Bijlage 4.IHP NOARDEAST-FRYSLAN

INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN NOARDEAST-FRYSLÂN EEN LANGETERMIJNKADER VOOR ONDERWIJSHUISVESTING

Foto: Nieuwsblad be.

Datum

5 oktober 2021

Versie

Ter kennisgeving naar raad – ondersteunend aan huisvestingsprogramma 2022.

Zaaknummer

Z242956-2019

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

SAMENVATTING Dit integraal huisvestingsplan (IHP) beschrijft de kaders van onderwijshuisvesting in Noardeast-Fryslân voor de periode 2020-2032. Het plan geeft inzicht in de opgaven met betrekking tot onderwijshuisvesting en de maatschappelijke ontwikkelingen in de gemeente. Schoolbesturen en de gemeente Noardeast-Fryslân hebben samengewerkt aan een integrale, gedragen visie en afspraken. Er is in beeld gebracht welke projecten vervangende nieuwbouw/ renovatie gepland staan voor de komende vier jaar en er wordt een vooruitblik gegeven voor de langere termijn. Deze plannen zijn financieel vertaald in een doorrekening. Bij onderwijshuisvesting in Noardeast-Fryslân staan onderwijs op relatief korte afstand van het kind en verbindingen tussen onderwijs en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen voorop. Kinderen moeten op relatief korte afstand van huis goed onderwijs krijgen in een doorgaande ontwikkellijn. Het is in het belang van het kind om onderwijs met (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen te verbinden. We hebben een gezamenlijke, hoge ambitie op het gebied van duurzaamheid. We maken bewuste afwegingen om te komen tot (vervangende) nieuwbouw. De verordening, leerlingenprognoses en meerjarenonderhoudsplanningen zijn hierbij het kader. Scholen hebben ruimte om onderwijs te geven vanuit eigen overtuigingen en identiteit.

Deze visie wordt uitgewerkt in zes afspraken. 1. 2. 3. 4. 5. 6.

We zetten in op onderwijs op relatief korte afstand van huis. We zetten in op doorgaande ontwikkellijnen. We maken verbindingen met de mienskip en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen. We maken bewuste overwegingen rondom vervangende nieuwbouw. We hebben ambitie op het gebied van duurzaamheid. Er is ruimte voor de eigen identiteit van schoolbesturen.

De visie op Dokkum gaat uit van vier scholenclusters, waarbij met name Scholenpark Dokkum in het zuiden van de stad en de basisscholen in het noord- en zuidoosten van Dokkum tijdens de looptijd van dit IHP aandacht behoeven. De meerjarenplanning biedt inzicht in de projecten die de komende vier jaar worden opgepakt. Het gaat hierbij om vervangende nieuwbouw voor CBS de Fjouwerhoeke en CBS de Pionier en permanente uitbreiding van Campus Kollum. Vervangende nieuwbouw van Dockinga College en uitbreiding van Dalton Dokkum worden opgepakt in het project Scholenpark Dokkum. Ook staat er binnen deze periode de toekenning van voorbereidingskrediet voor vervangende nieuwbouw van de Burgerschool en de Bonifatiusschool gepland. Hiernaast wordt er inkijk gegeven in projecten die op langere termijn moeten opgepakt en worden de scholen benoemd waar Arlanta en de gemeente vanwege een kleiner leerlingenaantal nog nader over in overleg gaan. Het IHP heeft geen wettelijke status: er kunnen geen rechten aan ontleend worden. Voorzieningen worden formeel toegekend via het jaarlijkse huisvestingsprogramma. Het IHP biedt inzicht in de visie en te verwachten projecten. Bovenstaande plannen brengen een financiële opgave met zich mee. Uitgangspunt is de normbedragen uit de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. De totaalopgave wordt berekend op € 36.829.008.

Momenteel is er nog geen ruimte in de begroting voor de plannen in dit IHP. In bijlage 1 staat een overzicht van alle basisscholen in de gemeente. Hierin worden onder andere leerlingaantal, bouwjaar, theoretische leegstand en huidige boekwaarde per school weergegeven. In bijlage 2 worden de prognoses weergegeven. In bijlage 3 staat de financiële doorrekening.

2

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

VOORWOORD WETHOUDER

Oktober 2020 Hierbij presenteren wij u het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het basisonderwijs in Noardeast-Fryslân. Een IHP met vele plannen voor de komende jaren en met evenveel uitdagingen, vooral ook financieel, om ze te kunnen realiseren. Mijn dank gaat in eerste plaats uit naar de ambtenaren die veel tijd in de totstandkoming van dit IHP hebben gestoken. Daarnaast wil ik de bestuurders van de basisscholen in Noardeast-Fryslân danken. In nauwe samenwerking met hen is dit IHP tot stand gekomen en vastgesteld tijdens een aantal Op Overeenstemming Gerichte Overleggen (OOGO’s). Samen zijn we tot een duidelijke visie gekomen op het onderwijs en de huisvesting in onze gemeente; met daarbij een aantal stevige afspraken. Die visie en afspraken in dit IHP zijn onlosmakelijk verbonden met de onderwijsverordening die door de raad is vastgesteld en waar de wettelijke kaders in staan. Dit IHP zullen we, samen met de verordening, de komende twaalf jaar hanteren bij de jaarlijkse afweging van de huisvestingsaanvragen voor vervangende nieuwbouw van basisscholen. Daartoe zullen we het steeds blijven actualiseren. In dit IHP vindt u een meerjarenoverzicht van de tot dusver bekende huisvestingsplannen die we het afgelopen jaar hebben opgehaald bij de schoolbesturen. En dat zijn er veel.

Er ligt meteen dan ook een stevige uitdaging om te kijken óf en wanneer we deze plannen, met name ook financieel, kunnen realiseren. Daar zal de komende tijd de discussie met de gemeenteraad over gevoerd worden. Met dit IHP hopen wij de gemeenteraad van Noardeast-Fryslân voldoende handvatten te bieden om hierin een goede integrale afweging te kunnen maken. Namens het college van burgemeester en wethouders, Jouke Douwe de Vries Wethouder Onderwijs en Sociaal Domein.

3

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

INHOUDSOPGAVE Samenvatting ................................................................................................................................................................2 Voorwoord Wethouder ................................................................................................................................................3 1. Inleiding.....................................................................................................................................................................6 2. Kaders IHP .................................................................................................................................................................7 2.1 Wettelijke regeling onderwijshuisvesting................................................................................................7 2.2 Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs .................................................................................7 2.3 Gemeentelijke opheffingsnorm ...............................................................................................................8 2.4 Juridische status IHP.................................................................................................................................8 2.5 Herzieningen

IHP......................................................................................................................................8 3. Maatschappelijke ontwikkelingen onderwijshuisvesting ........................................................................................9 3.1 Demografische ontwikkelingen................................................................................................................9 3.2 Aandacht voor Duurzaamheid en een gezonde leeromgeving.............................................................10 3.3 Ruimtelijke functionaliteit......................................................................................................................11 3.4 Combineren van maatschappelijke functies .........................................................................................11 4. Visie en afspraken Onderwijs en Huisvesting ........................................................................................................12 1. We zetten in op onderwijs op relatief korte afstand van huis .................................................12 2. We zetten in op doorgaande ontwikkellijnen ...........................................................................12 3.

