Bijlage 1 - Omgevingsplan ‘Dokkum - De Houtkolk Fase 2’
Tekst van het document
Daarbinnen ontwaart men twee, naast elkaar staande kerken waarvan de noordelijke aanzienlijker schijnt dan de zuidelijke en bovendien een dwarsschip bezit. De Bonifatiusabdij heeft ernstig gelegen onder de 'Waalse Furie'. De Prinsgezinde burgers slaagden er met een 30-tal soldaten niet in het bouwwerk te veroveren nadat zich hierin Spaanse bezetters alsmede Koningsgezinde burgers hadden verschanst. Nadat men het eerst met een beschieting had geprobeerd, werd besloten de toren in brand te steken. In 1580 werd het klooster geplunderd, gevolgd door gedeeltelijke afbraak. In 1589 was de afbraak voltooid, waarna in 1593-1594 's abts zomerhuis en het brouwhuis volgden. De rest werd bruikbaar bevonden voor allerhande doeleinden zoals stadstimmerhuis. Na de afbraak restte slechts de 12
abdijtoren, een gedeelte van het kloosterpand en de, aan de Calvinisten overgedragen, parochiekerk. De fons van Bonifatius werd bij de afbraak van het klooster gedempt. Op een kaart uit 1616 is een forse, vrijstaande klokkentoren nog zichtbaar, die oorspronkelijk ten westen van de abdijkerk stond. Het terrein is van circa 1580-1830 in gebruik geweest als kerkhof. In 1830 kreeg de stad een andere begraafplaats op de 'Collumer Dwinger'. Het kerkhof op het oude kloosterterrein werd gesloten en de grond werd als veemarkt ingericht. De abdijtoren werd in 1832 afgebroken. In 1934 werd een waterleiding in het terrein aangelegd. In 1949 werd een nieuwe riolering aangelegd. In 1996-1997 is de markt opnieuw ingericht. Het monument vormt een ensemble met de omringende stadskern van Dokkum.” (uit Archis) 14827 | De oude stadskern van Dokkum. In Archis staat vermeld dat de kerk uit de late middeleeuwen dateert, evenals het kloostercomplex en de stad zelf. De terp dateert uit de vroege tot late middeleeuwen. Onderzoeksmeldingen 2000134100 | Onbekende melding van de Rijksuniversiteit Groningen uit 1983. 2103653100 | Archeologisch booronderzoek door De Steekproef in 2004 aan het voormalig Lyceumterrein. Er zijn op het terrein geen oude bewoningslagen (zoals terp- of afvallagen) waargenomen.
Er is in het oostelijke deel een kleine scherf aardewerk gevonden, maar deze bevond zich in een verstoorde laag. De bodem is in het westelijke deel grotendeels verstoord. Onder het veen bevindt zich zand zonder een podzolprofiel. Op basis hiervan is het plangebied vrijgegeven (Tulp & Jelsma 2004). 2391333100 | Archeologisch booronderzoek door De Steekproef in 2012 aan de Dockumer Sluys. Tijdens het veldwerk is gebleken dat de bodem veel puin bevat. In de drie diepere boringen zijn vermengde lagen met houtskoolspikkels en oud puin waargenomen. De onderkant van dit pakket bevindt zich ter hoogte van de tuin tot minimaal drie meter diepte en begint dicht onder het maaiveld. Dit betreffen mogelijk terplagen. Hier is proefsleuvenonderzoek geadviseerd. (Tulp 2012). 2437706100 | Archeologisch booronderzoek door De Steekproef in 2014 aan de Dockumer Sluys. In vrijwel alle boringen werden archeologisch relevante afzettingen waargenomen. In twee van deze boringen is binnen anderhalve meter diepte ondoordringbaar puin aangetroffen waarvan in de boringen niet kan worden vastgesteld of het om gebouwresten gaat of om gestort puin. Daarnaast is hier een grachtvulling aangeboord en een andere vulling van een waterdragende laagte. In deze vullingen kunnen (organische) resten bewaard zijn gebleven.
Voor het plangebied is vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (Exaltus 2014). 2482126100 | Administratieve melding zonder verdere gegevens. 2482929100 | Administratieve melding zonder verdere gegevens. 3979072100 | Archeologisch booronderzoek door RAAP aan de Houtkolk in 2015. Het dekzand ligt op een diepte tussen 2,8 en 3,2 meter onder maaiveld, waarbij in één boring een intacte podzolbodem werd aangetroffen onder een laag veen. Indien de bouwwerkzaamheden tot een diepte van 2,5 meter onder maaiveld (buffer van 0,3 meter) verstoren werd een karterend booronderzoek rondom de locatie van de bodem met intacte podzolprofiel aanbevolen. Onder het maaiveld kan in de top van de klei bebouwing uit de achttiende en/of negentiende eeuw aanwezig zijn. Hier werd ook veel puin en dempingslagen uit de nieuwe tijd waargenomen. Hiervoor werd een proefsleuvenonderzoek aanbevolen (Bakker 2015). 5032021100 | Programma van eisen, geschreven door MUG in 2021, voor een uit te voeren begeleiding ten zuidwesten van het plangebied (De Wit 2021). 5263497100 | Archeologisch booronderzoek door De Steeproef in 2022 bij het Noorderbolwerk. Door het plangebied heeft een grote getijgeul gelopen die vermoedelijk tot in de middeleeuwen actief was. Het restant van de getijgeul lijkt te zijn gebruikt voor de aanleg van een gracht in de tijd van voor de vesting.
De gracht lijkt het volledige noordelijke deel van het plangebied waar de sloop en nieuwbouw gepland zijn te beslaan. Door aanvoer van twee tot drie meter grond is de gracht in fases gedempt en het gebied verder opgehoogd. Eventuele 13 middeleeuwse resten zullen onderin de gedempte gracht liggen op tenminste drie meter beneden maaiveld. Indien dieper dan drie meter onder maaiveld wordt gegraven werd geadviseerd het graafwerk archeologisch te laten begeleiden (Van der Heul & Bongers 2022). 5576895100 | Bureauonderzoek door De Steekproef in 2024 ten behoeve van gestuurde boringen op de Markt van Dokkum. De verwachting voor archeologische waarden uit de periode middeleeuwen – nieuwe tijd is zeer hoog. Het plangebied bevindt zich op een terp die gesticht is in de achtste eeuw. Op deze terp hebben tenminste vier kerken en een klooster gestaan en zijn meerdere grafvelden aangetroffen. Bekend is dat er tenminste zeven lagen aan begravingen aanwezig zijn. Geadviseerd werd om de gestuurde boringen archeologisch te laten begeleiden (Hooiveld 2024). Vondstmeldingen 2869680100 | 1951: Vondstmelding gebaseerd op een RCE proefsleuvenopgraving. In Archis staat enkel vermeld dat het gaat om een kerkhof met inhumatie graven uit de late middeleeuwen. 2871453100 | 1986: Vondstmelding gebaseerd op een RCE proefsleuvenopgraving.
In Archis staat enkel vermeld dat het gaat om een kerkhof met inhumatie graven. 2886285100 | 1961: “Middeleeuwse afvoer. Deze 26 cm brede en 68 cm hoge, aan de bovenzijde halfrond gemetselde afvoer heeft mogelijk tot het klooster behoord. Het baksteenformaat was 32 x 16 x 8/9 cm. Op het enigszins hellende, op 1,1 m diepte gevonden kunstwerk was schuin zijwaarts een kokervormig nevenkanaal aangesloten, gevormd door dwarsliggende en op hun kant staande bakstenen van hetzelfde formaat. Duidelijk bleek dat een groot deel van de afvoer nog onder het bestaande gasthuis ligt. Behalve enkele rood geglazuurde scherven werden ook enige geprofileerde bakstenen aangetroffen. ” (uit Archis) 2887119100 | 1965: Vondstmelding ten zuiden van het plangebied. In Archis wordt dit echter gekoppeld aan de opgravingen op het marktplein. Het gaat om enkele inhumatieresten en bouwmateriaal. 3281961100 | 2013: Metaaldetectievondst van een zilveren munt van koning Henry III (1216-1272), geslagen in Canterbury. 2.3 | Historische geografie (KNA 4.2: LS03) Het vroegste historisch kaartmateriaal van Dokkum is de stadsplattegrond geschilderd door Jacob van Deventer in 1565 (Figuur 8). In deze periode was de stad nog niet omgeven door haar herkenbare verdedigingswerken. Deze zijn pas later aangebracht tijdens de tachtigjarige oorlog.
