Bijlage 1 - Programmabegroting 2024 Noardeast-Fryslân

Nr

SMART-doelstellingen activiteiten

401.1

Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven. Smartdoelstelling 1: De verkoop van bedrijfskavels in Kollumerzwaag is gestart. Activiteit 1a: Vaststellen omgevingsplan uitbreiding bedrijventerrein Kollumerzwaag. Activiteit 1b: Bouwrijp maken bedrijventerrein + start verkoop kavels Kollumerzwaag Smartdoelstelling 2: Het relatiebeheer met bedrijven en bedrijvenverenigingen wordt versterkt. Activiteit 2a: Het economisch platform, waarin de bestaande ondernemersverenigingen zijn vertegenwoordigd, overlegt minimaal 2 x met de gemeente over actuele onderwerpen.

-27-

Nr

401.2

402

SMART-doelstellingen activiteiten

Activiteit 2b: Er worden meerdere netwerkbijeenkomsten georganiseerd over actuele economische thema’s en 1 x overleg met individuele ondernemersverenigingen. Activiteit 2c: Er worden 10 bedrijven bezocht met het college. Activiteit 2d: Er worden minimaal 25 bedrijven met de portefeuillehouder, of individueel door de bedrijvencontactfunctionarissen bezocht. Smartdoelstelling 3: De verkeersontsluiting voor Dokkum en Kollum wordt verbeterd. Activiteit 3a: Er wordt onderzoek gedaan naar de realisatiemogelijkheid van een nieuwe westelijke ontsluitingsweg Dokkum. Activiteit 3b: Er wordt onderzoek gedaan naar de realisatiemogelijkheid van een oosttangent Kollum. Smartdoelstelling 4: In Dokkum wordt in 2024 een parkeervisie vastgesteld. Activiteit 4: Er wordt uitvoering gegeven aan de vastgestelde parkeervisie. Smartdoelstelling 5: In 2024 is er sectoraal gemeentelijk beleid voor de landbouw om kansen op het gebied van (natuur-inclusieve) landbouw, duurzaamheid en biodiversiteit te benutten. Activiteit 5a: Er wordt een meerjarenagenda opgesteld in samenhang met het FPLG. Activiteit 5b: Er wordt een gebiedsplan ‘herstel bodemdaling watersysteem Dongeradiel’ aan de raad voorgelegd, voorbereid in samenwerking met de provincie. Meer instroom en toeleiding naar werk.

Smartdoelstelling 1: De arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen zoals praktijkgeschoolde arbeidskrachten, jongeren in een uitkeringssituatie, herintreders en ouderen groeit met 1,5% in de periode van 2023 - 2025. Activiteit 1a: Er wordt een regiehouder op de activiteiten Kenniswerkplaats en Kennislab ingezet, om een sluitende keten te vormen voor arbeidsbemiddeling en toeleiding. Activiteit 1b: Er wordt nieuw instrumentarium en programma ontwikkeld en in stelling gebracht om de positie van Dokwurk te verstevigen als speler in de lokale economie en arbeidsmarkt. Activiteit 1c: Er wordt een Jongerenpunt ingericht voor de verbetering van gemeentelijke dienstverlening aan jongeren (met arbeidspotentieel) in kwetsbare posities. Smartdoelstelling 2: Betere samenwerking en aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt realiseren in het kader van de Versnellingsagenda Noordoost Friesland. Activiteit 2: In samenwerking met cluster Gemeentewurk wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van Het initiatief Startwerkplaats. Smartdoelstelling 3: Stimuleren en mede organiseren van een traject van leven lang leren. Activiteit 3: Vanuit Wurkstart worden actiecampagnes gelanceerd rondom het thema ‘een leven lang leren’. Smartdoelstelling 4: Werken aan een Mienskip waarin maatschappelijke waardecreatie centraal staat.

Activiteit 4a: De transitie naar een sociale economie, waar maatschappelijke impact maken centraal staat, wordt bevorderd door i.s.m. sociale ondernemingen een ecosysteem voor sociaal ondernemen te versterken en/of te ontwikkelen. Activiteit 4b: Er wordt instrumentarium ontwikkeld, gericht op het realiseren van maatschappelijke impact. Creëren en realiseren van de juiste randvoorwaarden voor detailhandelsbeleid. Smartdoelstelling 1: In stand houden van het winkelaanbod voor de dagelijkse boodschappen in de kleinere kernen van Noardeast-Fryslân. Activiteit 1: In voorkomende gevallen wordt actief ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen als het gaat om de leegstand in één van de kernen. Smartdoelstelling 2: In stand houden gevarieerd winkelaanbod (dagelijks en nietdagelijks) in Kollum. Activiteit 2: Er wordt een uitvoeringsprogramma gemaakt, op basis van de aanbevelingen uit de Toekomstvisie Voorstraat Kollum.

-28-

Nr

403

404

SMART-doelstellingen activiteiten

Smartdoelstelling 3: In samenwerking met de Werkgroep Binnenstad Dokkum, wordt de uitstraling van de binnenstad als winkel-, woon-, en verblijfsgebied verhoogd (van een 7 naar een 9): Activiteit 3a: Vertalen Visie Dokkum en beeldkwaliteitsplan binnenstad naar een meerjarig uitvoeringsprogramma. Activiteit 3b: Het terrassenbeleid voor de binnenstad wordt vastgesteld. Activiteit 3c: Door de ontwikkeling van de Noordelijke stadsentree verzorgen van een economische impuls door het verbeteren van de bereikbaarheid van de binnenstad en daarmee het verhogen van het binnenstadbezoek. Daarnaast is het Panwurk in een dusdanige staat, dat vervanging binnen noodzakelijk wordt. Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid. Smartdoelstelling 1: De omvang van het deel van de lokale MKB bedrijven dat als duurzaam wordt aangemerkt (de Nieuwe Economie Index, NEx) heeft vóór 2026 een omvang van 20% behaald. Activiteit 1a: In samenwerking met de landbouwsector worden minimaal 5 maatregelen voorgesteld om de biodiversiteit te vergroten en aangeboden aan MKB. Activiteit 1b: Duurzame en circulaire initiatieven vanuit dorpen en ondernemers worden gestimuleerd en gefaciliteerd. De aantrekkelijkheid en gastvrijheid van de gemeente om te recreëren en te verblijven verder vergroten.

Smartdoelstelling 1: Meer toeristische en recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeer- en Waddengebied realiseren met het accent op kleinschaligheid, ecologie en gebiedsinpassing. Activiteit 1a: Samen met betrokken partijen de aantrekkelijkheid van het Nationaal Park Lauwersmeer en Lauwersoog voor inwoners en bezoekers vergroten. Activiteit 1b: Het bevaarbaar maken van de Noorderverlaatsluis in Dokkum en Ealsumerfeart. Activiteit 1c: Participeren in de gebiedsprocessen voor de kust, mocht Holwerd aan Zee, geen doorgang vinden. Activiteit 1d: Voorbereiding en uitvoering van het project Op Paad lâns it Waad. Activiteit 1e: Het bevaarbaar maken van de Ferwerterfeart tussen Ferwert – Burdaard voor sloepen: vaarklasse F. Smartdoelstelling 2: Dokkum en omliggende kernen, van Kollum tot Moddergat en Hegebeintum ontwikkelen tot toeristische recreatieve centra in de regio. Activiteit 2a: Herinrichting Harddraverspark in Dokkum tot toeristisch en recreatief gebied (samenhang herinrichting Tolhuispark). Activiteit 2b: Realiseren van sportconcentratie in het Tolhuispark om het Harddraverspark beschikbaar te malen voor toeristische en recreatieve ontwikkeling. Activiteit 2c: Vaststellen en uitvoering geven aan nieuw havenbeleid, met aandacht voor Dokkum.

