CConstaterende datNoardeast-Fryslân
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Uitvoeringsprogramma Fries Programma Waddenkust

It Petear 19 november 2026, gemeente Noardeast-FryslânBij agendapunt: Presentatie Uitvoeringsprogramma Fries Programma Waddenkust18.123 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

De waterstructuur ondersteunt natuur in opgroei - en migratiemogelijkheden, een toekomstbestendige landbouw en biedt ruimte voor recreatief medegebruik zoals vaarroutes en langzaam verkeer. Een karakteristieke kustlijn waarin waterveiligheid, natuur en landschapsbeleving samenkomen. De waterkering biedt bescherming tegen hoogwater en ruimte voor extensief gebruik, rust, donkerte en cultuurhistorie. De kust vormt een verbindend en beleefbaar landschap voor iedereen, met a andacht voor UNESCO -kernwaarden en passende faciliteiten. Een beleefbare leefomgeving die bijdraagt aan brede welvaart . Groene en klimaatbestendig ingerichte kernen vormen een gezonde en sociaal vitale leefomgeving die uitnodigt tot verblijf, ontmoeting en ontdekking voor alle doelgroepen. Kernkwaliteiten en cultuurhistorie van het gebied – van dorpen en achterland tot de W addenkust – zijn herkenbaar en toegankelijk ontsloten, zodat bewoners én bezoekers het unieke Waddengebied kunnen beleven. Een samenhangende groene en agrarische structuur vormt de basis voor een toekomstbestendig leef - en werklandschap. Biodiversiteit en landschappelijke kwaliteit vormen hierin een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks gebruik.

Agrarisch gronden, bermen, waterstructuren, natuurgebieden en dorpen zijn met elkaar verbonden in een robuust ecosysteem dat de basis vormt voor een aantrekkelijk en toekomstbestendig leef- en werklandschap. De vier ontwikkelrichtingen kunnen niet los van elkaar worden gezien ; ze zijn onderling verweven onderdelen van één integraal systeem. Daarbij vormt het water- en bodemsysteem de dragende onderlaag (1), die de randvoorwaarden schept voor een klimaatbestendige landbouw, een stabiele kust en een veilige leefomgeving. De kustzone en g roen- blauwe structuren fungeren als ruimtelijke en functionele dragers ( 4), waarin natuurlijke processen en menselijke functies met elkaar worden verbonden (2). Dit samenspel komt uiteindelijk samen in de beleefbare leefomgeving en brede welvaart (3): het maatschappelijke doel waarin ecologische kwaliteit, economisch gebruik en leefbaarheid voor bewoners en gebruikers samenkomen. De samenhang en geografische verwevenheid is ook gevat in een kaartbeeld op de volgende pagina. V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 26

V e r t r o u w e l i j k • | Gemeente | Noardeast-Fryslân: | de | omgevingsvisie | en 4.4 | Relatie met andere plannen met | gebiedsprogramma’s zoals het Waddenkompas, aangevuld bestuurlijke status | met | programma’s | voor | landbouw, | klimaatadaptatie | en leefomgeving. De ambities van dit uitvoeringsprogramma | staan niet op zichzelf en sluiten direct aan op bestaand beleid van rijk, provincie en gemeenten. | Dit uitvoeringsprogramma verbindt bestaande kaders en programma’s Het | programma | introduceert | geen | nieuw | beleid, | maar | vertaalt | en geeft hierop een gebiedsgerichte en samenhangende uitwerking, vastgestelde | visies | en | keuzes | naar | een | samenhangend, | als aanvullende impuls voor de uitvoering in de Friese Waddenkust. gebiedsgericht | en | uitvoeringsgericht | kader | voor | de | Friese | Routekaart Kust en klimaat Waddenkust, aansluitend bij de Agenda voor het Waddengebied 2050. | Onder de paraplu van | de ‘Agenda voor het Waddengebied 2050’ werken Rijk, regionale overheden en stakeholders gezamenlijk aan de Voorliggend uitvoeringsprogramma is een aanvulling op bestaande | duurzame ontwikkeling van het | hele Nederlandse | Waddengebied. (beleids)programma’s | en | -processen.

| Het | uitvoeringsprogramma | Afspraken | hierover | zijn | uitgewerkt | in | het | Uitvoeringsprogramma versnelt | de | ontwikkeling | en | uitvoering | van | samenhangende | en | Waddengebied | 2021-2026. | Dit | programma | kent | circa | dertig integrale oplossingen voor opgaven in de Friese Waddenkust. | initiatieven, | en | daarnaast | vier | transities: | integrale | vraagstukken Uitwerking van de Omgevingswet | waarvoor | partijen | routekaarten | (procesmatige | uitwerking | van Dit | uitvoeringsprogramma | sluit | aan | op | de | systematiek | van | de | transitiepaden) opstellen aan de hand waarvan aan de vraagstukken Omgevingswet, waaronder Rijk, provincie, waterschap en gemeenten | met | elkaar | wordt | gewerkt. | Twee | van | deze | transities | zijn hun ambities uitwerken in omgevingsvisies en programma’s. Voor de | samengevoegd voor verdere uitwerking en betreffen ‘klimaatadaptatie’ Friese Waddenkust zijn hierbij met name relevant: | en ‘een integrale ontwikkeling van de kust’. | Deze twee transities worden uitgewerkt | in de | zogenoemde ‘Routekaart Kust en klimaat’. • | Provincie Fryslân: | de Omgevingsvisie Fryslân, de Blauwe | Eind 2025 is een eerste opzet | hiervoor besproken in het Bestuurlijk Omgevingsvisie, | het | Natuurbeheerplan | en | de | provinciale | Overleg Waddengebied.

landbouw- en klimaatadaptatieprogramma’s; • | Wetterskip | Fryslân: | de | Blauwe | Omgevingsvisie, | het | In de Routekaart | Kust en klimaat | wordt | een gezamenlijke visie waterbeheerprogramma en de uitvoering via onder andere het | gevormd en | worden | afspraken | gemaakt over | vraagstukken | die het HWBP en KRW-maatregelen; | regionale | niveau | overstijgen. | Het | gaat | in | ieder | geval | om: • | Gemeente Waadhoeke: de gemeentelijke omgevingsvisie en | zoetwaterbeschikbaarheid, zoet-zoutovergangen (waar wel, waar niet) programma’s rond recreatie, leefbaarheid en klimaatadaptatie | en de wijze waarop de waterveiligheidsopgave (meer ruimtebeslag) en (o.a. Perspectief op de Waddenkust); | de N2000-regelgeving (geen verkleining van areaal) zich tot elkaar verhouden. 14 oktober 2026 | FPW | BK9766-0006 | 27 V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 28 Voorliggend uitvoeringsprogramma integrale kustontwikkeling Fryslân loopt niet vooruit op de eventuele afspraken die vanuit de Routekaart Kust en klimaat gemaakt worden. Voorliggend uitvoeringsprogramma bevat projecten die invulling geven aan de opgaven waar het gebied voor staat en daarmee een bijdrage leveren aan het versterken van de Friese Waddenku st.

Hierin word t niet uitgesloten dat de gedragen, integrale oplossingen die voor de Friese Waddenkust tot stand komen ook voor een grotere regio relevant zijn (bijvoorbeeld zoetwaterbeschikbaarheid). Gedurende de uitvoering van voorliggend uitvoeringsprogramma zullen de samenwerkende partijen de afstemming met het proces van de routekaart borgen en dit proces ook voeden vanuit de opgedane ervaringen. Hiermee sluiten we aan bij de ruimtelijke vertrekpunten die geformuleerd zijn in de Agenda voor het Waddengebied 2050 om de kusten van het Waddengebied als één samenhangende kuststrook te beschouwen, waarin bestaande elementen worden benut om de beleving te versterken (Vertrekpunt 6.) en tegelijkertijd wordt ingezet op versterking van de verschillende (ruimtelijke) identiteiten in het Waddengebied (Vertrekpunt 5.) Gebiedsproces Dongeradielen Gebiedsproces Dongeradielen : Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en gemeente Noardeast -Fryslân werken samen met partners aan het gebiedsproces Dongeradielen. Het plangebied beslaat een deel van het plangebied van voorliggend uitvoeringsprogramma . Kern van het gebiedsproces is een plan te maken om schade als gevolg van bodemdaling door gaswinning aan het watersysteem op te lossen. Het Uitvoeringsprogramma Friese Waddenkust raakt mogelijk aan de maatregelen uit dat gebiedsproces.

