Bijlage 2 Notitie van bevindingen Stuurgroep 12 juni 2024
Tekst van het document
Holwerd aan Zee: notitie van bevindingen
Wing / Witteveen+Bos | Stuurgroep Holwerd aan Zee 12 juni 2024
Aanleiding
In 2019 is door de gezamenlijke partners van Holwerd aan Zee de
Provinciale Staten hebben in februari 2023 gevraagd om bij de
Intentieverklaring getekend om samen de plannen voor Holwerd aan
uitwerking in ieder geval op de volgende punten duidelijkheid te
Zee verder uit te werken. Door verschillende werkgroepen zijn
verschaffen:
Programma’s van Eisen opgesteld en in juni 2021 heeft de Stuurgroep
•
Afspraken over eigendom, financiering, beheer en onderhoud;
Holwerd aan Zee het voorkeursalternatief (VKA) vastgesteld.
•
Het in 2021 specifiek rond het project in gang gezette gebiedsproces om te komen tot een integrale agenda voor het
Door de Stuurgroep Holwerd aan Zee is in 2022 gevraagd of er binnen
gebied, inclusief de gevolgen van uitvoering (zoals verzilting);
het VKA nog mogelijkheden zijn om het ontwerp te optimaliseren. Dit
•
De planologische invulling in relatie tot de inrichting van het meer;
heeft eind 2022 geresulteerd in de Natuurlijkere variant met een niet
•
De rol, deelnemende partijen etc. van de dorpscoöperatie.
bevaarbaar regelwerk. Eind 2022 heeft de Stuurgroep ingestemd met de verdere uitwerking hiervan met nadrukkelijk de opdracht het EBO en
De Raad van gemeente Noardeast Fryslân heeft gevraagd meer
de financiering verder uit te werken en te verkennen.
duidelijkheid te geven over de financiering, EBO, bedden, transportbewegingen slib en (al dan niet) versnelde verzilting.
2
Verantwoording
In de tweede helft van 2023 en begin 2024 zijn de vragen uitgewerkt
De resultaten van de verschillende onderzoeken zijn eveneens
en uitgezocht. Deze Nota van Bevindingen beschrijft op hoofdlijnen de
verwerkt in het Projectplan Holwerd aan Zee de natuurlijkere variant.
resultaten van de onderzoeken die het afgelopen jaar zijn uitgevoerd.
De context van Holwerd aan Zee, de nut en noodzaak, ambitie, doelstellingen, activiteiten en resultaten, organisatie en financiën zijn
De onderzoeken en verkenningen zijn uitgevoerd in opdracht van de
hierin uitgebreid beschreven.
Stuurgroep Holwerd aan Zee en begeleid vanuit verschillende werkgroepen met vertegenwoordigers vanuit de partners van Holwerd
Deze Notitie van bevindingen beschrijft, zoals gezegd, de resultaten uit
aan Zee.
de verschillende onderzoeken en verkenningen. De afweging (‘alles overziend’) vindt plaats door de Stuurgroep Holwerd aan Zee.
Onderliggend aan deze integrale Notitie van bevindingen liggen de diverse rapporten zoals die opgeleverd door de verschillende opdrachtnemers. In deze notitie wordt bij de verschillende resultaten
28 mei 2024
ook verwezen naar deze bronnen. Een lijst met onderliggende
Kees van Es, Wing
rapportages is opgenomen in deze rapportage.
Sjoerd Haitsma, Witteveen+Bos 3
Inhoud 1.
Context • • • • • •
Nut en noodzaak Ambitie en doelstellingen Wat ging vooraf? De vragen Eerdere onderzoeken Uitgangspunten natuurlijkere variant
2.
Voorlopig ontwerp: ontwerpnota geactualiseerd
3.
Kosten aanleg • SSK geactualiseerd • Kansen voor optimalisatie
4.
Financiering • Bijdrage partijen • Potentiële eenmalige baten
5.
Eigendom, beheer en onderhoud (EBO) • Kosten van beheer en onderhoud • Opties voor organisatie van EBO
6.
Grond en landbouw • Landbouwagenda • Grondaankoop en ruilproces
7.
Externe werking en schaduwwerking
8.
Recreatie en toerisme • Samenvatting toeristisch-recreatief profiel • Onderbouwing bedden • Financiële doorrekening en marktverkenning (businesscase)
9.
Dorpscoöperatie
10. Impact op de MKBA
11. Globale verkenning westkant 12. Vervolg planuitwerking 13. Tot slot: lijst bronnen 4
1. Context Nut en noodzaak Ambitie en doelstellingen Wat ging vooraf? De vragen Eerdere onderzoeken Uitgangspunten natuurlijkere variant
1. Context Nut en noodzaak Opgaven langs de Friese Waddenkust
•
Beperkt aanbod natuurbeleving
Sociaaleconomisch:
•
Nieuwe doelgroep: gericht op cultuur en natuur (extensief)
•
demografische ontwikkeling
•
behoefte aan passende werkgelegenheid
Waterveiligheid:
•
verdwijnen van voorzieningen
•
“Dijk versterkt, randen verzacht, gebied verrijkt”
Natuur:
Landbouw:
•
kenmerkende vis- en vogelsoorten onder druk
•
Zoetwaterbeschikbaarheid
•
behoefte aan geleidelijke overgangen land-water, zoet-zout
•
Verzilting in droge perioden
•
behoefte aan meer dynamiek, natuurlijke kwelders met verschillende ontwikkelstadia Agenda voor het Waddengebied
Recreatie en toerisme:
Wens tot integrale ontwikkeling Friese Waddenkust: Holwerd aan Zee
•
Recreatie en toerisme als nieuwe drager
als onderdeel van de integrale versterking van de Waddenkust.
•
Recreatieve waardering nog gering
6
Ambitie en doelstellingen Ambitie
Doelen
Het behouden en versterken van de leefbaarheid en werkgelegenheid
•
Behoud van voorzieningen en versterking van de leefbaarheid en
in Holwert en Noordoost Fryslân door het dorp weer met de zee te
economische vitaliteit in de kustregio, incl. het versterking van de
verbinden en te investeren in de natuur, recreatieve ontwikkeling,
werkgelegenheid
landbouw en en ruimtelijke kwaliteit. Behoud en herstel van
•
Versterken van de natuur van de Waddenzee
leefbaarheid met de natuur en het Werelderfgoed Waddenzee als
•
Creëren van meer aantrekkelijke en bereikbare locaties voor de
drager voor economie en toerisme.
beleving van het Waddenzee Werelderfgoed passend bij de ontwikkeling van de Waddenkust
7
Wat ging vooraf? Stuurgroep 23 juni 2022
Stuurgroep 24 november 2022
Onderzoek de mogelijkheden van een natuurlijkere variant,
•
waaronder: •
Verbindingsgeul in de kwelder passend bij het Waddensysteem.
•
Geen sluis, maar wel een regelwerk (mogelijk bevaarbaar).
•
Onderzoek naar de mogelijkheden voor de vaarrecreatie.
•
Beperkte zoetwatertoevoer in getijdemeer voor getijdemigranten.
•
Verdere verkennen nuttig toepassen slib.
Keuze voor uitwerking variant A: een natuurlijkere variant met een niet bevaarbaar regelwerk.
•
Opdracht het Eigendom, beheer en Onderhoud en de financiering verder uit te werken en te verkennen.
8
De vragen PS Fryslân
Raad NOF
Vraagt duidelijkheid te verschaffen over:
•
Akkoord met middelen voor uitwerking.
•
•
Meer duidelijkheid over: financiering, EBO, bedden,
Afspraken over eigendom, financiering, beheer en onderhoud van de verschillende objecten.
•
transportbewegingen slib, en (al dan niet) versnelde verzilting.