Het plangebied ligt ten zuidwesten van de stad, in een gebied dat toentertijd nog onbebouwd was. Ten zuiden van de Dokkumer Ee lag een kleine strook rietland, waarachter een dijk/weg lag. Ten zuiden van deze dijk/weg lag nog een waterweg. Gezien deze kaart enigszins schematisch is, kloppen de verhouding niet helemaal en kan de precieze locatie van het huidige plangebied niet met zekerheid geprojecteerd worden. Het plangebied is in Figuur 8 bij benadering weergegeven. Mogelijk betreft de afgebeelde weg in Figuur 8 de Walddyk, wat de zuidelijke begrenzing van het huidige plangebied is. In dat geval zou het plangebied toentertijd bestaan uit nat rietland op de oever van de Dokkumer Ee. Een andere vroege historische kaart waarop het plangebied staat afgebeeld is de kaart van Schotanus uit 1716 (Figuur 9). Op deze kaart is niks ingetekend binnen de grenzen van het plangebied, al is ten westen van het plangebied nog wel een leermolen gesitueerd. Het plangebied is gelegen tussen de Dokkumer Ee aan de noordzijde en een gegraven waterweg aan de zuidzijde (mogelijk die ook al is ingetekend op de kaart van Jacob van Deventer). 14 De kaart van Eekhoff geeft een duidelijk beeld van de landschappelijke situatie van het plangebied tijdens de negentiende eeuw (Figuur 10).
In tegenstelling tot de kaarten van Schotanus en Jacob van Deventer is deze kaart een stuk accurater en met meer detail ingetekend. Ook halverwege de negentiende eeuw is het plangebied nog onbebouwd en werd het perceel in gebruik genomen als bouwland (HISGIS). Ten oosten van de Van Kleffenstraat was al wel enkele gebouwen aanwezig, van een erf, een Chicoreijmolen en bergplaats. Ten westen van het plangebied waren ook enkele woningen gesitueerd, evenals de hiervoor benoemde leermolen. Figuur 11 biedt inzicht in de landschappelijke ontwikkelingen in het plangebied tijdens de twintigste eeuw. Op de kaart van 1895 is de landschappelijke situatie van het plangebied nog vrijwel hetzelfde als op de kaart van Eekhoff. Op de kaart van 1935 is voor het eerst bebouwing in het plangebied aanwezig, in het westelijke deel. Halverwege de twintigste eeuw werd de bebouwde kom van Dokkum uitgebreid aan de zuidzijde van de stad, waarna het plangebied werd omringd door de huidige planstructuur van straten en woonblokken. Anno 1965 zijn de twee westelijk gelegen (bij)gebouwen nog steeds de enige bebouwing in het plangebied. Omstreeks 1975 werd het plangebied heringericht, waarbij de bestaande bebouwing werd verwijderd en de vier nieuwe gebouwen werden aangelegd, waaronder de huidige Walddyk 21 en Over de Ee 6. Het gebouw Over de Ee 4 is in de jaren '80 aangebouwd.
Een omstreeks 1965 aangelegd gebouw ten westen van Walddyk 21 is enkele jaren geleden gesloopt. Figuur 8: Dokkum, Walddyk/Over de Ee 4-6: Uitsnede uit de kaart van Jacob van Deventer uit 1565. Het plangebied is bij benadering rood omlijnd. Bron: www.frieslandopdekaart.nl. 15
Figuur 9: Dokkum, Walddyk/Over de Ee 4-6: Uitsnede uit de Atlas van Schotanus van 1718. Het plangebied is bij benadering rood omlijnd. Bron: www.frieslandopdekaart.nl. 16
Figuur 10: Dokkum, Walddyk/Over de Ee 4-6: Uitsnede van de kaart van de Atlas van Eekhoff van 1849-1859. Plangebied is bij benadering rood omlijnd. Bron: www.frieslandopdekaart.nl. 17
Figuur 11: Dokkum, Walddyk/Over de Ee 4-6: Uitsnedes van topografische kaarten uit 1895, 1935, 1965 en 1975. Het plangebied is blauw omlijnd. Bron: topotijdreis.nl. 18
2.4 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.2: LS05) Uit de paleogeografische reconstructies blijkt dat het plangebied tot het neolithicum geschikt is geweest voor bewoning. Dit archeologische niveau ligt vermoedelijk op 2 tot 4 meter onder het maaiveld. In het pleistocene dekzand kunnen nog resten aanwezig zijn uit de steentijd zoals bijvoorbeeld kampen van jagers-verzamelaars uit het paleo- of mesolithicum. Aanwijzingen hiervoor bestaan onder meer uit resten van bewerkt vuursteen en houtskool. Resten vanaf het neolithicum kunnen gerelateerd zijn aan nederzettingen en beakkering. Deze kunnen zich manifesteren in de vorm van een cultuurlaag, een omgewerkte laag onder het plaggendek met daarin scherven aardewerk en houtskool. Ook grondsporen zoals paalgaten, (afval)kuilen, waterputten en greppels kunnen worden verwacht. Behalve nederzettingsterreinen kunnen mogelijk ook resten aanwezig zijn van begravingen. Omstreeks 2750 raakte het plangebied bedekt door veen en klei, waarna het plangebied te nat werd voor bewoning. Vanaf de late middeleeuwen werd het gebied ingedijkt, waarna de lagere delen van het landschap werden ontgonnen en in cultuur gebracht. Hierbij werden nieuwe erven aangelegd in het lagere deel van het landschap, veelal op huisterpen.
Deze lagen kunnen worden gekenmerkt door donkere vondstlagen en door de aanwezigheid van ophogingsmateriaal met daarin aardewerk, bot, houtskool en fosfaten. Deze kunnen zowel onder ophogingsmateriaal liggen als onder (latere natuurlijke) afzettingen. Archeologische waarden uit deze periode kunnen bestaan uit metalen voorwerpen, aardewerk, glas, bouwmateriaal, tegels, akkerlagen en grondsporen, zoals terplagen, paalkuilen, greppels en begravingen. Deze resten kunnen voorkomen vanaf het maaiveld. Historisch kaartmateriaal geeft aan dat er in het plangebied in ieder geval vanaf de zestiende eeuw tot begin twintigste eeuw geen bebouwing heeft gestaan in het plangebied. Mogelijk is het plangebied tot de negentiende eeuw te nat geweest door de nabijheid van de Dokkumer Ee, al is dit op basis van het bureauonderzoek niet met zekerheid vast te stellen. In de twintigste eeuw werd het plangebied in meerdere fasen volgebouwd met bebouwing. De archeologische waarden kunnen hier (plaatselijk) verstoord zijn door agrarische werkzaamheden, afgravingen, de aanleg en sloop van twintigste-eeuwse bebouwing, wegen, kabels en leidingen. 19
Tabel 2: Dokkum, Walddyk/Over de Ee 4-6: Specificatie archeologische verwachting. Datering: Steentijd – neolithicum Middeleeuwen – nieuwe tijd Complextype: Jachtkampen uit steentijd of erf uit neolithicum Terp, nederzetting, grafveld Omvang: Onbekend Vanaf enkele meters Diepteligging: Tussen 2 en 4 meter -NAP Vanaf het maaiveld Gaafheid en conservering: Geen goede organische conservering in het dekzand Onbekend Locatie: Hele plangebied Hele plangebied Uiterlijke kenmerken: Bewerkt en onbewerkt vuursteen en houtskool. Aardewerk en nederzettingssporen uit het neolithicum Metalen voorwerpen, aardewerk, glas, bouwmateriaal, tegels, akkerlagen en grondsporen, zoals terplagen, paalkuilen, greppels en begravingen Mogelijke verstoringen: Ontginning, agrarische werkzaamheden, afgravingen en de aanleg en sloop van bebouwing, wegen, kabels en leidingen Agrarische werkzaamheden, afgravingen en de aanleg en sloop van bebouwing, wegen, kabels en leidingen Om dit verwachtingsmodel te toetsen is een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hiermee zijn de gaafheid van het bodemprofiel en de diepte van eventueel archeologisch relevante lagen bepaald. Dit werd uitgevoerd met een edelmanboor met een diameter van zeven centimeter en een gutsdboor met een diameter van twee centimeter. Er zijn zes boringen geplaatst, zo goed mogelijk verdeeld over het plangebied.