Beide projectorganisaties stemmen met elkaar af over die raakvlakken en de communicatie/ participatie daarover. Uitvoerende programma’s en processen De uitwerking en uitvoering van beleid vindt plaats via een veelheid aan bestaande concrete programma’s en trajecten, waaronder (niet uitputtend): • Dijkversterking Koehool –Lauwersmeer (HWBP/Wetterskip Fryslân) en de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) voor waterveiligheid, natuurherstel en zachte overgangen; • De Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw, de provinciale landbouwagenda Fryslân en gemeentelijke landbouwprogramma’s in Noardeast -Fryslân voor landbouwtransitie; • Gemeentelijke programma’s Klimaatadaptatie Noardeast-Fryslân en provinciale klimaatadaptatietrajecten; • IKW-programma’s zoals Gastheerschap Waddengebied en Landschapsbeheer Fryslân; • Kennis- en ontwikkeltrajecten zoals SALTA die met collectieven en ondernemers uit het gebied samenwerkt aan opgaven omtrent bodemkwaliteit, verzilting en zoetwater; • De Regiodeal Noardwest Fryslân en de Regio deal Noordoost Fryslân II ; • Rijksbesluiten en verkenningen, waaronder het Besluit over de toekomstige bereikbaarheid van Ameland (MIRT -verkenning) en het Besluit over het Programma Aansluiting Wind Op Zee (PAWOZ); • Perspectief op de Waddenkust, gemeente Waadhoeke.

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 29 5 Inspanningen (projecten en processen) 5.1 Inleiding De samenwerkende partijen zetten in de komende ja ren (looptijd voorliggend uitvoeringsprogramma 2035) een eerste betekenisvolle stap op weg naar realisatie van de in hoofdstuk 4 benoemde ambitie voor de langere termijn. In de vorm van deelprogramma’s geven partijen concreet vorm en inhoud aan de strategische ontwikkelrichtingen voor de Friese Waddenkust. Het zijn stuk voor stuk deelprogramma’s waarmee partijen een verschil denken te kunnen maken door een tastbare invulling te geven aan de opgaven wa arvoor het gebied zich gesteld ziet. Tegelijk is de keuze voor de deelprogramma’s ook ingegeven door de mate waarin er sprake is van voldoende draagvlak. Ten slotte speelde ook mee of de projecten uit het deelprogramma binnen de looptijd van het programma uitgevoerd zouden kunnen worden . Zo hebben samenwerkende partijen ambitie, momentum en realisme met elkaar gecombineerd om projecten in gang te zetten die het Friese Waddengebied vooruithelpen op de route naar het toekomstbeeld. Met de uitkomst daarvan als vertrekpunt, kunnen in eventuele volgende programmaperiodes volgende stappen worden gezet met nieuwe initiatieven. De navolgende paragrafen geven p er deelprogramma een korte toelichting op de inhoudelijke focus en samenhang.

Ook wordt kerninformatie over de afzonderlijke projecten samengevat. Dit hoofdstuk biedt daarmee het overzicht. Deelprogramma’s 1. Slim omgaan met bodem & water 2. Impuls basiskwaliteit natuur 3. Klimaatadaptieve kustdorpen 4. Beleving, erfgoed en routes 5. Lokale gebiedsontwikkelingen

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 30 5.2 Deelprogramma ‘Slim omgaan met bodem & water’ De Friese Waddenkust staat voor grote uitdagingen als gevolg van klimaatverandering zoals toenemende droogte door veranderende neerslagpatronen en verminderde aanvoer vanuit het IJsselmeer , verzilting vanuit de Waddenzee en de druk op de beschikbaarheid van schoon zoet water. Tegelijkertijd vragen de opgaven voor een toekomstbestendige landbouw, waaronder het herstel van biodiversiteit, de verbetering van waterkwaliteit en de versterking van de leefbaarheid, om een integra le benadering van bodem - en watersystemen. De vruchtbare landbouwgronden van de Friese kustzone bieden veel kansen, maar vragen ook om een andere manier van omgaan met water zoals meer opvang , bodemgebruik en natuurlijke processen. Daarom bundelt dit deelprogramma drie samenhangende deelprojecten die gezamenlijk bijdragen aan een klimaatbestendige en vitale Waddenkust. Door te investeren in zoetwaterbeschikbaarheid, duurzaam bodembeheer, vermindering van chemische emissies, herstel van biodiversiteit en een sterkere blauw -groene infrastructuur geschikt voor recreatie , wordt gewerkt aan een robuust kustgebied waarin landbouw, natuur, recreatie, water - en bodembeheer elkaar versterken.

Het deelprogramma ”Slimmer omgaan met bodem en water” richt zich op het versterken van een klimaatbestendige, economisch vitale en robuuste Friese Waddenkust. Centraal staat het beter benutten van bodem- en watersystemen als fundament voor een toekomstbestendige landbouw, een veerkrachtige natuur en een (be)leefbaar kustgebied. Door zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten, de afhankelijkheid van externe wateraanvoer te verminderen, de waterkwaliteit te verbeteren en biodiversiteit te versterken, wordt gewerkt aan een duurzame balans tussen landbouw, natuur, recreatie en klimaatadaptatie. Tegelijkertijd wordt ingezet op kennisontwikkeling en kennisdeling, zodat opgedane ervaringen breed toepasbaar zijn binnen het Waddengebied. Hierbij wordt vanzelfsprekend gebruik gemaakt van bestaande kennisnetwerken zoals de Waddenacademie en Salta (specifiek voor verzilting). Om de realisatie van het projectdoel dichterbij te brengen, worden de volgende projecten tot uitvoering gebracht : klimaatbestendige Waddenkust 2050, duurzame gewasbescherming Waddenkust en Swiet Wetter Wierum – Ternaard voor blauw -groene dooradering en recreatievaart Hiermee ontstaat een doorlopende leerlijn van experiment naar toepassing en opschaling, die aansluit op de concrete behoeften van agrariërs en gebi edspartijen in het kustgebied.

De projecten lopen grotendeels in de periode 2026-2030/2032, met ruimte voor doorontwikkeling en opschaling in latere fases. Beoogd resultaat De deelprojecten resulteren in een samenhangend deelprogramma waarin bodem, water, landbouw, natuur en recreatie elkaar versterken. De projecten leveren concrete maatregelen op voor klimaatadaptief waterbeheer, vermindering van chemische belasting van bode m en water, versterking van zoetwaterbeschikbaarheid. Daarnaast ontstaat een duurzaam regionaal kennisnetwerk met praktijkervaringen, monitoringgegevens en handelingsperspectieven voor agrariërs, overheden en gebiedspartijen. Hiermee wordt de Friese Wadden kust ontwikkeld tot een voorbeeldregio voor klimaatbestendige landbouw, natuurinclusief beheer en duurzaam gebruik van water en bodem.

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 31 Door inzet op samenhangende maatregelen op het gebied van waterbeheer, bodembeheer en landbouwpraktijk wordt bijgedragen aan: • Een robuuster zoetwatersysteem , waarin water langer wordt vastgehouden en slimmer benut; • Verbeterde bodemkwaliteit en -weerbaarheid, met aandacht voor bodemleven, organische stof en bodemstructuur; • Vermindering van droogte - en verziltingsgevoeligheid op perceels- en gebiedsniveau; • Verbeterde waterkwaliteit door vermindering van nutriëntenverliezen en emissies door gewasbeschermingsmiddelen; • Toekomstbestendige landbouwpraktijken , met praktische handvatten voor agrariërs. Hiermee wordt bijgedragen aan een aantal uitdagingen die in dit gebied op een specifieke manier bij elkaar komen: zoals het behoud van een uiterst hoogwaardig en waardevol landbouwgebied (m.n. pootaardappelteelt), waarvoor de beschikbaarheid van zoetwater cruciaal is (zowel de Waddenzee als het binnendijkse landbouwgebied), de ligging aan de Waddenzee ( UNESCO Werelderfgoed) waarvan de unieke natuurwaarden ook gebaat zijn bij voldoende aanvoer van zoetwater , het verbeteren van de waterkwaliteit, het anticiperen op een grotere invloed van weersextremen en verzilting, en de verminderde beschikbaarheid van zoet water vanuit het IJsselmeer.

