unieke eigenschappen van een plek en wanneer financiële overwegingen de boventoon voeren.

In tegenstelling tot wat soms wordt gedacht, levert investeren in omgevingskwaliteit uiteindelijk een beter resultaat: welzijn, geluk en de gezondheid van mensen, behoud van identiteit en een duurzame en toekomstbestendige plek. Economische ontwikkelingen De globalisering van de economie zet door, maar zal door geopolitieke spanningen tussen de wereldmachten wel van karakter veranderen. Meer nadruk op regionale handelsblokken en bilaterale handelsverdragen. Tegelijkertijd is er ook meer aandacht voor lokale producten en lokale samenwerking. Producenten en consumenten opereren in netwerken. We winkelen steeds meer online. Tegelijkertijd wordt beleving en identiteit in winkelgebieden belangrijker. Het toerisme is een groeiende sector. Wereldwijd maken mensen zich zorgen over een drietal grote opgaven in de fysieke leefomgeving: het veiligstellen van de mondiale voedselvoorziening, het behouden van de biodiversiteit en het beperken van de klimaatverandering. De landbouw en tuinbouw zijn zich daar bewust van en staan voor een grote uitdaging: de transitie naar een duurzamere vorm van voedselproductie en landschapsbeheer. Daarnaast maakt een steeds grotere (levering)schaarste van energie en grondstoffen deze

Omgevingsvisie

verandering noodzakelijk. Dat vergt wel consequent en consistent rijksoverheidsbeleid. Je kunt niet zeggen dat een boer minder koeien moet houden en tegelijkertijd Schiphol laten groeien. Een duurzame land- en tuinbouw vraagt om een manier van produceren waarin kwaliteit, duurzaamheid en toegevoegde waarde centraal staan. De voedselproductie moet niet in gevaar komen. Betaalbaar en voldoende veilig voedsel is een eerste levensbehoefte. Duurzaamheid, klimaatadaptatie en voedselzekerheid moeten hand in hand gaan. Technologische ontwikkelingen gaan snel Onze levens veranderen steeds meer door technologische en digitale ontwikkelingen. Wie weet wat er nog allemaal op ons af komt? 3D-printers die huizen bouwen? Zelfrijdende auto’s en meer gedeelde auto’s dan eigen auto’s? Kunstmatige intelligentie die recht spreekt, werk uitgevoerd door robots en transport van goederen en mensen via vacuümbuizen? Ontwikkeling waar wij als gemeente mee te maken krijgen, hebben namen als het Internet of Things, Big Data, en Blockchain. De technologische ontwikkelingen hebben invloed op heel veel beleidsterreinen. En zorgen voor nieuwe opgaven, zoals het bestrijden van cybercrime. Door alle technologische ontwikkelingen lijkt onze economie zich versneld te ontwikkelen naar een kennis- en informatie-economie.

We staan nog maar aan het begin van een lange reeks ontwikkelingen waar we op in moeten, maar ook willen spelen. De rol van de overheid verandert Onze inwoners worden zelfbewuster en mondiger. Budgetten slinken en onze taken nemen toe. De overheid kiest steeds vaker voor een meer regisserende, faciliterende en voorwaardenscheppende rol. We willen minder regelen en meer aan de samenleving overlaten. We verschuiven van inspraak naar actief betrekken voorafgaand aan een project, en van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie. De gemeente richt zich steeds meer op een basispakket aan kerntaken en het dienen van het algemeen belang. De samenleving krijgt daardoor meer verantwoordelijkheid. Het is belangrijk om ons beleid en de acties af te stemmen op wat er in onze samenleving gebeurt. Dit betekent ook dat we nog meer moeten leren loslaten en vertrouwen. Luisteren, relativeren van eigen opvattingen, de bereidheid tot dienstbaarheid en een lerende houding wordt voor onze gemeente steeds belangrijker.

4.2

Beleid en regels van andere overheden De Nationale en Provinciale Omgevingsvisie en FryslânKlimaatbestendig2050+ (BOVI) Ook het Rijk, de provincie Fryslân en het Wetterskip hebben Omgevingsvisies. In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) zet het Rijk in op ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie, duurzaam economisch groeipotentieel, sterke en gezonde steden en regio’s en toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijke gebied. Het Rijk benoemt in de NOVI drie afwegingsprincipes: 1. combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies; 2. kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal; 3. afwentelen wordt voorkomen. Het Rijk zet in op een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied en benoemt daarbij onder meer de volgende beleidsuitgangspunten: - In het landelijk gebied verbeteren we de balans tussen het landgebruik en de kwaliteit van landschap, bodem, water en lucht. o natuurversterking en natuurinclusieve ruimtelijke inrichting en met speciale aandacht voor de individuele Natura 2000- gebieden als belangrijke dragers.