We maken verbindingen met de mienskip en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen...................................................................................................13 4. We maken bewuste overwegingen rondom vervangende nieuwbouw ..................................13 5. We hebben ambitie op gebied van duurzaamheid...................................................................13 6. Er is ruimte voor eigen identiteit schoolbesturen ....................................................................14 5. Visie op Dokkum .....................................................................................................................................................15 5.1 Uitgangspunten Dokkum .......................................................................................................................15 Spreiding onderwijs in Dokkum.....................................................................................................15 IKC-vorming en verbindingen kind- en onderwijsgerelateerde voorzieningen............................16 School heeft wijkfunctie ................................................................................................................17 5.2 Concrete huisvestingsplannen Dokkum ................................................................................................17 It Fugellân: Nynke

van Hichtumschool en de Hoeksteen .............................................................18 Scholenpark Dokkum .....................................................................................................................18 CBS de Bron en CBS de Regenboog...............................................................................................19 CBS de Pionier................................................................................................................................19 6. Meerjarenplanning .................................................................................................................................................20 6.1 Wanneer vervangende nieuwbouw?.....................................................................................................20 6.2 Projecten in uitvoering...........................................................................................................................20 6.3 Planning korte termijn: 2022 - 2026......................................................................................................21 CBS de Pionier, Dokkum ................................................................................................................21 CBS de Fjouwerhoeke, Hantumhuizen..........................................................................................22 VO Scholenpark

Dokkum: Dockinga College en PJ DAlton Dokkum .............................................22 De Burgerschool, Dokkum .............................................................................................................24 Sint Bonifatiusschool, Dokkum ......................................................................................................24 6.4 Projecten langere termijn ......................................................................................................................25 De Regenboog en de Bron, Dokkum .............................................................................................25 De Hoeksteen en de Nynke van Hichtumschool, Dokkum ...........................................................26 CBS ’t Oegh, Munnekezijl...............................................................................................................27 CBS de Stapstien, Kollumerzwaag .................................................................................................27 Nader te onderzoeken met Arlanta.............................................................................................................28 CBS Bernewird, Bornwird ..............................................................................................................28 4

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

CBS ’t Kompas, Paesens .................................................................................................................29 Financiële doorrekening meerjarenplanning.............................................................................................................30 Bijlage 1. Scholenoverzicht .........................................................................................................................................31 Scholen primair onderwijs .............................................................................................................32 Scholen voortgezet onderwijs (Scholenpark)................................................................................38 Bijlage 2. Prognoses ....................................................................................................................................................40

5

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

1. INLEIDING Noardeast-Fryslân staat voor verschillende mogelijkheden én uitdagingen op het gebied van onderwijshuisvesting. In de eerste begroting van de nieuwe gemeente Noardeast-Fryslân wordt de opdracht gegeven tot het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan (vanaf nu: IHP) voor Noardeast-Fryslân. Gemeente en schoolbesturen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid als het gaat om onderwijshuisvesting. De gemeente heeft een zorgplicht voor onderwijshuisvesting. Dit IHP is de manier om invulling te geven aan deze zorgplicht. In oktober 2020 is een eerdere versie van dit IHP vastgesteld door de gemeenteraad. Dit IHP is toen gedefinieerd als een dynamisch document. Op dit IHP is doorgewerkt. In deze versie is de meerjarenplanning nader afgestemd met de schoolbesturen en financieel doorgerekend. Ook is het voortgezet onderwijs verder geïntegreerd in het IHP. Dit IHP heeft betrekking op 37 scholen voor primair onderwijs en 4 scholen voor voortgezet onderwijs. De looptijd van het IHP is 2020-2032 en het is opgesteld aan de hand van vier ambities. De eerste ambitie van dit IHP is om tot een door de gemeente en schoolbesturen gedragen visie op onderwijshuisvesting te komen. Het visiehoofdstuk met afspraken (hoofdstuk vier) biedt een waardenkader voor het maken van weloverwogen beslissingen.

De tweede ambitie van het IHP is om tot een gedragen visie op de stad Dokkum te komen (hoofdstuk vijf). De derde ambitie van het IHP is het vormgeven van een meerjarenplanning voor vervangende nieuwbouw en renovatie. De vierde ambitie is om de benodigde financiële middelen voor het uitvoeren van deze meerjarenplanning zo goed mogelijk inzichtelijk te maken. Deze hoofdstukken worden ondersteund door hoofdstuk 2, welke de (juridische) kaders schept voor dit IHP, en hoofdstuk 3, waarin vier belangrijke maatschappelijke (regionale en/of landelijke) ontwikkelingen op het gebied van onderwijs en onderwijshuisvesting worden besproken. In de bijlagen staan een overzicht van basisgegevens van de basisscholen in de gemeente (bijlage 1), de leerlingenprognoses van deze scholen (bijlage 2) en de procesnotitie Scholenpark Dokkum (bijlage 3).

6

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

2. KADERS IHP Het IHP heeft een plaats in een breder geheel van landelijke en gemeentelijke wetgeving. In paragraaf 2.1 wordt een korte uitleg gegeven over de manier waarop verantwoordelijkheid voor huisvesting wettelijk geregeld is. Vervolgens komt de juridische status van dit IHP aan bod. In de laatste paragraaf van dit hoofdstuk wordt een vooruitblik gegeven naar eventuele herzieningen van het IHP.

2.1 WETTELIJKE REGELING ONDERWIJSHUISVESTING Gemeente en schoolbesturen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting. Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht om te voorzien in adequate huisvesting voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs. In de meeste situaties ligt het juridische eigendom van schoolgebouwen bij het schoolbestuur. De gemeente heeft economisch claimrecht: bij beëindiging van onderwijsgebruik wordt het gebouw en terrein overgedragen aan de gemeente. De verdeling van deze verantwoordelijkheden wordt geregeld in de Wet op het primair onderwijs (WPO) en de Wet op de expertisecentra (WEC). De verantwoordelijkheden zijn in grote lijnen als volgt verdeeld tussen schoolbesturen en gemeente: Gemeente

Schoolbestuur

• • • • • •

• • • • •

(Vervangende) nieuwbouw Eerste inrichting Uitbreiding Herstel constructiefouten Bewegingsonderwijs Herstel / vervanging bij bijzondere omstandigheden

Vervanging eerste inrichting Binnenonderhoud Buitenonderhoud Aanpassingen Meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP’s)

Voor de uitvoer van deze taken krijgt een gemeente financiële middelen via de algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Schoolbesturen ontvangen financiële middelen van het Ministerie van OCW als onderdeel van de lumpsum: het bedrag dat ze ontvangen voor personele en materiële kosten (de zogenaamde MI-vergoeding). Naast deze strikte, wettelijke verantwoordelijkheden zijn er ook bredere verantwoordelijkheden die aan onderwijshuisvesting gekoppeld kunnen worden. Zo is de gemeente verantwoordelijk voor leefbaarheid in kernen en kan ze bij vervangende nieuwbouw mogelijkheden zoeken voor combinaties van scholen met andere maatschappelijke voorzieningen. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs. Het is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten en schoolbesturen om afstemmende overleggen te voeren over de voorzieningen (Op Overeenstemming Gericht Overleg – OOGO). Naast de WPO en WEC zijn er twee regelingen van belang met betrekking tot onderwijshuisvesting: de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs en de opheffingsnorm.

