Bijlage 1. Rapportage 'Een traditie voor iedereen' - leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022

De dader is berecht via het snelrecht en veroordeeld tot 12 maanden celstraf (waarvan 4 maanden voorwaardelijk) voor het mishandelen van een politieagent. Voor komend jaar staat de af spraak om in gesprek te gaan met jeugd, dorpsbelang, politie, brandweer, burgemeester en wethouder om de komende jaarwisseling te bespreken.

16

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

Ferwert Nieuwjaarstraditie in Ferwert In Ferwert wordt er rondom de jaarwisseling veel carbid geschoten. Sinds een aantal jaar gebeurt dit ook in de nacht voor de jaarwisseling; jongeren willen dan het dorp ‘wakker houden’ met de knallen. Daarnaast is het voor de jeugd traditie om bijeen te komen bij de sporthal/kantine; daar wordt door de jeugdsoos een bijeenkomst georganiseerd. Vaak worden er ook branden gesticht, voornamelijk bij de Burgemeester Esselinkstraat.

Aanloop naar de jaarwisseling In de af gelopen jaren heeft het Dorpsbelang Ferwert - Hegebeintum voor de jaarwisseling overleg met de gemeente. In 2021 vindt dit overleg niet plaats vanwege de landelijke coronamaatregelen. Wel heef t het dorpsbelang een overleg met de politie en jongerenwerker naar aanleiding van vragen van bewoners over de jaarwisseling. Bewoners nemen in de dagen voorafgaand aan oud en nieuw 2021/2022 contact op met de gemeente, o.a. over losliggend bouwmateriaal in het dorp. Het bouwmateriaal wordt door de gemeente en aannemer weggehaald. Nacht van 30 december op 31 december In de nacht van 30 december op 31 december stoken bewoners een grote brand op de rand van het dorp. Op het vuur worden tientallen banden gegooid. Bewoners gooien met zwaar vuurwerk, ook richting woningen. De politie krijgt meerdere meldingen over de situatie. Vanwege het gevaar voor omliggende woningen en de hoeveelheid autobanden die op het vuur wordt gegooid, besluit de politie dat de brand geblust moet worden. De afspraak is dat de politie ervoor zorgt dat de brandweer veilig kan blussen. Bij aankomst keert de groep zich tegen de politie. Bewoners gooien met zwaar vuurwerk en f lessen. Het lukt de politie om de plek van het vuur vrij te maken; de ME is hierbij niet ingezet. De brandweer dooft het vuur en de gemeente ruimt de resten op. Het blijft die nacht onrustig in het dorp.

Nacht van 31 december op 1 januari Naar aanleiding van de nacht ervoor en de inf ormatie die de politie ontvangt over mogelijke ongeregeldheden tijdens de jaarwisseling, wijst de gemeente Ferwert aan als spoedveiligheidsrisicogebied (net als Anjum en Marrum). Het spoedveiligheidsrisicogebied geldt vanaf 31 december om 21:45 uur tot 1 januari om 09:45 uur. De of ficier van justitie neemt het besluit om binnen het spoedveiligheidsrisicogebied de last tot preventief f ouilleren. Dit betekent dat de politie in de dorpen preventief kan fouilleren, om zo eventuele wapens of zwaar vuurwerk in beslag te nemen. Hierover is in driehoeksoverleg afgestemd. Jongeren verzamelen vanaf de middag autobanden in het dorp. ’s Avonds schieten jongeren met carbid en zijn er vuurtjes op verschillende plekken in het dorp , met name in het centrum. Enkele bewoners hebben het idee dat de groep jongeren er op uit is om de conf rontatie met de politie te zoeken en doen meerdere meldingen bij de politie. Het leidt die avond niet tot een confrontatie met de politie. Wel geven bewoners aan de overlast die de vuren met zich mee brengt zat te zijn. Na de jaarwisseling Na de jaarwisseling heeft er geen gesprek plaatsgevonden tussen het Dorpsbelang en de gemeente. In de door ons gevoerde gesprekken vertellen bewoners dat er f orse inspanningen worden gepleegd om de leef baarheid in het dorp te vergroten.

Bewoners zijn het zat dat die inspanningen teniet worden gedaan door de vernielingen die dorpsgenoten tijdens oud en nieuw veroorzaken.