Activiteit 2d: Realisatie (fase 3) Súd Ie & Wetterfront Dokkum met de vaar- en fietsroute Súd Ie Dokkum-Oostmahorn, inclusief ontsluiting Noordelijke Stadsgrachten. Smartdoelstelling 3: Bevordering van toerisme en recreatie in balans met de leefomgeving. Meer bezoekers, bestedingen en banen (visie 2030 50% meer ten opzichte van 2020). Activiteit 3a: Uitvoering van de Visie Toerisme en Recreatie (2030): project Basisinfrastructuur & regiefunctie. Activiteit 3b: In provinciaal verband participeren en samenwerken aan de opgaven in de beleidsnota ‘Gastvrij Fryslân 2028’. Activiteit 3c: Implementeren van het nieuwe ruimtelijk beleid voor verblijfsaccommodaties.

-29-

Onderwerp beleidsdocumenten Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân Agenda Netwerk Noordoost Fryslân 2016 – 2020 Verbeteren detailhandel en structuur Inventarisatie detailhandel Noordoost Friesland Agenda Netwerk Noordoost Fryslân 2016 – 2020 Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Op weg naar een versnellingsagenda; Versnellingsagenda Noordoost Fryslân Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven Gezamenlijke visie op Toerisme en Recreatie in Noordoost-Fryslân 2020-2030 Land en water verbonden; Toekomstbeeld en Strategische visie Waterrecreatie Noordoost Fryslân 2025 Masterplan Opvaarten Noordoost Fryslân (2021) Beleidsnota Gastvrij Fryslân 2028, provincie Fryslân (2020) Position Paper Gastvrij Fryslân 2030 (2019) Actieplan vitale logiesaccommodaties binnen het programma Gastvrij Fryslân 2028 Omgevingsvisie provincie Fryslân ‘De romte diele’ (2020) ‘De wind in de zeilen’ Gebiedsagenda Lauwersmeer 2020-2023 Natura 2000-Beheerplan Lauwersmeer 2016-2022 Meerjarenprogramma Investeringskader Waddengebied 2021 en verder De Agenda voor het Waddengebied 2050 (2020) Position Paper Gastvrij Fryslân 2030 (2019)

Verbonden partij Marrekrite

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen De Marrekrite behartigt binnen de opgedragen taken de gemeenschappelijk belangen van de colleges, met als doel een evenwichtige en gecoördineerde ontwikkeling van de recreatie in de provincie Fryslân, rekening houdende met de belangen van natuur en landschap Opgericht door de ondernemers van de Vereniging van Handel en Industrie Dokkum en Omgeving in samenwerking met de gemeente Noardeast-Fryslân. Doel is het aanbieden van betaalbare ruimten voor startende ondernemers Opgericht met als doel het organiseren van schaatstochten in de regio bij voldoende ijsdikte

Bedrijvencentrum Dokkum

IJswegencentrale Oostergo

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Functiemenging

%

Periode

2022

Gemeente NoardeastFryslân 46,20

Nederland

53,80

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Functiemenging

Toelichting De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel banen als woningen.

Bron LISA

-30-

Overzicht baten en lasten 2024 Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

7

-1.372

-1.365

403 Recreatie en toerisme

835

-933

-99

Totalen voor mutaties reserves

842

-2.305

-1.463

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

978

0

978

1.820

-2.305

-485

401 Economie en werkgelegenheid

Geraamd resultaat

-31-

Programma 5: Wenjen en Omjouwing Waar gaat programma 5 ‘Wenjen en Omjouwing’ over? Portefeuillehouder(s)

: B. Koonstra & P. Braaksma & R. Slijver & A. J. Soepboer

Inleiding: Wonen is een eerste levensbehoefte en is erg bepalend voor de leefbaarheid. De overheid, de gemeente niet in de laatste plaats, heeft en houdt onvermijdelijk een grote invloed op het voorzien in die behoefte. Het zal de komende periode een prominent onderwerp van aandacht zijn. Door alle veranderingen, ook in taakstelling voortkomend uit spreidingsvoorstellen van de minister als gevolg van toenemende woningnood, en veranderde woonbehoeften is de vraag ook veranderd. Het aanbod is daar nog onvoldoende op aangepast. Anders dan we lang gewend waren hebben we nu een forse bouwopgave. De komende jaren wordt het belangrijk om het aanbod op de behoeften te laten aansluiten. Er zal een belangrijk accent worden gelegd op het voldoen aan de behoefte in de dorpen met maatwerk en inpassing, waardoor daar ook een leefbaarheidsimpuls wordt gegeven. Iedereen moet goed, duurzaam en passend, waar mogelijk levensloop- en toekomstbestendig, in zijn woonbehoefte kunnen voorzien. We willen dat samen met o.a. de woningcorporaties gaan realiseren. In Noardeast-Fryslân is behoud en versterking van leefbaarheid van belang om aantrekkelijk te blijven voor bewoners en bezoekers. De ruimtelijke kwaliteit van onze omgeving krijgt daarom hoge prioriteit. Bij het inrichten van de omgeving moeten gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde in goede balans worden gebracht.

Ruimtelijke kwaliteit vraagt naast ecologische, economische en sociaalruimtelijke aspecten ook aandacht voor onze gebouwde omgeving. We willen graag behouden wat waardevol is en de eigenheid en identiteit van onze dorpen en stad mede bepaalt. Noardeast-Fryslân is een gemeente met een schitterend landschap: de Waddenzee als mooiste natuurgebied van Nederland is onze “achtertuin”, de Fryske Wâlden zijn nationaal landschap, en het grote open kleigebied dat met name in gebruik is door de landbouw is prachtig met al haar cultuurhistorische structuren en elementen. Duizenden jaren geschiedenis heeft ons gemaakt tot wat we nu zijn, een gebied met prachtige dorpen en boerderijen op terpen, openheid, maar ook het besloten landschap van de Wâlden (Klaaikluten en Wâldpyken). Hoewel we 3 gemeentes waren met een eigen identiteit, hebben we toch veel in onze geschiedenis gemeen. Onze geschiedenis – het leven met de zee, de dijken, de terpen, de landbouwgronden, de recreatie, … - geeft inzicht in onze identiteit, overeenkomsten én verschillen. Het geeft ook inzicht in hoe toekomstige ontwikkelingen “logisch” een plek kunnen krijgen in het bestaande landschap. Er zijn echter een flink aantal grootschalige ontwikkelingen, zoals grootschalige opwekking van duurzame energie, klimaatadaptatie en transitie van de landbouw die mogelijk een grote impact op het buitengebied hebben.

Om bewust te kunnen omgaan met deze ontwikkelingen en ze een plek te geven is het van belang te weten welke kenmerken en kwaliteiten we hebben en welke we willen behouden. Een belangrijke opgave voor de komende periode is ook om onze lokale samenleving duurzamer te maken. We willen daar als gemeente zelf het goede voorbeeld in geven. De inwoners, bedrijven en instellingen moeten bewust worden gemaakt van de noodzaak tot verduurzaming en de mogelijkheden daartoe. Hoofddoelstelling: Behouden en versterken van een aantrekkelijke, identiteitsbewuste en toekomstbestendige woon- en leefomgeving.

