Bijlage 3 - IHP Noardeast-Fryslân

INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN BASISONDERWIJS NOARDEAST-FRYSLÂN EEN LANGETERMIJNKADER VOOR ONDERWIJSHUISVESTING

Foto: Nieuwsblad be.

Datum

1 september 2020

Versie

20200901 DEF.3

Zaaknummer

Z242956-2019

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

SAMENVATTING Dit integraal huisvestingsplan (IHP) basisonderwijs beschrijft de kaders van onderwijshuisvesting in NoardeastFryslân voor de komende twaalf jaar. Het plan geeft inzicht in de opgaven met betrekking tot onderwijshuisvesting en de maatschappelijke ontwikkelingen in de gemeente. Schoolbesturen en de gemeente Noardeast-Fryslân hebben samengewerkt aan een integrale, gedragen visie en afspraken. Er is in beeld gebracht welke nieuwbouwplannen er zijn en welke wensen schoolbesturen hebben ten aanzien van vervangende nieuwbouw/ renovatie voor de komende twaalf jaar. Bij onderwijshuisvesting in Noardeast-Fryslân staan onderwijs op relatief korte afstand van het kind en verbindingen tussen onderwijs en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen voorop. Kinderen moeten op relatief korte afstand van huis goed onderwijs krijgen in een doorgaande ontwikkellijn. Het is in het belang van het kind om onderwijs met (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen te verbinden. We hebben een gezamenlijke, hoge ambitie op het gebied van duurzaamheid. We maken bewuste afwegingen om te komen tot (vervangende) nieuwbouw. De verordening, leerlingenprognoses en meerjarenonderhoudsplanningen zijn hierbij het kader. Scholen hebben ruimte om onderwijs te geven vanuit eigen overtuigingen en identiteit. Deze visie wordt uitgewerkt in zes afspraken. 1. 2. 3.

4. 5. 6.

We zetten in op onderwijs op relatief korte afstand van huis. We zetten in op doorgaande ontwikkellijnen. We maken verbindingen met de mienskip en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen. We maken bewuste overwegingen rondom vervangende nieuwbouw. We hebben ambitie op het gebied van duurzaamheid. Er is ruimte voor de eigen identiteit van schoolbesturen.

De visie op Dokkum gaat uit van vier scholenclusters, waarbij met name Scholenpark Dokkum in het zuiden van de stad en de basisscholen in het noord- en zuidoosten van Dokkum tijdens de looptijd van dit IHP aandacht behoeven. In vijf plaatsen in Noardeast-Fryslân zijn er huisvestingsplannen en -projecten die in samenwerking met de gemeente zijn opgepakt. Dit betreft Dokkum, Hantumhuizen, Holwerd, Kollum en Oosternijkerk Voor de langere termijn hebben de individuele schoolbesturen van de scholen in Dokkum, Metslawier, Bornwird, Munnekezijl, Paesens en Kollumerzwaag aangegeven in aanmerking te willen komen voor (een gedeelte) vervangende nieuwbouw/renovatie. Het inzicht in deze te verwachten aanvragen geldt als input voor toekomstige huisvestingsbeslissingen. Het IHP heeft geen wettelijke status: er kunnen geen rechten aan ontleend worden. Voorzieningen worden formeel toegekend via het jaarlijkse huisvestingsprogramma. Het IHP biedt inzicht in de visie en wensen. De gemeenteraad heeft uitgesproken dat alle plannen doorgang moeten vinden, maar dat er wel goed gekeken moet worden naar mogelijkheden op het gebied van planning en clustering. Beleidsmatig wordt het IHP daarom verder uitgewerkt aan de hand van een financiële doorrekening. In bijlage 1 staat een overzicht van alle basisscholen in de gemeente.

Hierin worden onder andere leerlingaantal, bouwjaar, theoretische leegstand en huidige boekwaarde per school weergegeven. In bijlage 2 worden de prognoses weergegeven.

2

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

VOORWOORD WETHOUDER

Hierbij presenteren wij u het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het basisonderwijs in Noardeast-Fryslân. Een IHP met vele plannen voor de komende jaren en met evenveel uitdagingen, vooral ook financieel, om ze te kunnen realiseren. Mijn dank gaat in eerste plaats uit naar de ambtenaren die veel tijd in de totstandkoming van dit IHP hebben gestoken. Daarnaast wil ik de bestuurders van de basisscholen in Noardeast-Fryslân danken. In nauwe samenwerking met hen is dit IHP tot stand gekomen en vastgesteld tijdens een aantal Op Overeenstemming Gerichte Overleggen (OOGO’s). Samen zijn we tot een duidelijke visie gekomen op het onderwijs en de huisvesting in onze gemeente; met daarbij een aantal stevige afspraken. Die visie en afspraken in dit IHP zijn onlosmakelijk verbonden met de onderwijsverordening die door de raad is vastgesteld en waar de wettelijke kaders in staan. Dit IHP zullen we, samen met de verordening, de komende twaalf jaar hanteren bij de jaarlijkse afweging van de huisvestingsaanvragen voor vervangende nieuwbouw van basisscholen. Daartoe zullen we het steeds blijven actualiseren. In dit IHP vindt u een meerjarenoverzicht van de tot dusver bekende huisvestingsplannen die we het afgelopen jaar hebben opgehaald bij de schoolbesturen. En dat zijn er veel.

Er ligt meteen dan ook een stevige uitdaging om te kijken óf en wanneer we deze plannen, met name ook financieel, kunnen realiseren. Daar zal de komende tijd de discussie met de gemeenteraad over gevoerd worden. Met dit IHP hopen wij de gemeenteraad van Noardeast-Fryslân voldoende handvatten te bieden om hierin een goede integrale afweging te kunnen maken. Namens het college van burgemeester en wethouders, Jouke Douwe de Vries Wethouder Onderwijs en Sociaal Domein.

3

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

INHOUDSOPGAVE Samenvatting ................................................................................................................................................................2 Voorwoord Wethouder ................................................................................................................................................3 1. Inleiding.....................................................................................................................................................................5 2. Kaders IHP .................................................................................................................................................................6 2.1 Wettelijke regeling onderwijshuisvesting................................................................................................6 2.2 Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs .................................................................................6 2.3 Gemeentelijke opheffingsnorm ...............................................................................................................7 2.4 Juridische status IHP.................................................................................................................................7 2.5 Herzieningen

IHP......................................................................................................................................7 3. Maatschappelijke ontwikkelingen onderwijshuisvesting ........................................................................................8 3.1 Demografische ontwikkelingen................................................................................................................8 3.2 Aandacht voor Duurzaamheid en een gezonde leeromgeving...............................................................9 3.3 Ruimtelijke functionaliteit......................................................................................................................10 3.4 Combineren van maatschappelijke functies .........................................................................................10 3.5 Project in uitvoering...............................................................................................................................11 4. Visie en afspraken Onderwijs en Huisvesting ........................................................................................................12 1. We zetten in op onderwijs op relatief korte afstand van huis .................................................12 2. We zetten in op doorgaande ontwikkellijnen ...........................................................................12 3.

We maken verbindingen met de mienskip en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen...................................................................................................13 4. We maken bewuste overwegingen rondom vervangende nieuwbouw ..................................13 5. We hebben ambitie op gebied van duurzaamheid...................................................................13 6. Er is ruimte voor eigen identiteit schoolbesturen ....................................................................14 5. Visie op Dokkum .....................................................................................................................................................15 5.1 Uitgangspunten Dokkum .......................................................................................................................15 Spreiding basisonderwijs in Dokkum.............................................................................................15 Demografische ontwikkelingen .....................................................................................................16 Integrale kindcentra.......................................................................................................................16 It

Fugellân.......................................................................................................................................17 Scholenpark Dokkum .....................................................................................................................17 Verbinding andere maatschappelijke voorzieningen....................................................................18 School heeft wijkfunctie ................................................................................................................18 Wensen Dokkum in kaart ..............................................................................................................19 5.2 Pionier ....................................................................................................................................................20 6. Meerjarenplanning vervangende nieuwbouw en renovatie .................................................................................21 Conclusies meerjarenplanning.....................................................................................................................25 Bijlage 1.