2.2 VERORDENING VOORZIENINGEN HUISVESTING ONDERWIJS Op basis van artikel 149 van de Gemeentewet, artikel 102 van de Wet op het primair onderwijs, artikel 100 van de Wet op de expertisecentra en artikel 76m van de Wet op het voortgezet onderwijs stelt de gemeente de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs vast. Dit is het basiskader voor onderwijshuisvesting. Hierin worden onder andere de normafmetingen en normbedragen voor nieuwbouw, vervangende nieuwbouw, uitbreiding, herstel van constructiefouten en eerste inrichting van schoolgebouwen en bewegingsonderwijs vastgelegd. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) adviseert gemeenten over de verordening. Het

7

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

uitgangspunt van de normbedragen is dat de vergoedingen kostendekkend moeten zijn om sober doch doelmatig te bouwen volgens de geldende wettelijke eisen. De verordening vormt ook de basis van rechten en plichten in het geval van leegstand van gebouwen of lokalen. In geval van leegstand in lesgebouwen of in sportvoorzieningen kan er overgegaan worden tot medegebruik of verhuur van desbetreffende ruimte. Bij beëindiging van het gebruik komt een gebouw terug in het eigendom van de gemeente. De financiële gevolgen die hiermee samengaan, maken dat het belangrijk is voor de gemeente om te kunnen anticiperen op leegstand. Ook voor schoolbesturen hangen er financiële gevolgen aan leegstand: hun financiële middelen zijn namelijk afhankelijk van aantallen leerlingen, maar leegstaande lokalen moeten wel onderhouden worden. Dit IHP spreekt ambities, een visie en afspraken uit. De verordening is en blijft de basis waarop voorzieningen wettelijk worden toegekend.

2.3 GEMEENTELIJKE OPHEFFINGSNORM Het Rijk stelt een ondergrens aan het aantal leerlingen op een school: de opheffingsnorm of instandhoudingsnorm. Een school met een leerlingenaantal dat drie jaar op rij onder de opheffingsnorm valt, verliest haar bekostiging. In de praktijk betekent dit bijna altijd dat een school moet sluiten. De opheffingsnorm wordt per gemeente vastgesteld en is afhankelijk van leerlingdichtheid. Voor de gemeente Noardeast-Fryslân is de opheffingsnorm 37. In de WPO zijn uitzonderingsbepalingen op de gemeentelijke opheffingsnorm opgenomen met betrekking tot de gemiddelde schoolgrootte. Een school die drie achtereenvolgende jaren onder de opheffingsnorm valt, blijft voor bekostiging in aanmerking komen indien de gemiddelde schoolgrootte van alle scholen van het desbetreffende schoolbestuur tenminste 10/6e maal de opheffingsnorm (of gewogen gemiddelde van de opheffingsnormen, als een bestuur scholen in verschillende gemeenten heeft) bedraagt. De school moet dan wel een minimumaantal van 23 leerlingen hebben. Deze minimale norm van 23 leerlingen is landelijk vastgesteld.

2.4 JURIDISCHE STATUS IHP Wettelijk gezien bestaat er geen verplichting tot het opstellen van een IHP. Jaarlijks moet een gemeente een Programma Onderwijshuisvesting opstellen, waarin voorzieningen worden toegekend. De voordelen van een IHP ten opzichte van alleen een jaarlijks programma zijn dat gemeente en schoolbesturen beter weten waar ze aan toe zijn op de langere termijn. Daarnaast biedt een IHP een kans om vanuit een breed gedragen visie de onderwijshuisvesting in te richten, in plaats van ad-hoc losstaande beslissingen te nemen. Zo wordt er zorgvuldig omgegaan met gemeenschapsgeld. Het IHP heeft geen wettelijke status: er kunnen geen rechten aan ontleend worden. Voorzieningen worden nog steeds formeel toegekend via het jaarlijkse huisvestingsprogramma.

2.5 HERZIENINGEN IHP Vanwege de lange looptijd van het beleid (twaalf jaar) en de snelle ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting, ligt het in de lijn der verwachting dat herzieningen van dit IHP op termijn nodig zijn. Het IHP wordt dan ook getypeerd als dynamisch beleid: veranderende omstandigheden kunnen vragen om aanpassingen tijdens de looptijd van dit IHP. Wanneer het IHP inhoudelijk gewijzigd moet worden op het gebied van visie of planning, moet dit in een Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) besproken worden. In oktober 2020 is een eerste versie van dit IHP vastgesteld door de gemeenteraad. In deze versie is de informatie geactualiseerd, is de meerjarenplanning opnieuw overwogen met de schoolbesturen en is het IHP uitgebreid met financiële doorrekeningen. Dit is besproken in het OOGO van 27 september 2021. 8

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

3. MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ONDERWIJSHUISVESTING Onderwijs is onderhevig aan ingrijpende maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende wensen, welke invloed hebben op onderwijshuisvesting. Deze ontwikkelingen worden landelijk en/of regionaal gesignaleerd door verschillende maatschappelijke factoren, zoals gemeenten, schoolbesturen en onderzoeksinstellingen. Vier ontwikkelingen worden hier kort besproken. Er wordt per ontwikkeling ingegaan op hoe hier in de gemeente Noardeast-Fryslân mee wordt omgegaan.

3.1 DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN Krimp is een belangrijke ontwikkeling in de regio Noordoost Friesland: er is een duidelijke, dalende trend in bevolkingsaantallen zichtbaar. In een prognose van de provincie Fryslân1 wordt ingezoomd op de verwachte bevolkingsontwikkelingen op het niveau van regio’s. Regio Noordoost Fryslân bestaat uit Noardeast-Fryslân - ten tijde van het onderzoek nog Kollumerland c.a., Dongeradeel en Ferwerderadiel - en Dantumadiel, Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. De prognose voor deze regio is dat de bevolking tussen 2016 en 2030 met 5,4 % afneemt en tussen 2016 en 2035 zelfs met 8,3 %. Daarnaast verandert de samenstelling van de bevolking: er is zowel sprake van ontgroening als vergrijzing. In de prognose van de provincie Fryslân wordt gesproken van een daling van het aantal jongeren (0 – 15-jarigen) met 16,7 % en een stijging van het aantal 75+’ers met 70,5 % over de periode 2016-2035 (regio Noordoost Fryslân). Demografische ontwikkelingen in het aantal jongeren heeft invloed op onderwijshuisvesting, aangezien de benodigde ruimte (en financiering) van een basisschool wordt berekend aan de hand van het leerlingenaantal. Wanneer leerlingenaantallen dalen, blijven onderhoudskosten vaak gelijk, maar wordt de financiering teruggeschroefd. Zowel exploitatielasten als financiering voor het primaire proces komen uit de algemene middelen van de schoolbesturen.

De leerlingenprognoses geven een concreet beeld van wat de demografische ontwikkelingen betekenen voor de scholen in Noardeast-Fryslân. Over een periode van veertien jaar tonen de prognoses een totale afname van het leerlingenaantal met 742 leerlingen. Ten opzichte van 1 oktober 2020 neemt het aantal leerlingen met 3,5 procent af voor het schooljaar 2025-2026 (vier jaar) en met 10,7 procent voor het schooljaar 2035-2036 (veertien jaar). In bijlage 2 worden de prognoses weergeven. Met betrekking tot de demografische ontwikkelingen zijn er een aantal onderwerpen die aandacht behoeven: leegstand, herbestemming, flexibiliteit en samenwerken. In bijlage 1 wordt per school aangegeven hoeveel theoretische leegstand elke school kent op basis van het leerlingenaantal van 1 oktober 2020. De cumulatieve, theoretische leegstand van (speciaal) basisonderwijsruimte in de gemeente Noardeast-Fryslân is meer dan 9.000 M². De gemeente vordert leegstand als er ruimtetekort is bij een andere school. De school die te weinig capaciteit heeft kan gebruik maken van leegstand bij een andere school als deze op maximaal twee kilometer afstand (gemeten langs de kortste voor de leerling voldoende begaanbare en veilige weg) van de school staat. Een schoolbestuur kan in afstemming met de gemeente leegstand inzetten voor gebruik door kinder- of peuteropvang.