Omgevingsvisie

bij ontwikkelingen in het landelijk gebied worden cultureel erfgoed en unieke landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten behouden en versterkt. Waar mogelijk en gewenst voegen we nieuwe kwaliteiten toe. De biodiversiteit wordt beschermd en versterkt en het natuurlijk kapitaal duurzaam benut. Er wordt een duurzaam en vitaal landbouw- en voedselsysteem mogelijk gemaakt, gebaseerd op kringlopen en natuurinclusiviteit. Unieke landschappelijke kwaliteiten worden versterkt en beschermd. Nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied voegen landschapskwaliteit toe. Omgevingsbeleid wordt landschapsinclusief. o

De provincie Fryslân gaat in de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) voor een vitale, veerkrachtige, karakteristieke en gezonde provincie. Ze ziet het daarbij als opgave om de bestaande kwaliteiten van de provincie te behouden en versterken en te werken aan leefbaarheid, vitaliteit, bereikbaarheid, energietransitie, klimaatadaptatie en aan het versterken van de biodiversiteit. Leefbaarheid en veerkracht van zowel de steden als de dorpen en het platteland vindt de provincie belangrijk. Wetterskip Fryslân heeft samen met de provincie voor het Friese watersysteem een Blauwe Omgevingsvisie (BOVI) opgesteld, deze heet FryslânKlimaatbestendig2050+. Hierin zetten Wetterskip en Provincie gezamenlijk een stip op de horizon voor het toekomstig water- en bodembeheer van de provincie Fryslân. Die visie geeft invulling aan wat het betekent als de ondergrond, oftewel het wateren bodemsysteem, een leidende rol speelt in de keuze die we in de inrichting en het gebruik van de ruimte maken. Bij de uitwerking van de gemeentelijke Omgevingsvisie is afstemming gezocht met deze visies. Instructieregels voor milieu en omgevingsaspecten Voor de uitvoering van de Nationale Omgevingsvisie kan het Rijk juridische regels opnemen in algemene maatregelen van bestuur. Deze regels zijn rechtstreeks bindend voor andere overheden en inwoners.

De provincie doet hetzelfde met het opstellen van een Omgevingsverordening. Als gemeente moeten wij deze instructieregels meenemen en vertalen naar lokale regels in ons Omgevingsplan. Ze kunnen de beleidsvrijheid voor gemeenten inperken en raken daarmee ook de (reikwijdte van) de onze Omgevingsvisie. Daarom is het van belang bij het opstellen van de gemeentelijke Omgevingsvisie rekening te houden met de richtingen die vanuit de Omgevingsvisies van het rijk, de provincie en het Wetterskip gegeven worden. Het beleid van de hogere overheden is echter nog in ontwikkeling. Naarmate deze kaders duidelijker worden, kan het zijn dat de inhoud van de gemeentelijke Omgevingsvisie daarop afgestemd moet worden. Dit kan dus nog leiden tot aanpassing van onze Omgevingsvisie. De Omgevingswet geeft meer mogelijkheden om lokaal maatwerk toe te passen en gebiedsgericht milieubeleid vast te stellen. In hoofdstuk 7 hebben we uitgangspunten voor gezondheid, milieu en veiligheid opgenomen.

Visie op hoofdlijnen

Omgevingsvisie

VISIE OP HOOFDLIJNEN

5.1

Onze visie

Omgevingsvisie

Noardeast-Fryslân wil fitaal, sûn, ûndernimmend, duorsum en oantreklik zijn. Dat is ons doel. Hoe dit eruit ziet schetsen we in ons takomstperspektyf: In 2030 is Noardeast-Fryslân een vitale, gezonde, ondernemende, aantrekkelijke en duurzame gemeente met een sterke Mienskipssin. Je kunt in Noardeast-Fryslân prettig wonen en werken in de gemeente zelf of de regio. De gunstige ligging ten opzichte van de noordelijke stedelijke driehoek draagt daaraan bij. De economische structuur is verbeterd door een evenwichtige en duurzame mix van economische activiteiten. Noardeast-Fryslân staat op de kaart als een aantrekkelijk en gastvrij (water)recreatiegebied. Dokkum is een mooie en sterke regiostad en de dorpen zijn vitaal en leefbaar, de voorzieningen bereikbaar. We koesteren onze diverse landschappelijke kwaliteiten en unieke gebieden. Onze energiebehoefte wordt in 2030 voor minimaal 70% op een duurzame wijze opgewekt en we zijn een eind op weg om klimaatbestendig te worden. Dit is waar we naar toewerken. En we hechten aan samenwerking: we werken mei-inoar (zie paragraaf 5.1 hoe we dat doen). Onze kernkwaliteiten, Us Goud, willen we behouden of versterken door te werken aan de kernopgaven (zie hoofdstuk 6). Om de vitale, gezonde, ondernemende aantrekkelijke en duurzame gemeente te worden, werken we aan vier kernopgaven.