Additionaliteit subsidie De inzet van Waddenfondsmiddelen maakt binnen dit deelprogramma aantoonbaar additionele activ iteiten mogelijk doordat zij kennisontwikkeling, praktijktoepassing en gebiedsgerichte aanpakken versterken en met elkaar verbinden. Hierdoor wordt het mogelijk om bestaand onderzoek te verdiepen en sterker te koppelen aan de praktijk, innovatieve pilots op te zetten en te monitoren d ie nu nog niet gangbaar zijn, en integrale gebiedsaanpakken uit te voeren waarin maatwerk, samenwerking en leren centraal staan. Zonder bijdrage blijven deze initiatieven kleinschalig, minder integraal en met beperkte kennisopbouw. Met subsidie ontstaat een samenhangend geheel met grotere impact en opschaalbare inzichten voor een klimaatrobuust water- en bodemsysteem.

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 32 Tabel 1 Overzicht projecten binnen het deelprogramma slimmer omgaan met water en bodem Nr Naam project Type project Initiatiefnemer(s) Beoogd resultaat 1.1 Klimaatbestendige Waddenkust 2050 Gebiedsproces met maatregelpakket vasthouden zoetwater en onderzoek en verzilting Wetterskip Fryslân en provincie Fryslân Klimaatadaptief watersysteem, minder droogte- en natschade, betere waterkwaliteit 1.2 Duurzame gewasbescherming Waddenkust Ontwikkelen kennishuishouding Provincie Fryslân Bevorderen duurzame landbouw, verbeteren waterkwaliteit en verminderen uitstroom gewasbeschermingsmiddelen naar Waddenzee. Verbetering biodiversiteit. 1.3 Swiet Wetter Wierum – Ternaard voor blauw- groene dooradering en recreatievaart Inrichting en realisatie Gemeente Noardeast- Fryslân Herstel watergangen tot natuurvriendelijke oevers, verbetering waterkwaliteit en versterking van ecologische verbindingen tussen binnendijks en kustzone V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 33 5.3 Deelprogramma ‘Impuls basiskwaliteit natuur’ De Friese waddenkust is een landschap waar een verscheidenheid aan soorten zich thuisvoelt. Denk aan de graag geziene weidevogels, kustvogels en wadvogels maar ook de minder zichtbare soorten insecten en vissen.

Echter staat het gebied voor de opgave om biodiversiteitsverlies tegen te gaan en de samenhang tussen natuur, landbouw, water en landschap te versterken. Kenmerkende soorten en leefgebieden staan namelijk onder druk door veranderingen in landgebruik, versnippering van leefgebieden, klimaatveranderin g en een afnemende ecologische kwaliteit van het kustgebied. Voor de vogelsoorten betekent dit een beter leefgebied als onderdeel van de Flyway. Hetzelfde geldt voor vissen die leven langs de Waddenkust. De opgave zit in het verbeteren van functioneren van bestaande vismigratie voorzieningen (Swimway). Tegelijkertijd biedt de Waddenkust kansen om natuurherstel te verbinden met functies zoals waterbeheer en toekomstbestendige landbouw waardoor de afname van essentiële insectensoortpopulaties gekeerd kan worden. Het doel van dit deelprogramma is om de basiskwaliteit van natuur langs de Friese Waddenkust duurzaam te versterken door projecten die gericht zijn op het herstel en de ontwikkeling van leefgebieden, het verbeteren van ecologische verbindingen en het versterken van natuurlijke processen.

In samenhang met onder andere landbouw en waterbeheer wordt gewerkt aan een robuust ecologisch netwerk waarin kust- en weidevogels (zoals de grutto), bestuivers (zoals de grashommel), akkernatuur en migrerende vissoorten (zoals de palin g en de driedoornige stekelbaars) betere leef- en migratiemogelijkheden krijgen. Daarnaast wordt ingezet op kennisontwikkeling, monitoring en opschaling van succesvolle aanpakken binnen het Waddengebied. De impuls wordt gegeven aan verschillende onderdelen van het systeem — van watergangen en dijken tot landbouwpercelen en verbindingszones — en is gericht op het samenbrengen ervan tot een functionerend ecologisch netwerk. Het deelprogramma voorziet onder andere in het verbreden en natuurvriendelijk inrichten van watergangen, waarmee waterkwaliteit, berging en ecologische verbindingen verbeteren. Ook richt het deelprogramma zich op h et verbeteren van het functioneren van bestaande vismigratie routes in het binnendijkse gebied . Door een combinatie van technische aanpassingen, slim beheer en gerichte monitoring wordt toegewerkt naar een robuuste en toekomstbestendige Swimway tussen Waddenzee, Lauwersmeer, polders en de Friese boezem.

Het programma richt zich ook op het verder vergroenen van het landelijke gebied en vergroten van de biodiversiteit door aanleg van bloemrijke structuren, landschapselementen, verbinden van samenhangende leefgebieden voor bestuivers zoals de grashommel en akkervogels, en broedplekken voor visdieven. Het bundelen van aanvankelijk losse maatregelen in dit deelprogramma zorgt voor verankering in een gebiedsdekkend netwerk van water - en groenstructuren, waarin soorten zich kunnen verplaatsen, ontwikkelen en reproduceren. Hiermee wordt niet alleen gewerkt aan herstel van biodiversiteit, maar ook aan een robuuster ecosysteem dat beter bestand is tege n klimaatverandering, en dat tegelijkertijd bijdraagt aan waterbeheer, landbouw en leefbaarheid in de kustzone. Dit geeft daarmee een passende invulling aan de transities uit de Agenda voor het Waddengebied 2050 te weten ‘klimaatadaptatie’ en ‘een integrale ontwikkeling van de kust’.

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 34 Beoogd resultaat Door in te zetten op deze samenhangende maatregelen wordt bijgedragen aan: • Herstel van ecologische verbindingen tussen binnen - en buitendijkse systemen (zoet-zout); • Versterking van vismigratie; • Uitbreiding en kwaliteitsverbetering van leefgebieden voor vogels, vissen en insecten; • Realisatie van een samenhangend groenblauw netwerk in landbouw- en kustgebied; • Dynamische klimaatadaptieve kustzone en s tructurele verhoging van de basiskwaliteit natuur in de kustzone (natuurontwikkeling). Hiermee wordt bijgedragen aan een aantal uitdagingen die in dit gebied op een specifieke manier bij elkaar komen: versterken van het groenblauwe netwerk in de Friese Waddenkust en daarmee het versterken van een van de dragers van de sociaaleconomische leefbaarheid van het gebied (drager van economische sectoren als landbouw en recreatie en toerisme, maar ook drager van gezonde en hooggewaardeerde leefomgeving) . Ook wordt met binnendijkse maatregelen bijgedragen aan het herstellen en beschermen van specifieke natuurwaarden van het UNESCO Werelderfgoed Waddenzee. Additionaliteit subsidie Binnen dit deelprogramma maakt de inzet van Waddenfondsmiddelen aantoonbaar additionele activiteiten mogelijk doordat zij bestaande initiatieven verbinden, opschalen en verdiepen tot een samenhangende aanpak op gebiedsniveau.

Hierdoor kunnen maatregelen niet alleen functioneel worden uitgevoerd, maar ook worden geoptimaliseerd voor ecologische meerwaarde en systeemwerking. Concreet maakt de subsidie het mogelijk om watermaatregelen te combineren met recreatieve en ecologische functies (zoals een vaarrecreatienetwerk), om vismigratie knelpunten buiten het huidige programma van Wetterskip Fryslân op te lossen en o ntbrekende schakels in migratieroutes te realiseren . E n om initiatieven als Polliconnect, groenblauwe dooradering , en akkernatuurherstel op te schalen tot een gebiedsdekkend netwerk met samenwerking met agrariërs, monitoring en kennisopbouw. Daarnaast maakt de subsidie het mogelijk om innovatieve concepten zoals Future Dikes door te ontwikkelen tot toepasbare oplossingen inclusief verdienmodellen, en om bij soortgerichte projecten zoals visdieven onderzoek en maatregelen uit te voeren waar nu geen middelen voor zijn. Zonder bijdrage blijven deze initiatieven afzonderlijk, kleinschalig of onvolledig. Met subsidie ontstaat een samenhangend pakket met structurele ecologische impact en opschaalbare werking op kustschaal. V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 35 Tabel 2 Overzicht projecten binnen het deelprogramma een impuls voor basiskwaliteit natuur in de kustzone Nr Naam project Type project Initiatiefnemer(s) Beoogd resultaat Project 1.