-32-

Nr

SMART-doelstellingen activiteiten

501

Het verbeteren van de doorstroming op de woningmarkt en toekomstbestendig wonen, waarbij alle doelgroepen op de woningmarkt hun woonwensen kunnen realiseren. SMART-doelstelling 1: De woningvoorraad wordt gericht uitgebreid met nieuwbouw in de passende segmenten voor de juiste doelgroepen. Activiteit 1a: Alle projecten op de flexibele doorstroomlijst zijn tijdig in behandeling genomen. Activiteit 1b: Er wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van het realiseren van flexwoningen. SMART-doelstelling 2: T.a.v. de betaalbare woningvoorraad worden prestatieafspraken gemaakt met woningcorporaties en bewonersorganisaties. Activiteit 2a: Als onderdeel van de actieve informatievoorziening aan de raad over het woningbouwbeleid en uitvoering hiervan zal in 2024 een concreet volginstrument voor de prestatieafspraken worden voorgelegd. Activiteit 2b: Via het Platform Wonen worden activiteiten ontwikkeld om verduurzaming van de bestaand bouw en toekomstbestendige nieuwbouw te stimuleren. In 2050 is Noardeast-Fryslân een regio die volhoudbaar voorziet in haar behoefte qua energie, voedsel, producten en diensten. SMART-doelstelling 1: Conform de Klimaatwet is Noardeast-Fryslân in 2050 onafhankelijk van fossiele brandstoffen. Activiteit 1a: De gemeente Noardeast-Fryslân wekt in 2030 tenminste 70% van de benodigde elektriciteit op een duurzame wijze op. Hiertoe werken we in 2024 o.a.

aan de verduurzaming van Hallum en bedrijventerrein Betterwird. Activiteit 1b: In 2025 zijn in totaal 244 laadpalen gerealiseerd. Activiteit 1c: In 2024 wordt uitvoering gegeven aan de aanpak maatschappelijk vastgoed, conform de startnotitie die in 2023 is vastgesteld. Activiteit 1d: In 2024 is een klimaatplan opgesteld. SMART-doelstelling 2: In 2050 is de gebouwde omgeving van Noardeast-Fryslân aardgas-loos. Activiteit 2a: In 2024 worden tenminste twee nieuwe wijkuitvoeringsplannen gestart. Activiteit 2b: Vanuit het Nationaal Isolatieprogramma worden in 2024 343 huishoudens financieel ondersteund bij het treffen van isolatiemaatregelen. SMART-doelstelling 3: De organisatie, bestuurlijk en ambtelijk, is zich bewust van de noodzaak om te komen tot een duurzame samenleving. Activiteit 3: In 2026 wordt 35% van de inkoop en aanbesteding circulair uitgevraagd, in 2030 75% en in 2035 100%. Het bereiken en in stand houden van een gezonde en veilige fysieke leefomgeving van een goede omgevingskwaliteit, waarbij de landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden worden beschermd en de belevingswaarden en de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving worden versterkt. SMART-doelstelling 1: Het beleid voor de fysieke leefomgeving c.a. in de gemeente wordt integraal geactualiseerd. Activiteit 1a: Een integrale omgevingsvisie voor de hele gemeente wordt vastgesteld.

Activiteit 1b: De beleidscyclus conform de Omgevingswet is ingeregeld en het beleidshuis is opgebouwd. SMART-doelstelling 2: Het beleid voor Dokkum m.b.t. de fysieke leefomgeving c.a. wordt integraal geactualiseerd. Activiteit 2a: Er wordt een Programma Dokkum opgesteld.

502

503

-33-

Nr

504

505

SMART-doelstellingen activiteiten

Activiteit 2b: Er wordt uitvoering gegeven aan het vastgestelde Programma Dokkum. SMART-doelstelling 3: Opgaves in de dorpen worden integraal aangepakt. Activiteit 3a: Er wordt een Programma Kollum opgesteld. Activiteit 3b: Er wordt uitvoering gegeven aan het vastgestelde Programma Kollum. Activiteit 3c: Er wordt een Programma Hallum opgesteld. Activiteit 3d: Er wordt uitvoering gegeven aan het vastgestelde Programma Hallum. Activiteit 3e: Voor de dorpen zijn een of meerdere omgevingsprogramma’s opgezet waarmee uitvoering wordt gegeven aan de doelen voor de dorpen uit de omgevingsvisie en de uitvoeringsprojecten zijn geprioriteerd. SMART-doelstelling 4: De ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving is verbeterd en beschermingswaardige landschappelijke en cultuurhistorische structuren, elementen en gebouwen blijven behouden en zijn waar mogelijk versterkt. Activiteit 4a: De maatregelen vanuit het groenstructuur- en biodiversiteitsplan worden uitgevoerd. Activiteit 4b: De landschapsbiografie is via de omgevingsvisie en het omgevingsplan verankerd in het beleid. Activiteit 4c: De kerkenvisie wordt in het 1e kwartaal 2024 vastgesteld. Activiteit 4d: Per kern wordt een dorpsbiografie opgesteld (aansluitend bij de woningbouwopgave en in relatie met dorpenagenda’s programma 2) waarmee het ontstaan van het dorp en de bestaande kwaliteiten in beeld zijn gebracht.

In 2026 is dit voor alle dorpen gerealiseerd. Activiteit 4e: In aanvulling op de technische leidraad inrichting openbare ruimte (het Lior) is in 2024 een Lior voor omgevingskwaliteit vastgesteld waarmee de ruimtelijke kwaliteit en het erfgoed van de openbare ruimte inzichtelijk is en geborgd wordt, en aangegeven is hoe gezondheid en biodiversiteit meegenomen worden in projecten. Activiteit 4f: Er wordt uitvoering gegeven aan de vastgestelde Erfgoednota. Meer toepassen van de uitgangspunten van de circulaire economie. SMART-doelstelling 1: De te verbranden hoeveelheden huishoudelijke afvalstoffen wordt teruggebracht van 136 kg/inwoner/jaar tot 125 kg/inwoner/jaar in 2024. Uiteindelijk willen we geen afval meer hoeven verbranden en/of te storten in 2050. Activiteit 1a: Inwoners worden gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren en om hun afval zo goed mogelijk te scheiden. Uitgangspunt hierbij is dat de inzameling, (na)scheiding en verwerking van huishoudelijk afval is gericht op recycling van goederen, materialen en grondstoffen. Activiteit 1b: Er wordt een gemeentelijk circulair ambachtscentrum gerealiseerd in samenwerking met andere organisaties, instellingen etc. binnen de gemeente waaronder Dokwurk, kringloopwinkels en milieustraten. Doel is het zo hoogwaardig mogelijk hergebruiken van afgedankte goederen en materialen.

Binnen een circulair ambachtscentrum is ook plaats voor educatie, startups en dagbesteding rondom het thema afval. Doel is om in 2024 de samenwerking te verbreden met meer partijen. De energiearmoede wordt zodanig verminderd dat in 2030 alle inwoners blijvend in hun energiebehoefte kunnen voorzien op basis van een maatschappelijk verantwoord niveau van levensonderhoud. SMART-doelstelling 1: Het percentage huishoudens in energiearmoede is in 2026 zodanig verlaagd, dat we vanuit de top-3 op de lijst van Friese gemeenten met het hoogste percentage zijn gezakt naar een plek buiten de top 10. Activiteit 1: Er wordt uitvoering gegeven aan het plan van aanpak energiearmoede.

Onderwerp beleidsdocumenten Wonen Beleidsvisie wonen Prestatieafspraken Duurzaamheid Energietransitie ANNO Uitvoeringsprogramma 2017-2020 Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Omgevingsvisie (in concept)

-34-

Onderwerp beleidsdocumenten Concept Omgevingsprogramma’s o.a. Dokkum, Klimaat, mobiliteit Binnenstadsvisie Dokkum Beeldkwaliteitsplannen Afval Grondstoffenplan

Verbonden partij Welstandszorg Hûs en Hiem

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing

Stichting monumentenbehoud Omrin

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over de toepassing van de Monumentenwet De FUMO is de Friese vertaling van de landelijk in te stellen Regionale Uitvoeringsdiensten. Doel is kwaliteitsverbetering en verhoging van de efficiency van de uitvoering van wettelijke milieutaken van gemeenten en provincie Het instandhouden en beschermen van de monumenten als bedoeld in de monumentenwet Omrin is de afvalverwerker van de Friese gemeenten. De gemeente is aandeelhouder van Omrin

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar Kg/inwoner % Aantal per 1.000 woningen %

Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit Nieuw gebouwde woningen Demografische druk

Periode

Nederland

2022

Gemeente NoardeastFryslân 166,80

2021

210,00

169,00

2019 2022

23,70 7,30

20,00 9,30

2022

81,00

70,30

174,10

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Vestigingen (van bedrijven) Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit Nieuw gebouwde woningen

Demografische druk

Toelichting Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-65 jaar. Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

Bron LISA

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa. Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.