Schoolbesturen en gemeente hebben afgesproken dat dit gebeurt op basis van medegebruik. Daarnaast zijn er op basis van Artikel 108 van de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), artikel 106 van de Wet op de Expertisecentra (WEC) en artikel 76s van de Wet op het Voorgezet Onderwijs (WVO) andere situaties van huur en medegebruik mogelijk.

1 Provinsje Fryslân (2017). Prognose Bevolking en Huishoudens Fryslân 2016-2040. Geraadpleegd via:

https://friesland.databank.nl/Jive/report?openinputs=true&id=prfr16 (jan ’19)

9

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

Herbestemming van de huidige schoollocatie is een aandachtspunt als een school sluit of op een andere plek vervangende nieuwbouw krijgt. De gemeente krijgt het schoolgebouw dan terug en zoekt er een nieuwe bestemming voor. Als er nog boekwaarde op de oude schoollocatie (grond en/of gebouw) zit, wordt deze meegenomen in de afweging rondom vervangende nieuwbouw. In bijlage 1 wordt per school de huidige boekwaarde aangegeven. De gemeente ziet renovatie als optie voor toekomstbestendig onderwijs in krimpregio’s. De financiering van renovatie heeft (nog) geen landelijke, wettelijke grondslagen. In de praktijk kan het gezien worden als een tussenvorm van onderhoud en vervangende nieuwbouw. De gemeente en het schoolbestuur komen in overleg tot afspraken aangaande renovatie. Met name voor scholen met een klein, krimpend leerlingenaantal is dit een te overwegen alternatief. Renovatie voorkomt leegstand van een bestaand schoolgebouw. Ook flexibel bouwen is voor de gemeente een aandachtspunt bij scholen die krimpen of groeien in leerlingenaantal. Door flexibel te bouwen kunnen er bijvoorbeeld relatief gemakkelijk delen van het gebouw afgestoten worden voor een andere bestemming of voor sloop. Als de prognoses aantonen dat een school terugloopt in leerlingenaantal, wordt er overwogen of een gebouw (of deel van een gebouw) voor een kortere functionele levensduur gebouwd kan worden.

In kernen of clusters van kernen met teruglopende leerlingenaantallen kan het wenselijk zijn dat scholen gaan samenwerken om een bestendig onderwijsaanbod te behouden. Twee voorbeelden van samenwerking hebben in aanloop naar de nieuwbouw in Holwerd en Oosternijkerk vorm gekregen. In Holwerd hebben twee basisscholen een samenlevingsschool gevormd, om zo toekomstbestendig onderwijs in Holwerd te realiseren en toch de openbare én christelijke identiteit van de twee voormalige scholen te behouden. De basisschool in Oosternijkerk is gefuseerd met de basisschool in Niawier.

3.2 AANDACHT VOOR DUURZAAMHEID EN EEN GEZONDE LEEROMGEVING Er is toenemende aandacht voor duurzame en gezonde scholen, zowel maatschappelijk als wettelijk. Drie ontwikkelingen staan hierbij centraal: Frisse Scholen, BENG en SUVIS. Frisse Scholen gaat over het binnenmilieu van scholen. Het binnenmilieu van scholen heeft effecten op de gezondheid, leerprestaties en het functioneren van leerlingen en leerkrachten, zo stelt het ‘Programma van Eisen Frisse Scholen 20152’. Onder de noemer Frisse Scholen worden er eisen gesteld aan het binnenmilieu en het energiegebruik van schoolgebouwen. Aan de hand van die ambitieniveaus, waarbij klasse C voldoende is (gebaseerd op geldende wet- en regelgeving), klasse B goed is en klasse A uitmuntend is, worden keuzes gemaakt op het gebied van energie, lucht, temperatuur, licht en geluid. BENG staat voor Bijna Energie Neutrale Gebouwen. BENG is per 1 januari 2021 een wettelijke eis. Deze wijziging leidt daarom tot een verhoging van de kosten voor een sober en doelmatig onderwijsgebouw bij vervangende nieuwbouw. Voor de bekostiging van BENG zijn de normbedragen in de verordening in 2021 aangepast. BENG stelt eisen op het gebied van drie energieprestatie-indicatoren. Dit zijn energiebehoefte, primair fossiel energiegebruik en het aandeel hernieuwbare energie.

De afgelopen jaren zijn er landelijk al verschillende basisscholen gebouwd die voldoen aan de BENG-eisen. Uit deze gerealiseerde projecten, atelierbijeenkomsten en uit monitoring worden lessen getrokken. Zo is ervaren dat verlichting de grootste energiepost is voor schoolgebouwen en dat innovatieve

2 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (2015). Programma van Eisen Frisse Scholen 2015. Geraadpleegd via:

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/01/Programma%20van%20Eisen%20Frisse%20Scholen%20%20September%202015%20v3.pdf (jan ‘19)

10

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

technieken en contracten nog redelijk beperkt gebruikt worden. Ook is aandacht voor beheer en energiegebruik tijdens de gebruikersfase erg belangrijk voor het daadwerkelijk behalen van het potentieel van een gebouw3. Door Corona is er extra aandacht gekomen voor de ventilatie van schoolgebouwen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft hiervoor een SUVIS-subsidie in het leven geroepen: Specifieke uitkering ventilatie in scholen. Dit is een landelijke subsidie die gemeenten namens scholen aanvragen. De subsidie is bedoeld ter verbetering van het binnenklimaat van scholen. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft op verzoek van een aantal schoolbesturen subsidies aangevraagd en toegekend gekregen. De subsidie voorziet in maximaal 30% van het totaalbedrag. Het schoolbestuur is verantwoordelijk voor financiering van de overige 70%.

3.3 RUIMTELIJKE FUNCTIONALITEIT De manier waarop onderwijs (ruimtelijk) wordt aangeboden, is in beweging. Naast klassikaal onderwijs komt er meer nadruk te liggen op bijvoorbeeld differentiatie, probleemgestuurd onderwijs, individuele begeleiding, gebruik van ICT en programma’s voor excellent presterende kinderen. De visie van een school op goed onderwijs heeft invloed op de manier waarop een school haar ruimten gebruikt. Ontwikkelingen op dit gebied stellen andere eisen aan schoolgebouwen. De gemeente Noardeast-Fryslân hanteert bij vervangende nieuwbouw de verordening als leidraad voor de ruimtebehoefte van een school, waarin gerekend wordt met een vaste voet en aantal vierkante meter per leerling. Bij projecten vervangende nieuwbouw stemt het schoolbestuur de verdeling en indeling van hun ruimtebehoefte af op hun onderwijs. Zo kan een schoolbestuur er bijvoorbeeld voor kiezen om een deel van de toegekende meters te gebruiken voor het creëren van lespleinen.