Vervolg gebiedsproces (grond, landbouwagenda), inclusief de gevolgen van uitvoering van het plan Holwerd aan Zee voor het
hele gebied (zoals natuur en verzilting). •
De planologische invulling van de recreatieve, economische en landbouwkundige activiteiten in relatie tot het getijdemeer.
•
Rol deelnemende partijen en taakomschrijving van de dorpscoöperatie.
9
Eerdere onderzoeken* •
Natuur
•
Effect op sliblast
•
Effect op bevaarbaarheid
•
Opening door de dijk en hoogte
•
Onderbouwing voorzieningenniveau en bedden
•
Recreatief profiel en markt
•
Mate van verzilting en mogelijkheden mitigatie
•
Kosten en baten (SSK en MKBA)
•
Vergunbaarheid
•
Ruimtelijke kwaliteit
* Kansen natuurvariant Holwerd aan Zee, Wing/W+B, definitief 23/11/2022 www.holwerdaanzee.nl\documenten\adviesdocument
10
Uitgangspunten natuurlijkere variant
Eind 2022
•
aantal wijzigingen:
(wijzigingen ten opzicht van de oorspronkelijke variant)
• •
-
Verbindingsgeul met een veel natuurlijker profiel op basis van bestaande kweldersloten en prielen. Vismigratie, groot broedeiland (rond oude zomerdijk),
Inrichting binnendijks vergelijkbaar met de eerdere variant, met
geen aanvullend zoetwater t.b.v. vismigratie beschikbaar; Minder aanslibbing in het meer doordat er minder zeewater wordt binnengelaten in het meer.
•
Zonder westkant.
kwaliteitsverbetering kwelder.
•
De geul wordt zelf schoongespoeld: in principe is omvang en diepte regelwerk zo gedimensioneerd dat er geen baggerwerkzaamheden buitendijks nodig zijn.
•
Deze uitgangspunten zijn meegegeven voor de uitwerking van het verdere planontwerp, de SSK en de financiële doorrekening van de businesscase en marktverkenning recreatie.
Keuze voor niet bevaarbaar regelwerk vanwege nautische veiligheid, vergunbaarheid (extra verstoring) en complexiteit beheer. 11
2. Voorlopig ontwerp Actualisatie
Actualisatie Aanscherpen ontwerp •
Waterkerend landschap en promenade
•
Locaties verblijfsrecreatie
•
Parkeren
•
Recreatieve infrastructuur en omgeving
•
Het dorp zelf
•
Zoetwaterbuffer
•
Buitendijkse inrichting
Bron: Ontwerpnota Holwerd aan Zee, Witteveen+Bos/Buroharro, concept 29 maart 2024
13
Waterkerend landschap en promenade
16
Locaties verblijfsrecreatie
•
200 bedden in lodges in het waterkerend landschap.
•
50 bedden in geschakelde accommodaties in noordwesten (zoekgebied).
•
200 bedden in lodges in beschutte randen ten zuiden van Holwerd.
•
50 bedden in nieuwe hotellodges op huidige camping.
•
100 bedden in nieuw te realiseren boutique hotels.
NB. 100 bedden op nieuw te realiseren camping zit niet in ontwerp, omdat daar vanuit de Marktverkenning geen financieel draagvlak voor was. Hiervoor moet nog een locatie worden gezocht binnen een straal van 3km van Holwerd.
17
Parkeren
•
Ten westen van het industrieterrein.
•
1.000 parkeerplaatsen vanwege verplaatsing P2.
•
400 parkeerplaatsen voor verblijfsaccommodatie.
•
400 parkeerplaatsen voor dagrecreanten. 18
Recreatieve infrastructuur buitendijks
•
Binnendijks en buitendijks met elkaar verbinden
•
Wandelpaden op minimaal 200m afstand van het broedeiland om verstoring te voorkomen
•
Bestaande vogelkijkhut en één nieuwe 19
Recreatieve infrastructuur binnendijks
•
Wandelroutes in noordelijke helft zoveel mogelijk achter de ringdijk, om verstoring te voorkomen.
•
Op enkele plekken vogelkijkhutten om vogels te kunnen zien zonder ze te verstoren
•
In zuidelijke helft wandelroutes door het waterkerend landschap en een doorsteek door het meer
•
Op de overgang tussen dorp en meer komt een promenade, waarvandaan men snel in het dorp is, maar ook het getijdenmeer kan zien en beleven
•
De promenade is ook een logische plek voor het (door ondernemers) te ontwikkelen expditiecentrum 20
Het dorp zelf - accentueren van bestaande plekken
•
Het dorp en de nabije omgeving kennen al veel markante gebouwen en plekken, deze worden geaccentueerd. Zo ontstaan ook potentiële wandelrondjes door het historische hart van Holwerd en langs oude landschappelijke elementen als de voormalige spoorlijn en de molen.
•
In en rondom het dorp zijn zoekgebieden aangewezen voor (door ondernemers) te ontwikkelen accommodaties 21
Zoetwater
•
Zoet-zout verbinding in het zuidwesten van het meer. Bij voldoende beschikbaar zoetwater ontstaat hier een lokstroom voor vissen
•
Nieuw aanvoergemaal nodig bij rotonde N357 en N356
•
Nieuwe zoetwaterbuffer oostelijk van het getijdenmeer, om zoetwaterbeschikbaarheid in het gebied te vergroten,
aansluitend op landbouwagenda 22
3. Kosten aanleg ‘Oude raming’ (vertrekpunt actualisatie) Resultaten actualisatie SSK Kansen voor optimalisatie
‘Oude’ raming (vertrekpunt Sweco)
24
Aangepaste SSK door Sweco 2024
Vanuit Sweco is een actualisatie op de SSK uitgevoerd.
Kansen voor optimalisatie in beeld gebracht Uitgangspunten
•
Getij (niet meegenomen)
•
SSK-raming door Arcadis november 2022
•
Steenbekleding
•
De SSK is excl. btw
•
Hoogte ringdijk
•
De SSK is een deterministische raming (hoeveelheid*prijs)
•
Risico-reservering a 20%
Actualisaties •
De beschouwde periode is verlengd van 52 naar 102 jaar (zodat vervangingsinvesteringen ook meegenomen worden)
•
Indexatie voor 2024 t.o.v. vorige raming uit 2021 (plus 16. mln.)
•
Aanpassen SSK op recente versie van het ontwerp van de natuurlijker variant (Ontwerpnota, Witteveen + Bos, april 2024). 25
Resultaat actualisatie SSK 2024
Bron: SSK, Sweco, april 2024
26
Kansen voor optimalisatie: getij Door Sweco i.s.m. Witteveen+Bos zijn de kansen voor optimalisatie van
•
Hiermee is een potentiële besparing mogelijk op de
het bestaande ontwerp in beeld gebracht, incl. de potentiële
investeringskosten van € 2,8 mln. (5,8 mln minus 3 mln.
besparingen. Daarbij is gekeken naar de ontwerpkeuzes en de
potentiële klei-inkomsten)
kostenconsequenties daarvan. •
•
Met de opdracht te werken aan een meer natuurlijkere variant en
Het huidig ontwerp gaat uit van een normale getijslag van twee
de consequenties van minder getij voor natuur in het getijdemeer
getijslagen per dag. Kan met een kleinere kunstwerk worden
is ervoor gekozen deze potentiële besparing niet mee te nemen in
volstaan als een ééndaags getij in het binnenmeer (steeds twee
het geactualiseerde ontwerp en SSK.
getijperiodes nodig voor vullen en ledigen). •
Dit betekent een halvering van de in-en uitstroom opening (buitendijkse geul, stormvloedkering en slibregelwerk)
Bronnen: Notie kansen optimalisatie natuurlijker variant. Kostenconsequenties ontwerpkeuze Holwerd aan Zee, Sweco,
27
Kansen voor optimalisatie: steenbekleding getijdemeer
•
In het bestaande ontwerp is gerekend met het aanbrengen van
zetsteen en stortsteen op het binnentalud van de ringdijk van het
investeringskosten van circa € 7,3 miljoen.
