Bijlage 1 - Plan van aanpak CDOKE

PLAN VAN AANPAK CDOKE-MIDDELEN

VERSNELLING VAN DE ENERGIETRANSITIE In maart jl. verscheen het voorlopig laatste IPCC-rapport, het rapport van internationale klimaatwetenschappers over de stand van zaken rond klimaatverandering. De belangrijkste conclusie is tweeledig. Enerzijds dat het huidige beleid onvoldoende is om klimaatverandering tegen te gaan. Maar anderzijds dat met intensiever beleid het beperken van de opwarming tot in ieder geval 2 graden nog zeker in beeld is. Onderstaande grafiek schetst deze conclusies: we doen nog te weinig, maar de klimaatdoelen zijn nog haalbaar.

Bron: NOS (aantal gigatonnen CO2 per jaartal) Aanvullend beleid is dus nodig. Zo ook op het gebied van de energietransitie. Gemeenten hebben een belangrijke rol in deze opgave. Zo hebben gemeenten de regierol in de opgave aardgasvrij en zijn we betrokken in de Regionale Energiestrategieën om meer duurzame elektriciteit op te wekken. Maar parallel daaraan spelen nog veel meer onderwerpen en deelprojecten. Energietransitie in Noardeast-Fryslân Ook in Noardeast-Fryslân gebeurt er veel op het gebied van de energietransitie. In 2021 is het ‘Plan van aanpak energietransitie’ vastgesteld, waarmee verschillende thema’s zijn geformaliseerd onder één paraplu. Denk bijvoorbeeld aan de warmtetransitie, maatschappelijk vastgoed, duurzame gassen en communicatie/participatie. Aan een heel aantal van deze onderwerpen is uitvoering gegeven in de afgelopen jaren. Echter, de capaciteit ontbrak om uitvoering te gegeven aan al het vastgestelde beleid. Daar komt bij dat met de energiecrisis van afgelopen jaar, de energietransitie extra urgentie heeft gekregen. Ook in uw raad werd deze urgentie gevoeld. In de motie ‘Noodplan energietransitie’ (2022-100443) riep u op tot versnelling van het plan van aanpak energietransitie, vanwege de hoge energieprijzen.

De VNG stelde bij het vaststellen van het nationale Klimaatakkoord al een belangrijke voorwaarde, namelijk dat gemeenten meer capaciteit nodig hadden voor de uitvoering van het akkoord. Vier jaar later geeft het Rijk dan eindelijk gehoor aan deze oproep via de CDOKE-regeling. Deze regeling is daarmee een belangrijke stap in de versnelling van de energietransitie.

WAT IS DE CDOKE? De tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) is een regeling die ondersteunt bij de uitvoering van klimaat- en energiebeleid. Met de budgetten die wij als gemeente ontvangen kunnen nieuwe collega’s worden aangenomen of ingehuurd, zodat we invulling kunnen geven aan de opgaven die voor ons liggen. Voorwaarden Onder klimaat- en energiebeleid valt hier alleen het beleid dat bijdraagt aan de doelen uit de Klimaatwet. De middelen kunnen alleen worden benut voor klimaatmitigatie, oftewel opgaven die direct bijdragen aan de vermindering van CO2-uitstoot. De uitkering kan niet worden ingezet op bijvoorbeeld klimaatadaptatie, circulariteit, biodiversiteit of het verminderen van de uitstoot van stikstof of fijnstof1. Minimaal 90% van de gelden uit de uitkering moeten worden besteed aan zogeheten apparaatskosten. Deze zijn bijvoorbeeld: • Salarissen en sociale lasten voor ambtelijk personeel, inclusief ondersteunende taken; • Kosten voor ingeleend personeel; • Overige goederen en diensten (denk aan het afnemen van technisch- of beleidsonderzoek, een onderzoeksopdracht, het inhuren van een omgevingsdienst, het afnemen van juridische dienstverlening, etc). Maximaal 10% van de uitkering mag worden gebruikt voor overige kosten, zoals materiële middelen en goederen.