RWS

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

CBS

Basisregistratie adressen en gebouwen CBS

-35-

Overzicht baten en lasten 2024 Programma 5: Wenjen en Omjouwing Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit

623

-2.091

-1.468

502 Wonen

933

-2.884

-1.951

503 Milieu

1.923

-4.752

-2.829

508 Afvalbeleid en afval inzameling

5.034

-3.843

1.191

Totalen voor mutaties reserves

8.513

-13.570

-5.057

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

785

0

785

9.298

-13.570

-4.272

Geraamd resultaat

-36-

Programma 6: Iepenbiere Romte Waar gaat programma 6 ‘Iepenbiere Romte’ over? Portefeuillehouder(s)

: P. Braaksma & A. J. Soepboer

Inleiding: Het beheer van de openbare ruimte is van oudsher een belangrijke kerntaak van de gemeente. Voor het welbevinden van zowel onze inwoners als andere gebruikers, is het van belang dat er wordt gezorgd voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte. Duurzaamheid is een breed begrip dat ook bij de inrichting en beheer van de openbare ruimte een rol speelt. Zo willen we inzetten om de biodiversiteit in gemeentelijk groen en bermen vergroten. We doen dit onder andere door de biodiversiteitsagenda uit te voeren. Verder willen we waardevolle bomen behouden en in stand houden op particuliere terreinen. We gaan ook kijken naar een duurzamer beheer van verharding in de openbare ruimte. Door omvorming van verharding is een duurzamer beheer mogelijk (bv klinkerpaden omvormen naar betonpaden). Hiervoor gaan we een plan maken en financiële mogelijkheden in kaart brengen. In dit programma wordt ook aandacht besteed aan het onderwerp verkeer en mobiliteit. We zetten ons in voor een veilige, aantrekkelijke, gezonde en duurzame bereikbaarheid van alle mogelijke bestemmingen voor bewoners, ondernemers en gasten van onze gemeente. In grote lijn gaan de doelstellingen over de verkeersstructuur en verkeersveiligheid, faciliteren van duurzame mobiliteit en het verbeteren van leefbaarheid door beperken van verkeersoverlast.

In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is verdere informatie over de openbare ruimte opgenomen. Hoofddoelstelling: Zorgen voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte voor onze inwoners en andere gebruikers.

Nr 601

Hoofddoelstelling: Zorgen voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte voor onze inwoners en andere gebruikers. SMART-doelstellingen activiteiten Realiseren van een duurzame inrichting van de openbare ruimte SMART-doelstelling 1: Vergroten van de biodiversiteit in gemeentelijk en particulier groen o.a. door het biodiversiteitsplan uit te voeren. Activiteit 1a: Uitvoeren van het biodiversiteitsplan Activiteit 1b: Initiatieven vanuit de mienskip actief ondersteunen door middel van deelname aan: Geveltuinactie, Steenbreek en Groenfonds. Activiteit 1c: Uitvoeren Businesscase ecologisch bermbeheer. Activiteit 1d: Bevorderen van kennis over een biodiverse woon- en leefomgeving door een informatieweek te organiseren. Thema Water. Activiteit 1e: Landexoten bestrijding, zoals bestrijding Reuze Berenklauw en Japanse Duizendknoop op een efficiënte manier beheersbaar te houden. Activiteit 1f: Waterexoten bestrijding, zoals bestrijding Grote waternavel en Watertheunisbloem op een efficiënte manier beheersbaar te houden. Activiteit 1g: Mogelijkheden om vruchtdragende bomen aan te planten mee te nemen in het lopende beleid SMART-doelstelling 2: Duurzamer beheer van verharding in de openbare ruimte Activiteit 2: In 2024 uitvoering plan van aanpak voor omvorming van verharding waardoor duurzamer beheer mogelijk is.

-37-

Nr 602

Hoofddoelstelling: Zorgen voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte voor onze inwoners en andere gebruikers. SMART-doelstellingen activiteiten Verkeer/mobiliteit SMART-doelstelling 1: Het creëren van veilige bereikbaarheid Activiteit 1a: Uitvoering gemeentelijk mobiliteitsplan (GMP). Activiteit 1b: Uitwerken mobiliteitsvisie ANNO. Opgave Ee-vallei SMART-doelstelling 2: Bevorderen duurzame mobiliteit. Activiteit 2: Stimuleren van fietsen door het aanbieden van verbeterde fietsinfrastructuur (incl. fietsparkeren). Op basis van ambitie GMP SMART-doelstelling 3: Het verbeteren van de leefbaarheid Activiteit 3a: Uitvoeren maatregelen ten behoeve van autoluwere binnenstad Dokkum. Activiteit 3b: uitvoeren van verkeersmaatregelen in de dorpen ten behoeven van de leefbaarheid. Activiteit 3c: uitvoeren maatregelen uitvoeringsprogramma; verbeteren fietsinfrastructuur en duurzame mobiliteit zoals laadinfrastructuur Activiteit 3d: aanleggen van een rondweg om Wânswert Activiteit 3e: uitdiepen Ferwerterfeart en opwaarderen naar vaarklasse F (verantwoording in programma 4)

Onderwerp beleidsdocumenten Realiseren van een duurzame inrichting van de openbare ruimte Biodiversiteitsplan Gemeente Noardeast-Fryslân (2021) Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP (2021) Nota Kapitaalgoederen (2021) Verkeer/mobiliteit Mobiliteitsvisie (ANNO) Manifest verkeersveiligheid (2015) Verbonden partij GR Dokwurk Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U. A

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Instandhouden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte. Het inkopen van energie en het beheer en onderhoud van openbare verlichting en elektrische laadinfrastructuur.

Overzicht baten en lasten 2024 Programma 6: Iepenbiere Romte Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

351

-407

-56

601 Beheer openbare ruimte

6.003

-24.119

-18.116

603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen

1.081

-5.532

-4.451

614

-708

-94

8.049

-30.767

-22.718

Toevoegingen aan reserves

0

-894

-894

Onttrekkingen aan reserves

1.591

0

1.591

Geraamd resultaat

9.640

-31.661

-22.021

504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit

604 Beheer en onderhoud begraafplaatsen Totalen voor mutaties reserves

-38-

Algemiene dekkingsmiddels Waar gaat ‘Algemiene dekkingsmiddels’ over? Algemiene dekkingsmiddels Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de algemene dekkingsmiddelen in de gemeentelijke begroting apart zichtbaar gemaakt. De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit: •

Lokale heffingen Dit zijn opbrengsten uit de gemeentelijke belastingen en heffingen en de daarmee samenhangende uitvoeringskosten voor de WOZ, de heffing en de invordering.

•

Algemene uitkeringen Dit zijn de van het Rijk ontvangen middelen om gemeentelijke taken uit te voeren. Een deel van dit geld komt uit het Gemeentefonds en wordt uitgekeerd in de vorm van algemene uitkeringen, dit is inclusief de decentralisatie-uitkering “sociaal domein”.

•

Dividend Dit zijn de opbrengsten (dividend) uit de deelnemingen in de BNG.

•

Overige algemene dekkingsmiddelen Dit zijn de overige algemene dekkingsmiddelen waaronder het taakveld treasury en de overige baten en lasten (stelposten).