Scholenoverzicht .........................................................................................................................................26 Basisgegevens...............................................................................................................................................26 Bijlage 2. Prognoses....................................................................................................................................................34

4

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

1. INLEIDING Noardeast-Fryslân staat voor verschillende mogelijkheden én uitdagingen op het gebied van onderwijshuisvesting. In de eerste begroting van de nieuwe gemeente Noardeast-Fryslân wordt de opdracht gegeven tot het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan (vanaf nu: IHP) voor Noardeast-Fryslân. Gemeente en schoolbesturen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid als het gaat om onderwijshuisvesting. De gemeente heeft een zorgplicht voor onderwijshuisvesting. Dit IHP is de manier om invulling te geven aan deze zorgplicht. Directe aanleiding van deze opdracht is de terugloop in leerlingenaantallen in het basisonderwijs in de voormalige gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland c.a.. Teruglopende leerlingenaantallen leiden tot leegstand van lokalen en als demografische ontwikkelingen een dusdanig effect hebben op financiën of onderwijskwaliteit, kan besloten worden tot sluiting van een school. Het gebouw wordt dan teruggegeven aan de gemeente. Hiermee kan leegstand financiële gevolgen hebben voor gemeente én schoolbestuur. Ook zijn er verschillende schoolgebouwen die vanwege een hoge leeftijd, ouderdomsgebreken of een slechte aansluiting van het gebouw op modern onderwijs, aandacht behoeven: er is sprake van noodzaak tot (vervangende) nieuwbouw. Dit IHP heeft betrekking op 37 basisscholen.

Het IHP heeft een looptijd van twaalf jaar en is opgesteld aan de hand van drie ambities. De eerste ambitie van dit IHP is om tot een door de gemeente en schoolbesturen gedragen visie op onderwijshuisvesting te komen. Het visiehoofdstuk met afspraken (hoofdstuk vier) biedt een waardenkader voor het maken van weloverwogen beslissingen. De tweede ambitie van het IHP is om tot een gedragen visie op de stad Dokkum te komen (hoofdstuk vijf). De derde ambitie van het IHP is het vormgeven van een meerjarenplanning voor vervangende nieuwbouw en renovatie en inzicht geven in de aanvragen die op langere termijn verwacht worden (hoofdstuk zes). Deze hoofdstukken worden ondersteund door hoofdstuk 2, welke de (juridische) kaders schept voor dit IHP, en hoofdstuk 3, waarin vier belangrijke maatschappelijke (regionale en/of landelijke) ontwikkelingen op het gebied van onderwijs en onderwijshuisvesting worden besproken. In de bijlagen staan een overzicht van basisgegevens van de basisscholen in de gemeente (bijlage 1) en de leerlingenprognoses van deze scholen (bijlage 2).

5

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

2. KADERS IHP Het IHP heeft een plaats in een breder geheel van landelijke en gemeentelijke wetgeving. In paragraaf 2.1 wordt een korte uitleg gegeven over de manier waarop verantwoordelijkheid voor huisvesting wettelijk geregeld is. Vervolgens komt de juridische status van dit IHP aan bod. In de laatste paragraaf van dit hoofdstuk wordt een vooruitblik gegeven naar eventuele herzieningen van het IHP.

2.1 WETTELIJKE REGELING ONDERWIJSHUISVESTING Gemeente en schoolbesturen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting. Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht om te voorzien in adequate huisvesting voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs. In de meeste situaties ligt het juridische eigendom van schoolgebouwen bij het schoolbestuur. De gemeente heeft economisch claimrecht: bij beëindiging van onderwijsgebruik wordt het gebouw en terrein overgedragen aan de gemeente. De verdeling van deze verantwoordelijkheden wordt geregeld in de Wet op het primair onderwijs (WPO) en de Wet op de expertisecentra (WEC). De verantwoordelijkheden zijn in grote lijnen als volgt verdeeld tussen schoolbesturen en gemeente: Gemeente

Schoolbestuur

     

    

(Vervangende) nieuwbouw Eerste inrichting Uitbreiding Herstel constructiefouten Bewegingsonderwijs Herstel / vervanging bij bijzondere omstandigheden

Vervanging eerste inrichting Binnenonderhoud Buitenonderhoud Aanpassingen Meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP’s)

Voor de uitvoer van deze taken krijgt een gemeente financiële middelen via de algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Schoolbesturen ontvangen financiële middelen van het Ministerie van OCW als onderdeel van de lumpsum: het bedrag dat ze ontvangen voor personele en materiële kosten (de zogenaamde MI-vergoeding). Naast deze strikte, wettelijke verantwoordelijkheden zijn er ook bredere verantwoordelijkheden die aan onderwijshuisvesting gekoppeld kunnen worden. Zo is de gemeente verantwoordelijk voor leefbaarheid in kernen en kan ze bij vervangende nieuwbouw mogelijkheden zoeken voor combinaties van scholen met andere maatschappelijke voorzieningen. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs. Het is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten en schoolbesturen om afstemmende overleggen te voeren over de voorzieningen (Op Overeenstemming Gericht Overleg – OOGO). Naast de WPO en WEC zijn er twee regelingen van belang met betrekking tot onderwijshuisvesting: de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs en de opheffingsnorm.

2.2 VERORDENING VOORZIENINGEN HUISVESTING ONDERWIJS Op basis van artikel 149 van de Gemeentewet, artikel 102 van de Wet op het primair onderwijs, artikel 100 van de Wet op de expertisecentra en artikel 76m van de Wet op het voortgezet onderwijs stelt de gemeente de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs vast. Dit is het basiskader voor onderwijshuisvesting. Hierin worden onder andere de normafmetingen en normbedragen voor nieuwbouw, vervangende nieuwbouw, uitbreiding, herstel van constructiefouten en eerste inrichting van schoolgebouwen en bewegingsonderwijs vastgelegd. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) adviseert gemeenten over de verordening. Het

6

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

uitgangspunt van de normbedragen is dat de vergoedingen kostendekkend moeten zijn om sober doch doelmatig te bouwen volgens de geldende wettelijke eisen. De verordening vormt ook de basis van rechten en plichten in het geval van leegstand van gebouwen of lokalen. In geval van leegstand in lesgebouwen of in sportvoorzieningen kan er overgegaan worden tot medegebruik of verhuur van desbetreffende ruimte. Bij beëindiging van het gebruik komt een gebouw terug in het eigendom van de gemeente. De financiële gevolgen die hiermee samengaan, maken dat het belangrijk is voor de gemeente om te kunnen anticiperen op leegstand. Ook voor schoolbesturen hangen er financiële gevolgen aan leegstand: hun financiële middelen zijn namelijk afhankelijk van aantallen leerlingen, maar leegstaande lokalen moeten wel onderhouden worden. Dit IHP spreekt ambities en een visie uit. De verordening is en blijft de basis waarop voorzieningen wettelijk worden toegekend.