17

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

Kollumerzwaag Nieuwjaarstraditie in Kollumerzwaag De traditie rond de jaarwisseling in Kollumerzwaag kent een lange geschiedenis en is in de af gelopen jaren veel veranderd. Tot 2008 werd er elk jaar een brand gestoken op de kruising van de Koarteloane en de Foarwei. Dit ging gepaard met veel vernielingen en zwaar vuurwerk. Nadat het een jaar volledig uit de hand liep, hebben de toenmalige gemeente Kollumerland c.a., het Plaatselijk Belang, betrokken inwoners en lokale bedrijven de handen ineen geslagen om een evenement te stimuleren voor oud en nieuw. In 2008 is een groep jongeren actief geworden om met steun van gemeente en diverse geledingen in het dorp de ‘Strúnersnacht’ te organiseren: een groot f eest voor jong en oud. Het f eest vond in eerste instantie plaats op het bedrijventerrein. In de af gelopen jaren stond er een f eesttent bij Caf é Prins, omdat er op het bedrijventerrein geen ruimte meer was. Sinds het bestaan van de ‘Strúnersnacht’ vonden er geen branden meer plaats op de kruising in Kollumerzwaag en is er in het dorp veel minder schade aan openb are en particuliere eigendommen. Vanwege coronamaatregelen kon de ‘Strúnersnacht’ de af gelopen jaarwisseling voor de tweede keer niet doorgaan. Naast het feest is het ook traditie om ’s middags carbid te schieten.

Aanloop naar de jaarwisseling Vanwege de landelijke coronamaatregelen gaat Strúnersnacht in 2020 en 2021 niet door. Tijdens de jaarwisseling van 2020/2021 staat er op kruising van de Koarteloane en de Foarwei een caravan in brand. Inwoners vertellen dat aanwezige jongeren het vuur in samenwerking met de brandweer zelf blussen. De dag voorafgaand aan de jaarwisseling ontvangt de politie een Meld Misdaad Anoniem melding. Strekking daarvan is dat de grootste brand ooit op handen zou zijn in Kollumerzwaag. Ondanks de landelijke coronamaatregelen kan het carbidschieten overdag wel plaatsvinden. Bewoners beschrijven de sf eer bij het carbidschieten als gezellig. Ook het contact met de politie – die langskomt bij het carbidschieten – verloopt gemoedelijk. Bij de politie komen ’s middags een aantal meldingen binnen over caravans die klaar zouden staan om die nacht in brand te steken. De wijkagenten tref fen een aanhanger met sloopafval aan; de gemeente voert deze in de loop van de dag af. De politie komt later die middag een groep jongeren tegen die hen duidelijk maakt dat zij die avond in het dorp niet welkom zijn. De nacht van 31 december op 1 januari ’s Avonds steken bewoners rond 20:30 uur een caravan in brand op de kruising van de Koarteloane en de Foarwei. Ook gooien aanwezige bewoners autobanden op het vuur. Ook op andere plekken in het dorp zijn er branden.

De politie krijgt verschillende meldingen van inwoners die zich door de grootte van het vuur op de Koarteloane en de Foarwei zorgen maken over hun (nabijgelegen) huis. Daarbij blokkeert het vuur de doorgaande weg in Kollumerzwaag, waardoor een eventuele inzet van hulpdiensten zou kunnen worden bemoeilijkt. Inwoners geven aan dat auto’s nog wel (stapvoets) langs het vuur kunnen rijden, waardoor volgens hen de doorgaande weg niet wordt geblokkeerd. Voor de gemeente en hulpdiensten is dit echter niet voldoende: het kruispunt moet volledig vrij blijven om snelle doorgang van hulpdiensten te kunnen realiseren. De lokale politie komt ter plekke om de situatie te beoordelen en om bewoners te bewegen een einde te maken aan het vuur en de doorgang te herstellen. Bewoners zouden op dat moment zwaar vuurwerk in de richting van de politie gooien. Dit zorgde volgens de politie voor een onveilige situatie. Op basis hiervan achtte de politie het noodzakelijk om de ME in te zetten om een veilige werkomgeving voor de brandweer en gemeente te realiseren en een einde te maken aan de brand. Bewoners stellen dat zij uitsluitend zwaar vuurwerk in het vuur gooiden, en niet richting de politie.