3.4 COMBINEREN VAN MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIES Er ontstaan steeds meer voorbeelden waarbij meerdere (maatschappelijke) functies gecombineerd worden in één gebouw, zoals integrale kindcentra (IKC) en multifunctionele accommodaties. Scholen komen onder één dak met bijvoorbeeld een kinderopvang, dorpshuis, bibliotheek, sportvoorziening, zorginstelling en/of kerk. Het aanbieden van peuteropvang en basisonderwijs in één gebouw draagt bij aan een doorgaande ontwikkellijn en zorgt voor rust voor ouder en kind. Het combineren van basisonderwijs met andere maatschappelijke organisaties kan ervoor zorgen dat een (cluster van) dorp(en) of wijk(en) een sterke, maatschappelijke kern krijgt. Door gezamenlijk gebruik kunnen sommige voorzieningen behouden blijven in het dorp. Daarnaast worden de lijnen voor professionals korter om samen te werken of kennis te delen. De gemeente Noardeast-Fryslân ondersteunt de IKC-gedachte en ziet kansen in optimaal gebruik van ruimten, als er maatschappelijke functies gecombineerd worden onder één dak. Als er sprake is van vervangende nieuwbouw in een kern of cluster van kernen, wordt er een brede afweging gemaakt in welke maatschappelijke functies mogelijk mee willen en kunnen in de ontwikkeling. Gedacht kan worden aan dorpshuizen, sportvoorzieningen of onderwijsgerelateerde voorzieningen.

Peuter- en kinderopvang is geen voorziening volgens de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs. De gemeente bekostigt geen aanpassingen van of aanbouw aan een schoolgebouw ten behoeve van peuter- en kinderopvang uit onderwijshuisvestingsmiddelen. Wel kan gekeken worden hoe het geïntegreerd kan worden bij vervangende nieuwbouw. De financiering hiervan is maatwerk. Zo kan ruimte voor kinderopvang bijvoorbeeld gemeentelijk voorgefinancierd worden met verdiscontering van de investering in een huurprijs.

3 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (2020). Een energieneutrale school. Geraadpleegd via:

https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/gebouwen/technieken-beheer-en-innovatie/frisse-scholen/eenenergieneutrale-school-nieuw (mei ’20)

11

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

4. VISIE EN AFSPRAKEN ONDERWIJS EN HUISVESTING Schoolbesturen en gemeente hebben gewerkt aan een gedragen visie op onderwijshuisvesting. Als wettelijke basis geldt de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Onze samenleving verandert en de bevolking in onze regio krimpt. Deze visie houdt daar rekening mee. Bij onderwijshuisvesting in Noardeast-Fryslân staan onderwijs op relatief korte afstand van het kind en verbindingen tussen (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen voorop. Kinderen moeten op relatief korte afstand van huis goed onderwijs krijgen in een doorgaande ontwikkellijn. Het is in het belang van het kind om onderwijs met (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen te verbinden. We hebben een gezamenlijke, hoge ambitie op het gebied van duurzaamheid. We maken bewuste afwegingen om te komen tot (vervangende) nieuwbouw. De verordening, leerlingenprognoses en meerjarenonderhoudsplanningen zijn hierbij het kader. Scholen hebben ruimte om onderwijs te geven vanuit eigen overtuigingen en identiteit. Deze visie wordt uitgewerkt in zes afspraken.

1. WE ZETTEN IN OP ONDERWIJS OP RELATIEF KORTE AFSTAND VAN HUIS We vinden het belangrijk dat kinderen op relatief korte afstand van huis naar school kunnen. We spreken af dat het aantal basisscholen in de grote kernen zal worden teruggebracht, om zo basisscholen in (clusters van) kleine kernen te kunnen blijven bekostigen vanuit de gemeente. Uitgangspunt is om binnen het budget te blijven dat de gemeente jaarlijks van het Rijk ontvangt voor onderwijshuisvesting. Het belang van het kind wordt vooropgesteld: alle kinderen, zowel uit grote als uit kleine kernen, moeten onderwijs kunnen volgen op relatief korte afstand van huis. Meerdere scholen onder één dak (waar mogelijk in combinatie met andere kind- en onderwijsgerelateerde functies) kan een goede manier zijn om schommelingen in leerlingenaantallen onderling op te vangen én onderwijs op relatief korte afstand te behouden.

2. WE ZETTEN IN OP DOORGAANDE ONTWIKKELLIJNEN Er wordt ingezet op doorgaande ontwikkellijnen. Dat betekent dat voorschoolse educatie wordt aangesloten op basisonderwijs. Om de ontwikkellijn verder door te trekken, worden er ook verbindingen tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs en MBO gezocht. Bij planvorming voor vervangende nieuwbouw van basisscholen worden de voorschoolse educatie en waar mogelijk het voortgezet onderwijs betrokken. De bereikbaarheid en beschikbaarheid van sportfaciliteiten voor bewegingsonderwijs is hierbij ook een belangrijke pijler. Dit is het beste te realiseren in kindcentra of clusteringen van voorzieningen. Voorschoolse educatie, primair onderwijs (vanuit verschillende overtuigingen en geloven) en voortgezet onderwijs worden onder één dak of in de nabijheid van elkaar gehuisvest. Er ligt meerwaarde in doorgaande ontwikkellijnen voor leerlingen, ouders en personeel: Leerlingen: minder en soepelere overgangen, doorgaande ontwikkeling, vroegtijdige signalering. Ouders: ontzorging, mogelijkheden voor maatschappelijke participatie. Personeel: leren van elkaar, opbouwen van een gezamenlijke, professionele cultuur. De gemeente voorziet in lijn met de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs in geschikte ruimte voor bewegingsonderwijs en basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs.

Dit is een gemeentelijke verantwoordelijkheid volgens de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Andere voorzieningen (bijvoorbeeld voorschoolse educatie) zijn geen voorzieningen volgens de verordening. Deze andere voorzieningen kunnen niet uit onderwijshuisvestingsmiddelen gefinancierd worden.

12

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

3. WE MAKEN VERBINDINGEN MET DE MIENSKIP EN (KIND- EN ONDERWIJSGERELATEERDE) MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Maatschappelijke partijen en voorzieningen in de mienskip worden betrokken bij huisvestingsvraagstukken. Afwegingen worden integraal gemaakt: er wordt specifiek met de gemeenschap bekeken welke partijen op het gebied van sportvoorzieningen, zorg, cultuur en gemeenschap gezamenlijk kunnen optrekken. De verbinding van onderwijs en jeugdzorg wordt specifiek benadrukt. Ieder kind heeft recht op een passende plek: regulier waar het kan, speciaal waar het moet, op relatief korte afstand van huis en zo veel mogelijk binnen de gemeente of regio. De doorgaande ontwikkellijn van een kind wordt niet onderbroken wanneer het kind zorg of hulp nodig heeft. Het betrekken van zorg bij huisvestingsvraagstukken kan dit ondersteunen. De ervaring leert dat waar een school in verbinding staat met de mienskip en draagvlak heeft binnen de mienskip, deze meer kans van slagen heeft. Vanuit de school wordt er verbinding met ondernemers, dorpsbelangen, vrijwilligers en inwoners gezocht, de school gaat het dorp in en het dorp komt de school in. Voor huisvesting betekent dit ook dat er bij vervangende nieuwbouw ingezet wordt op flexibel bouwen, zodat het gebouw multifunctioneel inzetbaar is voor de mienskip.

Een maatschappelijk centrum dat in verbinding staat met het dorp of de wijk kan ervoor zorgen dat een dorp als geheel sterker komt te staan of blijft staan. Basis van verbinding met maatschappelijke partijen, is dat alle betrokken partijen er baat bij hebben: het moet een win-win situatie zijn. Wanneer een school gezamenlijk gehuisvest wordt met maatschappelijke partijen, is beheer en eigendom van het gebouw een belangrijk aandachtspunt. Uitgangspunt is dat het schoolbestuur aanspreekpunt is en blijft voor de gemeente als het gaat om de onderwijshuisvesting.