2.3 GEMEENTELIJKE OPHEFFINGSNORM Het Rijk stelt een ondergrens aan het aantal leerlingen op een school: de opheffingsnorm of instandhoudingsnorm. Een school met een leerlingenaantal dat drie jaar op rij onder de opheffingsnorm valt, verliest haar bekostiging. In de praktijk betekent dit bijna altijd dat een school moet sluiten. De opheffingsnorm wordt per gemeente vastgesteld en is afhankelijk van leerlingdichtheid. Voor de gemeente Noardeast-Fryslân is de opheffingsnorm 37. In de WPO zijn uitzonderingsbepalingen op de gemeentelijke opheffingsnorm opgenomen met betrekking tot de gemiddelde schoolgrootte. Een school die drie achtereenvolgende jaren onder de opheffingsnorm valt, blijft voor bekostiging in aanmerking komen indien de gemiddelde schoolgrootte van alle scholen van het desbetreffende schoolbestuur tenminste 10/6e maal de opheffingsnorm (of gewogen gemiddelde van de opheffingsnormen, als een bestuur scholen in verschillende gemeenten heeft) bedraagt. De school moet dan wel een minimumaantal van 23 leerlingen hebben. Deze minimale norm van 23 leerlingen is landelijk vastgesteld.

2.4 JURIDISCHE STATUS IHP Wettelijk gezien bestaat er geen verplichting tot het opstellen van een IHP. Jaarlijks moet een gemeente een Programma Onderwijshuisvesting opstellen, waarin voorzieningen worden toegekend. De voordelen van een IHP ten opzichte van alleen een jaarlijks programma zijn dat gemeente en schoolbesturen beter weten waar ze aan toe zijn op de langere termijn. Daarnaast biedt een IHP een kans om vanuit een breed gedragen visie de onderwijshuisvesting in te richten, in plaats van ad-hoc losstaande beslissingen te nemen. Zo wordt er zorgvuldig omgegaan met gemeenschapsgeld. Het IHP heeft geen wettelijke status: er kunnen geen rechten aan ontleend worden. Voorzieningen worden nog steeds formeel toegekend via het jaarlijkse huisvestingsprogramma.

2.5 HERZIENINGEN IHP Vanwege de lange looptijd van het beleid (twaalf jaar) en de snelle ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting, ligt het in de lijn der verwachting dat herzieningen van dit IHP op termijn nodig zijn. Het IHP wordt dan ook getypeerd als dynamisch beleid: veranderende omstandigheden kunnen vragen om aanpassingen tijdens de looptijd van dit IHP. Wanneer het IHP inhoudelijk gewijzigd moet worden op het gebied van visie of planning, moet dit in een Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) besproken worden.

7

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

3. MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ONDERWIJSHUISVESTING Onderwijs is onderhevig aan ingrijpende maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende wensen, welke invloed hebben op onderwijshuisvesting. Deze ontwikkelingen worden landelijk en/of regionaal gesignaleerd door verschillende maatschappelijke factoren, zoals gemeenten, schoolbesturen en onderzoeksinstellingen. Vier ontwikkelingen worden hier kort besproken. Er wordt per ontwikkeling ingegaan op hoe hier in de gemeente Noardeast-Fryslân mee wordt omgegaan. In paragraaf 3.5 wordt ingezoomd op Kindcentrum Kollum, een actueel project in de gemeente.

3.1 DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN Krimp is een belangrijke ontwikkeling in de regio Noordoost Friesland: er is een duidelijke, dalende trend in bevolkingsaantallen zichtbaar. In een prognose van de provincie Fryslân1 wordt ingezoomd op de verwachte bevolkingsontwikkelingen op het niveau van regio’s. Regio Noordoost Fryslân bestaat uit Noardeast-Fryslân - ten tijde van het onderzoek nog Kollumerland c.a., Dongeradeel en Ferwerderadiel - en Dantumadiel, Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. De prognose voor deze regio is dat de bevolking tussen 2016 en 2030 met 5,4 % afneemt en tussen 2016 en 2035 zelfs met 8,3 %. Daarnaast verandert de samenstelling van de bevolking: er is zowel sprake van ontgroening als vergrijzing. In de prognose van de provincie Fryslân wordt gesproken van een daling van het aantal jongeren (0 – 15-jarigen) met 16,7 % en een stijging van het aantal 75+’ers met 70,5 % over de periode 2016-2035 (regio Noordoost Fryslân). Demografische ontwikkelingen in het aantal jongeren heeft invloed op onderwijshuisvesting, aangezien de benodigde ruimte (en financiering) van een basisschool wordt berekend aan de hand van het leerlingenaantal. Wanneer leerlingenaantallen dalen, blijven onderhoudskosten vaak gelijk, maar wordt de financiering teruggeschroefd. Zowel exploitatielasten als financiering voor het primaire proces komen uit de algemene middelen van de schoolbesturen.

De leerlingenprognoses geven een concreet beeld van wat de demografische ontwikkelingen betekenen voor de basisscholen in Noardeast-Fryslân. Over een periode van veertien jaar tonen de prognoses een totale afname van het leerlingenaantal met 490 leerlingen. Ten opzichte van 1 oktober 2019 neemt het aantal leerlingen met 5,6 procent af voor het schooljaar 2024-2025 (vier jaar) en met 11,7 procent voor het schooljaar 2034-2035 (veertien jaar). In bijlage 2 worden de prognoses weergeven, opgesteld door prognosebureau PVG eind 2019. Met betrekking tot de demografische ontwikkelingen zijn er een aantal onderwerpen die aandacht behoeven: leegstand, herbestemming, flexibiliteit en samenwerken. In bijlage 1 wordt per school aangegeven hoeveel theoretische leegstand elke school kent op basis van hun leerlingenaantal van 1 oktober 2019. De cumulatieve, theoretische leegstand van basisonderwijsruimte in de gemeente Noardeast-Fryslân is meer dan 7.000 M² (mei 2020). De gemeente vordert leegstand als er ruimtetekort is bij een andere school. De school die te weinig capaciteit heeft kan gebruik maken van leegstand bij een andere school als deze op maximaal twee kilometer afstand (gemeten langs de kortste voor de leerling voldoende begaanbare en veilige weg) van de school staat.

In bijvoorbeeld Hallum en Dokkum is uitbreiding toegekend waarbij verwezen werd naar een dichtbijgelegen schoolgebouw met leegstand. Een schoolbestuur kan in afstemming met de gemeente leegstand inzetten voor gebruik door kinder- of peuteropvang. Schoolbesturen en gemeente hebben afgesproken dat dit gebeurt op basis van medegebruik. Daarnaast zijn er op basis van Artikel 108 van de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), artikel 106 van de Wet op 1 Provinsje Fryslân (2017). Prognose Bevolking en Huishoudens Fryslân 2016-2040. Geraadpleegd via:

https://friesland.databank.nl/Jive/report?openinputs=true&id=prfr16 (jan ’19)

8

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

de Expertisecentra (WEC) en artikel 76s van de Wet op het Voorgezet Onderwijs (WVO) andere situaties van huur en medegebruik mogelijk. Herbestemming van de huidige schoollocatie is een aandachtspunt als een school sluit of op een andere plek vervangende nieuwbouw krijgt. De gemeente krijgt het schoolgebouw dan terug en zoekt er een nieuwe bestemming voor. Als er nog boekwaarde op de oude schoollocatie (grond en/of gebouw) zit, wordt deze meegenomen in de afweging rondom vervangende nieuwbouw. In bijlage 1 wordt per school de huidige boekwaarde aangegeven. De gemeente ziet renovatie als optie voor toekomstbestendig onderwijs in krimpregio’s. De financiering van renovatie heeft (nog) geen landelijke, wettelijke grondslagen. In de praktijk kan het gezien worden als een tussenvorm van onderhoud en vervangende nieuwbouw. De gemeente en het schoolbestuur komen in overleg tot afspraken aangaande renovatie. Met name voor scholen met een klein leerlingenaantal dat krimpt is dit een te overwegen alternatief. Renovatie voorkomt leegstand van een bestaand schoolgebouw. Een voorbeeld waar renovatie momenteel wordt overwogen, is bij CBS de Fjouwerhoeke in Hantumhuizen. Deze school (met verouderd gebouw) krimpt in leerlingenaantal, maar heeft een belangrijke functie binnen de regio.