In het 0,72 hectare grote plangebied is hiermee een dichtheid van circa 8,3 boringen per hectare gerealiseerd. 20
3. Veldonderzoek (KNA 4.2: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.2: VS01) Het veldwerk is uitgevoerd op 26 juni 2025. Er zijn zes boringen gedaan, die zo gelijkmatig mogelijk zijn verdeeld over het plangebied (Figuur 12). Door de vele gebouwen en verharding was het niet mogelijk om de boringen met een vaste boorafstand te plaatsen. Vijf boringen zijn gezet op locaties van grasvelden of braakliggend terrein. Boring 5 is gezet in een loods (Over de Ee 4). Met de zes boringen in het 0,72 hectare grote plangebied is een gemiddelde dichtheid bereikt van circa 8,3 boringen per hectare. De boringen zijn in de bovengrond uitgevoerd met een edelmanboor met een diameter van zeven centimeter Vanaf circa 50 centimeter onder maaiveld zijn de boringen doorgezet met een guts met een diameter van twee centimeter. De boringen reiken tot een diepte van maximaal vier meter beneden maaiveld (boring 3). De opgeboorde grond is onderzocht door het laagsgewijs af te snijden in de boorkop en de guts. Op deze wijze is bepaald in welke mate de bodem intact is en wat de kans is op archeologische lagen en/of grondsporen. De opgeboorde grond is doorzocht op eventuele archeologische vondsten. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De boorpunten zijn ingemeten en de RD-coördinaten zijn bepaald met behulp van een handheld-GPS.
De hoogtes zijn bepaald met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 4. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix II en III in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen. In het plangebied was geen veldkartering mogelijk vanwege de begroeiing en bebouwing (zie Figuur 13). 21
Figuur 12: Dokkum, Walddyk/Over de Ee 4-6: Boorpuntenkaart. Het plangebied wordt begrensd door de rode lijn. De gele stippen zijn de locaties van de boringen. 22
Figuur 13: Dokkum, Walddyk/Over de Ee 4-6: Foto van het plangebied, gemaakt vanaf zuidwestelijke hoek van het plangebied richting het noorden. 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.2: VS02, VS03) In het plangebied zijn zes boringen geplaatst (Figuur 11; Appendix III en IV). In de onderstaande paragraaf zullen de boorresultaten worden behandeld. Bodem In het plangebied bestaat ter hoogte van boringen 4 en 6 respectievelijk de bovenste 30 en 25 centimeter van de bodem uit een bouwvoor, bestaande uit bruingrijs, matig zandige klei met baksteenfragmenten en cementvlekken (boring 4). Hieronder werd een verstoorde kleilaag aangetroffen tot 70 centimeter onder maaiveld, bestaande uit licht bruingrijs, zwak zandige klei met roestvlekken (boring 6), puinfragmenten en cementvlekken (boring 4). In boringen 1, 2 en 3 bestaat de bovenste 30-55 centimeter van de bodem uit bouwzand, waaronder een verstoorde kleilaag met puin en bouwzand is waargenomen op 75 (boring 1) en 140 centimeter (boringen 2 en 3) onder maaiveld. In de verstoorde laag van boring 3 werden naast puinfragmenten ook schelpresten en houtskoolspikkels aangetroffen. Deze verstoorde lagen zijn vermoedelijk gerelateerd aan de sloop en uitbraak van de bebouwing dat in de twintigste eeuw in het westen van het plangebied heeft gestaan. Boring 5 werd in een loods gezet.
Onder een tegel werd eerst tot 30 centimeter diep bestratingszand aangetroffen, waaronder tot 75 centimeter onder het oppervlak een verstoorde, matig siltige zandlaag werd waargenomen met bouwzand en kleibrokken. Onder de voorgenoemde verstoorde lagen werden in alle boringen verschillende 23
intacte kleilagen aangetroffen. Dit betreffen verschillende lagen van zwak siltige, blauwgrijs, stevige klei (boring 5); homogene, slappe, licht grijze klei met roestvlekken en/of plantenresten (alle boringen); een gelaagde, sterk zandige, lichtgrijze klei kleilaag die richting de basis geleidelijk meer humeus wordt (boringen 1, 3, 4 en 5). In deze kleilagen zijn geen duidelijke indicatoren gevonden voor de aanwezigheid van een kwelderrug of getij-riviermondrug. De kleilagen reiken in het plangebied tot een diepte tussen 190 (boringen 1 en 6) en 250 (boring 2) centimeter onder maaiveld. Onder het klei werd in alle boringen een intact pakket bosveen aangetroffen met een dikte tussen 100 (boring 5) en 155 (boring 1) centimeter. Vanaf circa 325-375 centimeter onder het maaiveld (2,96 tot 3,54 -NAP) werd in het hele plangebied het dekzand aangetroffen. Ten hoogte van boringen 1, 2, 3, 4 en 6 heeft in het dekzand geen podzolvorming plaatsgevonden. Het zand bestaat hier uit schoon, zwak siltig, lichtgrijs, zeer fijn zand. De top van het dekzand is hier donkerder gekeurd door inspoeling vanuit het bovenliggend veen. In boring 5 werden wel intacte podzollagen aangetroffen in de top van het dekzand. Op een diepte van 345-360 centimeter onder maaiveld werd een bruine inspoelingslaag (B-horizont) aangetroffen, waaronder een donker bruingele overgangslaag (BC-horizont) is gelegen.
Het schone dekzand (C-horizont) werd hier niet bereikt, aangezien de bodem op deze diepte dermate verzadigd was met water dat de vulling uit de guts liep. Archeologie In geen van de geplaatste boringen in het plangebied zijn archeologische indicatoren gevonden. De puinfragmenten en houtskoolspikkels die zijn aangetroffen in de verstoorde bovenlagen zijn vermoedelijk gerelateerd aan (de sloop van) de bebouwing die in de twintigste eeuw in het plangebied heeft gestaan. Het onderzoek heeft geen vondsten opgeleverd die op de (voormalige) aanwezigheid van archeologische grondsporen wijzen. Zo zijn er geen duidelijke aanwijzingen voor de aanwezigheid van een kwelderwal of getij- riviermondrug en zijn in het plangebied geen terplagen ontdekt. De dorpsterp van Dokkum loopt dus niet tot in het plangebied door. In het merendeel van het plangebied heeft geen podzolvorming plaatsgevonden in de top van het dekzand. Hiermee is er voor het grootste deel van het plangebied een lage verwachting op behoudenswaardige archeologische waarden. Uitzondering hierop is de bodem ter hoogte van boring 5, waar op een diepte van circa 3,5 meter onder maaiveld een intacte B- en BC-horizont werd aangetroffen. In deze podzollagen kunnen archeologische indicatoren aangetroffen worden uit de steentijd (tot en met het neolithicum). 24
4. Conclusies en advies (KNA 4.2: VS07) Voorafgaand aan het veldwerk is een archeologisch verwachtingsmodel opgesteld. Uit de paleogeografische reconstructies blijkt dat het plangebied tot de neolithicum geschikt is geweest voor bewoning. Dit archeologische niveau ligt vermoedelijk op 2 tot 4 meter onder het maaiveld. In het pleistocene dekzand kunnen nog resten aanwezig zijn uit de steentijd zoals bijvoorbeeld kampen van jagers-verzamelaars uit het paleo- of mesolithicum. Resten vanaf het neolithicum kunnen gerelateerd zijn aan nederzettingen en beakkering. Omstreeks 2750 raakte het plangebied bedekt door veen en klei, waarna het plangebied te nat werd voor bewoning. Vanaf de late middeleeuwen werd het gebied ingedijkt, waarna de lagere delen van het landschap werden ontgonnen en in cultuur gebracht. Hierbij werden nieuwe erven aangelegd in het lagere deel van het landschap, veelal op huisterpen. Deze resten kunnen voorkomen vanaf het maaiveld. Historisch kaartmateriaal geeft aan dat er in het plangebied in ieder geval vanaf de zestiende eeuw tot begin twintigste eeuw geen bebouwing heeft gestaan in het plangebied. In de twintigste eeuw werd het plangebied in meerdere fasen volgebouwd. De archeologische waarden kunnen hier (plaatselijk) verstoord zijn door agrarische werkzaamheden, afgravingen, de aanleg en sloop van twintigste- eeuwse bebouwing, wegen, kabels en leidingen.