Beschikbare budgetten De gemeente heeft onlangs een aanvraag voor de CDOKE gedaan. In eerste instantie is het budget alleen voor de jaren 2023-2025. Het Rijk werkt momenteel namelijk nog aan een regeling voor na 2025. Zie hiervoor in de bijlage de brief van de minister voor Klimaat en Energie, die aan ons als gemeente is gestuurd. Tot 2030 is in totaal 5,38 miljoen euro gereserveerd voor uitvoeringskosten van gemeenten en provincies. De verdeling per gemeente na het jaar 2025 is echter nog niet bekend. Het Rijk heeft wel aangegeven dat deze middelen minimaal even hoog zullen zijn als de middelen van 2023-2025. En ook na 2030 is het zeer onwaarschijnlijk dat deze financiering vanuit het Rijk zal stoppen. Voor de komende jaren zijn de volgende budgetten beschikbaar: • € 873.639 in 2023 • € 881.564 in 2024 • € 889.489 in 2025 Het budget voor 2023 is reeds uitgekeerd in mei jl. De resterende budgetten ontvangen wij in januari 2024 en januari 2025. De middelen kunnen met een uitloop van twee jaar worden uitgegeven. Dus de middelen van 2023 kunnen bijvoorbeeld ook nog worden ingezet in de jaren 2024 en 2025. Prioritering Hoewel de budgetten fors lijken, moeten we alsnog prioriteren in de verschillende opgaven. In deze prioritering nemen we u als raad graag mee.

In het vervolg beschrijven we welke onderwerpen spelen en in hoeverre aanvullende capaciteit nodig is om daar invulling aan te geven.

ONDERWERPEN EN THEMA’S Zoals in de raadsbrief van april jl. (2023-073713) beschreven, speelt er van alles op het gebied van de energietransitie. Het is inherent aan een transitie dat nieuwe projecten continu oppoppen en dat prioriteiten verschuiven. Echter, er spelen ook grotere thema’s, waarvan we met zekerheid weten dat deze over een aantal jaren nog prioritair zijn. Voor dit soort opgaven is personeel nodig, die we vanuit de CDOKE-middelen willen dekken.

1 De genoemde opgaven vallen niet onder de CDOKE-regeling, maar worden conform het amendement

‘Klimaatplan’ (Z330425-2021) verwerkt in een separaat plan. Hiertoe ontvangt u in de perspectiefnota een voorstel voor financiering.

Warmtetransitie Eind 2021 heeft u als raad het startschot van de warmtetransitie gegeven in de vorm van de Transitievisie Warmte. In dit visiedocument is op hooflijnen beschreven welke alternatieven voor aardgas mogelijk zijn in onze gemeente en in welke dorpen of wijken we willen starten. In de visie is vastgelegd dat we jaarlijks starten met twee nieuwe Wijkuitvoeringsplannen. In een dergelijk plan brengen we in kaart hoe het dorp of de wijk aardgasvrij kan worden gemaakt. Wijkuitvoeringsplannen zijn processen van jaren. Dat betekent dat de capaciteit elk jaar moet groeien om te kunnen starten in nieuwe dorpen of wijken. Daarnaast moet de Transitievisie Warmte ook iedere 4 jaar / iedere raadsperiode worden herijkt. Het eerstvolgende moment zal dus eind 2025 zijn. Daarvoor is ook capaciteit nodig. Daarnaast heeft de gemeente in mei jl. een aanvraag gedaan voor het Nationaal Isolatieprogramma. Hiermee ontvangt Noardeast-Fryslân voor 2023 en 2024 in totaal € 1.376.780 voor het isoleren van koopwoningen met een slecht energielabel en een WOZ-waarde lager dan het gemeentelijke gemiddelde van € 266.000. Momenteel wordt gewerkt aan een subsidieregeling. Het coördineren van deze regeling vergt ambtelijke inzet. Energiearmoede In december jl. heeft u het ‘Plan van aanpak energiearmoede’ vastgesteld.