Mutaties in de reserves Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de mutaties in de algemene- en bestemmingsreserves apart zichtbaar gemaakt in de begroting. De mutaties in de reserves die een relatie hebben met een specifiek programma zijn opgenomen onder het desbetreffende programma, zodat per programma een resultaat voor en na bestemming zichtbaar is. Onder algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien vinden rentetoevoegingen plaats aan de algemene reserve en de reserve bouwgrondexploitatie. Verbonden partij NV Afvalsturing Friesland (Omrin)

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen De gemeente is op twee manieren betrokken bij Omrin, als aandeelhouder en als klant/leverancier van afval. NV Bank Nederlandse Gemeenten De bank behartigt het efficiënte betalingsverkeer van alle gemeenten. NV Kabeltelevisie Noordoost Friesland De aanleg, het beheer, het onderhoud, de instandhouding en de exploitatie van centrale antenne inrichtingen met bijbehorende kabelnetten in de gemeente. Exploitatiemaatschappij Havencomplex Lauwersoog De regionale economische ontwikkeling en de BV werkgelegenheid in de haven. NV Stedin groep Stedin is een netbeheerder die elektriciteits- en gasnetten aanlegt, beheert en toekomstbestendig maakt. Stedin faciliteert de energiemarkt. Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Gemiddelde WOZ waarde Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

Duizend euro In Euro’s

Periode

2022 2021

Gemeente NoardeastFryslân 232,00 759,00

Nederland

317,00 733,00

-39-

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

In Euro’s

2021

Gemeente NoardeastFryslân 843,00

Nederland

810,00

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Gemiddelde WOZ waarde Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Toelichting De gemiddelde WOZ-waarde van woningen. In duizenden euro's Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

Bron CBS COELO

COELO

Overzicht baten en lasten 2024 Algemiene dekkingsmiddels Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

Lokale heffingen

11.005

-539

10.466

Algemene uitkeringen

115.599

-565

115.034

Dividend

511

-34

477

Overige algemene dekkingsmiddelen

205

-745

-541

127.319

-1.882

125.437

Toevoegingen aan reserves

0

-11.850

-11.850

Onttrekkingen aan reserves

12.595

0

12.595

Geraamd resultaat

139.914

-13.732

126.181

Totalen voor mutaties reserves

-40-

Overhead Waar gaat Overhead over? Overhead In het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV wordt onder artikel l, tweede lid onder l de definitie overhead nader geduid. In de toelichting van het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV is de definitie voor overhead van “Vensters voor Bedrijfsvoering” gehanteerd als uitgangspunt voor de definitie van overhead binnen het BBV. De Commissie BBV heeft als taak om duidelijkheid te verschaffen wanneer de toepassing van deze definitie in de praktijk tot vragen leidt. Dit heeft geleid tot een notitie overhead waarin beschreven is wat wel en wat niet onder de overhead valt. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. leidinggevenden primair proces (hiërarchisch); 2. financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie; 3. P&O/ HRM; 4. inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement); 5. interne en externe communicatie m.u.v. klantcommunicatie (KCC); 6. juridische zaken; 7. bestuurszaken en bestuursondersteuning; 8. informatievoorziening en automatisering (ICT); 9. facilitaire zaken en Huisvesting; 10. documentaire Informatie Voorziening (DIV); 11. managementondersteuning primair proces. Samenwerking Dantumadiel De samenwerking met Dantumadiel wordt verantwoord op het taakveld Overhead. Zowel de lasten als ook de baten worden op dit taakveld verantwoord.

Overzicht baten en lasten 2024 Overhead Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

Overhead

2.437

-24.805

-22.368

Geraamd resultaat

2.437

-24.805

-22.368

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Overhead

% van totale lasten

Periode

2024

Gemeente NoardeastFryslân 11,50

Nederland

n.v.t.

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Overhead

Toelichting Overheadkosten: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

Bron Eigen begroting

-41-

Heffing VPB Waar gaat Heffing VPB over? Heffing VPB Voor een zeer groot aantal activiteiten van de gemeente Noardeast-Fryslân geldt dat niet voldaan wordt aan de ondernemingscriteria en dat deze niet belasting- en aangifteplichtig zijn voor de VPB. Er is ofwel sprake van het aanbieden van een “collectief goed” (geen deelname economische verkeer), “normaal vermogensbeheer” of van “structureel verlieslatende activiteiten”. De gemeente doet alleen aangifte voor haar belaste activiteiten in het kader van de verkoop afvalstromen en het grondbedrijf. Op basis van het meerjarenperspectief is het te betalen bedrag aan VPB op het resultaat behaald met de grondexploitaties op korte termijn beperkt. Daarom is ervoor gekozen het te betalen bedrag aan VPB als een PM-post te oormerken en alleen de externe kosten die gemoeid zijn met het verplichte aangifteproces te begroten.

Overzicht baten en lasten 2024 Heffing VPB Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

Heffing VPB

0

-11

-11

Geraamd resultaat

0

-11

-11

-42-

Onvoorzien Waar gaat Onvoorzien over? Onvoorzien Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de gereserveerde middelen voor structureel onvoorzien apart zichtbaar gemaakt in de begroting.

Overzicht baten en lasten 2024 Onvoorzien Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

Onvoorzien

0

-101

-101

Geraamd resultaat

0

-101

-101

-43-

Paragrafen

-44-

Paragraaf lokale heffingen Hieronder treft u een beknopte uiteenzetting aan van de omvang van het huidige pakket aan belastingen en van het beleid met betrekking tot de jaarlijks vast te stellen tarieven en de kwijtschelding van belastingen. Ook zijn de effecten van dat beleid vertaald in de woonlastenontwikkeling voor het jaar 2024 ten opzichte van 2023.

Overzicht belastingen en heffingen Onroerendezaakbelastingen De onroerendezaakbelastingen zijn de belangrijkste gemeentelijke belastingen waarvan de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht kan worden besteed. De hoogte van de aanslagen is zowel afhankelijk van de waarde van een object, zoals die elk jaar wordt bepaald op basis van de Wet waardering onroerende zaken (hierna: Wet WOZ), als van de door de raad vastgestelde tarieven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen tarieven voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. Roerende woon- en bedrijfsruimteheffingen Deze qua omvang bescheiden heffingen, zijn een tegenhanger van de onroerendezaakbelastingen. Het kenmerkende verschil is, zoals de naam van deze belastingen al doet vermoeden, dat zij zich richten op roerende zaken die bestemd zijn om duurzaam ter plaatse te blijven, zoals bedrijfsvaartuigen en woonboten. De hoogte van de heffing is gekoppeld aan de WOZ-waarde van die objecten. Net als de onroerendezaakbelastingen kennen ook deze belastingen drie tarieven. Forensenbelasting De forensenbelasting wordt geheven van een natuurlijke persoon die voor hemzelf of zijn gezin (meer dan) negentig dagen een gemeubileerde woning binnen de gemeente beschikbaar houdt (veelal een tweede woning).

Bijkomende eis is, dat diegene geen hoofdverblijf houdt binnen de gemeente waar de woning is gelegen. De belasting is gekoppeld aan de hoogte van de WOZ-waarde van de woning. Dat is dezelfde waarde als wordt gebruikt voor de onroerendezaakbelastingen. Toeristenbelasting Met ingang van 1 januari 2021 is de toeristenbelasting ingevoerd. De toeristenbelasting is een algemene belasting en daarmee een algemeen dekkingsmiddel. De belasting is gebaseerd op de gedachte dat door personen die binnen de gemeentegrenzen verblijven en niet zijn ingeschreven in het BRP, maar wel gebruik maken van de (algemene) gemeentelijke voorzieningen, een bijdrage leveren aan deze algemene voorzieningen. De belasting moet dan ook worden gezien als een tegemoetkoming in de kosten van de gemeente voor de instandhouding van die voorzieningen. De belasting wordt verschuldigd voor het houden van verblijf met overnachting tegen vergoeding en wordt geheven van degene die verblijf biedt. Deze is dan op grond van regelgeving bevoegd de belasting te verhalen op de persoon of personen die verblijf houden. Reclamebelasting Deze belasting wordt geheven voor het doen van openbare aankondigingen (reclame-uitingen). Het tarief is een vast bedrag per jaar per vestiging. In de praktijk betalen voornamelijk de eigenaar/gebruikers van winkelruimten in het centrum van Dokkum deze belasting.