Ook flexibel bouwen is voor de gemeente een aandachtspunt bij scholen die krimpen of groeien in leerlingenaantal. Door flexibel te bouwen kunnen er bijvoorbeeld relatief gemakkelijk delen van het gebouw afgestoten worden voor een andere bestemming of voor sloop. Als de prognoses aantonen dat een school terugloopt in leerlingenaantal, wordt er overwogen of een gebouw (of deel van een gebouw) voor een kortere functionele levensduur gebouwd kan worden. In kernen of clusters van kernen met teruglopende leerlingenaantallen kan het wenselijk zijn dat scholen gaan samenwerken om een bestendig onderwijsaanbod te behouden. Twee voorbeelden van samenwerking hebben in aanloop naar de nieuwbouw in Holwerd en Oosternijkerk vorm gekregen. In Holwerd hebben twee basisscholen een samenlevingsschool gevormd, om zo toekomstbestendig onderwijs in Holwerd te realiseren en toch de openbare én christelijke identiteit van de twee voormalige scholen te behouden. De basisschool in Oosternijkerk is gefuseerd met de basisschool in Niawier, beide van Arlanta.

3.2 AANDACHT VOOR DUURZAAMHEID EN EEN GEZONDE LEEROMGEVING Er is toenemende aandacht voor duurzame en gezonde scholen, zowel maatschappelijk als wettelijk. Twee ontwikkelingen staan hierbij centraal: Frisse Scholen en BENG. Frisse Scholen gaat over het binnenmilieu van scholen. Het binnenmilieu van scholen heeft effecten op de gezondheid, leerprestaties en het functioneren van leerlingen en leerkrachten, zo stelt het ‘Programma van Eisen Frisse Scholen 20152’. Onder de noemer Frisse Scholen worden er eisen gesteld aan het binnenmilieu en het energiegebruik van schoolgebouwen. Aan de hand van die ambitieniveaus, waarbij klasse C voldoende is (gebaseerd op geldende wet- en regelgeving), klasse B goed is en klasse A uitmuntend is, worden keuzes gemaakt op het gebied van energie, lucht, temperatuur, licht en geluid. BENG staat voor Bijna Energie Neutrale Gebouwen. Vanaf 2020 moeten vergunningaanvragen voor nieuwbouw voldoen aan de eisen van BENG, zo ook schoolgebouwen. BENG stelt eisen op het gebied van drie energieprestatieindicatoren. Dit zijn energiebehoefte, primair fossiel energiegebruik en het aandeel hernieuwbare energie. De afgelopen jaren zijn er er landelijk al verschillende basisscholen gebouwd die binnen de BENG-eisen vallen en bijvoorbeeld zelfs energie opleveren. Uit deze gerealiseerde projecten, atelierbijeenkomsten en uit monitoring worden lessen getrokken.

Zo is ervaren dat verlichting de grootste energiepost is voor schoolgebouwen en dat 2 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (2015). Programma van Eisen Frisse Scholen 2015. Geraadpleegd via:

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/01/Programma%20van%20Eisen%20Frisse%20Scholen%20%20September%202015%20v3.pdf (jan ‘19)

9

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

innovatieve technieken en contracten nog redelijk beperkt gebruikt worden. Ook is aandacht voor beheer en energiegebruik tijdens de gebruikersfase erg belangrijk voor het daadwerkelijk behalen van het potentieel van een gebouw3. BENG is per 1 januari 2021 een wettelijke eis. Deze wijziging leidt daarom tot een verhoging van de kosten voor een sober en doelmatig onderwijsgebouw bij vervangende nieuwbouw. De VNG is in overleg met het Rijk over de financiële consequenties hiervan. Ten tijde van het opstellen van het IHP (mei 2020) is hier nog geen uitsluitsel over. In Noardeast-Fryslân hebben verschillende schoolbesturen zelf een verduurzamingsslag gemaakt bij bestaande basisscholen, bijvoorbeeld door zonnepanelen te plaatsen.

3.3 RUIMTELIJKE FUNCTIONALITEIT De manier waarop onderwijs (ruimtelijk) wordt aangeboden, is in beweging. Naast klassikaal onderwijs komt er meer nadruk te liggen op bijvoorbeeld differentiatie, probleemgestuurd onderwijs, individuele begeleiding, gebruik van ICT en programma’s voor excellent presterende kinderen. De visie van een school op goed onderwijs heeft invloed op de manier waarop een school haar ruimten gebruikt. Ontwikkelingen op dit gebied stellen andere eisen aan schoolgebouwen. De gemeente Noardeast-Fryslân hanteert bij vervangende nieuwbouw de verordening als leidraad voor de ruimtebehoefte van een school, waarin gerekend wordt met een vaste voet en aantal vierkante meter per leerling. Bij projecten vervangende nieuwbouw stemt het schoolbestuur de verdeling en indeling van hun ruimtebehoefte af op hun onderwijs. Zo kan een schoolbestuur er bijvoorbeeld voor kiezen om een deel van de toegekende meters te gebruiken voor het creëren van lespleinen.

3.4 COMBINEREN VAN MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIES Er ontstaan steeds meer voorbeelden waarbij meerdere (maatschappelijke) functies gecombineerd worden in één gebouw, zoals integrale kindcentra (IKC) en multifunctionele accommodaties. Basisscholen komen onder één dak met bijvoorbeeld een kinderopvang, dorpshuis, bibliotheek, sportvoorziening, zorginstelling en/of kerk. Het aanbieden van peuteropvang en basisonderwijs in één gebouw draagt bij aan een doorgaande ontwikkellijn en zorgt voor rust voor ouder en kind. Het combineren van basisonderwijs met andere maatschappelijke organisaties kan ervoor zorgen dat een (cluster van) dorp(en) of wijk(en) een sterke, maatschappelijke kern krijgt. Door gezamenlijk gebruik kunnen sommige voorzieningen behouden blijven in het dorp. Daarnaast worden de lijnen voor professionals korter om samen te werken of kennis te delen. De gemeente Noardeast-Fryslân ondersteunt de IKC-gedachte en ziet kansen in optimaal gebruik van ruimten, als er maatschappelijke functies gecombineerd worden onder één dak. Als er sprake is van vervangende nieuwbouw in een kern of cluster van kernen, wordt er een brede afweging gemaakt in welke maatschappelijke functies mogelijk mee willen en kunnen in de ontwikkeling. Gedacht kan worden aan dorpshuizen, sportvoorzieningen of onderwijsgerelateerde voorzieningen.

Peuter- en kinderopvang is geen voorziening volgens de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs. De gemeente bekostigt geen aanpassingen van of aanbouw aan een schoolgebouw ten behoeve van peuter- en kinderopvang uit onderwijshuisvestingsmiddelen. Wel kan gekeken worden hoe het geïntegreerd kan worden bij

3 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (2020). Een energieneutrale school. Geraadpleegd via:

https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/gebouwen/technieken-beheer-en-innovatie/frisse-scholen/eenenergieneutrale-school-nieuw (mei ’20)

10

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

vervangende nieuwbouw. De financiering hiervan is maatwerk. Zo kan ruimte voor kinderopvang bijvoorbeeld gemeentelijk voorgefinancierd worden met verdiscontering van de investering in een huurprijs.

3.5 RECENT PROJECT In Noardeast-Fryslân is recent een project opgeleverd dat een voorbeeldfunctie heeft wat betreft onderwijshuisvesting in de regio. Kindcentrum Kollum biedt onderdak aan twee basisscholen: CBS Koningin Juliana en OBS Prof. Casimir. Daarnaast zit er ook kinderopvang van TIKO in het gebouw, waardoor er gesproken kan worden van een volwaardig kindcentrum. Er zijn verschillende maatregelen genomen met het oog op duurzaamheid: zo maakt het gebouw geen gebruik van gas. Er zijn zonnepanelen en een lucht-water warmtepomp geplaatst. Het Kindcentrum heeft relaties met de nieuwe Campus Kollum, een multifunctioneel centrum waarin twee scholen voor voortgezet onderwijs, een bibliotheek en een gemeenschapscentrum huizen. Hiermee zijn er in Kollum duurzame en toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen gerealiseerd die de doorgaande ontwikkellijn ondersteunen.