Momenteel wordt er uitvoering gegeven aan de drie verschillende sporen: subsidie isolatiemaatregelen, kleine energiebesparende maatregelen en de witgoedwissel. Omdat de aanpak zich in uitvoering bevindt, vergt het coördineren momenteel minder inzet dan in 2022. Los van het coördineren van de aanpak is er ook personele inzet nodig op de verschillende sporen. Denk bijvoorbeeld aan de energiecoaches. Ook is er personele inzet nodig op de twee Ljochtbussen, maar daar wordt via de perspectiefnota separaat budget voor aangevraagd. Energieadviseurs Steeds meer huishoudens zijn bezig met het verduurzamen van hun woning. Bijna geen woning is hetzelfde, zeker in onze gemeente, en vergt daarom een andere aanpak. Om onze bewoners een advies op maat de geven, bieden wij al enige tijd een gratis energieadviseur aan huis aan. Dit zijn ZZP’ers, die door de gemeente worden ingehuurd. Zeker met de komst van het Nationaal Isolatieprogramma verwachten wij dat aanvragen gaan oplopen. We stellen voor om deze extra ruimte te dekken vanuit de CDOKE-middelen. Maatschappelijk vastgoed In het ‘Plan van aanpak energietransitie’ is vastgelegd dat er een startnotitie zou worden opgesteld voor het maatschappelijk vastgoed. Vanuit de startnotitie moet vervolgens een aanpak worden ontwikkeld en uitgevoerd. De kerngedachte is dat we van object-gedreven sturing naar portefeuillegedreven sturing moeten.

Vooralsnog is de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed te incidenteel, namelijk bij onderhoud van de gebouwen. De aanpak ‘verduurzamen maatschappelijk vastgoed’ moet ertoe leiden dat duurzaamheid een sturend element wordt in het portefeuillebeheer. Hierbij volgen we de routekaart van de VNG. Aanvullende capaciteit vanuit de CDOKE is noodzakelijk om invulling te geven aan deze opgave. Energiemonitoring en -inkoop Ook wij als gemeente verbruiken veel energie. Niet alleen de eigen gebouwen, maar ook sporthallen, straatverlichting, etc. Op dit moment is onvoldoende inzicht in ons verbruik, met name in de verduurzaming daarvan. Monitoring van ons eigen gebruik is daarom gewenst. Daarnaast kopen wij onze energie in via de OVEF. Ook daar is momenteel onvoldoende sturing op. Vanuit de CDOKE kan personeel gefinancierd worden die zowel de monitoring als de inkoop van onze energie oppakt.

Benodigd personeel per thema In deze aanpak worden de exacte functies, functieschalen en fte’s nog niet uitgewerkt. We vragen u als raad alleen om het totale CDOKE-budget vrij te maken voor personele uitbreiding voor de energietransitie. Op die manier is het budget beschikbaar voor het college om later in een separaat voorstel de exacte functies uit te werken. Wij beschrijven hier alleen globaal de functies die wij denken nodig te hebben, zodat u kunt sturen op de thema’s.

Programmaleider energietransitie Voor het coördineren van het gehele plan van aanpak energietransitie is een programmaleider noodzakelijk. Enerzijds om de samenhang tussen de verschillende opgaven te bewaken en anderzijds om bestuurlijk prioritaire opgaven op te pakken. Denk bijvoorbeeld aan opgaven als groengas, masterplan Hallum en het zonnepark Munnekezijl. Projectleiders warmtetransitie Per jaar worden twee nieuwe Wijkuitvoeringsplannen opgestart. Voor het begeleiden van de Wijkuitvoeringsplannen zijn projectleiders nodig. Eén van de projectleiders kan dan ook de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma begeleiden. Naast de functie van projectleiders is ook beleidsondersteunende capaciteit nodig, maar dat kan worden gedekt uit bestaande capaciteit. Projectleider maatschappelijk vastgoed Voor het opstellen van een startnotitie en het uitvoering geven aan een aanpak ‘verduurzaming maatschappelijk vastgoed’ is een projectleider gewenst. Met name ook om de verbanden te leggen tussen de Eenheden Romtelik Belied en Plannen, Mienskip en Behear en Belied. Het vinden van personeel voor deze opgave geniet veel prioriteit, aangezien de startnotitie in november moet worden aangeboden aan de gemeenteraad. Projectleider energiearmoede Door u als raad is in 2022 budget vrijgemaakt voor een tijdelijke projectleider energiearmoede.