18

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

De ME arriveert rond negen uur. De commandanten van de ME maken voorafgaand aan de inzet een plan. Voordat de ME het dorp binnenrijdt wordt gewacht op de gemeente, die de resten van de brand na het blussen opruimt. De politie stelt drie keer te hebben gewaarschuwd voorafgaand aan de inzet. De groep aanwezigen zou hierop hebben gereageerd met gejoel en vertrekt niet. De ME voert charges uit om het kruispunt leeg te maken zodat de brandweer veilig kan blussen. Verschill ende bewoners krijgen daarbij één of meerdere klap(pen) met de wapenstok. De politie geef t aan daarbij te zijn bekogeld met bierflesjes en zwaar vuurwerk. De ME vertrekt nadat de brandweer het vuur heef t geblust en de gemeente de resten heeft opgeruimd. Bewoners vertellen dat zij de oproep van de politie niet of slechts deels hebben gehoord en hierdoor verrast te zijn door de inzet. Ook zouden zich onopvallende politieagenten (zogeheten romeo’s) zich tussen het publiek hebben bewogen die zich agressief zouden hebben gedragen. Na de jaarwisseling In de dagen na de jaarwisseling ontstaat er in Kollumerzwaag vooral onrust over de berichtgeving in de media. De politie publiceert een persbericht waarin staat dat de brandweer om assistentie van de ME vroeg. Dit bericht wordt later door de politie gerectificeerd.

Een bevelvoerder van de brandweer uit de omgeving reageert in de media het niet eens te zijn met de ME-inzet. Het voedt de onvrede over de inzet. Het Plaatselijk Belang van Kollumerzwaag heef t samen met een aantal inwoners van het dorp een gesprek met de burgemeester om de gebeurtenissen te bespreken. Bewoners geven aan geschrokken te zijn van de heftigheid van de inzet; zeker omdat het nog vroeg op de avond was en er dus veel ouders met kinderen aanwezig waren. De inzet zou bovendien onnodig en voorbarig zijn geweest.

Marrum Nieuwjaarstraditie in Marrum De nieuwjaarstraditie in Marrum bestaat uit het stoken van een grote brand op de kruising van de Langebuorren en de Lage Herenweg. Na twaalven komen veel dorpsbewoners op de kruising samen om elkaar een gelukkig nieuwjaar te wensen. Vaak wordt er ook een tentfeest georganiseerd, waar inwoners na het vuur op ‘de Hoeke’ naartoe gaan.

Aanloop naar de jaarwisseling Naast de kruising van de Langebuorren en de Lage Herenweg staat een leegstaand pand. In dit pand zat vroeger een Chinees restaurant, maar het gebouw staat al een aantal jaren leeg. Tijdens de jaarwisseling 2020/2021 ontvangt de politie informatie dat het leegstaande pand in brand zou worden gestoken. De brandweer komt ter plekke om het vuur te blussen, maar wordt bekogeld met zwaar vuurwerk en bierf lessen. Na de inzet van de ME wordt de openbare orde hersteld, en houdt de politie vier personen aan. In de aanloop naar de jaarwisseling 2021/2022 ontvangt de politie voorafgaand aan de jaarwisseling informatie dat een groep jongeren de toegangswegen naar Marrum wil versperren met (brandende) auto’s. Zij zouden willen voorkomen dat de brandweer en politie bij het kruispunt met het vuur kunnen komen. Ook zou de groep het leegstaande pand in brand willen steken. De gemeente ontvangt in de weken voor oud en nieuw verschillende meldingen bewoners. Zij vrezen voor de veiligheid van hun woning tijdens de jaarwisseling. De gemeente besluit hierop een paal met camera’s bij het leegstaande pand te plaatsen. De volgende ochtend wordt de paal met camera vernield. De gemeente besluit daarom om de camera te verwijderen.

De nacht van 31 december op 1 januari Gedurende de nacht krijgt de politie een melding over een groep mensen die flessen met benzine aan het vullen zou zijn bij het benzinestation buiten het dorp. Omdat er eerder ook signalen zijn over het verhinderen van hulpdiensten, besluit de politie een politieauto naar het dorp te sturen om polshoogte te nemen. Rond middernacht is er op de kruising van de Langebuorren en de Lage Herenweg al een behoorlijk groot vuur. Het vuur zorgt mogelijk voor gevaar voor de omliggende panden, en in het 19

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

bijzonder het leegstaande pand van het vroegere restaurant . In dat geval moet het vuur geblust worden. De politiebus die rond 1:00 uur langs rijdt om polshoogte te nemen wordt bekogeld met zwaar vuurwerk en bierf lesjes. In combinatie met de gebeurtenissen van een jaar eerder en de signalen over de f lessen gevuld met brandstof besluit de politie om het kruispunt eerst vrij te maken met behulp van de ME. Op deze manier kan de brandweer het vuur veilig blussen. Volgens bewoners was de sf eer vrij gemoedelijk en vormde het vuur geen gevaar voor de omgeving. Vanwege meerdere inzetten elders is de ME met minder menskracht aanwezig in Marrum dan gebruikelijk in dergelijke situaties. Een eventuele ME-inzet zal dus ef f ectief moeten verlopen om de veiligheid van de ME’ers te waarborgen. De politie acht het daarom verstandig om bewoners extra de gelegenheid te geven om de omgeving te verlaten. De politie besluit om in totaal vijf keer te vorderen om de omgeving te verlaten. Dit is twee keer extra dan normaal gesproken gebeurt. De aanwezige groep bewoners zou vervolgens de omgeving niet hebben verlaten, maar juist boos op de ME zijn af gestapt. De politie geeft aan hierbij te zijn bekogeld met bierf lesjes en zwaar vuurwerk. De politie gebruikt geweld om de kruising vrij te maken voor de brandweer en gemeente.