11

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

4. VISIE EN AFSPRAKEN ONDERWIJS EN HUISVESTING Schoolbesturen en gemeente hebben gewerkt aan een gedragen visie op onderwijshuisvesting. Als wettelijke basis geldt de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Onze samenleving verandert en de bevolking in onze regio krimpt. Deze visie houdt daar rekening mee. Bij onderwijshuisvesting in Noardeast-Fryslân staan onderwijs op relatief korte afstand van het kind en verbindingen tussen (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen voorop. Kinderen moeten op relatief korte afstand van huis goed onderwijs krijgen in een doorgaande ontwikkellijn. Het is in het belang van het kind om onderwijs met (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen te verbinden. We hebben een gezamenlijke, hoge ambitie op het gebied van duurzaamheid. We maken bewuste afwegingen om te komen tot (vervangende) nieuwbouw. De verordening, leerlingenprognoses en meerjarenonderhoudsplanningen zijn hierbij het kader. Scholen hebben ruimte om onderwijs te geven vanuit eigen overtuigingen en identiteit. Deze visie wordt uitgewerkt in zes afspraken.

1. WE ZETTEN IN OP ONDERWIJS OP RELATIEF KORTE AFSTAND VAN HUIS We vinden het belangrijk dat kinderen op relatief korte afstand van huis naar school kunnen. We spreken af dat het aantal basisscholen in de grote kernen zal worden teruggebracht, om zo basisscholen in (clusters van) kleine kernen te kunnen blijven bekostigen vanuit de gemeente. Uitgangspunt is om binnen het budget te blijven dat de gemeente jaarlijks van het Rijk ontvangt voor onderwijshuisvesting. Het belang van het kind wordt vooropgesteld: alle kinderen, zowel uit grote als uit kleine kernen, moeten onderwijs kunnen volgen op relatief korte afstand van huis. Meerdere scholen onder één dak (waar mogelijk in combinatie met andere kind- en onderwijsgerelateerde functies) kan een goede manier zijn om schommelingen in leerlingenaantallen onderling op te vangen én onderwijs op relatief korte afstand te behouden.

2. WE ZETTEN IN OP DOORGAANDE ONTWIKKELLIJNEN Er wordt ingezet op doorgaande ontwikkellijnen. Dat betekent dat voorschoolse educatie wordt aangesloten op basisonderwijs. Om de ontwikkellijn verder door te trekken, worden er ook verbindingen tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs en MBO gezocht. Bij planvorming voor vervangende nieuwbouw van basisscholen worden de voorschoolse educatie en waar mogelijk het voortgezet onderwijs betrokken. De bereikbaarheid en beschikbaarheid van sportfaciliteiten voor bewegingsonderwijs is hierbij ook een belangrijke pijler. Dit is het beste te realiseren in kindcentra of clusteringen van voorzieningen. Voorschoolse educatie, primair onderwijs (vanuit verschillende overtuigingen en geloven) en voortgezet onderwijs worden onder één dak of in de nabijheid van elkaar gehuisvest. Er ligt meerwaarde in doorgaande ontwikkellijnen voor leerlingen, ouders en personeel: Leerlingen: minder en soepelere overgangen, doorgaande ontwikkeling, vroegtijdige signalering. Ouders: ontzorging, mogelijkheden voor maatschappelijke participatie. Personeel: leren van elkaar, opbouwen van een gezamenlijke, professionele cultuur. De gemeente voorziet in lijn met de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs in geschikte ruimte voor bewegingsonderwijs en basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs.

Dit is een gemeentelijke verantwoordelijkheid volgens de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Andere voorzieningen (bijvoorbeeld voorschoolse educatie) zijn geen voorzieningen volgens de verordening. Deze andere voorzieningen kunnen niet uit onderwijshuisvestingsmiddelen gefinancierd worden.

12

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

3. WE MAKEN VERBINDINGEN MET DE MIENSKIP EN (KIND- EN ONDERWIJSGERELATEERDE) MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Maatschappelijke partijen en voorzieningen in de mienskip worden betrokken bij huisvestingsvraagstukken. Afwegingen worden integraal gemaakt: er wordt specifiek met de gemeenschap bekeken welke partijen op het gebied van sportvoorzieningen, zorg, cultuur en gemeenschap gezamenlijk kunnen optrekken. De verbinding van onderwijs en jeugdzorg wordt specifiek benadrukt. Ieder kind heeft recht op een passende plek: regulier waar het kan, speciaal waar het moet, op relatief korte afstand van huis en zo veel mogelijk binnen de gemeente of regio. De doorgaande ontwikkellijn van een kind wordt niet onderbroken wanneer het kind zorg of hulp nodig heeft. Het betrekken van zorg bij huisvestingsvraagstukken kan dit ondersteunen. De ervaring leert dat waar een school in verbinding staat met de mienskip en draagvlak heeft binnen de mienskip, deze meer kans van slagen heeft. Vanuit de school wordt er verbinding met ondernemers, dorpsbelangen, vrijwilligers en inwoners gezocht, de school gaat het dorp in en het dorp komt de school in. Voor huisvesting betekent dit ook dat er bij vervangende nieuwbouw ingezet wordt op flexibel bouwen, zodat het gebouw multifunctioneel inzetbaar is voor de mienskip.

Een maatschappelijk centrum dat in verbinding staat met het dorp of de wijk kan ervoor zorgen dat een dorp als geheel sterker komt te staan of blijft staan. Basis van verbinding met maatschappelijke partijen, is dat alle betrokken partijen er baat bij hebben: het moet een win-win situatie zijn. Wanneer een school gezamenlijk gehuisvest wordt met maatschappelijke partijen, is beheer en eigendom van het gebouw een belangrijk aandachtspunt. Uitgangspunt is dat het schoolbestuur aanspreekpunt is en blijft voor de gemeente als het gaat om de onderwijshuisvesting.

4. WE MAKEN BEWUSTE OVERWEGINGEN RONDOM VERVANGENDE NIEUWBOUW Keuzes over vervangende nieuwbouw en/of uitbreiding hangen samen met leerlingenprognoses, meerjarenonderhoudsplanningen en kansrijke samenwerkingen. De verordening is het wettelijke kader. Er wordt alleen geïnvesteerd in scholen waarvan de leerlingenprognoses aangeven dat de school toekomst heeft. Gemeente en schoolbesturen onderschrijven dat het belangrijk is om niet klakkeloos uit te gaan van vervangende nieuwbouw. Leegstaande gebouwen en mogelijkheden op het gebied van clustering worden meegenomen in de afwegingen. In de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs wordt de cyclus van huisvestingsaanvragen beschreven. Jaarlijks kunnen schoolbesturen aanvragen indienen, en wordt er een programma en overzicht onderwijshuisvesting vastgesteld door de gemeenteraad. In een huisvestingsaanvraag kan een schoolbestuur onder andere vervangende nieuwbouw en uitbreiding aanvragen. De verordening biedt handvaten bij prioritering van huisvestingsaanvragen en een rangordelijkheid in de oplossingen voor bijvoorbeeld ruimtegebrek. In de Verordening is vastgelegd hoe de ruimtebehoefte van een school wordt berekend. Als een school meer ruimtebehoefte dan capaciteit heeft, wordt gezocht naar mogelijkheden van medegebruik van een ander schoolgebouw.