Tijdens het veldwerk zijn zes boringen uitgevoerd. In het plangebied bestaat de bodemopbouw vanaf het maaiveld grofweg uit 1) een bouwvoor/laag bouwzand, 2) een verstoorde kleilaag, 3) verschillende intacte natuurlijke kleipakketten 4) een pakket bosveen en 5) dekzand. In het dekzand heeft geen podzollering plaatsgevonden. Uitzondering erop is boring 5, waar op een diepte van 3,45 meter (3,12m - NAP) een B- en BC-horizont werd aangetroffen in de top van het dekzand. Dit duidt erop dat deze locatie ten tijde van de steentijd (tot en met het neolithicum) geschikt is geweest voor bewoning. Tijdens het veldonderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. 25
Selectieadvies door drs. C. Tulp (senior KNA-archeoloog/prospector) In het plangebied is de top van de bodem verstoord door de bouw en sloop van woningen in de twintigste eeuw. Onder de verstoorde lagen werden direct natuurlijke kleilagen en bosveen aangetroffen. Terplagen zijn niet in in het plangebied aangetroffen, evenals duidelijke aanwijzingen voor de aanwezigheid van een kwelderwal/getij- riviermondwal die gedurende een periode droog genoeg was om te bewonen (bijvoorbeeld in de vorm van fosfaten en/of vegetatielagen). Het dekzand werd aangetroffen op een diepte van circa 3,5 meter onder maaiveld (3,25 -NAP). Met uitzondering van boring 5 heeft in de top van het dekzand geen podzolvorming plaatsgevonden. Alleen in boring 5 werd een ten dele intacte podzolbodem aangetroffen, in de vorm van een B- en BC-horizont. Vanwege de diepteligging van het dekzand, het gebrek aan een podzolbodem in het overgrote deel van het plangebied en het feit dat tijdens het veldonderzoek geen archeologische indicatoren zijn aangetroffen, wordt de kans klein geacht dat tijdens de werkzaamheden archeologische waarden worden aangetast. Hierdoor wordt geadviseerd om het plangebied voor het grootste gedeelte vrij te geven voor de voorgenomen werkzaamheden.
Indien de bouwwerkzaamheden tot een diepte van 3,2 meter onder maaiveld (inclusief buffer van 0,3 meter) zal verstoren, wordt een karterend booronderzoek rondom de locatie van de bodem met het intacte podzolprofiel (boring 5) aanbevolen. Het is aan de gemeente Noardeast-Fryslân of zij dit advies al dan niet overneemt. Als bij toekomstig graafwerk onverhoopt toch archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, dan dient daarvan direct melding te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de Gemeente Noardeast-Fryslân. Reactie bevoegde overheid Namens de bevoegde overheid, de gemeente Noardeast-Fryslân, is deze rapportage getoetst en heeft dhr. P . Braam kennisgegeven bovenstaand advies betreffende het plangebied over te nemen. 26
Gebruikte bronnen AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. ARCHIS. www.test.zoeken.cultureelerfgoed.nl Bakker, A. 2015. Plangebied De Houtkolk te Dokkum, gemeente Dongeradeel; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en karterend veldonderzoek. RAAP-notitie 5252. Weesp: RAAP bv Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Deltares-rapport 2008-U- R0881/A. Exaltus, R. 2014. Dokkum, Dockumer Sluys, Gem. Dongeradeel (Frl.). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. De Steekproef-rapport 2014-03/14Z. Zuidhorn: De Steekproef. FAMKE kaart. www.fryslan.frl/archeologische-kaart-famke Heul, van der, J. & Bongers, J. 2022. Dokkum, Noorderbolwerk (Gemeente Noardeast-Fryslân, Fr.) Een Bureauonderzoek en Archeologisch Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase. De Steekproefrapport 2022- 05/14. Zuidhorn: De Steekproef. Hisgis, Historisch Geografisch Informatiesysteem. www.hisgis.nl Fryske Akademy Kadata via kadaster.nl, 2019. Topografische Kaart 1:25.000 van Topografische Dienst Kadaster, Emmen. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.2. www.SIKB.nl. 2024. Centraal College van Deskundigen Archeologie. www.ruimtelijkeplannen.nl www.topotijdreis.nl Tulp, C. 2012. Dokkum, Dockumer Sluys Gemeente Dongeradeel (Frl.) Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek.
Steekproefrapport 2012-12/03Z. Zuidhorn: De steekproef BV Tulp, C. & Jelsma, J. 2004. Dokkum, Ljyceumlocatie: Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2004-12/02. Zuidhorn: De Steekproef BV . Vos, P ., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus).
Lijst van figuren en tabellen Figuren 1 Topografische kaart 2 FAMKE 3 Luchtfoto met KLIC-melding 4 Paleogeografische reconstructies 5 Bodemkaart en geomorfologische kaart 6 Hoogtekaart (AHN) 7 Archeologische waarden in de omgeving 8 Kaart van Jacob van Deventer 1565 9 Atlas Schotanus 1718 10 Atlas Eekhoff 1853 11 Topografische kaarten uit de twintigste eeuw 12 Boorpuntenkaart 13 Foto plangebied Tabellen 1 Archeologische waarden in de omgeving 2 Specificatie archeologische verwachting
Archeologische periodes paleolithicum: | ijzertijd: paleolithicum vroeg: | tot 300.000 BP | ijzertijd vroeg: | 800 - 500 vC paleolithicum midden: | 300.000 - 35.000 BP | ijzertijd midden: | 500 - 250 vC paleolithicum laat: | 35.000 BP - 8.800 vC | ijzertijd laat: | 250 - 12 vC paleolithicum laat A: | 35.000 - 18.000 BP paleolithicum laat B: | 18.000 BP - 8.800 vC | romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: | 12 vC - 70 nC mesolithicum: | romeinse tijd vroeg A: | 12 vC - 25 nC mesolithicum vroeg: | 8.800 - 7.100 vC | romeinse tijd vroeg B: | 25 - 70 nC mesolithicum midden: | 7.100 - 6.450 vC | romeinse tijd midden: | 70 - 270 nC mesolithicum laat: | 6.450 - 4.900 vC | romeinse tijd midden A: | 70 - 150 nC romeinse tijd midden B: | 150 - 270 nC neolithicum: | romeinse tijd laat: | 270 - 450 nC neolithicum vroeg: | 5.300 - 4.200 vC | romeinse tijd laat A: | 270 - 350 nC neolithicum vroeg A: | 5.300 - 4.900 vC | romeinse tijd laat B: | 350 - 450 nC neolithicum vroeg B: | 4.900 - 4.200 vC neolithicum midden: | 4.200 - 2.850 vC | middeleeuwen: neolithicum midden A: | 4.200 - 3.400 vC | middeleeuwen vroeg: | 450 - 1.050 nC neolithicum midden B: | 3.400 - 2.850 vC | middeleeuwen vroeg A: | 450 - 525 nC neolithicum laat: | 2.850 - 2.000 vC | middeleeuwen vroeg B: | 525 - 725 nC neolithicum laat A: | 2.850 - 2.450 vC | middeleeuwen vroeg C: | 725 - 900 nC neolithicum laat B: | 2.450 - 2.000
vC | middeleeuwen vroeg D: | 900 - 1.050 nC middeleeuwen laat: | 1.050 - 1.500 nC bronstijd: | middeleeuwen laat A: | 1.050 - 1.250 nC bronstijd vroeg: | 2.000 - 1.800 vC | middeleeuwen laat B: | 1.250 - 1.500 nC bronstijd midden: | 1.800 - 1.100 vC bronstijd midden A: | 1.800 - 1.500 vC | nieuwe tijd: bronstijd midden B: | 1.500 - 1.100 vC | nieuwe tijd vroeg: | 1.500 - 1.650 nC bronstijd laat: | 1.100 - 800 vC | nieuwe tijd midden: | 1.650 - 1.850 nC nieuwe tijd laat: | 1.850 – heden pleistoceen: | 2,5 miljoen - 10.000 BP elsterien | 475.000 - 410.000 BP saalien | 200.000 - 130.000 BP weichselien | 116.000 - 10.000 BP holoceen: | 10.000 - heden vC | = | voor Christus nC | = | na Christus BP | = | before present; present = 1950 Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen.
Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlakte- haarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen. Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderij- plattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk.
Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen. Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.
Appendix III: Dokkum, Walddyk 21/Over De Ee 4-6 - Boorstaten (mm) | (mm) 02 | 05 | 06 01 | 03 04 0 | 0 -500 | -500 -1000 | -1000 -1500 | -1500 -2000 | -2000 -2500 | -2500 -3000 | -3000 -3500 | -3500 Legenda (conform NEN 5104) grind Grind, siltig Grind, zwak zandig Grind, matig zandig Grind, sterk zandig Grind, uiterst zandig zand Zand, kleiïg Zand, zwak siltig Zand, matig siltig Zand, sterk siltig Zand, uiterst siltig veen Veen, mineraalarm Veen, zwak kleiïg Veen, sterk kleiïg Veen, zwak zandig Veen, sterk zandig klei Klei, zwak siltig Klei, matig siltig Klei, sterk siltig Klei, uiterst siltig Klei, zwak zandig Klei, matig zandig Klei, sterk zandig leem Leem, zwak zandig Leem, sterk zandig overige toevoegingen zwak humeus matig humeus sterk humeus zwak grindig matig grindig sterk grindig Appendix IV: Dokkum, Dwarsdyk 21/Over de Ee 4-6 - Laagbeschrijvingen 01 Coordinaatsysteem | : Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | : 195169 Y-coordinaat (m) | : 593344 Maaiveld (cm) | : 15 Lithologie Diepte (cm) | Omschrijving Grondsoort | Archeologische indicatoren 0 - 55 zand matig siltig, geel, Zand: zeer fijn, bouwvoor, Opm.: Bouwzand | weinig baksteen 55 - | 75 | klei matig zandig, donker-grijs, 10YR2/1, Opm.: Verstoord met puin en bouwzand 75 - 130 | klei zwak siltig, licht-grijs, 5GY5/1, matig slap 130 - 160 | klei sterk zandig, licht-grijs, 5GY5/1, zandlagen, Opm.: Gelaagd 160 - 175
| klei zwak siltig, licht-grijs, 5GY5/1, spoor plantenresten, matig slap 175 - 190 | klei zwak siltig, matig humeus, licht-grijs, 5GY5/1, matig slap 190 - 345 veen mineraalarm, bruin, 10YR3/3, bosveen 345 - 370 zand zwak siltig, zwart, 10YR1.7/1, Zand: zeer fijn, dekzand, Opm.: Inspoeling vanuit veen 370 - 390 zand zwak siltig, licht-grijs, 7.5YR5/2, Zand: zeer fijn, dekzand, Opm.: Geen podzolvorming 02 Coordinaatsysteem | : Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | : 195196 Y-coordinaat (m) | : 593351 Maaiveld (cm) | : 28 Lithologie Diepte (cm) | Omschrijving Grondsoort | Archeologische indicatoren 0 - 35 zand matig siltig, geel, Zand: zeer fijn, bouwvoor, Opm.: Bouwzand 35 - 140 | klei matig zandig, zwak grindig, donker-grijs, 10YR2/1, Opm.: Verstoord met puin en bouwzand 140 - 200 | klei zwak siltig, blauw-grijs, 10G4/1, spoor plantenresten, Opm.: Gereduceerd 200 - 250 | klei zwak siltig, licht-grijs, 5GY5/1, matig slap, basis scherp 250 - 370 veen mineraalarm, bruin, 10YR3/3, bosveen 370 - 395 zand zwak siltig, licht-grijs, 7.5YR5/2, Zand: zeer fijn, dekzand, Opm.: Geen podzolvorming 03 Coordinaatsysteem | : Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | : 195189 Y-coordinaat (m) | : 593329 Maaiveld (cm) | : 21 Lithologie Diepte (cm) | Omschrijving Grondsoort | Archeologische indicatoren 0 - 30 zand matig siltig, geel, Zand: zeer fijn, bouwvoor, Opm.: Bouwzand.
| weinig baksteen Eerste 15 cm veel puin 30 - 140 | klei zwak zandig, licht-bruin-grijs, 2.5Y4/2, Schelpen: spoor | spoor baksteen, spoor houtskoolspikkels schelpmateriaal, Opm.: Verstoord 140 - 200 | klei sterk zandig, licht-grijs, 5GY5/1, zandlagen, Opm.: Gelaagd 200 - 230 | klei zwak siltig, sterk humeus, licht-grijs, 5GY5/1, spoor plantenresten, matig slap, basis scherp, Opm.: Vanaf 220 humeus 230 - 375 veen mineraalarm, bruin, 10YR3/3, bosveen, Opm.: Kleiband op 320cm 375 - 400 zand zwak siltig, licht-grijs, 7.5YR5/2, Zand: zeer fijn, dekzand, Opm.: Geen podzolvorming 04 Coordinaatsysteem | : Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | : 195202 Y-coordinaat (m) | : 593312 Maaiveld (cm) | : 2 1 / 2 Appendix IV: Dokkum, Dwarsdyk 21/Over de Ee 4-6 - Laagbeschrijvingen Lithologie Diepte (cm) | Omschrijving Grondsoort | Archeologische indicatoren 0 - 30 | klei matig zandig, zwak grindig, bruin-grijs, 10YR2/2, bouwvoor, Opm.: Verstoord: cement | spoor baksteen 30 - | 60 | klei zwak zandig, licht-bruin-grijs, 2.5Y4/2, Opm.: Verstoord: cement en puin | spoor baksteen 60 - 130 | klei zwak siltig, licht-grijs, 5GY5/1, spoor plantenresten, matig slap 130 - 200 | klei sterk zandig, sterk humeus, licht-blauw-grijs, 5BG4/1, spoor plantenresten, zandlagen, basis scherp, Opm.: Gelaagd.
Tussen 160-200 plantenresten en humeus 200 - 330 veen mineraalarm, bruin, 10YR3/3, bosveen 330 - 345 zand zwak siltig, zwart, 10YR1.7/1, Zand: zeer fijn, dekzand, Opm.: Inspoeling vanuit veen 345 - 370 zand zwak siltig, licht-grijs, 7.5YR5/2, Zand: zeer fijn, dekzand, Opm.: Geen podzolvorming 05 Coordinaatsysteem | : Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | : 195269 Y-coordinaat (m) | : 593341 Maaiveld (cm) | : 33 Lithologie Diepte (cm) | Omschrijving Grondsoort | Archeologische indicatoren 0 - | 5 stenen grijs, Opm.: Tegel 5 - 30 | zand zwak siltig, geel, Opm.: Bestratingszand 30 - | 75 | zand matig siltig, geel, Zand: matig fijn, Opm.: Verstoord: mix van bouwzand met kleibrokken 75 - | 85 | klei zwak siltig, blauw-grijs, 10G4/1, stevig, Opm.: Intact 85 - 150 | klei zwak siltig, licht-grijs, 5GY5/1, matig slap, spoor roestvlekken 150 - 170 | klei sterk zandig, licht-grijs, 5GY5/1, zandlagen, Opm.: Gelaagd 170 - 245 | klei sterk zandig, zwak humeus, licht-blauw-grijs, 5BG4/1, zandlagen, basis scherp, Opm.: Gelaagd 245 - 345 | veen mineraalarm, bruin, 10YR3/3, bosveen, Opm.: kleiig slibslaagje op 315-325 345 - 360 | zand zwak siltig, bruin, 10YR2/3, Zand: matig fijn, B-horizont, podsol, dekzand 360 - 370 | zand zwak siltig, donker-bruin-geel, 10YR3/4, Zand: matig fijn, BC-horizont, podsol, dekzand 06 Coordinaatsysteem | : Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | : 195297
Y-coordinaat (m) | : 593310 Maaiveld (cm) | : 29 Lithologie Diepte (cm) | Omschrijving Grondsoort | Archeologische indicatoren 0 - 25 | klei matig zandig, bruin-grijs, 10YR2/2, bouwvoor | spoor baksteen 25 - | 70 | klei zwak zandig, licht-bruin-grijs, 2.5Y4/2, spoor roestvlekken | spoor baksteen 70 - 190 | klei zwak siltig, matig humeus, licht-grijs, 5GY5/1, matig slap, Schelpen: spoor schelpmateriaal, spoor roestvlekken, basis scherp, Opm.: Vanaf 170cm humeus 190 - 325 veen mineraalarm, bruin, 10YR3/3, bosveen 325 - 330 zand zwak siltig, zwart, 10YR1.7/1, Zand: zeer fijn, dekzand, Opm.: Inspoeling vanuit veen 330 - 340 zand zwak siltig, licht-grijs, 7.5YR5/2, Zand: zeer fijn, dekzand, Opm.: Geen podzolvorming 2 / 2 Bijlage 8 Dokkum - De Houtkolk fase 2 Plan-mer-beoordeling 13 november 2025 Dokkum - De Houtkolk fase 2 Plan - mer - beoordeling COLOFON Opdrachtgever : Zwanenburg Auteur : Rapportnummer : 24 - 152 - 3 Versie : 1.0 Datum : 13 november 2025
INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 1 1.1 Aanleiding 1 1.2 Doel mer-beoordeling 1 2 Kenmerken en plaats van het project 2 2.1 Kenmerken van het project 2 2.2 Plaats van het project 3 3 Kenmerken van de milieueffecten 4 4 Conclusie 5
Mer-beoordeling Dokkum - De Houtkolk fase 2 24-152-3 | 1.0 1 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Ten westen van de binnenstad van Dokkum , aan de Dokkumer Ee , vindt een herontwikk eling plaats, waarbij een bedrijfslocatie plaats maakt voor een woongebied met 82 woningen. De ge- meente Noardeast-Fryslân bereidt een wijziging van het omgevingsplan voor , waarmee deze her- ontwikkeling mogelijk wordt gemaakt. Voor dit plan is geoordeeld dat dit in aanmerking komt voor een plan-mer-beoordeling. In bijlage V van het Omgevingsbesluit is aangegeven welke projecten plan-mer-plichtig, project- mer-plichtig of mer-beoordelingsplichtig zijn. In de tabel in bijlage V is onder nummer J11 een ste- delijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van winkelcentra en de aanleg van parkeer- terreinen genoemd. De aanleg, wijziging of uitbreiding hiervan is opgenomen in kolom 3. Op basis van vaste jurisprudentie op basis van de oude wetgeving, kan een project waarin wordt voorzien in 82 woningen aangemerkt worden als stedelijke ontwikkelingsproject. Voor het project geldt dus een mer-beoordelingsplicht. 1.2 Doel mer-beoordeling In een plan-mer-beoordeling toetst het bevoegd gezag of er bij het project aanzienlijke milieuef- fecten kunnen optreden.