Aanleg wateropvang met natuurlijke bermen en oevers 2.1.1 Aanleg opvang water met natuurlijke bermen en oevers Inrichting gebied Gemeente Noardeast-Fryslân Klimaatrobuust watersysteem 2.1.2 Gebiedsgerichte groenblauwe dooradering - aanpak op ecologisch beheerde bermen, oevers en sloten van, met en door de Friese overheden Planvorming voor gebiedsgerichte aanpak Provincie Fryslân Gebiedsgerichte aanpak voor groenblauwe infrastructuur met kustoverheden Project 2. Van weide naar Wad – Herstel van een verbonden kustvogellandschap 2.2.2 Realiseren van broedplekken voor kustvogels Soortgericht project Gemeente Waadhoeke en gemeente Noardeast-Fryslân Bijdragen aan een meer stabiele populatie visdieven en scholeksters Project 3.

Vergroten van de biodiversiteit en het ecologisch netwerk in het Friese Waddenkustgebied 2.3.1 Inrichten van 3-5 pilotgebieden voor akkernatuurherstel aan de Friese Waddenkust Gebiedsaanpak Provincie Fryslân en collectief Waadrâne Inrichten van groenblauwe dooradering-elementen met ondernemers 2.3.2 Waddenkustbreed herstelprogramma voor bestuivers en bloemrijke verbindingen met de grashommel als icoonsoort (PolliConnect) Gecoördineerde aanpak Provincie Fryslân Herstellen van habitats en verbindingen robuust bestuiver populaties 2.3.3 Ontwikkeling van de Friese Waddenzeedijk als aaneengesloten ecologische verbindingszone voor bestuivers, insecten en kustgebonden biodiversiteit Innovatie en brede pilot Provincie Fryslân Meer inzicht in verdienmodellen voor biodiverse dijken Project 4 Verbeteren functioneren bestaande vismigratievoorzieningen en leefgebieden van migrerende vissoorten 2.4 Verbeteren functioneren bestaande vismigratievoorzieningen en leefgebieden van migrerende vissoorten Systeem-maatregel/ realiseren ecologische verbinding en monitoring effecten Wetterskip Fryslân Oplossen knelpunten in het watersysteem tbv vismigratie V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 36 5.4 Deelprogramma ‘Klimaatadaptieve kustdorpen’ Dorpen spelen een belangrijke rol in een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving.

Het versterken van groen in en rondom deze dorpen biedt kansen om meerdere opgaven tegelijkertijd aan te pakken: klimaatadaptatie, biodiversiteitsherstel, gezondheid, leefbaarheid en natuureducatie. Dit deelprogramma richt zich daarom op het realiseren van groene, koele verblijfplekken en het versterken van de ecologische verbindingen tussen dorpen en het omliggende landschap. Daarbij wordt gewerkt aan de verbetering van de basiskwaliteit natuur (BKN) , meer bomen en struiken, nectarplanten, natuurinclusief beheer en voorzieningen voor dieren. Door belangrijke groenstructuren met elkaar te verbinden ontstaat een samenhangende ecologische hoofdstructuur waarin natuurgebieden, dorpen en landschap elkaar versterken. De klimaatbestendigheid van de dorpen Hallum, Marrum en Blije kan met name versterkt worden door het creëren van nieuwe koele en groene verblijfplaatsen voor mensen en andere levensvormen. Het aanleggen van deze groene verblijfplaatsen en het daarmee vergroenen van de kernen draagt ook bij aan de landelijke doelen om klimaatbestendig ingericht te zijn in 2050, de doelen van de Natuurherstelverordening, Basiskwaliteit Natuur, de verbondenheid van leefgebieden van soorten en de Friese Bomen - en bossenstrategie. De gemeente Waadhoeke wil dat de huidige ecologische waarden in stand worden gehouden en daar waar het kansrijk is, worden hersteld en versterkt.

Het streven is een gemeentelijke ecologische hoofdstructuur waarin belangrijke hotspots met elkaar worden verbonden door natuurlijke corridors. Dit sluit aan bij de doelen in de Duurzaamheidsagenda 2025-2028. Met een Waddenfondssubsidie wordt de biodiversiteit versterkt door op verschillende locaties binnen en rondom de stad Franeker maatregelen te nemen. Hier is te denken aan het toevoegen van specifieke planten en bossages die aansluiten bij de kernwaarden van het Waddengebied en er nu niet zijn en die een positieve bijdrage leveren aan de ecologische waarden. Een ander belangrijk onderdeel is de vergroening van de omgeving van kinderen. Groene schoolpleinen fungeren niet alleen als leeromgeving, maar dragen ook bij aan biodiversiteit, verkoeling en water opvang binnen de dorpen. De projecten grijpen direct in op de fysieke leefomgeving — van schoolpleinen en dorpskernen tot stedelijke structuren — en zorgen voor een versterking van de samenhangende groenblauwe structuur in het gebied . In totaal willen we via dit deelprogramma verschillende maatregelen nemen bij bijvoorbeeld publieke pleinen, schoolpleinen en/of erven.

Beoogd resultaat Door inzet op deze samenhangende maatregelen wordt bijgedragen aan: • Realisatie van dynamische klimaatadaptieve kustzone en groene leefomgeving in kernen langs de kust; • Vermindering van hittestress en wateroverlast door vergroening en wateropvang; • Versterking van biodiversiteit in de bebouwde omgeving; V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 37 • Verbetering van gezondheid, verblijfskwaliteit en sociale leefbaarheid voor verschillende doelgroepen zoals kinderen en inwoners van het gebied; • Een samenhangend groenblauw netwerk van dorps - tot stedelijk niveau; Hiermee wordt bijgedragen aan een aantal uitdagingen die in dit gebied op een specifieke manier bij elkaar komen: het verbeteren van de gezondheid van inwoners van het gebied , het borgen van de leefbaarheid en een groene buitenruimte van het gebied , het anticiperen op de gevolgen van klimaatverandering (opwarming , weersextremen). Daarnaast draagt het deelprogramma bij aan het versterken en uitbreiden van het groenblauwe netwerk in de dorpen en steden van de Friese Waddenkust en daarmee aan het versterken van een van de dragers van de sociaaleconomische leefbaarheid van het gebied (drager van economische sectoren als landbouw en recreatie en toerisme, maar ook drager van gezonde en hooggewaardeerde leefomgeving).

Additionaliteit subsidie De inzet van Waddenfondsmiddelen maakt binnen dit deelprogramma aantoonbaar additionele activiteiten mogelijk om meerdere dorpskernen integraal klimaatadaptief in te richten (in plaats van losse ingrepen), om op meerdere locaties groenblauwe schoolpleinen te realiseren inclusief educatie en monitoring, en om gebiedsbreed te investeren in de basiskwaliteit natuur in de bebouwde kom, samen met bewoners en terreinbeheerders. Ook worden losse vergroeningsprojecten gekoppeld tot één netwerk met samenhangende effecten op wateropvang, biodiversiteit en leefkwaliteit. Zonder aanvullende bijdrage blijven deze maatregelen beperkt tot afzonderlijke, kleinschalige projecten.

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 38 Tabel 3 Overzicht projecten binnen het deelprogramma kustbrede vergroening van de leefomgeving Nr Naam project Type project Initiatiefnemer(s) Beoogd resultaat 3.1 Klimaatadaptieve Kustdorpen Inrichting en aanleg groen Gemeente Noardeast Fryslân Het vergroenen en creëren van nieuwe groene/koele verblijfplaatsen in/rond deze versteende kernen draagt, naast klimaatadaptatie, bij aan veel andere opgaven 3.2 Cluster vergroening en versterking ecologische waarden Waadhoeke Inrichting natuurinclusief en klimaatadaptatie Gemeente Waadhoeke Klimaatbestendige inrichting met vergroening en verbetering leefkwaliteit 3.3 Natuur en kindvriendelijk vergroenen Waadhoeke Inrichting natuurinclusief Gemeente Waadhoeke Groene en gezonde leefomgeving voor kinderen V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 39 5.5 Deelprogramma ‘Beleving, erfgoed en routes’ De Friese Waddenkust is een gebied van uitzonderlijke landschappelijke, cultuurhistorische en recreatieve waarde. Hier komen het UNESCO Waddenzee Werelderfgoed, een karakteristiek terpen- en dijkenlandschap, historische terpdorpen, rust en ruimte én een rijk erfgoed samen. Het is dan ook verklaarbaar dat steeds meer dagrecreanten en toeristen het gebied weten te vinden en waarderen.