•
In het ontwerp en de SSK is deze besparing verwerkt.
getijdemeer, omdat er zich vanwege het zoute water geen grasmat ontwikkeld. •
Door een flauwer talud, zoals opgenomen in het ontwerp, wordt de kans op erosie van het talud verkleind, waardoor geen steenachtige bekleding nodig is. Bovendien is het passender in een natuurlijk ontwerp, met een waterkerend landschap, zeker ook als
aan de buitenkant door het Wetterskip ook gedacht wordt aan een groene dijk. •
Het vervallen van de steenbekleding levert een besparing op de
Bronnen: Notie kansen optimalisatie natuurlijker variant. Kostenconsequenties ontwerpkeuze Holwerd aan Zee, Sweco,
28
Kansen voor optimalisatie: verlaging ringdijk
Aan welke knoppen kan gedraaid worden om de hoogte van de ringdijk
stormvloedkering faalt (nu nog geen onderdeel van het plan). De
te wijzigen?
kans dat er water (1 liter/seconde/meter) over de huidige
1.
Faalkanseis van de stormvloedkering. Het uitgangspunt
zeedijk loopt is 1/12.500. WF geeft als advies om diezelfde kans
hiervoor wordt bepaald door Wetterskip Fryslân, onder andere
te hanteren voor de ringdijk en op basis daarvan de
op basis van het aantal andere kunstwerken in de dijk. Het
overloophoogte te bepalen. Inschatting is dat dit een potentiële
uitgangspunt is nu conservatief, maar wel conform het
verlaging van de ringdijk van ca 0,3 - 0,8m oplevert.
standaard beleid. Om hiervan af te wijken zijn sterke
2.
3.
Klimaatscenario’s: de ringdijk is ontworpen op klimaatscenario’s
argumenten nodig, en dit moet vervolgens goedgekeurd door
van destijds. Inmiddels zijn nieuwe klimaatscenario’s bekend
het bestuur van WF. Inschatting is dat het een verlaging van
(2023). Wetterskip moet nog bepalen welk van deze scenario’s
max. 35 cm zou kunnen opleveren.
ze gaat hanteren. De inschatting is dat dit gaat leiden tot een
Inzet van overloopgebieden: het inzetten van de Holwerder
verhoging van de ringdijk van enkele decimeters.
west- en oostpolder in als overloopgebieden voor het geval de
Bronnen: Notitie kunstwerken en ringdijk Holwerd aan Zee, Witteveen+Bos, 2024
29
Kansen voor optimalisatie: verlaging ringdijk
Conclusie •
Er zijn mogelijkheden om de ringdijk te verlagen. Meest kansrijk is de inzet van de west- en oostpolder als overloopgebied (idem risico als hoogte zeedijk). Inschatting is dat dit een potentiële verlaging van de ringdijk van ca 0,3 - 0,8m oplevert.
•
Aan de andere kant zorgen nieuwe klimaatscenario’s voor strengere eisen aan de ringdijk. De inschatting is dat dit gaat leiden tot een verhoging van de ringdijk van enkele decimeters.
•
De kostenbesparing van een verlaging van 0,3 - 0,8 m bedraagt € 480.000 - €1.280.000 (12.000 - 32.000 m3 klei).
30
4. Financiering aanleg Bijdragen partijen Potentiële (eenmalige) baten
Financiering-1 Beschikt of gereserveerd Fonds
1
Provincie Fryslân
Omvang
Status/planning/Toelichting
10 mln.
Provincie Fryslân heeft met een aangenomen amendement in Provinciale Staten in de begroting voor 2019 € 10 miljoen gereserveerd voor Holwerd aan Zee. Voor definitieve toekenning van het gereserveerde bedrag is een PS-besluit nodig.
2
Gemeente
5,5 mln.
De gemeente Noardeast Fryslân heeft in de begroting voor 2020/2021 een bedrag opgenomen van 5 mln. voor de planuitwerking en planuitvoering. Daarnaast is in 2019 een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld van € 500.000 inclusief BTW. Voor de definitieve toekenning van het gereserveerde bedrag is een raadsbesluit nodig.
3
Waddenfonds
8,3 mln.*
Begin 2020 heeft het Waddenfonds ingestemd met een bijdrage van 8,3 mln. uit het Waddenfonds. Indiener was de provincie Fryslan. Dit bedrag komt te vervallen als de beschikking wordt ingetrokken en een nieuwe aanvraag wordt ingediend.
4
Droomfonds
15 mln.
In maart 2019 heeft het Droomfonds de aanvraag van de Vogelbescherming, de Stichting Holwerd aan Zee, Fryske Gea en Waddenvereniging toegekend.
5
Regiodeal LNV/BZK
7 mln.
Als onderdeel van de Regiodeal Noordoost Fryslân heeft het ministerie van LNV een bijdrage van minimaal 7 mln. toegezegd. LNV reserveert daartoe €29,4 miljoen vanuit de Regio Envelop als
Rijksbijdrage voor de aanpak van de regionale opgave van Noordoost-Fryslân (Versnellingsagenda en Holwerd aan Zee). Tussenstand beschikt
45,8 mln
32
Financiering-2 Aanvragen concreet in beeld Fonds
6
Waddenfonds – 2
Omvang
Status/planning/toelichting
+11,7
In afstemming met het IKW en het Waddenfonds is gewerkt aan een nieuwe aanvraag voor indiening bij
(20 - 8,3) *
het Waddenfonds. Vanwege de vele wijzigingen ten opzicht van het vorige projectplan is een nieuw projectplan opgesteld. Dat betekent ook dat de oude beschikking moet worden ingetrokken. Besluitvorming eind 2024.
7
PAGW
15
Holwerd aan Zee maakt onderdeel uit van de aanvraag PAGW Koehool-Lauwersmeer. Aan de Minister wordt gevraagd het bedrag te oormerken voor realisatie van PAGW-maatregelen binnen HaZ. Het verzoek om dit bedrag vrij te maken voor de planuitwerking HaZ is onder voorbehoud dat ‘de financiële puzzel wordt gelegd’ en dat de financiële onderbouwing in relatie tot dat deel waarvoor de bijdrage PAGW wordt gevraagd (getijdemeer binnendijks, inclusief een bijdrage voor 10 jaar B&O), passend is.
8
Verkoop grond lodges
Tussenstand concreet in beeld
1,1
Op basis van lodges in het waterkerend landschap en noordwesthoek plangebied a 25,- m2.
73,5 mln.
(incl. beschikt/gereserveerd)
33
Financiering-3 Overige bronnen verder te verkennen Fonds
9
BTW-
Omvang
Toelichting
n.t.b.
Het is het meest optimaal als de provincie of gemeente zoveel mogelijk activiteiten die kunnen kwalificeren als wettelijke taak naar
compensatiefonds
zich toe trekt zodat de mogelijkheid tot btw compensatie bestaat. Hierbij is het van belang dat de uitvoerende provincie of gemeente het (economisch) eigendom gedurende de projectfase en herzieningsperiode behoudt (10 jaar). NB. de huidige SSK is exclusief btw.
10
Waarde van klei en
10-20
slib buitendijks
11
Waarde van klei en
0
Deze is niet zomaar inzetbaar en de waarde hangt af van veel factoren af. -
De mate waarin RWS/RVB bereid is vrijkomende grond ‘om niet’ over te dragen voor toepassing buitenzijde dijk
-
De bereidheid om grond af te nemen en de ‘besparing’ ook in te zetten voor Holwerd aan Zee
-
De geschiktheid (milieu-hygiënische/samenstelling) van de grond
-
Het moment van verwerken (direct toepasbaar?)