Er zijn 2 uitkomsten mogelijk: • Aanzienlijke milieueffecten zijn niet uitgesloten: er volgt een mer en er moet een milieu- effectrapport (MER) worden gemaakt. • Aanzienlijke milieueffecten zijn uitgesloten: er is geen mer nodig er hoeft geen MER te worden gemaakt. De regels voor de plan-mer-beoordeling zijn opgenomen in het Omgevingsbesluit, afdeling 11.2. Deze houden in dat het bevoegd gezag een beslissing maakt of een MER nodig is. Deze beslissing wordt gemaakt op basis van een motivering van de beoordeling of sprake is van aanzienlijke mili- eueffecten. In de motivering van de beslissing wordt in ieder geval verwezen naar de relevante criteria van bijlage III bij de mer -richtlijn (plaats en kenmerken van het project en de kenmerken van de potentiële milieueffecten) en de voorgenomen maatregelen om mogelijk aanzienlijke mili- eueffecten te vermijden of te voorkomen. Deze notitie vormt de genoemde motivering. Het bevoegd gezag neemt het resultaat van de plan- mer-beoordeling met de motivering op in het (ontwerp)besluit op de wijziging van het omgevings- plan. Het bevoegd gezag voor de het voorbereiden van het omgevingsplan is ook verantwoordelijk voor het nemen van het mer-beoordelingsbesluit, namelijk het college van burgemeester en wet- houders.
Mer-beoordeling Dokkum - De Houtkolk fase 2 2 24-152-3 | 1.0 2 Kenmerken en plaats van het project 2.1 Kenmerken van het project Algemeen Bij de kenmerken van een project wordt conform Bijlage III van de EU richtlijn in overweging geno- men wat de omvang van het project is, in welke mate er sprake kan zijn van cumulatie met andere projecten. Bij het beschrijven van de kenmerken van het project wordt ook de in artikel 11.10 van het Omgevingsbesluit voorgeschreven inhoud van de mededing van het voornemen meengeno- men. Fysieke kenmerken project en locatie Het plan omvat de herontwikkeling van een restant b edrijventerrein met een oppervlakte van 7.000 m2. Hier wordt een programma van 19 grondgebonden woningen en 63 appartementen mo- gelijk gemaakt, inclusief (semi-)openbare ruimte in de vorm van groenvoorzieningen en verkeer. Het projectgebied ligt in de schil rondom de binnenstad van Dokkum, tussen de Dokkumer Ee en een bestaand woongebied. Potentiële effecten De potentiële effecten die met dit project samenhangen zijn: • verstoring bodemopbouw door ingrepen in bodem; • verkeerstoename ontsluitende wegen; • invloed op leefgebied van dieren; • hinder door de bouwactiviteiten. Cumulatie In de invloedsfeer van het project vinden geen andere projecten plaats die in potentie leiden tot een cumulatie van milieueffecten.
Gebruik natuurlijke hulpstoffen Voor de uitvoering hoeft geen gebruik te worden gemaakt van bijzondere en/of schaarse hulpstof- fen of andere natuurlijke bronnen, zoals bodem, land, water en biodiversiteit. Productie van afvalstoffen Bij de uitvoering komen mogelijk afvalstoffen vrij. Dit wordt overeenkomstig de geldende regels afgevoerd en waar mogelijk gerecycled. Er is geen sprake van bijzondere of risicovolle afvalstoffen die in potentie leiden tot belangrijke milieueffecten. Vanuit de woonfunctie worden ook geen bij- zondere residuen en emissies of productie van afvalstoffen verwacht. Verontreiniging en hinder Het project leidt niet tot een risico op verontreiniging. Verder is er geen sprake van een onaan- vaardbare mate van hinder, gelet op de aard van de omgeving. Risico van ongevallen Mer-beoordeling Dokkum - De Houtkolk fase 2 24-152-3 | 1.0 3 De uitvoering van het project en het gebruik van de gronden brengen geen verhoogd risico op ongevallen met zich mee. Er is geen sprake van het gebruik van gevaarlijke stoffen en technolo- gieën binnen de woonfunctie. 2.2 Plaats van het project Algemeen Bij de plaats van het project gaat het met name om de mate van kwetsbaarheid van het gebied waarin het project plaatsvindt.
Hierbij wordt conform de EU richtlijn in overweging genomen wat het bestaande grondgebruik is en hoe het is gesteld met het regeneratievermogen van de natuur- lijke hulpbronnen van het gebied en het opnamevermogen van het natuurlijke milieu. Bestaand grondgebruik Het projectgebied betreft een bedrijventerrein, bestaande uit vier bedrijfskavel s voor lichte indu- strie. Het is ten behoeve van deze functie grotendeels bebouwd en verhard. Eén van de kavels is onlangs gesaneerd na een brand. Regeneratievermogen natuurlijke hulpbronnen De locatie heeft op zichzelf geen bijzondere rijkdom aan natuurlijke hulpbronnen. Opnamevermogen natuurlijk milieu Dit bestemmingsplan maakt een stedelijk ontwikkelingsproject mogelijk. Het plan ligt niet nabij gevoelige gebieden, zoals bedoeld in de EEG-richtlijn milieueffectbeoordeling. Vanuit de plaats en de kenmerken van het project wordt geen belangrijke milieueffecten verwacht. Mer-beoordeling Dokkum - De Houtkolk fase 2 4 24-152-3 | 1.0 3 Kenmerken van de milieueffecten Algemeen Het is gebruikelijk de milieueffecten van de nieuw aangevraagde situatie te vergelijken met de referentiesituatie. De referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie inclusief de effecten van ontwikkelingen in de omgeving waarvan de realisatie zeker is (autonome ontwikkelingen).