Vanwege een overeenkomst met Stichting Ondernemersfonds Dokkum, wordt de jaarlijkse opbrengst onder aftrek van perceptiekosten (gemeentelijke kosten om deze belasting te heffen en te innen) uiteindelijk teruggegeven aan de Stichting. De gelden dienen dan te worden aangewend voor diverse promotionele activiteiten gericht op versteviging van de economische positie van de binnenstad van en haar winkelbestand. Parkeerbelastingen Deze belastingen worden geheven voor het parkeren van motorvoertuigen waar dat alleen tegen betaling is toegestaan. En voor de afgifte van een vergunning om op een betaalde plaats te mogen staan zonder de meter in werking te stellen. Het zogenoemde belanghebbende parkeren. De gemeente is vrij om de hoogte van de tarieven te bepalen. Dat geldt niet voor het tarief als niet of niet tijdig voor het parkeren is betaald. In dat geval ontvangt de houder van het kenteken een naheffingsaanslag (“parkeerbon”) waarvan de maximale hoogte wettelijk is vastgesteld. Voor het jaar 2024 is dat maximum € 76,70.

-45-

Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is een zogenaamde bestemmingsheffing. De opbrengst vloeit niet naar de algemene middelen, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en –verwerking van huishoudelijke afvalstoffen. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtschelding volledig worden gedekt uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing (100% kostendekking). In de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Hiermee wordt invulling gegeven aan het principe “de vervuiler betaalt”. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door middel van de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen die op dat stelsel zijn aangesloten. De gemeente heeft naast de zorgplicht voor gemeentelijk afval- en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekking (inclusief kosten van kwijtschelding) wordt gebruikt om de voorzieningen, die dienen voor de uitvoering van genoemde zorgplicht, te bekostigen. Leges Vanaf 1 januari 2024 gaat de nieuwe Omgevingswet in. De Omgevingswet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen en werken. Deze nieuwe wet bundelt en maakt regels eenvoudiger. Met behulp van 1 digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten te starten.

Dit heeft impact op de lege plichtige activiteiten. Onzeker is wat het financiële effect van de nieuwe wet is (dat is met name gelegen in de aantallen). Er zijn wel onderzoeken gedaan, maar het blijven ramingen. Voor elk van de belastingverordeningen waarbij sprake is van kostenverhaal, zoals de hiervoor aangehaalde verordeningen afvalstoffen- en rioolheffing, moet inzichtelijk worden gemaakt, dat de totale geraamde baten van de verordening niet uitgaan boven de totale lasten van de verordening. Deze opbrengstnorm ziet op de verordening in haar totaliteit, maar anders dan in bijvoorbeeld de Verordening rioolheffing of afvalstoffenheffing worden in de Legesverordening heel veel verschillende diensten van een tarief voorzien. Voorbeelden zijn paspoorten, rijbewijzen, huwelijksvoltrekkingen, omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen en drank- en horecavergunningen. De diensten waarvoor leges worden geheven, zijn in de Legesverordening op samenhang geclusterd. • Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening; • Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet; • Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Onder hoofdstuk 1 vallen met name de legestarieven voor diensten van Burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen).

Onder hoofdstuk 2 vallen de legestarieven voor diensten die verleend worden in het kader van de Omgevingswet. Onder hoofdstuk 3 vallen de legestarieven voor diensten die uitsluitend verleend worden aan ondernemers zoals de vergunningen in het kader van de Alcoholwet, de evenementenvergunning en de vergunning voor seksbedrijven. Kruissubsidiëring Binnen hoofdstuk 1 is kruissubsidiëring toegestaan. Zo mag bijvoorbeeld het tarief voor huwelijksvoltrekkingen meer dan kostendekkend worden vastgesteld ter compensatie van een niet kostendekkend tarief voor paspoorten. Ook binnen hoofdstuk 2 is kruissubsidiëring toegestaan en ook tussen hoofdstuk 1 en 2. Niet kostendekkende tarieven voor de diensten die vallen onder hoofdstuk 1 mogen dus gecompenseerd worden door meer dan kostendekkende tarieven voor de omgevingsvergunning uit hoofdstuk 2. Op grond van de Europese Dienstenrichtlijn is binnen hoofdstuk 3 kruissubsidiëring niet toegestaan. Voor elk van de tarieven van die Titel geldt de norm van maximaal 100% kostendekking. Kostendekking (ANG-model) Met ingang van het jaar 2021 is besloten om voor hoofdstuk 1 tot en met 2 van de legesverordening de tarieven op een zodanig niveau vast te stellen dat (al dan niet met gebruikmaking van kruissubsidiering) ernaar wordt gestreefd dat 100% van de lasten wordt verhaald.

Dit wordt niet voor hoofdstuk 3 toegepast omdat de effecten daarvan te veel op maatschappelijke en economische weerstand stuitten. Uitgangspunt voor de berekening van de lasten is het zogenoemde ANG-model. Ook voor het jaar 2024 is dat model leidend voor de in aanmerking te nemen geraamde lasten per hoofdstuk. Gezien de invoering van

-46-

de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging wordt gewerkt met voorlopige aannames. De aanpassing van wet- en regelgeving zorgt ook voor een verschuiving in de te maken kosten ten aanzien van vergunningen, maar ook in de mogelijkheid om leges te innen. Liggelden woonschepen en bedrijfsvaartuigen Ofschoon de groep van belastingplichtigen in belangrijke mate dezelfde is als die voor de roerende woon- en bedrijfsruimteheffing, dient deze heffing toch een ander doel. De roerende woon- en bedrijfsruimte is een echte belasting zoals de onroerendezaakbelastingen. Daarmee zijn de middelen van die belasting vrij aanwendbaar. De heffing liggelden woonschepen en bedrijfsvaartuigen is daarentegen een retributie, die dient tot verhaal van gemeentelijke kosten voor de instandhouding van ligplaatsen. De houder van de ligplaatsvergunning is belastingplichtig en betaalt per jaar een in de belastingverordening opgenomen vast bedrag. Bruggelden Onder de naam “bruggelden” wordt een recht geheven voor het door de gemeente openen en geopend houden van een brug voor het doorlaten van een vaartuig. Het gaat daarbij om een drietal in de belastingverordening nader aangeduide bruggen over de Dokkumer Ee. Afhankelijk van welke brug men passeert, variëren de tarieven per passage.

Lig- en staangeld pleziervaartuigen/campers Op grond van deze belastingverordening worden rechten geheven van houders van pleziervaartuigen en campers die gebruik maken van respectievelijk lig- en standplaatsen die bij de gemeente in beheer en onderhoud zijn. De heffing ziet hoofdzakelijk op passanten. Voor zover zij tevens nachtverblijf houden tegen vergoeding is ook toeristenbelasting verschuldigd. De hoogte van de heffing voor liggelden is afhankelijk van de lengte van het schip en de duur van het verblijf. Voor Campers wordt steeds een vast bedrag per dag per standplaats in rekening gebracht. Rioolaansluitrecht Nog slechts zelden worden op fiscale wijze de kosten verhaald voor het aansluiten van bestaande panden op het gemeentelijke rioolnet. In die sporadische gevallen voorziet de verordening rioolaansluitrecht in een eenmalige heffing. De belasting wordt geheven van de aanvrager van de dienst. Lijkbezorgingsrechten Op basis van deze belastingverordening worden rechten geheven voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen en de daarmee samenhangende diensten. Zowel het gebruik als de aard van de af te nemen diensten kennen veel verschijningsvormen, die in de bij de verordening behorende tarieventabel met naam en toenaam limitatief zijn genoemd.