De kernopgaven zijn uitgewerkt in opgaven waaraan we de komende jaren gaan werken. We leggen onze horizon voor onze ambitie op 2030 en soms kijken we wat verder vooruit en geven we een doorkijk naar 2040.

Takomstperspektyf

2030

Doelen: Fitaal, Sûn, Undernimmend, Oantreklik en Duorsum In 2030 is Noardeast- Fryslân een vitale, gezonde, ondernemende en duurzame gemeente met een sterke Mienskipssin. Je kunt in Noardeast- Fryslân prettig wonen en werken in de gemeente zelf of de regio. De gunstige ligging in de noordelijke stedelijke driehoek draagt daaraan bij. De economische structuur is verbeterd door een evenwichtige en duurzame mix van economische activiteiten. Noardeast- Fryslân staat op de kaart als een aantrekkelijk en gastvrij (water)recreatiegebied. Dokkum is een aantrekkelijke, sterke regiostad en de dorpen zijn vitaal en leefbaar, de voorzieningen bereikbaar. We koesteren onze diverse landschappelijke kwaliteiten en unieke waarden. Onze energiebehoefte wordt in 2030 voor 70% op een duurzame wijze opgewekt en we zijn een eind op weg om klimaatbestendig te worden.

Onderstaande afbeelding is vervangen door een in huisstijl opgemaakte afbeelding

Afwegingsprincipes 1.

Kernopgaven Bevatten strategische keuzes 1. 2. 3. 4.

Samenwerkingsprincipes 1. 2. 3. 4.

We gaan uit van het ja- mits- principe We bekijken vraagstukken in samenhang (integraal) We werken gebiedsgericht en durven onderscheid te maken We doen het mei- inoar en sluiten niemand uit

Kernkwaliteiten: Us Goud

Trends en ontwikkelingen

Afbeelding De kern van de omgevingsvisie: 1. Neem de kernkwaliteiten ‘Us Goud’ als vertrekpunt en probeer deze kernkwaliteiten te behouden 2. Hou rekening met trends en ontwikkelingen 3. Hanteer de samenwerkings- en afwegingsprincipes 4. Formuleer hoe de ontwikkeling bijdraagt aan de doelen.

5.2

Omgevingsvisie

We werken mei-inoar: samenwerkingsprincipes

We willen samen met de inwoners (inclusief verenigingen, stichtingen, ed.), de ondernemers, de maatschappelijke organisaties en mede-overheden in onze gemeente werken aan de doelen die we ook mét die Mienskip hebben bepaald. Dat kan, omdat we een betrokken Mienskip hebben. In de komende jaren gaan we nog meer samenwerken met de mienskip én laten we meer los. Onze bewoners mogen meer de regie pakken over zaken die te maken hebben met leefbaarheid in het dorp. Voorbeelden van initiatieven gericht op de input van onze jeugd zijn de Miensker Challenge, Community weken en Tienskip. Deze initiatieven worden opgenomen in ons op te stellen participatiebeleid. We hebben dit ook verwoord in het Participatiekader dat we hebben opgesteld. Hierin verwoorden we de grondhouding van waaruit we met de Mienskip samenwerken. Het gaat om het volledige speelveld van de relatie samenleving en overheid. Het Participatiekader wordt verder uitgewerkt naar een participatiebeleid. Vooruitlopend hierop hebben we in de Omgevingsvisie onderstaande samenwerkingsprincipes geformuleerd.

Samenwerkingsprincipes: - we werken mei-inoar - we hanteren altijd onze samenwerkingswaarden: mienskip op één, gelijkwaardig, heldere verwachtingen, open (houding), transparant - we houden ons aan de participatiespelregels - we gaan uit van het ‘ja, mits’ principe - we gaan van toetsen achteraf naar overleggen vooraf In de volgende paragrafen leggen we de samenwerkingsprincipes verder uit. We werken mei-inoar We betrekken elkaar in elkaars plannen en werken vanaf het begin met elkaar samen. Het betrekken van inwoners is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van initiatiefnemers en overheid, waarbij we zoveel mogelijk sturen op draagvlak. Dit betekent niet altijd dat dit leidt tot een plan waar iedereen mee instemt. We beseffen dat er steeds minder vrijwilligers in de samenleving zijn. Dit kan een spanningsveld veroorzaken. Desondanks moeten we het alsnog samen doen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=noardeastfryslan&id=8e95ae96-6d24-4b23-8b7f-70f796d0f39e