Aard en bereik van de effecten De potentiële effecten die met dit project samenhangen zijn: • verstoring bodemopbouw door ingrepen in bodem; • verkeerstoename ontsluitende wegen; • invloed op leefgebied van dieren; • hinder door de bouwactiviteiten. Uit archeologisch onderzoek en bodemonderzoek (bijgevoegd bij het omgevingsplan) is gebleken dat er geen aanzienlijke effecten verwachten zijn als gevolg van bodemingrepen. De verkeersgeneratie wordt op basis van de CROW-kentallen geschat op 434 mvt/etmaal. De ont- sluitende wegen hebben voldoende capacit eit. Wel heeft het plan te maken met een bestaand verkeersknelpunt bij de aansluiting op de Rondweg. Dit leidt op zichzelf niet tot aan zienlijke mili- eugevolgen, maar wordt in het kader van meerdere gebiedsontwikkelingen wel opgelost door het aanpassen van de aansluiting. De sloopactiviteiten kunnen in potentie leid en tot een verlies aan leefgebied of verblijfplaatsen van beschermde soorten. In dit kader is een ecologisch onderzoek uitgevoerd. Hieruit is gebleken dat er geen verblijfplaatsen aanwezig zijn. Wel moet bij de uit voering rekening worden gehouden met het voorkomen van lichtuitstraling naar de Dokkumer Ee. Tot slot zijn er tijdelijke effecten in de realisatiefase mogelijk. Deze effecten hebben , net als de effecten in de exploitatiefase, een lokaal bereik en reiken niet tot gevoelige gebieden.
Waarschijnlijkheid, duur, frequentie en omkeerbaarheid van het effect Potentiële milieueffecten als gevolg van een bedrijfsterrein zijn over het algemeen voorspelbaar en goed op voorhand te onderzoeken. Uit deze onderzoeken blijkt dat er geen belangrijke milieu- effecten als gevolg van dit plan te verwachten zijn. De effecten van de aanleg zijn tijdelijk. Belang- rijke negatieve effecten op lange termijn zijn niet aan de orde. Het project is in principe niet om- keerbaar. Maatregelen om mogelijk aanzienlijke milieueffecten te vermijden of te voorkomen Als gevolg van het project worden geen aanzienlijke milieueffecten verwacht. Wel vindt de vol- gende maatregel plaats om potentiële effecten te mitigeren: • voorkomen lichtuitstraling naar Dokkumer Ee, vanwege vliegroutes van vleermuizen Mer-beoordeling Dokkum - De Houtkolk fase 2 24-152-3 | 1.0 5 4 Conclusie Uit deze plan-mer-beoordeling blijkt dat gelet op de kenmerken van het plan, de plaats van het plan en de kenmerken van de potentiële effecten geen aanzienlijke milieugevolgen zullen optre- den. Omdat aanzienlijke milieueffecten zijn uitgesloten, kan het bevoegd gezag beslissen dat er geen MER nodig is. Bijlage 9 OPDRACHTGEVER Zwanenburg Projecten B.V. Versie: Formaat: Gemaakt: Status: PROJECTNUMMER S2611412 PROJECT: Bezonningsstudie De Polle 2 t/m 46 in Dokkum 14-04-2026 Definitief RAPPORT BEZONNINGSSTUDIE
Schaduwsimulator.nl Nieuwe Kleverskerkseweg 15 4338 PP Middelburg 0621413538 info@schaduwsimulator.nl www.schaduwsimulator.nl Schaduwsimulator is een product van: DE MEEST COMPLETE BEZONNINGSSTUDIE VAN NEDERLAND
3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding - p4 1.1 Over de Schaduwsimulator - p4 1.2 Opgave - p4 2. Gebruikte bronnen - p5 2.1 Basisregistratie grootschalige topografie - p5 2.2 Actueel Hoogtebestand Nederland - p5 2.3 Bouwtekeningen - p5 2.4 Foto's - p6 2.5 Betrouwbaarheid - p6 3. Toetsingscriteria - p7 3.1 TNO-norm - p7 3.2 Visuele beoordeling - p7 3.3 Wijze van berekenen - p7 4. Bevindingen - p8 4.1 Resultaten TNO-norm bezonning - p8 5. Conclusies - p11 Bijlage 1: Berekening per meetpunt - p12 Bijlage 2: Afbeeldingen per uur - p77
4 Inleiding 1. Inleiding 1.1 Over de Schaduwsimulator Er zijn talloze situaties te bedenken waarbij het nodig is om de bezonning op verschillende momenten te kunnen zien. Bijvoorbeeld bij nieuwbouw, verbouwplannen, zonnepanelen of slagschaduw. Onze zelf ontwikkelde interactieve schaduwsimulator biedt hierin een krachtige oplossing. Hiermee krijgt u de mogelijkheid om op elk gewenst moment te beoordelen wat de schaduwval doet in een specifieke situatie. Doordat wij deze situatie in 3D natekenen en in onze intelligente software plaatsen, kan een realistische weergave van de werkelijkheid nagebootst worden. Wij leveren geen serie aan plaatjes, maar de gebruiksvriendelijke software zelf. Hierin is het mogelijk om zelf elk moment van de dag en elk moment in het jaar in te stellen, en de situatie van alle denkbare kanten te bekijken. Wij werken ook niet met twee aparte 3D modellen (bestaande en geplande situatie), maar met één gecombineerd model. Hierbij geven wij de geplande situatie een rode schaduw, waardoor de verschillen zeer duidelijk weer worden gegeven. Bekijk de interactieve schaduwsimulator Voor dit rapport is een interactieve schaduwsimulator gemaakt, welke te zien is via onderstaande link.
LET OP: De schaduwsimulator werkt alleen op een recente vaste PC of laptop met een videokaart (een cloudomgeving zoals Citrix heeft veelal geen videokaart ingebouwd) via Mozilla Firefox vanaf versie 52 of Google Chrome vanaf versie 57. Wij gebruiken de interactieve schaduwsimulator in dit rapport om te toetsen aan de gestelde toetsingscriteria en om tot een conclusie te komen. Onze schaduwsimulator is tevens een mooie tool om onze bevindingen simpel te controleren. https://www.schaduwsimulator.nl/dashboard-data/1383/webGL/S2611412/index.html 1.2 Opgave Zwanenburg Projecten B.V. heeft ons gevraagd het effect van de bezonning van woningbouwontwikkeling aan de Wâlddyk 21 / Over de Ee 4 – 6 op de woning aan de De Polle 2 t/m 46 in Dokkum in beeld te brengen. We hebben de bestaande en geplande situatie zo nauwkeurig mogelijk nagetekend in 3D en gesimuleerd in onze interactieve schaduwsimulator. Afbeelding 1: Voorbeeld van onze interactieve schaduwsimulator
5 Gebruikte bronnen Voor deze studie is een 3D model gemaakt welke de bestaande situatie representeert. Wij streven ernaar om dit model zo nauwkeurig mogelijk te maken, echter zal er altijd een foutmarge bestaan tussen een 3D model en de werkelijke situatie. Ons streven is om maximaal 10 centimeter af te wijken van de werkelijke situatie. Hoeveel de afwijking maximaal kan zijn, is ingegeven door de beschikbare bronnen. Voor deze bezonningsstudie zijn de volgende bronnen gebruikt: 2.1 Basisregistratie grootschalige topografie De Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) is een digitale kaart van Nederland waarop gebouwen, wegen, waterlopen, terreinen en spoorlijnen eenduidig zijn vastgelegd. De kaart is op ongeveer 20 centimeter nauwkeurig en bevat veel details, zoals deze in de werkelijkheid ook te zien zijn. De BGT werd tussen 2008 en 2017 ontwikkeld door verschillende overheden, en sindsdien beheerd en onderhouden. De BGT dient in ons 3D model als basisonderlegger. 2.2 Actueel Hoogtebestand Nederland Het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) is de digitale hoogtekaart voor heel Nederland. Heel Nederland is meerdere malen gemeten met laseraltimetrie: een techniek waarbij een vliegtuig of helikopter met een laserstraal het aardoppervlak aftast.