Als het mogelijk is, wordt de ruimtebehoefte van de school toegekend in de vorm van medegebruik van een ander schoolgebouw. In paragraaf 3.1 zijn de onderwerpen leegstand, herbestemming, flexibiliteit en samenwerken benoemd als elementen van een bewuste afweging.

5. WE HEBBEN AMBITIE OP GEBIED VAN DUURZAAMHEID We hebben een gezamenlijke, hoge ambitie op het gebied van duurzaamheid. Duurzaamheid wordt te allen tijde in de afwegingen rondom huisvesting meegenomen. Dit betekent dat er bij (vervangende) nieuw- en verbouw ingezet wordt op circulair bouwen van toekomstbestendige en zo energiezuinig mogelijke gebouwen die kunnen veranderen van functie. 13

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

De gemeente Noardeast-Fryslân maakt gezamenlijk met de schoolbesturen onder begeleiding van Ruimte-OK een notitie duurzaamheid om deze afspraak inhoudelijk uit te werken. Deze notitie biedt inzicht in de huidige stand van zaken, de grootste uitdagingen en de kansen op het gebied van verduurzaming van schoolgebouwen. Stichting Ruimte voor Onderwijs en Kinderopvang (Ruimte-OK) is een gezamenlijk initiatief van de PO-Raad, de VO-raad, de VNG en het Waarborgfonds Kinderopvang. De organisatie heeft expertise op het gebied van huisvesting en duurzaamheid. Vanwege de coronacrisis is deze bijeenkomst verschoven naar het najaar. De resultaten zullen de raad toekomen als een oplegger van het IHP.

6. ER IS RUIMTE VOOR EIGEN IDENTITEIT SCHOOLBESTUREN Binnen deze gezamenlijke visie behouden schoolbesturen vrijheid om eigen accenten te leggen. Dit geldt zowel voor de manier waarop samenwerkingen worden aangegaan, als voor de inhoudelijke onderwijsvisies die scholen hebben. Samenwerkingen kunnen georganiseerd worden op verschillende manieren en schoolbesturen blijven er vrij in om hier (gezamenlijk) keuzes in te maken. Twee voorbeelden zijn samenwerken in een integraal kindcentrum (één bestuurlijke eenheid en één pedagogisch concept, los van de andere besturen) of een kindcentrum campus (pedagogisch concept afgestemd op meerdere gebruikers en samenwerking tussen de verschillende bestuurlijke eenheden). Ook blijven scholen de ruimte houden om op hun eigen manier invulling te geven aan het onderwijs. Dit heeft betrekking op overtuigingen, geloven, leerstijlen, filosofieën en accenten in het onderwijs.

14

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

5. VISIE OP DOKKUM Waar het gehele IHP betrekking heeft op 37 basisscholen, is het palet in Dokkum anders; er zijn negen basisscholen, een school voor speciaal basisonderwijs, twee scholen voor voortgezet onderwijs verdeeld over vijf locaties, praktijkonderwijs en ook het MBO heeft haar plek in Dokkum. Qua onderwijshuisvesting zijn niet alle locaties afhankelijk van gemeentelijke financiering, maar in de doorgaande ontwikkellijnen die we nastreven hebben ze allemaal een plek.

5.1 UITGANGSPUNTEN DOKKUM Binnen de visie op het onderwijs in Dokkum staan de zes afspraken zoals genoemd in hoofdstuk vier centraal: 1. We zetten in op onderwijs op relatief korte afstand van huis 2. We zetten in op doorgaande ontwikkellijnen 3. We maken verbindingen met de mienskip en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen 4. We maken bewuste overwegingen rondom vervangende nieuwbouw 5. We hebben ambitie op gebied van duurzaamheid 6. Er is ruimte voor eigen identiteit schoolbesturen Daarnaast is afgesproken dat het aantal basisscholen in de grote kernen zal worden teruggebracht, om zo basisscholen in (clusters van) kleine kernen te kunnen blijven bekostigen vanuit de gemeente. De betaalbaarheid van de onderwijshuisvesting kan gezien worden als een zevende uitgangspunt. We nemen de oproep van de gemeenteraad om de mogelijkheden voor permanente vestiging van CBS De Pionier in de wijk De Trije Terpen te onderzoeken mee in deze visie op Dokkum.

SPREIDING BASISONDERWIJS IN DOKKUM Op dit moment is het onderwijsaanbod voor het basisonderwijs verspreid over heel Dokkum, waarbij opvalt dat er een concentratie van voorzieningen is ten zuidoosten van het centrum. Onderstaande afbeelding geeft de huidige spreiding van het aanbod in Dokkum weer (volgende pagina).

15

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN De laatste jaren zien we dat er in onze regio een trend van leerlingendaling ingezet is. Sommige kernen laten ook een stabilisatie zien of zelfs een lichte groei. De verwachting blijft echter dat de aantallen licht zullen dalen. Hoewel het gevaar erin zit om dit als een bedreiging te zien, willen wij het in de visie op Dokkum juist als een kans beschouwen. De noodzaak om iets te doen aan de krimp van scholen, levert een kans op om het gehele speelveld van het onderwijs in Dokkum te overzien en ondersteund door passende huisvesting verbindingen te leggen en innovaties door te voeren.

INTEGRALE KINDCENTRA In de gemeente zien we al mooie ontwikkelingen op het gebied van het vormen van integrale kindcentra (IKC’s) en samenwerkingsscholen. Deze lijn zetten we graag voort binnen de kern Dokkum. IKC’s kunnen een belangrijk instrument zijn voor passend onderwijs en het voorzien in een sluitende zorgstructuur. Daarbij ondersteunen en bevorderen IKC’s een betere afstemming tussen onderwijs, peuter- en kinderopvang, voor- en vroegschoolse educatie en eventuele zorg- en jeugdvoorzieningen. We willen zoals in de uitgangspunten van dit IHP ook al geformuleerd staat, verbinding maken met de mienskip en (kind- en onderwijsgerelateerde) maatschappelijke voorzieningen. Ook kan in Dokkum gekeken worden wat er soms juist op wijkniveau ontbreekt. Dit gaat verder dan puur onderwijshuisvesting. Op basis van bovenstaande onderwerpen, de daling van leerlingenaantallen en de vorming van IKC’s, willen we de stad Dokkum voor het basisonderwijs in vier wijken of clusters verdelen. Binnen deze clusters kunnen we kijken naar mogelijkheden om scholen samen te voegen of te clusteren. Hierbij kijken we ook naar mogelijkheden om andere voorzieningen die al in de wijk zitten of juist ontbreken samen te voegen in een integraal kindcentrum.

16

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

Hiervoor zien we op korte termijn in ieder geval kansen in It Fugellân (zie volgende alinea), maar ook bij de huidige voortgezet onderwijslocaties aan de Woudweg/Parklaan.

IT FUGELLÂN De schoolbesturen Roobol en Arlanta hebben beide aangegeven een kans te zien voor een integraal kindcentrum in de wijk It Fugellân (Oost-Dokkum). Roobol heeft in deze wijk de Nynke van Hichtumschool. CBS de Hoeksteen is een school van Arlanta. De Nynke van Hichtum heeft in 2012 levensduur verlengende maatregelen gehad, maar is nu 47 jaar oud. CBS de Hoeksteen is een gangenschool en het schoolbestuur geeft aan dat deze indeling niet meer aansluit bij het huidige onderwijs. De school is 46 jaar oud. Beide schoolbesturen geven aan een kans te zien in gezamenlijke vervangende nieuwbouw voor deze twee scholen met daarbij verdere IKC-vorming (peuteropvang- en kinderopvang). De voorkeurslocatie van de schoolbesturen is een centrale plek in de wijk, bijvoorbeeld bij de bibliotheek.