Omdat de ME met minder leden is dan gebruikelijk bij dergelijke situaties, is hier sprake van een kordaat optreden. Op het moment dat de kruising vrij is, blust de brandweer het vuur. De ME moet met spoed naar een andere inzet, waardoor de resten niet door de gemeente kunnen worden opgeruimd. De brandresten worden door de brandweer goed natgespoten om te voorkomen dat het vuur weer oplaait. Bewoners zijn ontstemd over het politieoptreden. Bewoners geven aan dat zij de waarschuwingen niet hebben gehoord. De politie zou bovendien direct na de waarschuwingen de bus zijn uitgestapt om ‘los te gaan’ op de aanwezige bewoners. Bewoners voelden klappen zonder dat zij de kans zouden hebben gehad om zich te verwijderen en voelen zich overvallen door het politieoptreden. Van enig verzet aan de kant van bewoners zou volgens hen dus geen sprake kunnen zijn. Na de jaarwisseling In de nasleep vindt er een gesprek plaats op het gemeentehuis met bestuursleden van het Plaatselijk Belang, de burgemeester. Bewoners geven aan het begrijpelijk te vinden dat de politie ingreep, maar het niet eens te zijn met de manier waarop dat is gebeurd. Het plaatselijk belang schrijft hierover in een verklaring op de dorpswebsite: ‘Ons in Marrum past bescheidenheid na de beschamende gebeurtenissen van vorig jaar, en enige vernielingen in de aanloop naar oud en nieuw dit jaar.

We zijn dan ook terughoudend om te oordelen, maar we hebben wel vragen of dit optreden op deze wijze nodig en proportioneel was. Je blijft af van politie en hulpverleners, maar verdienen in een rechtsstaat goedwillende inwoners niet ook bescherming in plaats van klappen?’

Burdaard Nieuwjaarstraditie in Burdaard Op oudjaarsdag schieten bewoners traditioneel in de ochtend en middag met carbid. Een groep bewoners organiseert dit carbidschieten wat inmiddels is uitgegroeid tot een evenement. Daarnaast verzamelt de jeugd hout voor het vuur dat zij ’s nachts stoken. Sommige jaren wordt er een f eest georganiseerd in het multifunctioneel centrum van het dorp. De animo hiervoor valt vaak tegen. De traditie draait voornamelijk om het vuur dat jongeren rond 1:30 aansteken. Het grootste vuur is op de kruising van de Hoofdweg, Brugweg, Dokkumerstraatweg en Steenendamsterweg, waar jong en oud samenkomen. Wanneer het later op de avond wordt, is het voornamelijk een f eestje voor de jeugd. Niet alle bewoners van Burdaard zijn blij met het vuur: sommigen ervaren dit vooral als overlast. Aanloop naar de jaarwisseling In de af gelopen jaren wordt in Burdaard geen feest georganiseerd. Voor het organiseren van het feest krijgt het Dorpsbelang subsidie van de gemeente, maar daarmee is het ook verantwoordelijk voor wat er tijdens het f eest gebeurt. Voor de f eestcommissie in Burdaard is dat een reden geweest om 20

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

terughoudend te zijn. Wel worden er vergunning aangevraagd voor het carbidschieten. In de aanloop naar de jaarwisseling 2021/2022 wordt ’s middags door de jeugd hout verzameld voor het vuur van die avond. De nacht van 31 december tot 1 januari Rond 1:00 uur ’s nachts verzamelen inwoners van Burdaard zich op de kruising. Er is muziek en wat te drinken en het vuur wat is gestookt wordt steeds groter doordat een vaste groep het vuur blijft voeden. Ook wordt er vuurwerk af gestoken. Gedurende de nacht ontvangt de politie meldingen over een grote brand. Het vuur is volgens de politie dan dusdanig groot dat het een gevaar vormt voor de omgeving. Omliggende bewoners hebben last van de rook die van het vuur vandaan komt, waaronder in slaapkamers. Het vuur is op de doorgaande weg, waardoor eventuele inzet van hulpdiensten kan vertragen. Inwoners geven aan dat het vuur dit jaar niet de gehele kruising bezet; auto’s kunnen stapvoets om het vuur heen. Gemeente en politie hebben echter afgesproken dat er sprake moet zijn van een onbelemmerde doorgang zodat de weg vrij is voor eventuele inzet van ambulances en andere hulpdiensten. Op het moment dat daar een vuur met omstanders plaatsvindt, is dat wat de gemeente en hulpdiensten betreft niet het geval. Het vuur moet dan dus worden geblust.