Dit deelprogramma richt zich op het verder versterken van de sociale vitaliteit, leefbaarheid en een duurzame, cultuur gedreven ontwikkeling van kustgemeenschappen langs de Friese Waddenkust. Met dit deelprogramma borduren we voort op de ingezette lijn om de Waddenkust niet alleen voor bezoekers en toeristen, maar ook voor bewoners aantrekkelijker en toegankelijker te maken. En wel via twee sporen: • Recreatieve routes (ontbrekende schakels) • Beleefbare cultuurhistorie Verbindende linten in het landschap zijn een middel om dit voor bewoners én bezoekers van de Friese Waddenkust te bereiken. Deze linten verbinden dorpen, landschap en cultuurhistorie en vergroten de herkenbaarheid en toegankelijkheid van de cultuurhistorische kernkwaliteiten van het gebied. Fiets - en wandelroutes, dijkopgangen, dorpsplekken vormen samen met verhalen - en beleefroutes een doorlopend netwerk langs de kust en in het achterland. Erfgoedlocaties maken het verhaal van kust, landschap en gemeenschap zichtbaar en beleefbaar. Door herbestemming, functieverbreiding en zorgvuldige inrichting ontstaan kwalitatief hoogwaardige plekken voor recreatie, educatie en bezinning, met aandacht voor inclusieve toegankelijkheid, stilte, duisternis en landschappelijke kernwaarden.

In combinatie met maatregelen uit de andere deelprogramma’s (in het bijzonder deelprogramma ‘kustbrede vergroening van de leefomgeving’ ) investeren partijen hiermee in de kwaliteit van de leefomgeving , en de mogelijkheden om deze daadwerkelijk te beleven. Beoogd resultaat: Door inzet op deze samenhangende maatregelen wordt bijgedragen aan: • Versterking van een gezonde, aantrekkelijke en sociaal vitale leefomgeving van dorpen en kustgemeenschappen; • Een sterk en samenhangend recreatief netwerk van routes en verblijfsplekken langs de kust; • Verbetering van de beleefbaarheid en toegankelijkheid van cultuurhistorie en landschap; • Herbestemming en versterking van erfgoedlocaties als multifunctionele ontmoetingsplekken; • Behoud en versterking van kernwaarden zoals openheid, rust en donkerte.

Hiermee wordt bijgedragen aan een aantal uitdagingen die in dit gebied op een specifieke manier bij elkaar komen: • Het versterken van de economische sector recreatie en toerisme, en daarmee de regionale economie van het gebied; • Het vergroten van het draagvlak voor de leefbaarheid van het gebied; • Het bevorderen van het beleven van de unieke kwaliteiten van de waddenkust; V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 40 • Het vergroten van het bewustzijn van bewoners en bezoekers van de waarden van het UNESCO werelderfgoed Waddenzee; • Het beschermen en benutten van de unieke cultuurhistorische en landschappelijke waarden van het gebied. Additionaliteit subsidie De inzet van Waddenfondsmiddelen maakt binnen dit deelprogramma aantoonbaar additionele activiteiten mogelijk doordat deze losse initiatieven verbindt en opschaalt tot een samenhangende kustbrede aanpak. Hierdoor wordt het mogelijk om een doorlopend en uitnodigend netwerk van routes en beleefplekken te realiseren, erfgoedlocaties breder en jaarrond toegankelijk te maken en herbestemming van karakteristieke panden daadwerkelijk mogelijk te maken. Ook wordt de cultuurhistorische basis via onderzoek beter geborgd. Zon der bijdrage blijven deze initiatieven afzonderlijk, kleinschalig of financieel niet haalbaar . M et subsidie ontstaat structurele impact op beleefbaarheid, erfgoedbehoud en brede welvaart.

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 41 Tabel 4 Overzicht projecten binnen het deelprogramma Beleving, erfgoed en routes Nr Naam project Type project Initiatiefnemer(s) Beoogd resultaat Project 1: Recreatieve routes 4.1.1 It Fiskwivepaad (jaagpad Peasens) Inrichting Noardeast Fryslân Realisatie en verbinden van bestaande routes en herstel historische landschapselementen 4.1.2 Peazens-Moddergat (beleefdeel, excl. boerderij) Inrichting Noardeast Fryslân Realisatie en verbinden van bestaande routes en herstel historische landschapselementen 4.1.3 Beleefroutes Hegebeintum– Blije–Ferwert Inrichting Noardeast Fryslân Realisatie en verbinden van bestaande routes en herstel historische landschapselementen 4.1.4 Bezinningstoerisme in de Waddenkust Herstel ontbrekende schakels en ontsluiten informatievoorziening Provincie Fryslân Beleving van landschap, cultuurhistorie, rust en ruimte 4.1.5 Waaigatpad, Laisterpadsy, Schalsum–Dongjum Inrichting Gemeente Waadhoeke Realisatie en verbinden van bestaande routes en herstel historische landschapselementen 4.1.6 Ruimtelijke kwaliteit en toegankelijkheid (Op paad fase 3) Inrichting Gemeente Waadhoeke, gemeente Noardeast Fryslan en provincie Fryslan Realisatie en verbinden van bestaande routes en herstel historische landschapselementen Project 2: Beleefbare cultuur(historie) 4.2.1 Startpunt Stadhuis Franeker voor regionale

beleefbaarheid Functie verbreding Gemeente Waadhoeke Een multifunctionele erfgoedlocatie die bijdraagt aan vermarkting UNESCO en versterking toerisme 4.2.2 Doorontwikkeling Waddenkust K(l)eigoed Inrichting en restauratie Provincie Fryslân Herbestemming van minimaal 6 erfgoedpanden tot recreatieve en culturele plekken met regionale uitstraling 4.2.3 Historisch dijkenonderzoek Historisch onderzoek Gemeente Noardeast Fryslân Inzicht in slaperdijken en dijkrelicten voor versterking van borging en bescherming cultuurhistorisch landschap 4.2.4 Opknappen en toekomstbestendig maken Bunker Koehool Bouwkundig herstel Gemeente Waadhoeke, Stichting Bunker Koehool, Wetterskip Fryslan Opstelling bunker als beleefbare erfgoedlocatie voor recreatie en educatie Totaal V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 42 5.6 Deelprogramma ‘Lokale gebiedsontwikkelingen’ Dit deelprogramma richt zich op twee grotere integrale lokale gebiedsontwikkelingen rondom Holwert en het gebied nabij Sexbierum. In het gebied tussen Sexbierum en Franeker (circa 300 hectare) is sprake van bodemdaling en, mede daarom, verzilting. Agrariërs in het gebied constateren dat de kwaliteit van landbouwgrond minder wordt. Er is sprake van een monocultuur. Een deel van het gebied was eerder in beeld voor uitbreiding van de glastuinbouw, maar deze uitbreiding wordt niet langer nagestreefd.