-
De noodzakelijke verwerking (van slib naar klei)
In het nieuwe ontwerp met een waterkerend landschap komt binnendijks geen klei vrij voor toepassing.
slib binnendijks 12
Regiodeal 6e-tranche 13
De Stichting heeft recent een aanvraag voor Regiodeal-middelen ingediend. Deze is afgewezen. Voorwaarde voor een succesvolle vervolg-aanvraag is dat deze ingediend wordt mede namens de andere partners.
13
Compensatie /
n.t.b.
Afhankelijk van samenwerking
40
De berekening van Leisurebrains leiden tot een potentiële investering van circa 40 miljoen euro vanuit de markt. Het zijn geen
mitigatie 14
Private recreatiie-
15
investeerders vanuit EU fondsen onbekend
bijdragen aan de projectkosten.
34
Potentiële eenmalige opbrengsten klei en slib Gevolgen eigenaarschap klei buitendijks (Rijksvastgoedbedrijf)
Er zijn verschillende cijfers omtrent opbrengst grond. Vanuit de Slibhub
•
Opbrengsten van klei buitendijks vallen in principe toe aan de Staat.
Lauwersoog wordt gerekend met prijzen van 26 euro per ton (circa 40
Uitzondering voor levering ‘om niet’ is als deze in het systeem blijft en
euro/m3). Het gaat hier om kleine hoeveelheden. Vooralsnog wordt gewerkt
wordt toegepast aan de buitendijks van de dijk.
met grootschalige marktconforme prijzen voor dijkenklei (die circa 20
De opbrengsten kunnen dus niet worden toegerekend aan het project
euro/m3 of iets hoger ligt).
•
Holwerd aan Zee, maar is afhankelijk van samenwerking Wetterskip. Op basis van de scenario’s in mogelijke hoeveelheid en waarde ontstaat een
Waarde vrijkomend grond buitendijks
bandbreedte in potentiële opbrengst. Op basis van beide ondergrenzen is
Buitendijks is de hoeveelheid vrijkomende klei en slib afhankelijk van de mate
een minimale opbrengst: 5 euro/m3 en 500.000 m3 = 2,5 miljoen. Op basis
van natuurherstel op de kwelder. In het kader van het Definitief Ontwerp zal
van beide bovengrenzen: 20 euro/m3 en 1,0 miljoen m3 = 20 miljoen
dit verder uitgewerkt worden. Het natuurdeel (excl. de geul) is in maximale
(rekening houdend met vast en nat).
vorm is 1,2 miljoen m3. De minimale omvang is enkel de geul; 400.000m3.
Afhankelijk van de bereidheid van partijen om te zoeken naar mogelijkheden
De waarde van de grond wordt bepaald door diverse aspecten: de
voor toepassing is een bandbreedte van tussen de 10 en 20 miljoen euro
geschiktheid van de grond (zowel milieu-hygiënisch als qua
gehanteerd. Deze is afhankelijk van vele factoren (zoals hiervoor aangegeven).
bodemsamenstelling), de noodzakelijke bewerking, het moment van verwerken, de bereidheid om grond af te nemen.
Als die bereidheid er niet is, of de kwaliteit is onvoldoende, dan kan het een kostenpost worden.
35
5. Eigendom, beheer en onderhoud (EBO) Kosten van beheer en onderhoud Financiering Opties organisatie
Kosten van beheer en onderhoud Uit de SSK raming volgt dat de kosten voor beheer en
De toename van de kosten voor EBO ten opzichte van eerdere
onderhoud 118 miljoen euro bedragen over een periode van
ramingen is met name ontstaan door de verschoven tijdhorizon
102 jaar. Deze kosten kunnen worden verdeeld in twee
naar 102 jaar waardoor ook de vervangingskosten van
categorieën:
“kostenintensieve” onderdelen zijn meegenomen.
-
Dagelijks beheer en onderhoud: 55 miljoen. Dat betekent circa 5,5 ton per jaar. Dit is een redelijk “constante” kostenpost over de 102 jaar.
-
De overige kosten (63 miljoen) betreft Groot onderhouden vervanging. De eerste onderdelen moeten na 10 a 15 jaar worden vervangen. De civieltechnische onderdelen
moeten veelal na 50 tot 70 jaar worden vervangen. Deze
Zie sheet 26 (instandhoudingskosten)
kosten voor groot onderhoud – vervanging kunnen afhankelijk van wens-wetgeving) in een kapitaallast worden omgezet. 37
Financiering beheer en onderhoud Voor de bekostiging van beheer zijn op dit moment nog beperkt financiële bronnen in beeld, met uitzondering van de bijdrage voor beheer vanuit het PAWG als onderdeel van de huidige aanvraag.
Recent (24 april 202) is door Provinciale de Staten een motie aangenomen die Gedeputeerde Staten oproept in de aankomende besluitvorming over Holwerd aan Zee en de gesprekken met de stuurgroep als kader een niet onderhandelbaar uitgangspunt op te nemen dat de provincie Fryslân geen structurele financiële bijdrage zal leveren aan de onderhouds- en beheerkosten van Holwerd aan Zee. Het Wetterskip heeft eerder aangegeven voor het eigendom, beheer en onderhoud van de kunstwerken in het plangebied, zoals in de zeedijk en rond het meer, ziet Wetterskip Fryslân geen rol voor zichzelf.
Overige bijdragen aan beheer kunnen zijn: -
de structurele opbrengsten van het vermarkten van slib (becijferd op 52,8k/jaar). Vanuit de Slibhub Lauwersmeer/Klaei is een overzicht gemaakt van de opbrengsten die in de afgelopen 2 jaar zijn gerealiseerd met de verkoop van klei uit de Slibhub tegen een hogere prijs dan waarmee de Taskforce rekent.
-
Pachtopbrengsten recreatieverblijf/lodges. Deze zijn echter voor de coöperatie en niet beschikbaar voor beheer gezien het beperkte rendement (Leisurebrains)
-
Vergoedingen beheer natuur SrNL-regeling provincie Fryslan beheervergoeding natuur
38
Organisatie eigendom, beheer en onderhoud (EBO) Aanpak •
Kosten beheer en onderhoud verschillende planonderdelen in beeld gebracht (zie hiervoor).
•
Potentiële opties verantwoordelijkheid eigendom en beheer en onderhoud in beeld gebracht.
•
Gesprekken met partijen op basis van verkende organisatie en kosten.
•
Overwegingen en randvoorwaarden.
Bronnen: • Bespreeknotitie Wing/Sweco, april 2024 • Sweco, Management samenvatting: Eigendom, beheer en onderhoud, concept 1 maart 2024 • SSK, Sweco, april 2024
39
Randvoorwaarden EBO
1.
Eigendom, beheer en onderhoud : Beheersen risico’s. •
Maatschappelijke risico’s (impact maatschappij op niet functioneren object).
•
Financiële robuustheid eigenaar object: -
Vervangingen op termijn?
-
Noodzakelijke aanpassingen object i.v.m. aanpassing wet- regelgeving?
2.
•
Noodzakelijke expertise.
•
Invloed object op functioneren andere objecten systeem.
Indien mogelijk betrekken “mienskip” in EBO. •
Mate van invloed.
40
Conclusie Sweco eigenaarschap, beheer en onderhoud
Volgende wordt verantwoord geacht (eigenaarschap):
Niet overheid •
Buitendijks (excl. Geul).
•
Getijde-binnenmeer: (betreft natuurdeel en gebied verblijfsrecreatie).
Wel overheid •
•
Samenwerking op functioneren systeem van belang (overkoepelend samenwerkingsmodel).
•
Onderhoud: De eigenaren kunnen dagelijks onderhoud voor langere periode weg zetten bij lokale of andere partijen.
Alle andere objecten zoals: kering, Ringdijk, Regelwerk, Gemalen enz.