De politieagenten die polshoogte komen nemen, worden belaagd met vuurwerk en bierflesjes en vluchten het dorp uit. Ook de brandweer benoemt dat bewoners hen duidelijk maakte dat de brandweer er niks te zoeken zou hebben en weer weg moet gaan. De politie acht het noodzakelijk om de ME in te zetten omdat hun collega’s worden belaagd. De ME zorgt voor een lege kruising zodat de brandweer veilig kan blussen en de gemeente de resten kan opruimen. Bewoners geven daarentegen aan dat iemand van de brandweer rond 3:15 uur zou hebben gezegd dat het vuur niet te groot zou zijn. De brandweer zegt hierover dat deze opmerking niet met de intentie is om te tolereren. De brandweer is zich immers bewust van het f eit dat de politie gaat over de openbare orde die op dat moment in het geding is en niet de brandweer. De politie stelt dat de ME voor de inzet drie keer waarschuwt dat de aanwezigen zich moeten verwijderen van de kruising. Volgens inwoners waren de waarschuwingen door de muziek, de hoeveelheid mensen, het vuurwerk en het knetterende vuur niet overal (goed) te horen. Ook zou meespelen dat de politie vanaf de brug arriveerde. Mensen die verder weg stonden, zouden hierdoor de waarschuwingen niet hebben kunnen horen. Inwoners vertellen overvallen te zijn door het optreden van de politie; er is volgens hen geen moment om weg te gaan van de kruising.

De ME geeft daarentegen aan direct na het uitstappen te worden bekogeld met zwaar vuurwerk en bierf lesjes, en voert daarom charges uit. Dit heeft geen effect op een deel van de nog aanwezige groep; er wordt met bierf lesjes en zwaar vuurwerk richting de ME gegooid. Een ander deel van de bewoners vlucht weg. De kruising is inmiddels leeg, en de brandweer begint met het blussen van het vuur. Ondertussen wordt de ME nog steeds belaagd. Het lukt de ME niet om met charges de groep buiten gooiafstand te krijgen; zwaar vuurwerk, waaronder een vuurwerkgranaat, ontploft direct naast de ME’ers. Om meer af stand te creëren tussen de aanwezige groep en de ME (zodat de bierf lesjes, bakstenen en zwaar vuurwerk de agenten niet meer kunnen bereiken), vraagt de politie toestemming voor het gebruik van verdrijvingsgas. Nadat de burgemeester toestemming geeft, wordt er verdrijvingsgas ingezet om de groep op afstand te krijgen. Dit werkt, totdat het verdrijvingsgas na een aantal minuten is vervlogen. De groep loopt langzaam weer richting de ME, en trekt daarbij stenen en houten palen uit de straat – ogenschijnlijk om mee te gooien. De ME zet voor de tweede keer verdrijvingsgas in om de af stand tussen de groep en de ME te vergroten. Bewoners geven aan dat slechts een enkeling de confrontatie met de politie zocht, terwijl het merendeel zich bij elkaar verzamelt om steun bij elkaar te vinden.

De brandweer en gemeente zijn intussen klaar met het blussen en opruimen van het vuur op de kruising. De ME trekt zich terug, nog steeds onder grote druk; waar zij normaal voor het instappen in de bus het verdrijvingsgas van hun kleding afkloppen, stappen zij nu direct in de auto om zo snel mogelijk weg te kunnen. Zij kloppen hun kleding buiten het dorp later schoon.

21

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

De inzet van verdrijvingsgas en de aanhoudende belaging van de ME vindt plaats in één van de vier straten die uitkomt op de kruising. Tegelijkertijd is er ook een groep aanwezigen van de kruising weggerend nadat de ME ter plaatse kwam. Zij willen naar huis. Een deel van hen moet daarvoor over de brug vanwaar de ME zich richting het dorp beweegt. Sommige inwoners vragen de ME of zij over de brug naar huis mogen. De ME reageert hierop volgens de inwoners schreeuwerig en agressief. De politie geef t aan de inwoners niet over de brug door te kunnen laten, omdat dit het risico met zich meebrengt dat politie elders bewoners in haar rug krijgt. Inwoners moeten daardoor wachten totdat het politieoptreden klaar is voordat zij de brug over kunnen naar de andere kant van het dorp. Na de jaarwisseling Een aantal bewoners van Burdaard zoekt na de jaarwisseling de media op: zij voelen zich na eerdere berichtgeving van de overheid en hulpdiensten in de media genoodzaakt hun kant van het verhaal te vertellen. Juist het optreden van de ME zou gewelddadig zijn geweest. Zij ervaarden dit als ‘machtsvertoon’. Een week na de jaarwisseling vindt een gesprek plaats met de burgemeester, adviseurs van de gemeente en het Dorpsbelang van Burdaard en bewoners. Bewoners vertellen dat hun vertrouwen in de hulpdiensten is gedaald door wat zich af speelde.