Het gebied is daarnaast (vanuit de Regionale Energiestrategie) een zoekgebied voor de opwek van duurzame energie. Er is ook een oud windpark aanwezig. Uiteindelijk levert het e en nieuw te vormen en ingericht landschap op waarin opgaven niet ingepast worden, maar integraal met elkaar verbonden zijn. Ruimte bieden voor nieuwe energieopslag en -opwek, natuur, landbouw, recreatie en klimaatadaptatie. Op zo’n manier dat opgaven elkaar niet in de weg zitten of concurreren, maar juist complementair aan elkaar zijn en versterkend werken. Uniek is dat beoogd wordt het eigendom van het gebied voor minimaal 60% lokaal onder te brengen, zoals bij een lokale (gebieds)coöperatie. Dat is gelet op de omvang van het gebied, vernieuwend. Ten slotte zien gemeente en dorpen graag een uitbreiding van het aanbod van beleefbare groene ruimte voor bewoners en bezoekers, met het oog op sociale vitaliteit. De gebiedsontwikkeling Sexbierum Waadhoeke richt zich op een multifunctioneel gebruik van de ruimte in het gebied door het integreren van opgaven als energie -opwek en - opslag, natuur, landbouw, recreatie en klimaatadaptatie in een nieuw gebiedsontwerp. Daarbij streven we zoveel mogelijk naar dubbel ruimtegebruik. Begin 2027 wordt een plan voorgelegd aan de gemeenteraad van Waadhoeke en volgt een besluit hoe door te gaan naar de volgende subfase binnen de gebiedsontwikkeling: de voorbereidingsfase.

Holwert is een belangrijke schakel in de kustdorpen langs de Friese Waddenkust. Er wonen ca. 1.500 mensen. Holwert ligt aan de Waddenzee en kenmerkt zich doordat de bootverbinding naar Ameland verzamelt en vertrekt vanaf de Pier. Het dorp Holwert zoekt naa r realisatie van een aantal concrete en op korte termijn uitvoerbare projecten ten behoeve van de leefbaarheid, gezondheid en vitaliteit van haar inwoners. In overleg met de gemeente zijn twee projecten gekozen. Deze projecten maken onderdeel uit van de visie van het dorp voor de westzijde van het dorp. Deze twee projecten zijn nu mogelijk door inzet van een bijdrage van de provincie Fryslân aan het dorp. Beoogd resultaat: De gebiedsontwikkeling en dragen bij aan een integrale, gecombineerde invulling van verschillende opgaven, waaronder opgaven ten aanzien van duurzame energie (opwek en opslag), inclusieve samenleving met expliciete aandacht voor leefbaarheid, landbouw, klimaatadaptatie, water en recreatie. Ook geeft het invulling aan een behoefte van de samenleving voor een impuls van de genoemde gebieden. Additionaliteit subsidie De inzet van Waddenfondsmiddelen maakt binnen dit deelprogramma aantoonbaar additionele activiteiten mogelijk doordat deze losse initiatieven verbindt en opschaalt.

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 43 Tabel 5 Overzicht projecten binnen het deelprogramma lokale gebiedsontwikkelingen Nr Naam project Type project Initiatiefnemer(s) Beoogd resultaat 5.1 Vitaal Waddenkustdorp Holwert Realisatie Gemeente Noardeast Fryslân Een recreatieve en klimaatrobuust ingerichte impuls voor Holwert 5.2 Gebiedsontwikkeling Sexbierum Waadhoeke Gebiedsontwikkeling gericht op multifunctioneel ruimtegebruik Gemeente Waadhoeke Duurzame energie ingepast in het landschap V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 44 5.7 Bijdrage projecten aan doelrealisatie Doelstellingen Uitvoeringsprogramma Friese Waddenkust De in de voorgaande paragrafen beschreven deelprogramma's geven een aantoonbare impuls aan de realisatie van doelen uit bestaande visies, beleid en ontwikkelingen . Onderstaande Tabel 6 laat zien aan welke vigerende en gezamenlijke (beleids)doelen (zie ook 3.2) de deelprogramma’s een bijdrage verwachten te leveren . De tabel laat zien dat over het totaal gezien de deelprogramma’s bijdragen aan alle doelen.

Tabel 6 Bijdrage inspanningen aan doelstellingen programma Deelprogramma’s Inspanningen Klimaatadaptievere landbouw en dorpen langs de Waddenkust Verbeterde waterkwaliteit Versterkte biodiversiteit Versterkte beleefbaarheid Waddenkust Deelprogramma 1 Slim omgaan met bodem & water Vergroten zoetwater- beschikbaarheid, klimaatbestendig water- en bodemsysteem X X X X Deelprogramma 2 impuls basiskwaliteit natuur Versterken en verbinden water, bodem, landbouw en infrastructuur X X X X Deelprogramma 3 Klimaatadaptieve kustdorpen Structureel vergroenen en klimaatadaptief inrichten van dorpen en steden X X X X Deelprogramma 4 Beleving, erfgoed en routes Het realiseren van een beleefbare leefomgeving X X X Deelprogramma 5 Lokale gebieds- ontwikkelingen Het ontwikkelen van een toekomstbestendige en beleefbare leefomgeving X X X Rode draden Investeringskader Waddengebied (IKW) Tabel 7 geeft een beeld van de mate waarin de deelprogramma’s van dit uitvoeringsprogramma bijdragen aan de vier rode draden van het Investeringskader Waddengebied (IKW) voor een integrale gebiedsontwikkeling.

Legenda • Maximaal: alle projecten in dit deelprogramma dragen bij aan het realiseren van de IKW-rode draad • Midden: het merendeel van de projecten in dit deelprogramma draagt bij aan het realiseren van de IKW-rode draad • Minimaal: Enkele projecten in dit deelprogramma dragen bij aan het realiseren van de IKW-rode draad. De tabel laat zien dat het Uitvoeringsprogramma Friese Waddenkust bijdraagt aan alle vier rode draden van het IKW, zij het in mindere mate aan de rode draad t.a.v. slim en sediment als circulaire grondstof (zie ook paragraaf 4.3. De rode draad ‘incl usieve samenleving met V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 45 aandachtspunten leefbaarheid, duurzame economie en bereikbaarheid’ krijgt invulling via projecten gericht op een toekomstbestendige landbouw en het versterken van de recreatiesector in het gebied , maar ook via projecten die draaien om het verbeteren van de beleefbaarheid van de Waddenkust en het versterken van cultuurhistorische waarden.

De rode draad ‘dynamische klimaatadaptieve kustzone en natuurontwikkeling’ wordt bediend via projecten rondom het versterken van het groenblauwe netwerk, en het versterken van de biodiversiteit in het kustgebied, Ook inspanningen gericht op het verbeteren van de migratie - en verblijfsmogelijkheden voor Wadvogels , insecten en -vissen, en projecten gericht op het verbeteren van de waterkwaliteit en het borgen van de UNESCO kernwaarden dragen bij aan deze IKW-rode draad. Rondom de rode draad ‘zoet -zout verbinden in combinatie met zoetwaterbeschikbaarheid en versterking landbouw’ wordt ingezet op het bij elkaar brengen van partijen voor het ontwikkelen van kennis en het actief delen van kennis, ook in relatie met ecologisch beheer. Hoewel d e onderdelen van de deelprogramma’s uit voorliggend uitvoeringsprogramma soms het karakter van een lokaal initiatief hebben, brengen ze juist in combinatie met elkaar een versnelling teweeg in de integrale ontwikkeling van het gebied. De meerwaarde van de programmatische inbedding schuilt in de kruisbestuiving tussen projecten ( meerdere doelen dienen, werk met werk maken ), de mogelijkheden om succesvolle initiatieven sneller uit te rollen (bredere uitwisseling van ervaringen, grotere exposure) en de mogelijkheden om concrete initiatieven op lokaal niveau te verbinden aan landelijke agenda’s en de gremia daaromheen.

1 Deze hoofddoelen zijn in het Uitvoeringsprogramma-Waddenfonds-2024-2027 nader uitgewerkt in gespecificeerde doelen. Bij de daadwerkelijke Waddenfondsaanvraag is Doelstellingen Waddenfonds Tabel 8 laat zien hoe we de bijdrage van de verschillende projectinspanningen zien in relatie tot de vier hoofddoelen van het Waddenfonds1. De legenda hieronder correspondeert met de scores op de vier doelen in de tabel. De tabel geeft een globaal oordeel van de bijdrage aan de Waddenfonds -doelen aan de hand van onderstaande gradaties. Legenda • Maximaal: alle projecten in dit deelprogramma dragen bij aan het realiseren van de Waddenfondsdoelstelling • Midden: het merendeel van de projecten in dit deelprogramma draagt bij aan het realiseren van de Waddenfondsdoelstelling • Minimaal: Enkele projecten in dit deelprogramma dragen bij aan het realiseren van de Waddenfondsdoelstelling. In de tabel is te zien dat het Uitvoeringsprogramma Friese Waddenkust bijdraagt aan alle vier de doelstellingen die het Waddenfonds hanteert. Via o.a. het versterken van het groenblauwe netwerk, en het versterken van de biodiversiteit in het kustgebied, maar ook met projecten gericht op cultuurhistorische waarden en de beleefbaarheid van het gebied, draagt het programma bij aan de Waddenfonds-doelstelling t.a.v. het versterken van de natuur - en landschapswaarden.