41
Mogelijke opties voor Eigendom, beheer en onderhoud
Eigendom
Beheer en onderhoud
Bijzonderheden
Staatsbosbeheer
= huidige situatie, wel afspraken over de vaargeul nodig
(deze opties zijn de basis geweest voor de gesprekken met partijen) Buitendijks gebied
Kwelder
Aanvoergeul
Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat
Staatsbosbeheer
Gebied
Dijkdoorgang
Stormvloedkering
Eigendom
Beheer en onderhoud
Bijzonderheden
Wetterskip
Wetterskip
Vanuit waterveiligheidsfunctie
Provincie*
Provincie
*Ondergrond kunstwerk blijft in eigendom Wetterskip **Toezichtfunctie Wetterskip
Regelwerk
Wetterskip
Wetterskip
Vanuit integraal beheer stormvloedkering en regelwerk
provincie
Stormvloedkering en regelwerk zijn fysiek losgekoppeld. Rol beheer provincie vanuit bredere doelstelling natuur en slib
Gebied Binnendijk
Getijdemeer: natuur en beleving
provincie
Provincie
Idem
Eigendom
Beheer en onderhoud
Bijzonderheden
Provincie
TBO
Provincie zal cf. Didam-arrest beheer moeten aanbesteden
Consortium Stichting, TBO, markt SBB
SBB
IFG
IFG Consortium (IFG, coöperatie, markt)
Waterkerend landschap (veiligheid, natuur
Provincie
Provincie Wetterskip
Recreatieverblijven
Kunstwerken binnendijks: ringdijk gemalen
Gebiedscoöperatie
Recreatieondernemers via erfpacht
Recreatieondernemers
Recreatieondernemers
Wetterskip
42 Wetterskip
**Toezichtfunctie Wetterskip vanuit veiligheid
Conclusie Eigenaarschap, beheer en onderhoud
De analyse van Sweco leidt tot verschillende opties (vorige sheet). Met deze mogelijke opties, incl. een
berekening van de bijbehorende kosten voor EBO per partij, is gesproken met de partijen.
Eind april is door Provinciale Staten een motie aangenomen die Gedeputeerde Staten oproept in de aankomende besluitvorming over Holwerd aan Zee en de gesprekken met de stuurgroep als kader een niet onderhandelbaar uitgangspunt op te nemen dat de provincie Fryslân geen structurele financiële bijdrage zal leveren aan de onderhouds- en beheerkosten van Holwerd aan Zee. Het Wetterskip heeft eerder aangegeven voor het eigendom, beheer en onderhoud van de kunstwerken in het plangebied,
zoals in de zeedijk en rond het meer, geen rol voor zichzelf te zien. Ook de gemeente Noardeast-Fryslân heeft aangegeven voor zichzelf geen rol in eigendom, beheer en onderhoud te zien.
Binnen deze bestuurlijke en politieke randvoorwaarden kan op basis van de hiervoor verkende opties en gesprekken geen voorkeur worden aangegeven.
43
6. Grond en landbouw Landbouwagenda Grondaankoop en ruilproces Voorwaarden vanuit de landbouw
Landbouwagenda Doel en aanpak • •
•
De landbouw is een belangrijke sociaal-economische pijler voor
Proces met de boeren van onderop
Holwerd.
•
Met boeren wordt van onderop gekeken waar de mogelijkheden
Naast mitigerende maatregelen vanwege de aanleg van Holwerd
liggen voor wie daar mee aan de slag wil. Centraal staat wat de ca.
aan Zee biedt HaZ ook een kans voor de boeren in het gebied om
40 boeren willen in het gebied. Op 28 februari 2024 zijn de kansen
na te denken welke (fysieke) maatregelen nodig zijn om
voor de landbouw gepresenteerd aan een groep van circa 30
uitdagingen op het gebied van klimaat of het F-PLG op te pakken
boeren. Tijdens en na de bijeenkomst hebben de boeren hun
en het verdienvermogen van de sector en het gebied in de
belangstelling kenbaar kunnen maken en zijn ze uitgenodigd om
toekomst te borgen en te vergroten.
mee te denken over het vervolg. Voor alle drie thema’s hebben
Door middel van grondruil ontstaan er mogelijkheden voor
zich boeren aangemeld en komen vervolggesprekken met de
verbetering van de landbouwkundige situatie (efficiëntere
boeren die hiermee aan de slag willen.
verkaveling). Ingrepen in de polder bieden ook kansen om de
•
Deze resultaten in deze presentatie zijn voorlopig.
zoetwater beschikbaarheid te vergroten. Daarnaast kan gedacht worden aan maatregelen om de bodemkwaliteit te versterken.
45
Thema’s en maatregelen
In deze Landbouwagenda zien partijen/boeren in het gebied de volgende thema’s om mee aan de slag te gaan: 1.
Verbeteren zoetwaterbeschikbaarheid: de Polder van de 21ste eeuw.
2.
Verbetering bodemkwaliteit (weerbare en gezonde bodemstructuur met vastlegging CO2, vasthouden nutriënten, het beperken uitspoeleffect bestrijdingsmiddelen en het verhogen van organische stof om de benutting van nutriënten, en adaptatie aan extreem weer, te verbeteren).
3.
Verbeteren landbouwkundige situatie rondom Holwerd gekoppeld aan grondverwerving en grondruil.
4.
Klei als bodemverbeteraar.
Bron: Landbouwagenda Holwerd aan Zee: kansen voor de landbouw, concept 28 maart 2024
46
Verbeteren van de zoetwaterhuishouding
De polder van de 21ste eeuw •
Peilgestuurde drainage en antiverziltingdrainage.
•
Ondergrondse wateropslag.
•
Smart polder: watermanagement: slimmer doelspoelen, zoetwater beschikbaarheid en optimaliseren en eigen beheer.
•
Hogere waterpeilen.
•
Infiltratie en buffersloot.
4.Optimaliseren zoetwatervoorziening?
Eerste globale raming circa 2,6 mln. 4.Optimaliseren zoetwatervoorziening?
Bron: Landbouwagenda Holwerd aan Zee: kansen voor de landbouw, concept 28 maart 2024
47
Verbeteren bodemkwaliteit
Aanpak •
Veel boeren in het gebied zijn bezig met de bodem en de
•
Uitgaande van deelname van vooralsnog 5 boeren in het gebied is de raming voor de kosten tussen de 5.000 - 20.000 euro.
optimalisatie daarvan. •
Na de bijeenkomst van 28 februari heeft een aantal boeren te kennen gegeven over dit onderwerp door te willen praten. Met deze boeren is verder verkend waar (op bedrijfsniveau) de behoefte ligt.
•
Het voorstel is te beginnen met het plantsapproject, waarbij gedurende twee jaar het gewas op een perceel wordt gevolgd met plantsapmetingen. Vooraf wordt een bodemanalyse gedaan en ieder jaar wordt de enzymactiviteit gemeten.
Bron: Landbouwagenda Holwerd aan Zee: kansen voor de landbouw, concept 28 maart 2024
48
Klei als bodemverbeteraar
•
In het beleefmeer zal als gevolg van het natuurlijke proces klei
•
worden afgezet. Er wordt onderzocht hoe de klei circulair en duurzaam kan worden benut. • • •
Kosten: Aanleg kleirijperij (€ 100.000 zit binnen het project Holwerd aan Zee).
•
Baten: 15.000 ton klei per jaar voor € 35 per ton is € 525.000 op
In het plangebied voor HaZ wordt een kleirijperij voorzien van
jaarbasis, verhoging organische stofgehalte, mineralen en
ongeveer 5 hectare (voor slibverwerking van max. 100.000 m3/ jr).
sporenelementen in de bodem landbouwpercelen (een hogere
Deze klei kan worden ingezet als bodemverbeteraar voor de
gewasopbrengst), circulaire en duurzame toepassing van de klei
boeren.
(afzet om de hoek).