SCHOLENPARK DOKKUM In relatie tot de ontwikkeling van IKC’s ondersteunen we het belang van doorgaande ontwikkellijnen van nul tot achttien jaar. Doorgaande ontwikkellijnen versoepelen de overgangen die leerlingen tegenkomen in de leeftijd van nul tot achttien. Het gaat hierbij om zowel de voorschoolse periode als om het primair en voortgezet onderwijs en ook daarna. Naast de betere overgangen kan ook geanticipeerd worden op de ontwikkeling dat op termijn mogelijk kinderopvang en basisonderwijs geïntegreerd worden of dat het basisonderwijs zelf kinderopvang gaat aanbieden. Maar ook de overgang van basis- naar voortgezet onderwijs verdient aandacht. In Dokkum willen we hier aandacht aan besteden door de clustering van voorzieningen in Scholenpark Dokkum.

17

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

Het afgelopen jaar is een kwartiermaker bezig geweest om de visie van basis- en voortgezet onderwijs en ketenpartners op te halen rond het vormen van een Campus in Dokkum. Er is geïnventariseerd wat er al gebeurt op het gebied van de doorgaande ontwikkellijn PO-VO, wat de scholen nog willen en wat dit vraagt van de huisvesting op de verschillende locaties. Omdat de term Campus tot spraakverwarring bleek te leiden, spreken we liever over Scholenpark Dokkum. Uit deze gesprekken is gekomen dat voor het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs Dokkum verdeeld kan worden in 3 clusters. De A-locatie zijn de scholen die gevestigd zijn aan de Woudweg/Parklaan, B-locatie zijn de scholen die gevestigd zijn aan de Birdaarderstraatweg, C-locatie betreft de bouw- en metaalcampus waarmee de koppeling gemaakt wordt van Sterk Techniek Onderwijs en de technieklijnen uit de regiodeal. Door ook het voortgezet onderwijs te clusteren en het mogelijk te maken dat het basisonderwijs zich vestigt op de A-locatie, kunnen de faciliteiten dan ook het vormen van een tiener- of juniorcollege ondersteunen. Vervolgens wil de gemeente ook inzetten op de overgang naar het MBO en naar het bedrijfsleven. Hier wordt een goed begin mee gemaakt met de Pilot Sterk Techniekonderwijs en de ervaringen die opgedaan worden met de Gouden Driehoek en nu QOP.

VERBINDING ANDERE MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Er wordt al stevig ingezet binnen overheid, onderwijs en bedrijfsleven om de overgang van onderwijs naar arbeidsmarkt goed te laten verlopen. Maar ook de samenwerking met andere maatschappelijke voorzieningen is van groot belang voor de kwaliteit van het onderwijs in Dokkum en de regio en voor de rijkdom van het aanbod. Voor alle onderwijsniveaus is het van belang om een sterke verbinding te maken met muziekschool Opus 3, de bibliotheek en het jongerenwerk. Hierbij kan de huisvesting ondersteunend zijn in het maken en vasthouden van deze verbinding. Maar ook het aanbod van sportvoorzieningen in de stad verdient de nodige aandacht in relatie hiertoe. De focus op doorgaande ontwikkellijnen en hierbij ook de verbinding te zoeken met maatschappelijke voorzieningen is een algemeen aandachtspunt binnen de gehele onderwijshuisvesting van de gemeente. Voor Dokkum specifiek zien wij grote kansen voor het ontwikkelen van een scholenpark rondom het voortgezet onderwijs aan de Parklaan en Woudweg.

SCHOOL HEEFT WIJKFUNCTIE In Dokkum geldt vanwege de korte afstanden dat het onderwijs in alle gevallen op relatief korte afstand van huis georganiseerd wordt. Wel zien we met de leerlingendaling die de afgelopen jaren is ingezet dat we ook gehoor kunnen geven aan de oproep om het aantal basisscholen in grote kernen, in dit geval Dokkum, terug te brengen. Door bij dit terugbrengen van schoollocaties aandacht te besteden aan de verschillende wijken van Dokkum, kun je zorgen voor een goede spreiding over de stad. Daarnaast kun je dan ook gaan focussen op de wijkfunctie van een school. Door te streven naar optimaal gebruik van gebouwen, behaal je een positief effect op de leefbaarheid in een wijk. Ook voor activiteiten op het gebied van sport en bewegen kunnen speellokalen of lege lokalen gebruikt worden. Vanuit het Rijk is er veel aandacht en ambitie voor sport en bewegen. Hierbij is er sprake van een tendens naar bewegen gericht op specifieke doelgroepen, bijvoorbeeld senioren. Het aspect ‘ontmoeten’ speelt hierbij ook een belangrijke rol. De toegankelijkheid van schoolgebouwen is hierbij een aandachtspunt. Een ander aandachtspunt is de openbaarheid van schoolterreinen. Het streven is om de schoolgebouwen met bijbehorend terrein na schooltijd optimaal te gebruiken.

Hierdoor ontstaan er meer speelplekken in de wijk, wordt de sociale cohesie in de wijk versterkt en wordt sport en bewegen gestimuleerd. Goed voorbeelden hiervan zijn de ontwikkeling van het kaatsveld in Kollum en het schoolplein van CBS It Fundamint in Hallum, waarbij aandacht 18

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

is besteed aan natuurbeleving. Voorwaarde is wel dat er goede afspraken met scholen, toezichthouders en omwonenden worden gemaakt over toezicht en onderhoud van de schoolterreinen. Aansluiting op het speeltuinenbeleid is hierbij ook een randvoorwaarde.

WENSEN DOKKUM IN KAART De wensen voor het onderwijs in Dokkum, die het afgelopen jaar zijn aangedragen door de schoolbesturen, zijn in het onderstaande kaartje gevisualiseerd. Naast het genoemde IKC in de wijk It Fûgellân (3 en 4) heeft RK Jenaplanschool St. Bonifatius (14) de wens om te komen tot een IKC dat gebaseerd is op het Jenaplanonderwijs. Het schoolbestuur wil graag mee in het onderzoek naar de verdere plannen met betrekking tot het Scholenpark, locatie A. OBS Burgerschool (12) is bezig met IKC-vorming en Roobol heeft aangegeven dat zij de ambitie heeft om met de Burgerschool te verhuizen naar Scholenpark Dokkum (locatie A), om zo verder invulling te geven aan de doorgaande ontwikkellijn met het voortgezet onderwijs die de school inmiddels heeft ingezet. Daar komt bij dat de Burgerschool, gezien de groei van het aantal leerlingen, qua ruimte krap bemeten is op de huidige locatie. Met betrekking tot CBS De Bron (13) en CBS De Regenboog (16) heeft schoolbestuur Arlanta aangegeven te willen komen tot één sterke toekomstbestendige school in het zuidoosten van de stad. Op de locatie A van het Scholenpark ligt een hoge urgentie om tot nieuwbouw te komen. Zo zijn de gebouwen van havo/vwo-onderbouw ('De Finne') en vmbo-t al enkele jaren aan vervanging toe. Gezien de terugloop van het aantal leerlingen ligt het daarbij in de rede om van twee locaties naar één te gaan.

Daarmee zou tevens ruimte ontstaan voor een eventuele verhuizing van OBS De Burgerschool naar het Scholenpark. Het aantal leerlingen op Piter Jelles Dalton Dokkum is zodanig gestegen dat er momenteel acht tijdelijke units bij het gebouw staan om de leerlingen te kunnen huisvesten. Daar zal op korte termijn een permanente oplossing voor moeten komen.

19

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

5.2 PIONIER Met betrekking tot CBS De Pionier in de wijk De Trije Terpen in Dokkum heeft de gemeenteraad een motie aangenomen, waarin het college wordt gevraagd om duidelijkheid te verschaffen over het bestaansrecht van CBS De Pionier als permanente school. Het college ziet dit als een opdracht om De Pionier, die nu nog een tijdelijke status heeft, als permanente school in De Trije Terpen te vestigen. Gelijktijdig met de besluitvorming over dit IHP zal de discussie met de gemeenteraad gevoerd worden over hoe dit mogelijk gemaakt kan worden.