Via inspanningen gericht op het verbeteren van de migratie- en verblijfsmogelijkheden voor Wadvogels en -vissen, maar ook door projecten gericht op het verbeteren van de waterkwalite it en het borgen van de UNESCO kernwaarden dragen partijen (indirect) bij aan de natuurlijke rijkdom van de Waddenzee. Via onder andere projecten gericht op een toekomstbestendige landbouw en het versterken van de per deelprogramma inzichtelijk gemaakt hoe deze bijdragen aan de gespecificeerde doelen. V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 46 recreatiesector in het gebied wordt bijgedragen aan het doel ‘e en duurzame economische ontwikkeling in het Waddengebied ’. Tot slot worden op de thema’s zoetwaterbeschikbaarheid, verzilting en onder andere ecologisch beheer partijen bij elkaar gebracht voor het ontwikkelen van kennis en het actief delen van kennis, waarbij we ook aan dat doel bijdragen , al dan niet als onderdeel van een breder project. Additionaliteit IKW en Waddenfonds De inzet van Waddenfondsmiddelen maakt het mogelijk om in de komende zeven jaar vanuit het programma additionele activiteiten te realiseren door het verbinden, verdiepen en opschalen van bestaande en nieuwe initiatieven naar een samenhangende gebiedsgerichte aanpak.

Kennisontwikkeling en praktijktoepassing worden sterker aan elkaar gekoppeld (Bijvoorbeeld op het gebied van zoetwater), onder meer door onderzoek te verdiepen, innovatieve pilots uit te voeren en integrale oplossingen te realiseren. Dit leidt tot klimaatadaptieve inrichting van dorpskernen, de aanleg van groenblauwe netwerken en schoolpleinen, en het versterken van biodiversiteit en leefkwaliteit. Ook ontstaat een samenhangende kustbrede aanpak gericht op verbeterde beleefbaarheid, erfgoedbenutting en herbestemming van locaties. Daarnaast kunnen water -, recreatie - en ecologische functies beter worden gecombineerd en wordt gewerkt aan robuuste netwerken voor natuur en vismigratie. Innovaties zoals Future Dik es en soortgerichte maatregelen krijgen hiermee een doorontwikkeling en toepassing. Zonder aanvullende subsidie blijven initiatieven versnipperd en kleinschalig, terwijl met subsidie sprake is van structurele impact, samenwerking en opschaalbare oplossingen voor een klimaatrobuust systeem. Al met al levert het een plus op voor de duurzame bescherming en ontwikkeling van de Waddenzee als natuurgebied en het behoud van het unieke open landschap. 5.8 Planning Het uitvoeringsprogramma krijgt uitvoering in de komende jaren te weten in de periode 2027 -2035. Bij sommige projecten vindt eerst verdere planvorming c.q. -uitwerking plaats voordat de uitvoering kan starten.

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 47 Tabel 7 Bijdrage inspanningen aan rode draden voor een integrale gebiedsontwikkeling Investeringskader Waddengebied Inspanningen Inclusieve samenleving met de aandachtspunten leefbaarheid, duurzame economie en bereikbaarheid Dynamische klimaatadaptieve kustzone en natuurontwikkeling Zoet-zout verbinden in combinatie met zoetwaterbeschikbaarheid en versterking landbouw Slib en sediment als circulaire grondstof voor een robuuste kustzone Deelprogramma 1 Slim omgaan met bodem & water Vergroten zoetwater-beschikbaarheid, klimaatbestendig water- en bodemsysteem Midden Maximaal Maximaal Minimaal Deelprogramma 2 impuls basiskwaliteit natuur Versterken en verbinden water, bodem, landbouw en infrastructuur Minimaal Maximaal Maximaal Midden Deelprogramma 3 Klimaatadaptieve kustdorpen Structureel vergroenen en klimaatadaptief inrichten van dorpen en steden Maximaal Midden Minimaal Minimaal Deelprogramma 4 Beleving, erfgoed en routes Het realiseren van een beleefbare leefomgeving Maximaal Minimaal Minimaal Minimaal Deelprogramma 5 Lokale gebieds- ontwikkelingen Het ontwikkelen van een toekomstbestendige en beleefbare leefomgeving Maximaal Midden Midden Midden V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 48 Tabel 8 Bijdrage inspanningen aan doelstellingen Waddenfonds Inspanningen Het vergroten en versterken van de

natuur- en landschapswaarden van het Waddengebied Het verminderen of wegnemen van externe bedreigingen van de natuurlijke rijkdom van de Waddenzee Een duurzame economische ontwikkeling in het Waddengebied, dan wel het gericht zijn op een substantiële transitie naar een duurzame energiehuishouding en direct aangrenzende gebieden Het ontwikkelen van een duurzame kennishuishouding ten aanzien van het Waddengebied Deelprogramma 1 Slim omgaan met bodem & water Vergroten zoetwater-beschikbaarheid, klimaatbestendig water- en bodemsysteem Maximaal Midden Midden Midden Deelprogramma 2 impuls basiskwaliteit natuur Versterken en verbinden water, bodem, landbouw en infrastructuur Maximaal Midden Minimaal Midden Deelprogramma 3 Klimaatadaptieve kustdorpen Structureel vergroenen en klimaatadaptief inrichten van dorpen en steden Maximaal Minimaal Midden Midden Deelprogramma 4 Beleving, erfgoed en routes Het realiseren van een beleefbare leefomgeving Maximaal Minimaal Midden Minimaal Deelprogramma 5 Lokale gebieds- ontwikkelingen Het ontwikkelen van een toekomstbestendige en beleefbare leefomgeving Midden Maximaal Maximaal Minimaal V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 49 6 Programmamanagement 6.1 Organisatie Het uitvoeringsprogramma is opgesteld door de overheden die (ambtelijk en bestuurlijk) deelnemen aan het Fries Programma Waddenkust (FPW), te weten de provincie

Fryslân, gemeenten Noardeast -Fryslân en Waadhoeke en Wetterskip Fryslân. Deze partijen zijn voornemens om de komende jaren gezamenlijk en met partners uit het gebied uitvoering te geven aan het programma. Partijen dragen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor de voorbereiding, financiering en uitvoering van de in het programma opgenomen projecten , ieder vanuit de eigen wettelijke taken, bevoegdheden en bestuurlijke verantwoordelijkheden. Afspraken over de aansturing, besluitvorming, samenwerking, uitvoering en financiering van het programma zijn meer in detail uitgewerkt en vastgelegd in een Samenwerkingsovereenkomst . Voorliggend hoofdstuk geeft een beknopte samenvatting van de belangrijkste zaken: Governance Op hoofdlijnen bestaat de governance van het programma uit de volgende gremia: Stuurgroep, Ambtelijk opdrachtgeverschap, Programmabureau, het Ambtelijk Programmateam . De daadwerkelijke uitvoering vindt plaats via projecten (zie Figuur 7). Stuurgroep Fries Programma Waddenkust Elk van de vier deelnemende overheden is vertegenwoordigd in de Stuurgroep, die wordt voorgezeten door een gedeputeerde van de provincie. De Stuurgroep komt twee à drie keer per jaar bijeen en heeft als taak de randvoorwaarden en afspraken ten aanzien van de uitvoering van het Fries Programma Waddenkust te bewaken.