Voor HaZ loopt een proef met 5 boeren om te onderzoeken wat het opbrengen van klei voor de landbouwpercelen rondom HaZ kan betekenen. De resultaten worden nu geanalyseerd (gewasopbrengst).
Bron: Landbouwagenda Holwerd aan Zee: kansen voor de landbouw, concept 28 maart 2024
49
Grondaankoop en ruilproces Verbeteren landbouwkundige situatie Verbeteren landbouwkundige situatie rondom Holwerd
vervolg gegeven aan de individuele gesprekken met de boeren
gekoppeld aan grondverwerving en grondruil
die destijds zijn bezocht. Op basis daarvan worden nieuwe kansen
•
Rondom het projectgebied Holwerd aan Zee is sprake is van een
in beeld gebracht. Voor de zomer volgt een schetssessie in
matige verkavelingsstructuur voor de landbouw (Kadaster).
groepsvorm met als inzet de volgende uitkomst: “juiste boer op
Er is winst te halen met betrekking tot de ontsluiting van
juiste locatie, en juiste teelt op juiste kavel”.
•
percelen, het vergroten van de huiskavel, het clusteren van de
• •
•
Eind maart is er een update geweest t.b.v. de kettingkavelruil
veldkavels, locatie bietenopslag en laad- en vulplaatsen,
HaZ. Na verschillende gesprekken met boeren (en met makelaars)
landbouwverkeer zoveel mogelijk over het land (en niet over de
is de conclusie dat er nog steeds serieus belangstelling bestaat
weg) en tijd- en bewerkingsefficiënte.
om de landbouwstructuur te verbeteren. Dit door twee bedrijven
In 2020/2021 is in het gebied rondom Holwerd een
te verplaatsen in het plangebied HaZ. Hiervoor is wel een
gespreksronde geweest met grondeigenaren en -gebruikers.
verplaatsingssubsidie nodig (à 1.3mln.)
N.a.v. de bijeenkomst met boeren op 28 februari jl. is interesse
•
Tijdens het vrijwillige kavelruilproces bij Holwerd wordt er
getoond om de gesprekken hierover voort te zetten. De
contact onderhouden met de projectleiding van
verkenning uit 2020/2021 wordt geactualiseerd. Er wordt een
Gebiedsontwikkeling Dongeradielen.
Bron: Landbouwagenda Holwerd aan Zee: kansen voor de landbouw, concept 28 maart 2024
50
Voorwaarden vanuit de landbouw
Commissie van nazorg • •
Geen beperkingen voor huidig en toekomstig agrarisch
Vanuit de werkgroep landbouw wordt gevraagd een ‘commissie
gebruik
van nazorg’ in te richten.
•
Deze commissie heeft als rol: mochten de boeren, na realisatie van
rondom Holwerd aan Zee is van wezenlijk belang voor het
Holwerd aan zee, toch ergens tegen aanlopen dan is er een gremium waar ze zich tot kunnen richten. •
Deze commissie heeft een budget tot haar beschikking om
Het borgen van het huidige en toekomstige agrarisch gebruik
draagvlak van de boeren . •
De landbouw vraagt afspraken hierover vast te leggen met
overheden en andere relevante organisaties.
eventueel een onderzoek te doen, mocht dat nodig.
Bron: Landbouwagenda Holwerd aan Zee: kansen voor de landbouw, concept 28 maart 2024
51
7. Externe werking en schaduwwerking Planologische status Mogelijke beperkingen bestaand gebruik Mogelijke effecten in de praktijk
Definities en hoofdvragen
Definities
Hoofdvragen
Externe werking heeft betrekking op menselijke activiteiten buiten een
1.
beschermd natuurgebied die effecten (kunnen) hebben op de natuurwaarden van of in een beschermd natuurgebied. In de Provincie
getijdenmeer? 2.
Fryslân is externe werking van toepassing op Natura 2000-gebieden en gebieden die behoren tot het Natuurnetwerk Nederland (NNN).
Wat voor planologische status is wenselijk voor het
Zijn er beperkingen voor huidige gebruiksfuncties te verwachten als gevolg van het getijdenmeer?
3.
Wat voor effecten zijn er in de praktijk te verwachten van het
getijdemeer? Schaduwwerking betreft het optreden van negatieve effecten op de omgeving als gevolg van nabijgelegen natuur. Een voorbeeld van schaduwwerking is het toenemen van het aantal ganzen op binnendijkse graslanden als gevolg van vernatting van een nabijgelegen natuurgebied, met als gevolg daarvan een toename van vraatschade op de graslanden. 53
Planologische status
Wat voor planologische status is wenselijk voor het
De status ‘natuur buiten NNN’ ligt het meest voor de hand. Daarbij is
getijdenmeer?
wel beheervergoeding mogelijk en blijft de natuur geborgd, maar
Voor het getijdenmeer zijn verschillende opties qua status en
gelden niet de beperkingen van een planologische Natura 2000-status.
bestemming. Vanwege mogelijke beperkingen op de bestaande functies rondom het getijdemeer is het vanuit de omgeving niet wenselijk dat dit gebied de status Natura 2000 krijgt. De status
Natuurnetwerk Nederland (NNN) heeft voor bestaand gebruik geen effecten, omdat directe effecten op NNN slechts getoetst hoeven te worden bij nieuwe activiteiten.
Aanbevolen wordt om de status ‘natuur buiten NNN’ in een bestuurlijke afspraak vast te leggen, zodat de omgeving daarop kan terugvallen zolang er nog geen planologisch besluit ligt. Regionale overheden (provincie/gemeente) zijn zelf verantwoordelijk voor planologische aanduiding.
Het is wel wenselijk om het getijdenmeer een bestemming natuur te geven, om te borgen dat de gerealiseerde natuur in stand blijft en omdat dit voor de provincie de mogelijkheid biedt tot het uitkeren van
een beheervergoeding. 54
Mogelijke beperkingen bestaand gebruik
Zijn er beperkingen voor huidige gebruiksfuncties te
Dit geldt ook voor andere activiteiten zoals verkeer en
verwachten als gevolg van het getijdenmeer?
natuurgerichte recreatie in de omgeving zolang deze activiteiten
•
zich in samenhang met natuur ontwikkelen of al aanwezig zijn
Ook als het getijdenmeer geen NNN- of Natura 2000-status heeft,
voordat Holwerd aan Zee is afgerond.
zijn de beschermingsregimes voor beschermde soorten nog steeds van kracht. •
Soorten die zich in het getijdenmeer gaan vestigen, doen dat
terwijl er agrarisch gebruik is op de omliggende gronden. Daarom is de verwachting van de betrokken experts (Provincie,
•
Het is van belang dat bij de definitieve inrichting van het meer gekeken wordt naar de afstand tussen de vogelbroedeilanden en de nieuwe recreatieve voorzieningen en dat er bufferzones worden gehanteerd.
Vogelbescherming, Witteveen+Bos) dat normaal agrarisch gebruik niet tot verstoring van de soorten in het getijdemeer leidt, en daarmee ook niet tot beperkingen voor agrarische functies.
55
Mogelijke effecten in de praktijk
Wat voor effecten zijn er in de praktijk te verwachten van het getijdemeer? Met het ontwikkelen van Holwerd aan Zee komt de natuur dichter bij Holwerd te liggen. Dit is in beginsel positief, omdat natuur in combinatie met recreatie een aantrekkende werking kan hebben die Holwerd een impuls geeft. Er kunnen ook negatieve effecten optreden.
Naar verwachting is de toename van ganzen beperkt en is de kans op muggenoverlast zeer klein. Het meer kan zorgen voor een toename van muizen, ratten, insecten, vleermuizen, scholeksters en meeuwen.