Tarieven- en kwijtscheldingsbeleid Tarievenbeleid - Voor zover geen ander beleid of andere overwegingen gelden, worden de tarieven van de belastingen, heffingen en rechten verhoogd met de stijging van het consumentenprijsindexcijfer. Voor het jaar 2024 is daarbij uitgegaan van een inflatiepercentage van 3,2 %, gebaseerd op de geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP) van het Centraal Planbureau. - Voor de afvalstoffen- en rioolheffing wordt een kostendekking aangehouden van 100%. Dit resulteert in een daling van de tarieven voor de afvalstoffenheffing met 7,18%. Het tarief voor de rioolheffing blijft gelijk. - Voor de toeristen- en parkeerbelastingen geldt, dat zij dienen als instrumentarium en daarmee als onderdeel van een veel meer omvattend beleid over toerisme en de bereikbaarheid van winkelkernen. De tariefontwikkelingen van die belastingen zijn dan ook zelden autonoom, maar vaak gekoppeld aan de gewenste richting op genoemde beleidsterreinen. In onderhavig jaar is er geen tariefstijging aangehouden. - De inwerkingtreding van de Omgevingswet en de hiermee gepaarde overwegingen en eventuele onzekerheden leiden ertoe dat voor het jaar 2024 geen sprake is van 100% kostendekkendheid (uit voorzichtigheidsprincipe). Voor de leges is aansluiting gezocht bij het ANG-model waarbij vooralsnog een minderopbrengst is ingeschat als gevolg van de invoering van de Omgevingswet.

Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat activiteiten vervallen waarover nu nog leges geheven worden. Ook zijn er minder vergunningplichten.

-47-

-

In 2024 is het tarief voor de reclamebelasting in overleg met de Stichting vastgesteld op € 492 (2023: € 478).

Kwijtscheldingsbeleid Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente een deel van zijn burgers de mogelijkheid om voor een lagere belastingaanslag in aanmerking te komen. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. De criteria waaraan kwijtscheldingsverzoeken getoetst worden, zijn op rijksniveau vastgesteld. Wel mogen gemeenten zelf bepalen van welke belastingen zij kwijtschelding verlenen en welk deel van de belastingaanslag wordt kwijtgescholden. De aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing komen in principe voor kwijtschelding in aanmerking. De gemeente Noardeast-Fryslân maakt gebruik van de ruimst mogelijke normen voor kwijtschelding, te weten de 100% bijstandsnorm en 100% AOW-norm. Dit geldt tevens voor de vermogenstoets, waarbij ook de ruimst mogelijke extra vermogensvrijstelling gehanteerd wordt. Het totaalbedrag aan te verlenen kwijtscheldingen wordt geraamd op € 500.000. Dit totaalbedrag is nagenoeg gelijk toe te kennen aan de afvalstoffenheffing en ook rioolheffing.

Tarieven 2024 Belasting soort OZB-eigenaar woningen1) OZB-eigenaar niet-woning OZB-gebruiker niet-woning RWBR-eigenaar woning RWBR-eigenaar niet-woning RWBR-gebruiker niet woning Forensenbelasting Reclamebelasting Precariobelasting kabels en leidingen Parkeerbelastingen Leges Toeristenbelasting Baatbelasting Rioolheffing Woning Niet-woning Grootverbruikers Percelen zonder aansluiting op waterleidingnet Afvalstoffenheffing Éénpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden Bruggelden Altenabrêge: ➢ Per vaartuig ➢ Per abonnement Bruggen Dokkumer Ee ➢ Per vaartuig Liggeld woonschepen en bedrijfsvaartuigen Lig- en staangeld pleziervaartuigen/campers Rioolaansluitrecht Lijkbezorgingsrechten

Tarief 2023 0,1200% 0,2603% 0,1989% 0,1806% 0,2638% 0,1991% 0,5390% € 478,00 € 0,00 div. div. € 1,50 0

Tarief 2024 0,1179% 0,2686% 0,2048% 0,1179% 0,2686% 0,2048% 0,5562% € 492,00 € 0,00 div. div. € 1,50 0

% -1,75% 3,2% 3,2% -34,72% 1,82% 2,86% 3,20% 2,93% 0,00%

€ 240,21 € 240,21 € 21,21 € 47,59

€ 240,21 € 240,21 € 21,21 € 47,59

0% 0% 0% 0%

€ 195,35 € 277,54

€ 181,32 € 257,61

-7,18% -7,18%

€ 5,10 € 58,20

€ 5,25 € 60,05

3,20% 3,20%

1,78 div. div. € 1.073,00 div.

1,85 div. div. € 1.107,35 div.

3,20%

0% 0

3,20%

-48-

Belastingopbrengsten 2024 Opbrengsten belastingen (bedragen x 1.000 euro) Belasting soort OZB-eigenaar woningen OZB-eigenaar niet-woning OZB-gebruiker RWBR Forensenbelasting Toeristenbelasting Parkeerbelastingen Baatbelasting Reclamebelasting Precariobelasting kabels en leidingen Afvalstoffenheffing Rioolheffing Liggeld woonschepen en bedrijfsvaartuigen Lig- en staangeld pleziervaartuigen/campers Bruggelden Leges Lijkbezorgingsrechten Totaal

Verwachte opbrengst 2023 6.441 2.329 1.426 2 256 560 253 0 89 0

Begroting 2024

Mutatie

6.834 2.474 1.499 2 223 583 341 0 89 0

393 145 73 0 -33 23 88

4.929 4.919 4

4.598 5.043 4

-331 124 0

6

6

0

93 1.936 487 23.730

93 1.693 482 23.964

0 - 243 -5 234

0 0

Kostendekking afvalstoffenheffing, rioolheffing, leges en rechten lijkbezorging Afvalstoffenheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking afvalstoffen LASTEN: Exploitatielasten afvalstoffen Straatreiniging Heffings en inningskosten Overhead Compensabele BTW Kwijtscheldingen Kapitaallasten Totale lasten BATEN: Afvalstoffenheffing Dividend Verpakkingen/matrassen/prullenbakken Verlaging afvalstoffenheffing Voorgestelde tariefstijging Totale baten Dekkingspercentage

Taakveld

Begroting 2024

7.3 Afval 7.3 Afval 0.64 Belastingen overig 0.4 Overhead n.v.t. 6.3 Inkomensregelingen 7.3 Afval

3.582 89 6 456 520 250 160 5.064

7.3 Afval 0.5 Treasury 7.3 Afval 7.3 Afval 7.3 Afval

4.954 30 150 -356 -7,18% 5.064 100%

-49-

Rioolheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking riolering LASTEN: Exploitatielasten riolering Straatreiniging Heffings- en inningskosten Overhead Compensabele BTW Kwijtscheldingen Kapitaallasten Dotatie aan Voorziening GRP Dotatie aan Voorziening Groot onderhoud Riolering Totale lasten BATEN: Rioolheffing Overige baten Onttrekking aan voorziening Voorgestelde tariefstijging Totale baten

Taakveld

Begroting 2024

7.2 Riolering 7.2 Riolering 7.2 Riolering 0.4 Overhead n.v.t. 6.3 Inkomensregelingen 7.2 Riolering 7.2 Riolering 7.2 Riolering

2.221 89 6 478 557 250 1.656 5.257

7.2 Riolering 7.2 Riolering 7.2 Riolering 7.2 Riolering

5.143 14 100 0% 5.257

Dekkingspercentage

100%

Lijkbezorgingsrechten (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking lijkbezorgingsrechten LASTEN: Exploitatielasten begraafplaatsen Overhead Kapitaallasten Totale lasten BATEN Begraaftarieven Overige baten Totale baten

Taakveld

Begroting 2024

7.5 Begraafplaatsen 0.4 Overhead 7.5 Begraafplaatsen

718 149 36 903

7.5 Begraafplaatsen 7.5 Begraafplaatsen

482 132 614

Dekkingspercentage

68%

Leges (bedragen x 1.000 euro)

Titel 1 Algemene Dienstverlening Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/ omgevingsvergunning Totaal Titel 1 en 2 Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese Dienstenrichtlijnen Totaal Legesverordening

Begrote opbrengsten 2024 818 * 833

Toegerekende kosten 786 * 1.033

Kostendekking

1.651 42

1.819 83

91% 50%

1.693

1.902

104% 81%

*op basis van een eerste kostenraming zijn de kosten en opbrengsten begroot. Bij de voorlopige aanname zijn de uitgangspunten van de opbrengsten van de eerste berekeningen aangehouden. Dat betekent dat ca.