De meting van de looptijd van de laserreflectie en van de stand en positie van het vliegtuig geven samen een heel nauwkeurig resultaat. Dit is reeds meerdere malen gebeurd en heeft geresulteerd in vijf versies. Vanaf de versie AHN3, bevat de hoogtekaart gedetailleerde en precieze hoogtegegevens met gemiddeld acht hoogtemetingen per vierkante meter. Het actueel hoogtebestand Nederland is een samenwerking van de provincies, Rijksoverheid en de waterschappen. De data hebben wij omgezet naar een werkbaar 3D bestand en gebruiken deze als onderlegger van het 3D model. Afbeelding 2: Voorbeeld BGT omgeving Afbeelding 3: Voorbeeld Actueel Hoogtebestand Nederland 2. Gebruikte bronnen 2.3 Bouwtekeningen Tekeningen geven een zeer nauwkeurig beeld. Er is gebruik gemaakt van de volgende (bouw)tekeningen: - 3D model Houtkolk (architect, 08-04-2026) - Situatietekening Houtkolk (Interra Civiel, 30-03-2026) - Plattegrond Blok D Houtkolk (Adema Architecten, 28-05-2018) De tekeningen zijn gebruikt voor het 3D model. Over het algemeen hebben bouwwerken niet meer dan een paar centimeter afwijking ten opzichte van de bouwtekeningen.
6 Gebruikte bronnen 2.4 Foto's Hoewel foto ’ s geen maatvoering hebben, wordt deze wel voor het 3D model gebruikt. Zodra één maat bekend is, kan in principe alles op deze foto in 3D getekend worden. Daarnaast geven foto's soms meer informatie dan bouwtekeningen, vooral wanneer er in de loop der jaren iets gewijzigd is en dit niet op een tekening staat. Door de foto's te combineren met andere bronnen, wordt het 3D model nog nauwkeuriger gemaakt en daarom dienen de foto ’ s als een belangrijke referentie. Er zijn diverse (lucht)foto's alsmede beschikbare Street View-foto's gebruikt om het 3D model nauwkeuriger te maken. 2.5 Betrouwbaarheid De nauwkeurigheid van de individuele bronnen varieert tussen een paar millimeter en een halve meter. Hoewel dit verschil groot lijkt, kan er toch een nauwkeurig model gemaakt worden door alle beschikbare bronnen te bundelen en met elkaar te vergelijken. Door meerdere bronnen te gebruiken, is de foutmarge teruggebracht tot 0 - 10 centimeter. Eventuele bomen kunnen een iets grotere foutmarge hebben doordat individuele takken zeer bewegelijk zijn.
7 Toetsingscriteria 3. Toetsingscriteria De 'lichte' TNO-norm voor voldoende bezonning in de woonkamer: ten minste 2 mogelijke bezonningsuren per dag in de periode van 19 februari – 21 oktober (gedurende 8 maanden) in midden vensterbank binnenkant raam. De 'strenge' TNO-norm voor goede bezonning in de woonkamer: ten minste 3 mogelijke bezonningsuren per dag in de periode 21 januari – 22 november (gedurende 10 maanden) in midden vensterbank binnenkant raam. 3.1 TNO-norm Er bestaat geen wetgeving die bepaalt hoeveel direct zonlicht een gebouw minimaal dient te ontvangen. Wel zijn er diverse normen welke gemeente hanteren om toch te kunnen toetsen. Dit zijn algemene regels die voor alle situaties hetzelfde zijn. De TNO-norm 1 biedt in de meeste gevallen een goede houvast, maar er zijn ook specifieke situaties waarbij deze normen minder doeltreffend zijn. Met de TNO-norm kan worden getoetst of er voldoende of goede bezonning in een woonkamer kan komen. In deze studie wordt getoetst aan de TNO-normen. De TNO kent een 'lichte' en een 'strenge' norm: - - Hoewel er twee normen zijn, is het meest gebruikelijk om te toetsen aan de lichte norm, daar deze tenslotte de norm is voor voldoende bezonning. De norm wordt in principe toegepast op alle gevels die zon kunnen ontvangen.
Hierbij worden de (mogelijk) verschillende ramen in samenhang met elkaar beoordeeld, om te kijken of de woonkamer aan de minimaal aantal uren uit de norm voldoet. Het gemiddelde van meerdere ramen in dezelfde gevel wordt gehanteerd en daar waar de woonkamer grenst aan meerdere gevels, worden de ramen in tegenoverstaande gevels bij elkaar opgeteld, of bij gevels haaks op elkaar onderzoeken we hoeveel daglicht er mogelijk is zonder dubbel telling. Het totaal is een realistische weergave van het aantal theoretische zonuren in de woonkamer. 3.2 Visuele beoordeling In de meeste situaties geeft een visuele beoordeling meer duidelijkheid. Dit kan door onze interactieve schaduwsimulator te gebruiken. Hiermee kan elke dag in het jaar, elk moment op de dag snel nagebootst en beoordeeld worden. Op basis van de berekeningen en visuele toetsing kunnen concrete conclusies worden getrokken, die los staan of afwijken van een vastgestelde norm. 3.3 Wijze van berekenen In dit onderzoek wordt getoetst volgens de TNO-norm, waarbij uitsluitend gekeken wordt naar ramen in gevels van woonfuncties ter hoogte van de woonkamer of woonkeuken. Bomen en struiken worden in een bezonningsstudie doorgaans niet meegenomen, omdat deze levende elementen door groei, snoei, seizoensinvloeden en beweging door wind geen constante factor vormen in de beoordeling.
Met behulp van onze software wordt op een geselecteerde dag elke 5 minuten berekend of er direct zonlicht op het meetpunt valt. Deze berekening wordt uitgevoerd voor één representatieve dag per maand, waaronder de standaarddata die in de TNO-norm zijn voorgeschreven voor bezonningsstudies. Uit de berekening komt het aantal uren dat theoretisch direct zonlicht op het meetpunt schijnt en hoeveel uren daarvan het minder zal schijnen bij de geplande situatie. Elk meetpunt wordt conform de TNO-norm aan de onderkant van een raam of pui geplaatst. Omdat onderaan een raam normaliter minder direct zonlicht komt, kan het voorkomen dat de rest van het raam meer direct zonlicht ontvangt. 1 TNO-rapport 2005-BBE-R036 Daglichttoetreding en bezonning in de woonomgeving (2005), Drs. L. Zonneveldt Dr. Ir. E.H. de Groot
8 Bevindingen 4. Bevindingen 4.1 Resultaten TNO-norm bezonning Voor deze studie is een 3D model gemaakt van de bestaande en geplande situatie en deze samen in onze interactieve schaduwsimulator geplaatst om het verschil in aantal zonuren te berekenen ter plaatse van specifieke meetpunten. In eerste instantie is gekeken welke meetpunten relevant zijn door te kijken op welke objecten er extra schaduw valt en of deze binnen de toetsingskaders vallen. De resultaten van de doorgerekende meetpunten zijn in dit hoofdstuk opgesomd, waarbij per meetpunt zowel de visuele als de berekende resultaten zijn omschreven. De uitgebreide resultaten van de meetpunten zijn in de bijlagen opgenomen. Afbeelding 4: Meetpunt(en) Afbeelding 5: Meetpunt(en)
9 Bevindingen Meetpunten 1 t/m 4 - appartement De Polle, begane grond De berekeningen laten zien dat de begane grond vrijwel ongewijzigd blijft. In de bestaande situatie zijn er op één van de ramen tijdens de toetsingsperiode van de lichte TNO-norm altijd ergens bij een raam in de woonkamer minimaal 2 zonuren mogelijk. In dit specifieke geval ontvangt niet elk raam gelijktijdig zonlicht en kunnen de maximale waarden van meetpunt 1 of 2 opgeteld worden bij de waarden van meetpunten 3 en 4. Meetpunten 2 en 4 zijn hierbij maatgevend en worden niet door de geplande situatie beïnvloed. In de gehele toetsingsperiode van de lichte TNO-norm zijn er minimaal 2 zonuren mogelijk in zowel de bestaande als de geplande situatie. Aan de strenge TNO-norm voor een goede bezonning, wordt in zowel de bestaande als de geplande situatie niet voldaan. Ook hier heeft de geplande situatie geen invloed op het aantal zonuren. Meetpunten 5 t/m 9 - appartement De Polle, eerste verdieping noord/oost Op deze verdieping is de afname het grootst. Op 19 februari en 21 oktober resteert 3,0 uur, met een aanzienlijke afname van 2,0 uur (40,0%). In maart en september resteert 4,1 uur, met een merkbare afname van 2,1 uur (33,8%). In april en augustus resteert 4,7 uur, met een merkbare afname van 2,4 uur (34,1%). In mei en juli resteert 6,6 uur en in juni 7,5 uur.