Ook benadrukken zij het belang van het op tijd in gesprek gaan met elkaar in de voorbereiding. Daarbij is het ook belangrijk om de af gelopen jaarwisseling af te sluiten.

22

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

BIJLAGE B – Planvorming overheid en hulpdiensten De planvorming De politie en alle gemeenten binnen de regio bereiden de jaarwisseling van te voren gezamenlijk voor. Binnen regio Noord zijn er zorgen over de wijze waarop oud en nieuw in de af gelopen jaren werd gevierd. Door middel van een meerjarenplan beogen overheid en hulpdiensten gezamenlijk toe te werken naar een veiliger verloop van de jaarwisseling. Beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen: prioritering en fasering De voorbereiding van de overheid en hulpdiensten resulteert onder andere in beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen, inclusief een algemeen draaiboek. Dit zijn landelijke kaders die de politie opstelt. In het Regionaal Bestuurlijk Politie Overleg (RBPO) is dit landelijke kader door alle burgemeesters in Noord Nederland geaccordeerd. Deze stukken beogen de dialoog tussen het gezag en de politie te ondersteunen. De overheid en hulpdiensten streven hierbij om tot een unif orm landelijkkader te komen. Overheid en hulpdiensten zijn gebaat bij een unif orm kader over wat wel en niet wordt toegestaan en welke prioritering strafbare feiten ten opzichte van elkaar hebben; capaciteit is immers schaars en het is belangrijk hier vooraf af spraken over te maken. Voor bewoners dragen landelijke kaders bij aan rechtsgelijkheid en voorspelbaarheid in het overheidsoptreden.

In de beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen zijn vooral de prioritering en f asering belangrijk. Topprioriteit binnen de handhaving gaat uit naar de veiligheid van hulpverleners: het belemmeren van het optreden van politie en medewerkers met een publieke taak wordt niet getolereerd, zeker als dit gepaard gaat met (dreigend) geweld tegen hulpverleners. Op de tweede plek staat de handhaving op de openbare orde, gevolgd door het vuurwerkverbod en Covid -maatregelen. Meer concreet tolereert de overheid bijvoorbeeld niet: Het op enige wijze veroorzaken van direct gevaar voor personen of goederen. Het opzettelijk toebrengen van schade aan (eigendommen van) derden. Het plegen van openlijk geweld, brandstichting en/of vernieling. Overtreding van eventueel uitgevaardigde noodbevelen, (overige) noodverordeningen, gebiedsverboden. Het belemmeren van de doorgang van het verkeer. De overheid en hulpdiensten grijpen gefaseerd in bij ontoelaatbare gedragingen: Bij wanordelijkheden wordt eerst gebruik gemaakt van jongerenwerkers, BOA’s, wijkagenten of andere politiemedewerkers van de basispolitiezorg. Pas als dat niet mogelijk is of niet tot het gewenste resultaat leidt, kan de politie de ME inzetten. Randvoorwaarde is de inachtneming van proportionaliteit en subsidiariteit.

Dat wil zeggen dat het politieoptreden in verhouding moet zijn met de straf bare gedragingen en er geen andere – minder ingrijpende middelen – voorhanden zijn. Vastgelegd is dat de politie eerst mensen probeert aan te spreken op hun gedrag. Dialoog en de-escalatie zijn leidend. Voorafgaand aan ME-inzet wordt de burgemeester om toestemming gevraagd. Als dit – vanwege het acute gevaar – niet mogelijk is, zal de burgemeester zo spoedig mogelijk achteraf worden geïnf ormeerd. Tot slot kan de ME op drie manieren worden ingezet; variërend van zonder bescherming (regulier politie-uniform en cap – f ase 1), in ME-tenue (f ase 2) tot volledige bescherming (bescherming, helm en schild) – f ase 3. Ook maken overheid en politie afspraken over de inzet van zwaardere geweldsmiddelen die de politie ter beschikking heeft. Voor de jaarwisseling in de Gemeente Noardeast -Fryslân is daarbij van belang de inzet van verdrijvingsgas. Dit mag pas worden gebruikt na goedkeuring door het bevoegd gezag (m.u.v. noodweer), na voorafgaande waarschuwing, uitsluitend met beschikbaarheid van vluchtwegen en uitsluitend door speciaal geoefende politieambtenaren. 23