Onderzoek van Acacia Water geeft aan dat effecten van verzilting zijn uit te sluiten of te mitigeren door een infiltratiesloot aan de oostzijde van het meer. Deze is in het voorlopige ontwerp opgenomen. 56
8. Recreatie en toerisme Samenvatting toeristisch recreatief profiel Onderbouwing bedden Financiële doorrekening en marktverkenning (businesscase)
Samenvatting toeristisch recreatief profiel Conclusies Ginder (vorige fase) •
Er is een goed recreatief profiel neer te zetten voor Holwerd aan Zee.
•
De natuurlijke variant betekent voor de recreatieve positionering van Holwerd aan Zee een ander accent: van extravert en avontuurlijk naar introvert en zingeving.
•
Positionering: HaZ is als expeditiedorp aan de Waddenzee het centrum van persoonlijke en unieke Wad-ervaringen waar gasten verbinding vinden met zichzelf, elkaar en de natuur.
•
Uitgangspunt blijft: hoge prijs (P), lage hoeveelheid (Q).
58
Onderbouwing bedden
Gefaseerde ontwikkeling
Onderbouwing
•
•
De pioniersfase is bijna achter de rug, nu is het zaak de ‘kloof’ te
Gehanteerde bezettingsgraad: 45%. Bij campings is dit tussen
overbruggen en vroege vogels aan te trekken en daarna van
10 - 20%, vakantieparken en hotels 60%, gebaseerd op CBS en
daaruit verder te ontplooien. In de ‘vroege vogel’-fase zijn 700
Provinciaal Vitaliteitsonderzoek Fryslân. Insteek HaZ zijn vooral
extra bedden voldoende voor een eerste kick-off. Bij bewezen
hotels en vakantiehuizen.
succes kan dat in de ‘ontplooi’-fase uitgroeien tot 2.000 extra
•
Aantallen bezoekers in centrum Holwerd bij 700 bedden: 700x
toeristische bedden in totaal. Fases kunnen gerust (enkele)
90% bezetting x 50% centrumbezoekers / 3 dagdelen = ruim 100
decennia duren. Deze groei is in lijn met de ambities van de
personen per dagdeel. Bij 2.000 bedden zijn dit 250 - 300 mensen.
regionale toeristische visie: groei van 50% van de toeristische
Vergelijkbaar met Blokzijl (Ov) en Borger (Dr).
overnachtingen in regio Noardeast.
59
Financiële doorrekening & marktverkenning Aanpak •
Bepaling uitgangspunten door werkgroep R&T.
•
Financiële doorrekening op basis van rapport Ginder, kentallen uit de markt en van referentieprojecten.
•
Toetsing (uitgangspunten, doorrekening en
investeringsbereidheid) bij marktpartijen in verblijfsrecreatie (#9) en dagrecreatie (#4). •
Eindrapport financiële doorrekening & marktverkenning recreatie & toerisme (businesscase).
60
Uitgangspunten voor de marktverkenning vooraf
•
Overheid investeert in infrastructuur en natuur (aanlegkosten SSK), private sector in horeca, dagrecreatie en verblijfsrecreatie.
•
Gefaseerde groei: eerst naar 700 extra bedden in 2030, richting 2050 nog 1.000 extra bedden.
•
700 bedden in een straal van 1 - 3 km rond Holwerd.
•
Maatschappelijke onderneming (coöperatiemodel) zorgt voor grip en balans en dat geld binnen plaatselijke economie blijft.
•
Marktpartijen krijgen gronden in erfpacht, voor minimaal 30 jaar.
•
Expeditiecentrum is centraal informatiepunt, met backoffice voor accommodaties en daarnaast 10 - 15 expedities per dag.
61
Conclusies
•
Potentiële investering vanuit markt: 40 mln.
•
Project in huidige opzet op onderdelen lastig te realiseren:
•
Zeven, meer conventionele ontwikkelaars zien weinig of geen perspectief in de huidige opzet.
•
Vier, op specifieke doelgroepen gerichte partijen, zien
-
verplaatsen camping financieel niet haalbaar;
wel kansen en staan positief ten opzichte van instappen.
-
ontwikkeling boutiquehotels risicovol;
Het project heeft daarmee zeker kansen.
-
ontwikkeling van getijdelodges is kansrijk;
-
positieve exploitatie expeditie-centrum alleen mogelijk bij hoge bezetting;
-
coöperatiemodel levert jaarlijkse vergoeding op van ca. 3%, maar aflossingsmogelijkheden zijn beperkt.
62
Aanbevelingen en vervolg
Aanbevelingen
Vervolg
•
Uitgangspunten nog eens goed tegen het licht houden.
•
•
Met beperkte groep ondernemers, die vanuit positieve
eigen rolopvatting in gesprek met 5 ontwikkelaars met
insteek project verder willen trekken, aanpassing van de
belangstelling over vervolgstappen.
uitgangspunten bespreken om tot een betere propositie •
•
In vervolg op advies Leisurebrains is de Stichting vanuit hun
Per brief hebben deze ondernemers hun interesse en
te komen.
enthousiasme kenbaar gemaakt. Zij zien mogelijkheden om
Westkant maakt de businesscase aantrekkelijker.
gezamenlijk een consortium te vormen en een wederzijdse intentieverklaring vast te stellen tussen de Stichting en het consortium, incl. afspraken over erfpachtduur, eindvergoedingsregeling, passende canon en kwaliteitseisen.
63
9. Dorpscoöperatie
Ideeën dorpscoöperatie
De dorpscoöperatie is opgericht. Deze is in gesprek met de recreatieondernemers. Doel is eigenaar te worden van private grond zodat een deel van de opbrengsten via erfpacht terugvloeit naar de samenleving. De coöperatie is afhankelijk van de financiering. Deze wordt met financiers verkend. Om daar stappen in te zetten is meer concreetheid nodig. (mondeling Stichting)
65
10. Impact op de MKBA
Impact van bevindingen op de MBKA Recent is een financiële doorrekening (business case voor recreatieondernemers) en marktverkenning voor verblijfsaccommodaties en dagrecreatie-activiteiten uitgevoerd door Bureau Leisure Brains (Verkoijen et.al., 2024). Ook is een nieuwe kostenraming voor Holwerd aan Zee beschikbaar gekomen (Sweco, SSK, 2024) en zijn nieuwe gegevens beschikbaar gekomen over de kleiverkoop. Het gevolg van drie nieuwe inzichten tezamen is een significante daling van het maatschappelijk rendement van Holwerd aan Zee: geen EUR 1,48 maar EUR 1,15 per geïnvesteerde euro. Het project loont nog steeds (het saldo blijft immers positief), maar het maatschappelijk rendement is nu wel extra gevoelig geworden voor het achterwege blijven van groei van overnachtingen en dagbezoeken.
Contante waarden in miljoenen euro's bij een discontovoet voor
Oorspronkelijke MKBA-uitkomsten
Nieuwe MKBA-uitkomsten
Kosten
112,29
145,50
Baten
166,14
166,78
Saldo (baten - kosten)
53,85
21,27
Ratio (baten / kosten)
1,48
1,15
kosten van 1,6% en voor baten van 2,25% over een periode van 103 jaar en prijspeil 2021
67
11. Globale verkenning westkant
Voorlopig ontwerp
•
Uitgangspunt in deze verkenning is de door de Stuurgroep vastgestelde ‘natuurljjke variant’, d.w.z. zonder de westkant.
•
Vanuit sessies met het dorp in 2023 is gevraagd de westkant als ‘warme kant’ in de verkenning mee te nemen.
•
Ook vanuit versterking van het recreatief-economisch perspectief is de westkant als kansrijk genoemd.
•
In de marktverkenning onder recreatieondernemers is de
westkant als ‘restvraag’ meegenomen (zie Doorrekening businesscase en marktverkenning).