4. WE MAKEN BEWUSTE OVERWEGINGEN RONDOM VERVANGENDE NIEUWBOUW Keuzes over vervangende nieuwbouw en/of uitbreiding hangen samen met leerlingenprognoses, meerjarenonderhoudsplanningen en kansrijke samenwerkingen. De verordening is het wettelijke kader. Er wordt alleen geïnvesteerd in scholen waarvan de leerlingenprognoses aangeven dat de school toekomst heeft. Gemeente en schoolbesturen onderschrijven dat het belangrijk is om niet klakkeloos uit te gaan van vervangende nieuwbouw. Leegstaande gebouwen en mogelijkheden op het gebied van clustering worden meegenomen in de afwegingen. In de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs wordt de cyclus van huisvestingsaanvragen beschreven. Jaarlijks kunnen schoolbesturen aanvragen indienen, en wordt er een programma en overzicht onderwijshuisvesting vastgesteld door de gemeenteraad. In een huisvestingsaanvraag kan een schoolbestuur onder andere vervangende nieuwbouw en uitbreiding aanvragen. De verordening biedt handvaten bij prioritering van huisvestingsaanvragen en een rangordelijkheid in de oplossingen voor bijvoorbeeld ruimtegebrek. In de Verordening is vastgelegd hoe de ruimtebehoefte van een school wordt berekend. Als een school meer ruimtebehoefte dan capaciteit heeft, wordt gezocht naar mogelijkheden van medegebruik van een ander schoolgebouw.

Als het mogelijk is, wordt de ruimtebehoefte van de school toegekend in de vorm van medegebruik van een ander schoolgebouw. In paragraaf 3.1 zijn de onderwerpen leegstand, herbestemming, flexibiliteit en samenwerken benoemd als elementen van een bewuste afweging.

5. WE HEBBEN AMBITIE OP GEBIED VAN DUURZAAMHEID We hebben een gezamenlijke, hoge ambitie op het gebied van duurzaamheid. Duurzaamheid wordt te allen tijde in de afwegingen rondom huisvesting meegenomen. Dit betekent dat er bij (vervangende) nieuw- en verbouw ingezet wordt op circulair bouwen van toekomstbestendige en zo energiezuinig mogelijke gebouwen die kunnen veranderen van functie. 13

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

De gemeente Noardeast-Fryslân maakt gezamenlijk met de schoolbesturen onder begeleiding van Ruimte-OK een notitie duurzaamheid om deze afspraak inhoudelijk uit te werken. Deze notitie biedt inzicht in de huidige stand van zaken, de grootste uitdagingen en de kansen op het gebied van verduurzaming van schoolgebouwen. Stichting Ruimte voor Onderwijs en Kinderopvang (Ruimte-OK) is een gezamenlijk initiatief van de PO-Raad, de VO-raad, de VNG en het Waarborgfonds Kinderopvang. De organisatie heeft expertise op het gebied van huisvesting en duurzaamheid. Vanwege de coronacrisis is deze bijeenkomst verschoven naar het najaar. De resultaten zullen de raad toekomen als een oplegger van het IHP.

6. ER IS RUIMTE VOOR EIGEN IDENTITEIT SCHOOLBESTUREN Binnen deze gezamenlijke visie behouden schoolbesturen vrijheid om eigen accenten te leggen. Dit geldt zowel voor de manier waarop samenwerkingen worden aangegaan, als voor de inhoudelijke onderwijsvisies die scholen hebben. Samenwerkingen kunnen georganiseerd worden op verschillende manieren en schoolbesturen blijven er vrij in om hier (gezamenlijk) keuzes in te maken. Twee voorbeelden zijn samenwerken in een integraal kindcentrum (één bestuurlijke eenheid en één pedagogisch concept, los van de andere besturen) of een kindcentrum campus (pedagogisch concept afgestemd op meerdere gebruikers en samenwerking tussen de verschillende bestuurlijke eenheden). Ook blijven scholen de ruimte houden om op hun eigen manier invulling te geven aan het onderwijs. Dit heeft betrekking op overtuigingen, geloven, leerstijlen, filosofieën en accenten in het onderwijs.

14

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

5. VISIE OP DOKKUM Er zijn in Dokkum negen basisscholen, één school voor speciaal basisonderwijs, drie scholen voor voortgezet onderwijs verdeeld over vijf locaties, praktijkonderwijs en ook het MBO heeft haar plek in Dokkum. Qua onderwijshuisvesting zijn niet alle locaties afhankelijk van gemeentelijke financiering, maar in de doorgaande ontwikkellijnen die we nastreven hebben ze allemaal een plek.

5.1 UITGANGSPUNTEN DOKKUM Voor de visie op het onderwijs in Dokkum staan de zes afspraken uit hoofdstuk vier centraal: 1. We zetten in op onderwijs op relatief korte afstand van huis 2. We zetten in op doorgaande ontwikkellijnen 3. We maken verbindingen met de mienskip en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen 4. We maken bewuste overwegingen rondom vervangende nieuwbouw 5. We hebben ambitie op gebied van duurzaamheid 6. Er is ruimte voor eigen identiteit schoolbesturen Er is afgesproken dat het aantal basisscholen in de grote kernen zal worden teruggebracht, om zo basisscholen in (clusters van) kleine kernen te kunnen blijven bekostigen vanuit de gemeente. De betaalbaarheid van de onderwijshuisvesting kan gezien worden als een zevende uitgangspunt. De leerlingenaantallen in Dokkum dalen. Hoewel het gevaar erin zit om dit als een bedreiging te zien, beschouwen wij het juist als een kans voor het onderwijs in Dokkum. De noodzaak om iets te doen aan de krimp van scholen, levert een kans op om het gehele speelveld van het onderwijs in Dokkum te overzien en ondersteund door passende huisvesting verbindingen te leggen en innovaties door te voeren.

SPREIDING ONDERWIJS IN DOKKUM Op dit moment is het onderwijsaanbod voor het onderwijs verspreid over heel Dokkum, waarbij opvalt dat er een concentratie van voorzieningen is ten zuidoosten van het centrum. Onderstaande afbeelding geeft de huidige spreiding van het aanbod in Dokkum weer (volgende pagina).

15

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

IKC-VORMING EN VERBINDINGEN KIND- EN ONDERWIJSGERELATEERDE VOORZIENINGEN Voor de onderwijslocaties in Dokkum liggen er – voortkomend uit de visie in dit IHP – kansen op het gebied van IKC-vorming, verbindingen met de mienskip en koppelingen met kind- en onderwijsgerelateerde voorzieningen. Ook kan in Dokkum gekeken worden wat er soms juist op wijkniveau ontbreekt. Dit gaat verder dan onderwijshuisvesting. We willen de stad Dokkum voor het basisonderwijs in vier wijken of clusters verdelen. Binnen deze clusters kijken we naar mogelijkheden om scholen samen te voegen of te clusteren. Ook kijken we naar mogelijkheden om voorzieningen te combineren en doorgaande leerlijnen te versterken. Voor alle onderwijsniveaus is het van belang om een sterke verbinding te maken met muziekschool Opus 3, de bibliotheek, sportvoorzieningen en het jongerenwerk. Huisvesting kan ondersteunend zijn in het maken en vasthouden van deze verbinding. Voor Dokkum zien wij grote kansen voor het ontwikkelen van het Scholenpark: hier is een belangrijke mogelijkheid om onderwijs, zorg, cultuur en sport te koppelen. Onderstaande afbeelding geeft de clustering in Dokkum weer (volgende pagina).