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

Treintjes-aanpak In de inzetplannen en draaiboek is de treintjes-aanpak vastgelegd. Dit is een samenwerkingsafspraak tussen gemeente, politie en brandweer. De aanpak houdt in dat de politie altijd als eerste ter plaatse komt, met als doel het creëren van een veilige werkplek voor andere hulpdiensten zoals de brandweer en de gemeente. Dit is een specifieke politietaak naast het herstellen van de openbare orde en straf rechtelijk/bestuurlijk handhaven. In het geval van een vuur komt daarna de brandweer ter plekke om het vuur te blussen. Tot slot is het de beurt aan de gemeente: zij ruimen de restanten direct op om te voorkomen dat bewoners het vuur direct weer kunnen aanwakkeren. De politie gaat altijd als laatste weg; nadat de brandweer en gemeente klaar zijn met blussen en opruimen. Noodverordening, spoedveiligheidsrisicogebied en last onder dwangsom Naast het draaiboek, de beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen en samenwerkingsafspraken, neemt de gemeente ook een aantal specifieke maatregelen. Zo stelt de Gemeente Noardeast-Fryslân een noodverordening in voor Anjum in de nacht van donderdag 30 december 2021 en vrijdag 31 december 2021.

Naar aanleiding van de gebeurtenissen eerder die nacht, de ervaring van het jaar daarvoor en de meldingen en signalen die de politie binnenkrijgt, treedt de noodverordening in werking op 31 december om 00:30 uur en geldt deze tot en met 3 januari 2022 om 08:00 uur. Dit houdt in dat gedurende die tijd het in Anjum niet is toegestaan om samen te scholen, de vrije doorgang te belemmeren en dat alle aanwijzing en van de politie stipt nagekomen moeten worden. Na de noodverordening worden Anjum, Ferwert en Marrum op 31 december 2021 aangewezen als spoedveiligheidsrisicogebied. De spoedaanwijzing hiertoe g aat in om 21:45 uur en duurt tot 1 januari 2022 om 09:45 uur. Binnen het veiligheidsrisicogebied besluit de officier van justitie tot het opleggen van de last tot preventief f ouilleren. Daarnaast moeten aanwezigen in het gebied de bevelen van politie opvolgen. Aanleiding voor het aanwijzen van het veiligheidsrisicogebied zijn de ongeregeldheden in Anjum en Ferwert op 30 december 2021, en signalen dat ook op 31 december in deze dorpen en in Marrum wanordelijkheden zouden kunnen ontstaan. Tot slot maakt de gemeente gebruik van (preventieve) lasten onder dwangsom.

Meerdere personen die aangehouden waren tijdens de jaarwisseling 2020/2021 ontvangen een preventieve last onder dwangsom: een verbod om op een openbare plaats deel te nemen aan een samenscholing, of op een andere manier bij te dragen aan ongeregeldheden. Op straf fe van een boete. Daarnaast ontvangen ook meerdere personen die betrokken zijn bij een aanhouding in Anjum op 30 december 2022 deze last onder dwangsom; zij mogen ook geen vuurwerk in bezit hebben. Anders zouden zij bestuurlijk kunnen worden beboet.

24

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

BIJLAGE C – Verloop jaarwisseling in relatie tot de planvorming In hoof dstuk drie kunt u lezen dat wij van mening zijn dat de overheid en hulpdiensten optraden volgens vooraf door hun gemaakte af spraken. In deze bijlage lichtten wij zowel de belangrijkste afspraken als de opbouw van het overheidsoptreden nader toe. Deze bijlage vormt daarmee een nadere onderbouwing van onze conclusie in hoofdstuk drie, alsmede een combinatie van het verloop van de jaarwisseling per dorp (bijlage A) als de planvorming (bijlage B). Vuur levert gevaar op voor omgeving In de dorpen is sprake van een groot vuur op de openbare en doorgaande weg die gevaar oplevert voor omwonenden. Bijvoorbeeld omdat grote materialen (zoals caravans, autobanden etc.) in brand worden gestoken en veel rookgevaar of brandgevaar oplevert. Zowel politie als gemeente krijgen hierover diverse klachten en meldingen voorafgaand aan en tijdens de jaarwisseling . Een dergelijke openbare orde-verstoring krijgt de op één na hoogste urgentie bij de handhaving rond de jaarwisseling, blijkt uit de beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen. Laagdrempelig aanspreken op gevaarzetting leidt tot reactie De politie tracht laagdrempelig een beeld te krijgen van de f eitelijke situatie. Dit is in lijn met de gef aseerde aanpak zoals de politie deze nastreef t (beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen).