20

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

6. MEERJARENPLANNING VERVANGENDE NIEUWBOUW EN RENOVATIE De meerjarenplanning biedt inzicht in de plannen rondom vervangende nieuwbouw voor de komende vier jaar. Daarnaast wordt er een doorkijk gegeven voor de komende twaalf jaar. Aan de planningen kunnen geen rechten worden ontleend. In vijf plaatsen in Noardeast-Fryslân zijn er huisvestingsplannen/projecten die al in samenwerking met de gemeente zijn opgepakt. Deze plannen worden in onderstaande tabel weergeven: Plaats, school/scholen

Inschatting kosten + stand van zaken

Kollum Professor Casimirschool Koningin Julianaschool Uitbreiding Campus Kollum

Kindcentrum is voltooid.

Holwerd De Tijstream (samenlevingsschool)

Verwachte start bouw ‘21 Kosten al in gemeentebegroting, definitieve vaststelling volgt.

Oosternijkerk CBS De Wrâldwizer

Verwachte start bouw ‘21. Kosten al in gemeentebegroting, definitieve vaststelling volgt.

Hantumhuizen CBS de Fjouwerhoeke. Renovatie of vervangende nieuwbouw. De verschillende scenario’s worden momenteel (sept ’20) onderzocht. Vervangende nieuwbouw is de ‘maximale variant’.

2020/2021 Kosten nieuwbouw: €1.992.561

Dokkum Ontwikkeling Scholenpark Dokkum in samenwerking met de scholen voor voortgezet onderwijs, ROC Friese Poort en de basisscholen Dokkum zuid. o Aanbouw Piter Jelles Dalton Dokkum o Sloop Dockinga College havo/vwo-ob en vmbo-t en nieuwbouw één gebouw o Aanpassingen gebouwen Scholenpark locatie B Aan bovenstaand schema kunnen geen rechten worden ontleend.

2023/2024 4

Voorstel Campus is besproken in raad in juni ’20, kosten: €100.000

Naast de plannen in bovenstaand schema, hebben de schoolbesturen in kaart gebracht welke scholen zij de komend twaalf jaar in aanmerking brengen voor vervangende nieuwbouw of renovatie. De schoolbesturen hebben een gewenst jaartal aangegeven. Deze doorkijk is gebaseerd op de wensen van de afzonderlijke schoolbesturen. Geen van de onderstaande bedragen zijn opgenomen in de begroting. Het onderstaande schema heeft waarde als achtergrondinformatie bij de afwegingen rondom het jaarlijks huisvestingsprogramma. Het toekennen of afwijzen van onderstaande voorzieningen gebeurt in een huisvestingsprogramma, niet in het IHP. Aan het onderstaande schema kunnen dan ook geen rechten ontleend worden.

4 De ruimtebehoefte en kostenberekening zijn voor het VO erg afhankelijk van leerwegen en stromingen. In dit

stadium van de planvorming is er nog geen goede schatting te maken van de kosten voor Piter Jelles en Dockinga College. Een eerste heel generieke schatting komt uit op een totaal van 15 tot 20 miljoen. 21

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

Plaats, school/scholen

Gewenst jaartal schoolbestuur

Inschatting kosten

CBS De Rank, Metslawier - Renovatie

2021

€ 81.465

CBS De Pionier, Dokkum – Vervangende nieuwbouw

2021

€ 1.552.615

Burgerschool, Dokkum – Vervangende nieuwbouw

2022

€ 2.610.364

CBS Bernewird, Bornwird - Renovatie

2022

€ 270.464

De Bonifatiusschool, Dokkum – Vervangende nieuwbouw

2023

€ 1.913.398

CBS De Regenboog en CBS De Bron, Dokkum – Inzet op gezamenlijke vervangende nieuwbouw

2023

€ 3.044.943

CBS De Hoeksteen, Dokkum – Vervangende nieuwbouw, inzet op gezamenlijkheid met de Nynke van Hichtumschool

2024

€ 1.610.012

CBS ’t Oegh, Munnekezijl – Vervangende nieuwbouw

2024

€ 978.659

CBS ’t Kompas, Paesens – Vervangende nieuwbouw

2025

€ 952.577

CBS De Stapstien, Kollumerzwaag – Gedeeltelijke vervangende nieuwbouw

2028

€1.412.276

Nynke van Hichtumschool, Dokkum – Vervangende nieuwbouw, inzet op gezamenlijkheid met De Hoeksteen

2032

€ 1.241.030

De scholen in Dokkum zijn in hoofdstuk 5 nader toegelicht. De dorpsscholen die in bovenstaande schema weergeven worden, worden hieronder nader toegelicht. CBS De Rank (ARLANTA), Metslawier Bouwjaar 1978 Aanpassingen 1984, 2008 Oppervlakte 712 M² Aantal leerlingen 72 Prognose 70 (2023), 77 (2033) Boekwaarde € 271.750 Theoretische leegstand 150 M² Normbedr. nieuwbouw € 1.298.427 In de visie van Stichting Arlanta krijgt CBS De Rank in 2021 renovatie en onderwijskundige vernieuwing (deel onderbouw). De aanvraag hiervoor is reeds gedaan en wordt meegenomen in programma 2021. INDRUK BENODIGDE FINANCIËN Omdat dit een lopende aanvraag is voor het uitvoeringsjaar 2021, zijn de kosten door het schoolbestuur in kaart gebracht. De kosten bedragen € 81.465 euro. De aanvraag richt zich op aanpassingen voor het inpassen van een peuteropvang in de school. De behandeling van het programma 2021 loopt nog ten tijde van het opstellen van dit IHP (mei 2020).

CBS Bernewird (ARLANTA), Bornwird Bouwjaar 1975 Aanpassingen 1983, 2007 Oppervlakte 508 M² Aantal leerlingen 63 Prognose 46 (2023), 53 (2033) Boekwaarde € 187.135 Theoretische leegstand / Normbedr. nieuwbouw € 1.224.631

22

IHP Basisonderwijs Noardeast-Fryslân: een langetermijnkader voor onderwijshuisvesting

In de visie van Stichting Arlanta krijgt CBS Bernewird in 2022 renovatie en onderwijskundige vernieuwing (deel onderbouw – rood op de afbeelding). De visie van het bestuur is vorming van een kindcentrum 2 tot 12 jaar. Om dit goed vorm te geven ziet het schoolbestuur graag dat binnen de huisvesting peuteropvang meegenomen wordt. De onderbouw (bouwjaar 1975) is uitgevoerd als tijdelijke huisvesting. Daarom is in 2022 een renovatie/ onderwijskundige vernieuwing noodzakelijk volgens het schoolbestuur. De school is klein, maar heeft een belangrijke regiofunctie. In de omgeving van de school zijn recentelijk twee scholen gesloten: de scholen in Brantgum en Reitsum. CBS Bernewird heeft hierdoor een toeloop van leerlingen gezien. Op korte termijn duiden de prognoses een krimp tot een minimum van 41 leerlingen. Op lange termijn (vijftien jaar) stabiliseert de school weer rond de 58 leerlingen. INDRUK BENODIGDE FINANCIËN Aangezien het om een renovatie van een deel van het gebouw (159 M²) gaat, is hier maatwerk nodig. Voor vervangende nieuwbouw is de verwachte levensduur veertig jaar, voor renovatie is de minimale verwachte levensduurverlenging volgens de VNG en de PO-raad 25 jaar. Een methode die gebruikt kan worden voor het inschatten van de kosten, is om 62,5 procent (25/40e) van de normbedragen vervangende nieuwbouw te nemen.