16

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

SCHOOL HEEFT WIJKFUNCTIE In Dokkum geldt vanwege de korte afstanden dat het onderwijs in alle gevallen op relatief korte afstand van huis georganiseerd wordt. Tegelijkertijd heeft Dokkum een aantal kleinere scholen met leerlingendaling. Daarom wordt het aantal schoollocaties in Dokkum teruggebracht. Bij het terugbrengen van schoollocaties wordt aandacht besteed aan de verschillende wijken van Dokkum. Zo zorgen we voor een goede spreiding over de stad, zonder verlies van de wijkfunctie. Optimaal gebruik van gebouwen resulteert in een positief effect op de leefbaarheid in een wijk. Bijvoorbeeld voor activiteiten op het gebied van sport en bewegen kunnen speellokalen of lege lokalen gebruikt worden. Het aspect ‘ontmoeten’ speelt hierbij ook een belangrijke rol. De toegankelijkheid van schoolgebouwen is hierbij een aandachtspunt. Een ander aandachtspunt is de openbaarheid van schoolterreinen. Het streven is om de schoolgebouwen met bijbehorend terrein na schooltijd optimaal te gebruiken. Hierdoor ontstaan er meer speelplekken in de wijk, wordt de sociale cohesie in de wijk versterkt en wordt sport en bewegen gestimuleerd. Goed voorbeelden hiervan zijn de ontwikkeling van het kaatsveld in Kollum en het schoolplein van CBS It Fundamint in Hallum, waarbij aandacht is besteed aan natuurbeleving.

Voorwaarde is wel dat er goede afspraken met scholen, toezichthouders en omwonenden worden gemaakt over toezicht en onderhoud van de schoolterreinen. Aansluiting op het speeltuinenbeleid is hierbij ook een randvoorwaarde.

5.2 CONCRETE HUISVESTINGSPLANNEN DOKKUM In het onderstaande kaartje (zie volgende bladzijde) worden de plannen in de stad Dokkum in beeld gebracht. In de rest van dit hoofdstuk worden de plannen nader toegelicht.

17

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

IT FUGELLÂN: NYNKE VAN HICHTUMSCHOOL EN DE HOEKSTEEN De schoolbesturen Roobol en Arlanta hebben beide aangegeven een kans te zien voor een integraal kindcentrum in de wijk It Fugellân (Oost-Dokkum). Roobol heeft in deze wijk de Nynke van Hichtumschool. CBS de Hoeksteen is een school van Arlanta. De Nynke van Hichtum heeft in 2012 levensduur verlengende maatregelen gehad, maar is nu 47 jaar oud. CBS de Hoeksteen is een gangenschool en het schoolbestuur geeft aan dat deze indeling niet meer aansluit bij het huidige onderwijs. De school is 46 jaar oud. Beide schoolbesturen geven aan een kans te zien in gezamenlijke vervangende nieuwbouw voor deze twee scholen met daarbij verdere IKC-vorming (peuteropvang- en kinderopvang). De locatie van de nieuw te bouwen school zal nader onderzocht worden.

SCHOLENPARK DOKKUM In de visie op onderwijs (hoofdstuk 4) hebben gemeente en schoolbesturen zich uitgesproken voor doorgaande ontwikkellijnen en IKC-vorming. In Dokkum besteden we hier aandacht aan door clustering van kind- en onderwijsgerelateerde voorzieningen in Scholenpark Dokkum. De afgelopen drie jaar hebben gemeente en schoolbesturen gezamenlijk het idee ‘Scholenpark Dokkum’ ontwikkeld. Uit gesprekken is gekomen dat het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs Dokkum verdeeld kan worden in 3 clusters. De A-locatie is aan de Woudweg/Parklaan (PJ Dalton Dokkum, Dockinga havo/vwo en vmbo GT), de B-locatie zijn de scholen die gevestigd zijn aan de Birdaarderstraatweg en de C-locatie betreft de bouwen metaalcampus waarmee de koppeling gemaakt wordt van Sterk Techniek Onderwijs en de technieklijnen uit de regiodeal. Door het voortgezet onderwijs te clusteren en het mogelijk te maken dat het basisonderwijs zich vestigt op de Alocatie, kunnen de faciliteiten vorming van een tiener- of juniorcollege ondersteunen. Vervolgens wil de gemeente ook inzetten op de overgang naar het MBO en naar het bedrijfsleven. Hier wordt een goed begin mee gemaakt met onder andere de Pilot Sterk Techniekonderwijs. 18

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

Bij de huisvestingsuitdagingen op Scholenpark locatie A zijn vier schoolbesturen betrokken. De St. Bonifatiusschool (14) heeft de wens om te komen tot een IKC dat gebaseerd is op het Jenaplanonderwijs. Het schoolbestuur wil graag mee in het onderzoek naar de verdere plannen met betrekking tot het Scholenpark, locatie A. Een andere optie voor deze school is om op de huidige locatie op termijn vervangende nieuwbouw te realiseren. De Burgerschool (12) is bezig met IKC-vorming en Roobol heeft aangegeven dat zij de ambitie heeft om met de Burgerschool te verhuizen naar Scholenpark Dokkum (locatie A). Zo kan de school verder invulling geven aan de doorgaande ontwikkellijn met het voortgezet onderwijs die de school inmiddels heeft ingezet. PJ Dalton Dokkum is sterk gegroeid in leerlingenaantal en behoeft een uitbreiding. Dockinga heeft verschillende verouderde gebouwen op locatie A. De gebouwen van havo/vwo onderbouw (‘De Finne’) en het gebouw van vmbo G/T zijn aan vervanging toe. Gezien de terugloop van het aantal leerlingen is afgesproken om van twee locaties naar één te gaan. Er wordt onderzocht of dit gebouw gekoppeld kan worden aan het bestaande gebouw van havo/vwo bovenbouw. Op 10 juni 2021 heeft de raad een Procesnotitie over de aanpak van Scholenpark Dokkum ter kennisgeving aangenomen.

CBS DE BRON EN CBS DE REGENBOOG Met betrekking tot CBS De Bron (13) en CBS De Regenboog (16) heeft schoolbestuur Arlanta aangegeven te willen komen tot één sterke toekomstbestendige school in het zuidoosten van de stad. Beide scholen zijn op termijn aan vervanging toe. De locatie moet nader onderzocht worden.

CBS DE PIONIER In het huisvestingsprogramma 2021 heeft de raad vervangende nieuwbouw voor de Pionier toegekend. De locatie van deze vervangende nieuwbouw is in de Trije Terpen, op het terrein waar de school momenteel zelf semipermanente huisvesting heeft vervaardigd. Gemeente en schoolbestuur zijn gezamenlijk aan het oriënteren op de mogelijkheden. In het huisvestingsprogramma 2022 wordt aan de gemeenteraad voorgesteld om een voorbereidingskrediet en bouwbudget beschikbaar te stellen.

19

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

6. MEERJARENPLANNING De meerjarenplanning biedt inzicht in de plannen rondom vervangende nieuwbouw/renovatie/grootschalige uitbreiding voor de komende vier jaar. Daarnaast wordt er een doorkijk gegeven voor periode daarna (2027 – 2032). Alle scholen die meegenomen zijn in de meerjarenplanning, hebben een huisvestingsuitdaging. In de eerste paragraaf wordt toegelicht welke redenen er zijn om een school op de meerjarenplanning te plaatsen.