Ook neemt de Stuurgroep besluiten over eventuele wijzigingsverzoeken bij het Waddenfonds . De programmasecretaris fungeert als secretaris van de Stuurgroep en ondersteunt de voorbereiding, verslaglegging en opvolging van vergaderingen. De programmamanager adviseert de Stuurgroep en rapporteert over de voortgang van het programma. Het programmaplan wordt jaarlijks door het programmabureau geactualiseerd en indien nodig ter besluitvorming aan de Stuurgroep voorgelegd. Figuur 7 Voorgestelde governance structuur Ambtelijk opdrachtgeverschap Elk van de vier deelnemende overheden is vertegenwoordigd in het Ambtelijk opdrachtgeverschap. Het overleg ondersteunt de samenwerking tussen de betrokken partijen . Daarnaast vindt hier de afstemming plaats over het beschikbaar stellen van de benodigde ambtelijke capaciteit. De vertegenwoordigers dragen er binnen hun eigen organisatie zorg voor dat

V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 50 de juiste voorwaarden worden gecreëerd om integraal en adaptief te kunnen samenwerken. Programmabureau Het programmabureau wordt ingericht ten behoeve van de coördinatie, monitoring en verantwoording van het Uitvoeringsprogramma Fries Programma Waddenkust (UP FPW) en daarmee van de in de gezamenlijke Waddenfondsaanvraag opgenomen projecten . Het programmabureau ondersteunt de provincie Fryslân in haar rol als penvoerder van de aanvraag en draagt zorg voor de programmaregie, de samenhang tussen de projecten, de monitoring van de voortgang en de inhoudelijke en financiële verantwoording richting het Waddenfonds en de deelnemende partijen. De uitvoering van de projecten blijft de verantwoordelijkheid van de deelnemende partijen en projecttrekkers. Het programmabureau vervult nadrukkelijk geen uitvoerende projectorganisatie, maar richt zich op de programmaregie, de samenhang tussen projecten en samenwerking tussen partijen, de financiële monitoring en de verantwoording richting subsidieverstrekkers en financiers. Het programmabureau bewaakt de voortgang en kwaliteit van het totale programma en ziet toe op de realisatie van de gezamenlijke doelstellingen van het FPW. Daarbij wordt gestuurd op inhoudelijke voortgang, financiële beheersing, risico's, planning en de sa menhang tussen projecten.

Ook ondersteunt het programmabureau de bestuurlijke besluitvorming en verzorgt het de monitoring en rapportage richting de Stuurgroep, de betrokken partijen en het Waddenfonds. Daarnaast zorgt het programmabureau voor een eenduidige programmacommunicatie, zodat het Fries Programma Waddenkust naar buiten toe zichtbaar is als één integraal programma. De communicatie over individuele projecten blijft in beginsel de verantwoordelijkheid van de projecttrekkers. Taken programmamanager De programmamanager geeft leiding aan het programmabureau en is verantwoordelijk voor de dagelijkse programmaregie. De programmamanager: • Bewaakt de realisatie van de programmadoelstellingen; • Zorgt voor samenhang en afstemming tussen de projecten; • Onderhoudt de relaties met de deelnemende partijen, bestuurders en externe stakeholders; • Fungeert als eerste aanspreekpunt voor het waddenfonds; • Bereidt besluitvorming voor en adviseert de bestuurlijke gremia; • Bereidt besluitvorming voor en adviseert de bestuurlijke gremia; • Signaleert risico's en knelpunten en draagt oplossingen aan; • Coördineert de uitvoering van de samenwerkingsovereenkomst; • Informeert en adviseert de Stuurgroep over de voortgang, resultaten, risico's en financiën van het programma; • Vervult de rol van programmaregisseur en strategisch omgevingsmanager.

Taken programmasecretaris De programmasecretaris ondersteunt de programmamanager en verzorgt de organisatorische en administratieve coördinatie van het programma. De programmasecretaris: V e r t r o u w e l i j k 14 oktober 2026 FPW BK9766-0006 51 • Ondersteunt de voorbereiding van vergaderingen en bestuurlijke overleggen; • Fungeert als secretaris van de Stuurgroep; • Bewaakt afspraken, acties en besluiten; • Verzorgt verslaglegging en planning; • Verzamelt monitorings- en voortgangsinformatie; • Ondersteunt de rapportageverplichtingen richting bestuur en financiers; • Draagt zorg voor het programmadossier en de administratieve organisatie. Taken financial/controller De financial/controller ondersteunt de provincie Fryslân als penvoerder bij de financiële beheersing en verantwoording van het programma. De werkzaamheden bestaan onder meer uit: • Bewaken van de financiële voortgang van het programma; • Toetsen en consolideren van financiële informatie van projectpartners; • Coördineren van subsidiedeclaraties en financiële rapportages; • Bewaken van subsidiabiliteit en subsidievoorwaarden; • Monitoren van cofinanciering en projectbijdragen; • Voorbereiden van accountantscontroles en subsidieverantwoordingen; • Adviseren over financiële risico's en afwijkingen.

Taken communicatieadviseur De communicatieadviseur is verantwoordelijk voor de programmabrede communicatie en zichtbaarheid van het FPW. De werkzaamheden bestaan uit: • Ontwikkelen en uitvoeren van de communicatiestrategie; • Bewaken van een gezamenlijke uitstraling en kernboodschap; • Afstemming met communicatieadviseurs van de partnerorganisaties; • Verzorgen van programmabrede communicatie-uitingen; • Ondersteuning bij bestuurlijke en publieke bijeenkomsten; • Bijdragen aan de zichtbaarheid van resultaten richting inwoners, partners en financiers. Het programmabureau kan voor juridische vraagstukken gebruikmaken van de expertise van de deelnemende partijen. Waar nodig wordt specifieke juridische ondersteuning ingezet ten behoeve van de uitvoering van de samenwerkingsovereenkomst, de subsidiebeschikk ing en overige programma gerelateerde vraagstukken. Kosten De kosten voor het programmabureau bedragen indicatief circa € 186.000 per jaar. Deze kosten hebben betrekking op programmamanagement, programmasecretariaat, financiële beheersing en verantwoording, bestuurlijke ondersteuning en programmabrede communicatie .

Binnen de Waddenfondsaanvraag worden deze kosten, voor zover passend binnen de subsidieregels, opgenomen als kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (VAT -kosten) en kunnen deze gedeeltelijk worden gefinancierd vanuit de subsidiebijdrage van het Waddenfonds. V e r t r o u w e l i j k Deze opzet sluit aan bij de governance van het FPW, waarbij de uitvoering | Invulling ambtelijk Programmateam van de projecten primair plaatsvindt bij de deelnemende partijen. Het | Het programmateam bestaat uit minimaal één ambtelijk vertegenwoordiger programmabureau ondersteunt de provincie Fryslân als penvoerder en | van iedere deelnemende partij. Het fungeert als ambtelijke adviesgroep die draagt zorg voor de programmacoördinatie, monitoring en verantwoording | de samenwerking tussen de partijen faciliteert en ondersteunt, met een van het UP FPW. Het programmabureau handelt daarbij vanuit het | specifieke focus op bestuurlijk-politieke en besluitvormingsprocessen. De gezamenlijke belang van het programma en de deelnemende partijen. | programmamanager | en | programmasecretaris | zijn | aanwezig | bij | de overleggen van het programmateam en zitten deze voor. Het team is belast Tabel 9 Bemensing programmabureau | met de voorbereiding van de taken van de stuurgroep en andere bestuurlijke of ambtelijke overleggen.

Daarnaast zorgen de leden | van het | Ambtelijk Functie | Uren per week | FTE* | Programmateam voor het informeren van hun eigen bestuurder en voorzien Programmamanager | 24 | 0,67 | zij, | gevraagd | en | ongevraagd, | de | programmamanager | en | het Programmasecretaris | 16 | 0,44 | programmabureau van advies. Financial/controller | 16 | 0,44 | In de uitvoering van het Uitvoeringsprogramma | kunnen zich knelpunten voordoen die vragen om een gezamenlijk besluit van deelnemende partijen. Communicatieadviseur | 8 | 0,22 | Deze | knelpunten | worden | primair | in | het | ambtelijk | programmateam Totaal | 64 | 1,77 | besproken, | op | initiatief van | het | programmabureau | of | een | van | de *Uitgangspunt: 36-urige werkweek. | vertegenwoordigers | van | deelnemende | partijen. | Indien | het | ambtelijk programmateam niet tot overeenstemming kan komen over een oplossing Tabel 10 Indicatieve kosten programmabureau | van het knelpunt, dan kan geëscaleerd worden naar (achtereenvolgens) Ambtelijk opdrachtgeverschap en Stuurgroep.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://noardeastfryslan.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/823764d5-45e1-4dc9-a836-dc914179aced?agendaItemId=cf73aca0-ab57-4a8d-9040-b7530d0d8abf