Bijvoorbeeld in Kollumerzwaag neemt de wijkagent polshoogte en in Marrum zet de politie een auto met camera in. Dit leidt tot reactie van het publiek. De politie wordt kenbaar gemaakt dat zij niet welkom zijn en worden bekogeld met zwaar vuurwerk of f lessen. Dit zijn ontoelaatbare gedragingen die de hoogste prioriteit hebben in de handhaving; geweld tegen hulpverleners en (ernstige) verstoring van de openbare orde. Veilige werkomgeving creëren voor het blussen De hulpdiensten gaan de gevaarlijke situatie beëindigen. Hulpdiensten volgen hierbij de treintjesaanpak die zij vooraf af gespreken. De politie heef t als taak een veilige werkplek voor de overige hulpdiensten te creëren. Vanwege de eerdere reacties van een aantal bewoners richting politie is het nodig om dit te doen met behulp van volledig beschermde ME (f ase 3 – beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen). Voorafgaand aan de ME-inzet moet de politie de aanwezigen waarschuwen. De politie geeft aan in alle dorpen drie keer te hebben gewaarschuwd. Specifiek in Marrum zou de politie twee keer extra hebben gewaarschuwd (dus in totaal vijf keer). De politie vergewist zich ervan of bewoners de waarschuwing hebben gehoord. In sommige gevallen controleren zij dit bij aanwezige politie ter plekke, in andere gevallen maakt de politie dit op uit de reactie van bewoners.

Het publiek zou juichen en met voorwerpen naar de politie gooien. Deel van de bewoners reageert met (heftig) geweld op politie Een deel van de bewoners reageert f el. De politie is in alle dorpen geconfronteerd met f ors geweld. De politie is bekogeld met zwaar vuurwerk, f lessen en andere materialen. Dit leid t tot acht gewonde hulpverleners. Meerdere agenten hebben bijvoorbeeld nog steeds last van gehoorschade en zijn hierdoor niet in staat om te werken. Dit heef t veel impact op het persoonlijk leven van de betreffende personen en hun f amilies. Betrokken agenten beschrijven dat het vuurwerk soms zo hard is dat dit de luchtdruk door de beschermende ME-kleding voelbaar is. De politie past geweld toe in reactie op dit geweld en om het beoogde resultaat te bereiken; een veilige werkomgeving voor de brandweer en gemeente zodat zij veilig konden blussen en opruimen. In alle dorpen is dit gelukt. Inzet verdrijvingsgas in Burdaard In Burdaard was hier verdrijvingsgas voor nodig. Ook in Burdaard leiden de waarschuwingen van de politie tot veel reactie van een deel van het publiek. Hierdoor kost het veel moeite om de kruising leeg te maken en alle toegangswegen af te zetten. In een specifieke straat is het geweld zo f ors dat de 25

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

politie zich genoodzaakt voelt om verdrijvingsgas in te zetten om het publiek op een veilige afstand te krijgen. De politie stelt – conform haar verplichting – voorafgaand aan deze inzet twee keer te hebben gewaarschuwd. Voorafgaand aan de inzet van verdrijvingsgas raadpleegt de politie de burgemeester, die toestemming geeft voor de inzet van dit zwaardere geweldsmiddel.

26

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân

BIJLAGE D – Respondentenlijst op functie Rol Burgemeester gemeente Noardeast-Fryslân Teamleider Veiligheid gemeente Noardeast-Fryslân Beleidsadviseurs Veiligheid gemeente Noardeast-Fryslân Communicatie adviseur gemeente Noardeast-Fryslân Dorpencoördinatoren gemeente Noardeast-Fryslân Dorpsbelangen en inwoners Ferwert, Anjum, Kollumerzwaag, Marrum en Burdaard Of f icier van Justitie Vrijwillig ploegleider bevelvoerders brandweer Medewerker planvorming brandweer Of f icier van Dienst brandweer Teamchef politie Hoof d Handhaving SGBO Algemeen Commandant SGBO Groepscommandant en locatiecommandant politie Operationeel Expert politie Hoof d Operatiën Eenheid Noord-Nederland Taakcommandant Orde Handhaving TDA Algemeen Commandant TDA Verschillende ingezette ME’ers Wijkagenten Of f icier van Dienst Meldkamer

27

Leerevaluatie jaarwisseling 2021-2022 – Gemeente Noardeast-Fryslân