6.1 WANNEER VERVANGENDE NIEUWBOUW? De verordening is de leidraad bij het bepalen of er recht is op vervangende nieuwbouw. Dit vertaalt zich in de praktijk in drie hoofdredenen voor vervangende nieuwbouw: 1. Staat van het gebouw. Volgens de verordening heeft een school recht op vervangende nieuwbouw wanneer op grond van een overeenkomstig NEN 2767 opgestelde bouwkundige rapportage wordt vastgesteld dat onderhoud of aanpassen niet zal leiden tot de gewenste levensduurverlenging van ten minste 20 jaar. 2. Herschikkingsoperatie. Voorbeeld: twee scholen in een dorp of stad willen fuseren of gezamenlijk nieuw bouwen. Er kan dan gekozen worden voor vervangende nieuwbouw, ook als bijvoorbeeld de staat van een van de gebouwen nog acceptabel is. 3. Ontwikkelingen in de ruimtelijke ordening. In de praktijk brengt de eerste reden (staat van het gebouw) een brede, gezamenlijke afweging door gemeente en schoolbestuur met zich mee. Belangrijk hierbij is de onderwijskundige kwaliteit van een gebouw. Oude gebouwen zijn vaak niet geschikt te maken voor modern onderwijs. Ook speelt de onderhoudsverantwoordelijkheid van een schoolbestuur een rol. Een schoolbestuur heeft de verantwoordelijkheid om een schoolgebouw goed te onderhouden. Dit betekent dat de staat van de gebouwen niet vervallen of slecht zal zijn: dan komt een schoolbestuur haar verantwoordelijkheid namelijk niet na.

Een schoolbestuur ontvangt een rijksvergoeding voor het onderhoud van een schoolgebouw. Deze is in principe berekend op 40 jaar. Wanneer een schoolgebouw (veel) ouder is, kan dit betekenen dat het goed onderhouden van het schoolgebouw (te) grote investeringen van het schoolbestuur vergt. Dit kan meewegen in de afweging om de school op de planning te plaatsen. De scholen die vanwege de staat van het gebouw op de planning staan, zijn gekeurd door Plan4It. De belangrijkste (generieke) conclusie van deze rapporten is dat de schoolbesturen hun verantwoordelijkheden nakomen en de schoolgebouwen goed onderhouden. Voor sommige scholen / schoolbesturen vergt dit wel grote investeringen, wat aanleiding is om de scholen op de planning te plaatsen. Bij scholen waarvoor dat geldt, is een opmerking gemaakt in dit hoofdstuk. De benodigde investeringen in ventilatie zijn hierin wel meegenomen. Investeringen in bijvoorbeeld het geschikt maken voor modern onderwijs of nieuwe milieueisen zijn nog niet meegenomen.

6.2 PROJECTEN IN UITVOERING In drie plaatsen in Noardeast-Fryslân zijn er waarvoor bouwbudget beschikbaar is gesteld. De plannen zijn al in uitvoering. Deze projecten worden in onderstaande tabel weergeven:

20

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

Plaats, school/scholen

Inschatting kosten + stand van zaken

Kollum Tijdelijke uitbreiding Campus Kollum

Zomer ’21 realisatie Definitief budget beschikbaar.

Holwerd De Tijstream (samenlevingsschool)

Verwachte start bouw najaar ‘21 Definitief budget beschikbaar.

Oosternijkerk CBS De Wrâldwizer

Oplevering naar verwachting eerste kwartaal ’22. Definitief budget beschikbaar.

Naast de plannen in bovenstaand schema, hebben de schoolbesturen en gemeente gezamenlijk een meerjarenplanning opgesteld. Hierin meegenomen zijn de staat van de huidige schoolgebouwen en de koppelkansen. Voor de projecten zijn formeel nog geen financiële middelen beschikbaar gesteld. Dit gebeurt middels het huisvestingsprogramma.

6.3 PLANNING KORTE TERMIJN: 2022 - 2026 Voor de korte termijn staan er een aantal projecten gepland waarover al overleg tussen gemeente en schoolbesturen plaatsvindt. De planning hiervoor is goed afgestemd en contouren van de plannen worden momenteel gezamenlijk onderzocht. De individuele plannen worden onder het schema nader toegelicht. Plaats, school/scholen

Uitgangspunt start bouw

Uitgangspunt lopen boekwaarde

CBS De Pionier, Dokkum – Vervangende nieuwbouw

2022/23

2024

CBS de Fjouwerhoeke, Hantumhuizen – Vervangende nieuwbouw

2023

2025

Campus Kollum - Uitbreiding

2023/2024

2025

PJ Dalton Dokkum – Uitbreiding

2023

2026

Dockinga College – Vervangende nieuwbouw havo/vwo onderbouw en VMBO G/T

2023

2025

Burgerschool, Dokkum – Vervangende nieuwbouw

2025

2027

De Bonifatiusschool, Dokkum – Vervangende nieuwbouw

2025

2027

CBS DE PIONIER, DOKKUM Bouwjaar 2018 Aanpassingen Nvt. Oppervlakte / Aantal leerlingen 127 Prognose 156 (2024), 112 (2034) Boekwaarde Gebouw GvP € 113.247 Theoretische leegstand / Normbedr. nieuwbouw Zie doorrekening. Tijdelijke huisvesting, voormalig CBS Groen van Prinsterer (GvP). In hoofdstuk 5 (visie op Dokkum) is benoemd dat de gemeente en Arlanta gezamenlijk plannen aan het maken zijn voor zelfstandige vervangende nieuwbouw van de Pionier in de Trije Terpen. In het huisvestingsprogramma 2021 is vervangende nieuwbouw toegekend. Er zijn toen nog geen financiële middelen beschikbaar gesteld. In het huisvestingsprogramma 2022 wordt voorgesteld om budget beschikbaar te stellen. 21

Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

BENODIGDE FINANCIËN Op basis van een ruimtebehoefte van 150 leerlingen (ruimtebehoefte 955 M²) zijn de volgende financiën benodigd voor dit project: Normbedrag vervangende nieuwbouw 955 M² Grondaankoop 15% interne projectkosten Totaal

€ 2.596.081 Nog niet bekend € 389.412 € 3.158.912

Er wordt voorgesteld een voorbereidingskrediet (onderdeel van totale normbedrag vervangende nieuwbouw) en bouwkrediet beschikbaar te stellen in 2022. Het voorbereidingskrediet (8%) is € 207.686. Ook vraagt het schoolbestuur om financiering voor realisatie van inpandige kinderopvang. Afgeleid van de normbedragen onderwijshuisvesting wordt voorgesteld om hiervoor € 251.045 beschikbaar te stellen. Dit wordt buiten de financiële doorrekening gehouden, omdat deze investering wordt terugverdiend middels huur.

CBS DE FJOUWERHOEKE, HANTUMHUIZEN Bouwjaar Aanpassingen Oppervlakte Aantal leerlingen Prognose Boekwaarde Theoretische leegstand Normbedr. nieuwbouw

1958 1988, 2002 879 M² 63 50 (2024), 42 (2034) € 114.603 362 M² Zie doorrekening

De gemeente en Arlanta zijn gezamenlijk plannen aan het maken voor vervangende nieuwbouw van de Fjouwerhoeke in Hantumhuizen. De school heeft een krimpend leerlingenaantal maar een belangrijke regiofunctie. In het huisvestingsprogramma 2021 is vervangende nieuwbouw toegekend. Er zijn toen nog geen financiële middelen beschikbaar gesteld. In het huisvestingsprogramma 2022 wordt voorgesteld om budget beschikbaar te stellen.