69
Voordelen
•
Een aantrekkelijker beeld vanuit het westen; versterking van het
•
beeld terpdorp aan het water. •
•
Versterking van het toeristisch economische profiel en
Vanuit natuur een aantrekkelijke overgang van zoet naar zout:
de natuurliefhebbers.
verschillende dieptes direct na de vispassage vanuit het
Vanuit de Doorrekening businesscase en marktverkenning geven
getijdenmeer. •
Het straatje langs het kaatsveld is al praktisch af, en is relatief
in te stappen.
eenvoudig op te waarderen naar een levendig straatje met
De oostkant ademt natuur, de westkant ademt levendigheid:
winkeltjes, terrasjes, horeca en/of overnachtingsmogelijkheden. •
Door ontwikkeling van de westkant wordt het historisch terpdorp aan twee zijden een verblijfsplek.
•
•
een ruim, gevarieerd zoetwatermilieu met zachte oevers en
terrassen op de zonkant, de ‘warme kant’ van het dorp •
overnachtingstypologie.
mogelijkheid marktverbreding naar een andere doelgroep naast
ondernemers aan dat de westkant het aantrekkelijker maakt om •
Het biedt mogelijkheid voor het neerleggen van platbodems als
Camping op een mooiere plek, met mogelijkheid voor andere (jaarrond) accommodaties.
•
Globale kosten: Circa 1,5 mln. euro. Het gebied is ongeveer
Aantrekkelijkere vaarbestemming vanuit Dokkum. Zo wordt
30.000m2 groot (indicatie Sweco is 50 euro/m2). Dit betreft
Holwerd voor de recreant het scharnierpunt tussen
aankoop en werkzaamheden (grondwerk, brug/duiker en kade).
boezemsysteem en Wadden.
70
12. Vervolg planuitwerking
Advies vervolgprocedure en vervolgstappen Globaal beeld van de vervolgstappen die genomen moeten worden Q4
na een positieve besluitvorming over het vervolg (zoals die voor
STUURGROEP HAZ Samenwerkingsovereenkomst
vergelijkbare inrichtingsplannen nodig zijn).
Go/no go financiering Contractering bureau planuitwerking Vaststellen schetsontwerp en NRD Vaststellen voorkeursvariant Vaststellen definitief ontwerp Vaststellen Concept Projectbesluit Vaststellen reactienota zienswijzen Vaststellen Definitief Projectbesluit
Opstellen samenwerkingsovereenkomst
BESLUITVORMING EN FINANCIËN Besluitvorming PS
(SOK)
Governancemodel opstellen Uitwerking model voor eigendom, beheer en onderhoud Financiering op orde GO/NO GO financiën Samenwerkingsovereenkomst sluiten Grondverwervingsstrategie
Aanbesteding integrale plan-
AANBESTEDING PLANUITWERKING
uitwerking, inclusief
Globale planning
•
Verkenning aanbesteding
•
•
Verder uitwerken van ontwerp (van VO naar DO)
Aanbesteding voorbereiden Aanbesteding op de markt
Q4 2024: opstellen samenwerkingsovereenkomst
•
Onderzoeksplan veldonderzoeken
Q1 + Q2 2025: aanbesteding
•
Milieueffectrapportage
•
Voortoets/Passende Beoordeling
•
Q3 2025: start planuitwerking
•
Opstellen omgevingsplan
•
Eind 2027: start realisatie
•
Opstellen vergunningaanvragen
planuitwerking voorbereiden
Bureau gecontracteerd ONTWERP Schetsontwerp afronden (vooruitlopend op aanbesteding) Voorlopig ontwerp voorkeursvariant Definitief ontwerp voorkeursvariant Kostenraming voorkeursvariant PLANPRODUCTEN Veldonderzoeken en conditionerende onderzoeken Opstellen Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) Ter inzagelegging NRD MER Passende Beoordeling Vergunningen Planologisch besluit PROCEDURE Ter inzagelegging Zienswijzen beantwoorden Besluitvorming Beroepstermijn AANBESTEDING REALISATIE Voorbereiding aanbesteding realisatie Start aanbesteding realisatie
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
13. Tot slot Lijst bronnen inhoudelijke uitwerking natuurlijke variant (2022-2024)
Uitgevoerde onderzoeken/verkenningen natuurlijkere variant (2022-2024) • • • • • • • • • • • • • • •
• • • • • • • • • •
AcaciaWater. (2023). Hydrologisch onderzoek Holwerd aan Zee. Mogelijke effecten en maatregelen omtrent hydrologie en verzilting. Arcadis. (2022). Update SSK Holwerd aan Zee. Natuurlijke geul mogelijk overvaarbaar kunstwerk. Arcadis. (2022a). Regelwerk voor natuurlijke geul. Bestia et Lex & Boerema. (2022). Globale update Holwerd aan Zee, briefadvies. De Rijck, A.M.Y.E. en Van Deelen, R. (2024). Conditionerende onderzoeken Holwerd aan Zee. Witteveen+Bos. Gieling, J., & Verheijden, H. (2022). Onderzoek en raming Voorzieningen Holwerd aan Zee: Het minimale pakket aan toeristische bedden, dagrecreatieve, horeca en retailvoorzieningen nader onderzocht. ZKA Leisure consultants. Ginder. (2022). Toeristisch-recreatieve positionering Holwerd aan Zee: Expeditiedorp voor bezinning aan het Wad. Den Bosch. Ginder. (2022a). Marktverkenning. Logiesprogramma Holwerd aan Zee (fase 1). Den Bosch. Haitsma, S.D. (2024). Samenvatting notitie externe werking en schaduwwerking Holwerd aan Zee. Klaei bv & De Wikel. (2022). Slib als grondstof – aanzet businesscase voor Holwerd aan Zee. Laansma, K. & Cazemier, D. (2024). Verkoop klei uit Slibhub Lauwersoog 2022-2024. Programma Slibhub Lauwersoog. Pietersma, M. W. de Waal, Gieling, J. en Verheijden, H. (2021). Toeristisch-recreatieve positionering Holwerd aan Zee, Expeditiedorp in de Camargue van het Noorden en Ankerplek vanaf de Waddenzee.
ZKA Leisure Strategy. Ruijgrok, E. (2024). Notitie Gevolgen van de MKBA-uitkomsten Holwerd aan Zee van drie nieuwe inzichten. Witteveen+Bos. Steetzel, C. & Barmentloo, D. (2024). Notitie kunstwerken en ringdijk. Witteveen+Bos. Sweco & Arcadis. (2024). SSK Holwerd aan Zee met optimalisaties. E.M. van der Knoop (Arcadis) en aangepast door Anne Bonthuis (Sweco), Totaal kerend landschap, prijspeil 2024. Sweco. (2024). Holwerd aan Zee. Eigendom, beheer en onderhoud. Taskforce Deltatechnologie. (2023). Advies TFDT Holwerd aan Zee, addendum juli 2023. Verkoijen, F. P. M., Groot, W. N., Meinardi, H., & Gosens, T. (2024). Financiële doorrekening en marktverkenning Holwerd aan Zee. Leisurebrains. Waterproof. (2022). Belangrijkste conclusies natuurlijke variant Holwerd aan zee op hydro-morfodynamica en aanslibbing. Werkgroep Brede Landbouw Holwerd aan Zee. (2024). Landbouwagenda Holwerd aan Zee. d.d. 27 mei 2024. Wing & Witteveen+Bos. (2023). Notitie van bevindingen uitwerking natuurlijke variant. Witteveen+Bos. (2022). MKBA Holwerd aan Zee. Vergelijking van twee natuurlijke planvarianten. (Referentie 128458/03). Witteveen+Bos. (2024). Notitie externe werking en schaduwwerking Holwerd aan Zee. (Referentie 136834/23-017.189). Witteveen+Bos. (2024). Vergunningenscan Holwerd aan Zee.. Witteveen+Bos & Buro Harro. (2024). Ontwerpnota Holwerd aan Zee. 74