Zoals gezegd is de aanpak energiearmoede momenteel in uitvoering en is er geen volledige fte noodzakelijk. Voor het continueren van deze functie is aanvullende capaciteit nodig. Energiecoach Momenteel heeft Noardeast-Fryslân twee energiecoaches ingehuurd tot en met eind 2023. Op dit moment zijn de energiecoaches erg druk met alle afspraken, zeker omdat zij actief zijn in de uitvoering van de witgoedwissel. Bovendien verwachten we tegen het najaar met de koudere temperaturen weer een piek in nieuwe aanmeldingen voor het reguliere coachingsgesprek. Dit was namelijk in 2022 ook het geval. Vanuit deze aanpak beogen we de inzet van Energiecoaches te continueren. Energieadviseurs Voor gratis energieadvies op maat huurt de gemeente ZZP’ers in. Voor 2023 kan dit nog uit bestaand budget. Vanaf 2024 verwachten we jaarlijks 500 energieadviezen uit te voeren. De inzet van deze energieadviseurs willen we financieren uit de CDOKE-regeling. Financieel adviseur Met de budgetten die we voor energietransitie ontvangen is er in groeiende mate behoefte aan financieel overzicht. Denk bijvoorbeeld aan de middelen voor energiearmoede, het Nationaal Isolatieprogramma en deze CDOKE-middelen. Daarom beogen wij middels het CDOKE-budget extra ondersteund te worden door een financieel adviseur.

Beleidsondersteunend medewerker energiemonitoring en -inkoop Voor het monitoren en de inkoop van de eigen energie is een beleidsondersteunend medewerker nodig. Dit kan deels vanuit de CDOKE-middelen, maar er is ook budget beschikbaar vanuit de afdeling Iepenbiere Romte, die voor uitvoering van het Klimaatakkoord eerder al budget ontvingen. Onderzoekskosten Naast de inzet van personeel worden ook kosten gemaakt voor onderzoek. Dit is met name het geval voor de warmtetransitie. In de Wijkuitvoeringsplannen is technische kennis nodig voor het onderzoeken naar alternatieven voor aardgas. Deze specialistische kennis moet worden ingehuurd bij een technisch bureau. Vanuit de begroting voor 2022 en 2023 heeft u hier voor de komende jaren al budget vrijgemaakt. Hiervan worden Anjum en Dokkum Fûgellân momenteel gefinancierd. En aanvullend kunnen nog drie nieuwe Wijkuitvoeringsplannen worden gefinancierd. Daarmee kan vanuit reeds bestaand budget de komende jaren het onderzoek voor de Wijkuitvoeringsplannen worden opgepakt. Het CDOKE-budget is daar voorlopig niet voor nodig. Parallel daaraan zijn er echter ook andere thema’s die onderzoek vergen. Denk bijvoorbeeld aan het opstellen van het Masterplan Hallum. Daarnaast is er vanuit het CDOKE-budget geen concreet budget voor duurzame mobiliteit gereserveerd, omdat daar nog geen concrete opdrachten voor zijn. De

kaders daarvoor worden nog geschept vanuit het Klimaatplan. Als daar opdrachten uit voortkomen, dan kunnen de CDOKE-middelen worden ingezet voor onderzoek naar duurzame mobiliteit. En ook de komende jaren zullen nu nog onbekend projecten opdoemen die later ook onderzoek vergen. Om die reden benutten we de CDOKE-middelen daar graag voor.