-50-

24% minder opbrengsten ten opzichte van de kosten. De leges worden nader gespecificeerd bij het aanbieden van de nieuwe legesverordening aan de raad.

Woonlastenontwikkeling een- en meerpersoonshuishoudens 2023 – 2024 Woonlasten eigenaar-bewoner Gemiddelde woonlasten eigenaarbewoner Onroerendezaakbelastingen eigenaar1) Afvalstoffenheffing Rioolheffing2) Totaal

Eenpersoonshuishouden Meerpersoons huishouden 2024 2024 306,54 306,54 181,32 257,61 240,21 240,21 728,07 804,36

Gemiddelde woonlasten 2023 Afname lokale lastendruk 1) 2)

730,18 0,27%

814,38 1,23%

Voor het jaar 2024 is voor de berekening van de woonlasten een gemiddelde WOZ-woningwaarde aangehouden van € 260.000 Rioolheffing voor meerpersoonshuishoudens gebaseerd op een waterverbruik van 135 m3 per jaar en voor éénpersoonshuishoudens op 46 m3 per jaar.

Woonlasten huurder Gemiddelde woonlasten huurder

Eenpersoonshuishouden 2023

Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal

181,32 240,21 421,53

Meerpersoons huishouden 2023 257,61 240,21 497,82

Gemiddelde woonlasten 2023 Afname lokale lastendruk

440,36

524,56

4,32%

5,15%

Vergelijking woonlasten op basis van Atlas van de lokale belastingen Elk jaar publiceert het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) een onafhankelijk onderzoeksinstituut verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, de zogenoemde Atlas van de lokale belastingen. Dat Atlas geeft jaarlijks een overzicht van de heffingen van gemeenten, provincies en waterschappen, waaraan wij voor het jaar 2023 de onderstaande tabellen hebben ontleend. In die tabellen worden de gemiddelde woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder weergegeven, en ook de provinciale en landelijke rangorde voor wat betreft de meerpersoonshuishoudens. In het verlengde daarvan hebben wij, zowel in relatieve als absolute zin, de afwijkingen ten opzichte van het Friese gemiddelde weergegeven. Let wel: het gaat hierbij om de cijfers 2023. De cijfers 2024 zijn uiteraard pas in de loop van volgend jaar beschikbaar. Woonlasten 2023 eigenaar – bewoner Gemeente

Noardeast-Fryslân Gemiddelde in Friesland Verhouding t.o.v. Fries gemiddelde In procenten In euro’s

Eenpersoons

Meerpersoons

813 760

895 868

Eenpersoons 7% 53

Meerpersoons 3% 27

Rangorde Provinciaal meerpersoons 11

Rangorde Landelijk meerpersoons 125

-51-

De provinciale rangorde is in 2023 in vergelijk met 2022 iets gewijzigd. Van de 18 gemeenten binnen de provincie staat Noardeast-Frylân op plek 11 (was 10). Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Ameland) en nummer 18 de hoogste (Achtkarspelen). Woonlasten 2022 huurder Gemeente

Noardeast-Fryslân Gemiddelde in Friesland Verhouding t.o.v. Fries gemiddelde In procenten In euro’s

Eenpersoons

Meerpersoons

436 330

518 443

Eenpersoons 32% 106

Meerpersoons 17% 75

Rangorde Provinciaal meerpersoons 16

Rangorde Landelijk meerpersoons 289

Ook voor de huurder met een meerpersoonshuishouden geldt, dat de provinciale positie in 2023 ten opzichte van 2022 iets is gewijzigd. Van plek 16 naar 15. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Weststellingwerf) en nummer 18 de hoogste (Waadhoeke). De landelijk positie is wel verbeterd. Daar is de gemeente in de rangorde van “goedkoopste” gemeenten gestegen van plek 289 naar plek 252. De relatieve verschillen ten opzichte van het Friese gemiddelde worden steeds kleiner. De gemeente groeit langzaam naar het Friese gemiddelde toe.

-52-

Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing De Gemeente Noardeast-Fryslan acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is het weerstandsvermogen berekend.

Risicoprofiel Om de risico's van de gemeente in kaart te brengen is een risico-inventarisatie uitgevoerd in samenwerking met de betrokken medewerkers uit de organisatie. Hierbij is gebruik gemaakt van het softwareprogramma NARIS waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Uit de inventarisatie zijn 49 risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht wordt de top 10 van deze risico’s gepresenteerd die de hoogste bijdrage leveren aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Deze top 10 risico’s bepalen gezamenlijk voor 80% het noodzakelijke weerstandsvermogen. Met deze risico-inventarisatie hebben wij een eerste stap gezet in het beschrijven van risico’s. Het geeft meer inzicht in de aanwezige risico’s en stelt organisatie en bestuur in staat beter te sturen op de beheersing van risico’s en te bepalen welk weerstandsvermogen nodig is om financiële schade voortkomend uit risico’s te ondervangen. Wij zijn van plan de komende jaren het inzicht in risico’s en de sturing en beheersing van de risico’s verder te ontwikkelen. In tabel 1 treft u een overzicht aan van de top-10 risico’s van de gemeente Noardeast-Fryslân. Tabel 1: belangrijkste financiële risico’s Risico- Risico nummer R300 Juridische procedures precariobelasting. R173 Toename van het aantal jeugdvoorzieningen door meer aanvragen dan verwacht.

R32

R301

R62

Gevolgen

Kans

Financieel gevolg Invloed

Financieel -

30%

max.€ 3.891.134

27.22%

Financieel - Er komt een 35% overschrijding op de begrote budgetten. Deze overschrijding is afhankelijk van de zorgvraag en varieert per zwaarte van de zorgindicatie. Faillissement van MFC Financieel - Garantstelling 70% Burdaard - Het Spectrum. van €1,2 miljoen. Afboeken boekwaarde op maatschappelijk vastgoed en treffen alternatieve voorzieningen. De getaxeerde verkoopwaarde is 500.000 euro (eind 2021). Energietoeslag gebruik regeling Financieel 50% ligt hoger dan vergoeding Rijk. O.b.v. toelichting minister aan TK onduidelijk en onzeker of en in hoeverre volledige compensatie. Sud Ie: overschrijding budget Financieel 30% programma.

max.€ 1.750.000

14.23%

max.€ 1.000.000

10.85%

max.€ 1.500.000

9.31%

max.€ 2.040.000

7.09%

-53-

Risico- Risico Gevolgen Kans nummer R162 Prijsstijging van uit te besteden Financieel - Toenemende 70% werk. Vertraging in leveringen. kosten bij onderhoud, Prijsstijging inkoop vervanging en nieuwe bouwmateriaal. projecten. R155 De munitiestortplaats op de Financieel - In de begroting 3% Engelsmanplaat moet worden is geen rekening gehouden gesaneerd en het Rijk houdt de met mogelijke gemeente daarvoor saneringskosten van verantwoordelijk. munitiestortplaats Engelsmanplaat. R107 Extreem hoog ziekteverzuim Financieel - Er moet meer 50% van het gemeentelijke personeel van derden personeel. worden ingehuurd. R229 Het Subsidiebureau voor de Financieel - Een 30% versnellingsagenda maakt een bezwaarschift kan ertoe (procedurele) inschattingsfout leiden dat de bij de beoordeling van een aangevraagde middelen ingediende subsidieaanvraag, toch moeten worden waardoor door de Regioboard toegekend. Het niet goed en het college van Noardeast- hanteren van de regels Fryslan een foutieve (bijv. voor steunverlening) subsidietoekenning plaatsvindt. kunnen ertoe leiden dat subsidie moet worden teruggevorderd. R214 Het budgethouderschap en de Financieel - Overschrijding 30% sturing & control op de van budgetten. bewaking van budgetten is niet optimaal.