Document · PDF

Bijlage 1 - Nota kapitaalgoederen 2022 - 2026

It Debat 27 mei 2021, gemeente Noardeast-FryslânBij agendapunt: Debat - Nota Kapitaalgoederen 2022 - 202611.897 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Voorkant maken

Nota Kapitaalgoederen 2022 t/m 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

projectnummer 0465595.100 concept 9 maart 2021

Nota Kapitaalgoederen 2022 t/m 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud Noardeast Fryslân

Projectnummer: 465595.100 Datum: 16 maart 2021 Revisie: concept 1.0

Nota Kapitaalgoederen 2022 t/m 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

projectnummer 0465595.100 definitief 20 april 2021

Auteurs A. Boek L. Bos

Opdrachtgever

Gemeente Noardeast-Fryslan Koningstraat 13 9101 LP Dokkum

datum vrijgave

beschrijving revisie

goedkeuring Aale Boek

vrijgave Oane Hornstra

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Inhoudsopgave

Blz.

Inleiding

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9

Aanleiding Harmonisatie van beleid Waarom een Nota Kapitaalgoederen beheer openbare ruimte Planvormen Algemene uitgangspunten Wat ging hieraan vooraf? Gemeentelijke programma’s en beleidsdoelstellingen Projectscope: waar hebben we het eigenlijk over? Leeswijzer

3 3 4 4 5 5 6 7 7

Aanpak

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Het cyclische beheerproces Meetlatten De relatie tussen beheerkosten en kwaliteitsniveaus (theorie) Financiering: Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Kwaliteitsscenario’s

9 10 11 12 13

Huidige situatie

3.1 3.2 3.3 3.4

Areaal Huidige budget Kwaliteit Ontwikkelingen en aandachtspunten

16 18 19 19

Scenario’s

4.1 4.2 4.3

Algemene uitgangspunten en overwegingen Scenario 1: alles op een laag niveau (minimale beheer) Scenario 2: alles op een basisniveau (verantwoord beheer)

23 24 26

Vervolg

Bijlage 1 Kader voor beheer en onderhoud

Bijlage 2 Kwaliteit 2020

Bijlage 3 Resultaten opiniërende workshop

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

1. Inleiding

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Inleiding Zodra je je voordeur uitstapt, kom je in de openbare ruimte! Dit is de directe leefomgeving van onze inwoners, ondernemers en bezoekers en is als zodanig maatschappelijk belangrijk. Daar moeten we goed op passen. De gemeente is als goed huisvader verantwoordelijk voor haar bezittingen en heeft een zorgplicht om goed op haar kapitaalgoederen te passen. In deze nota hebben wij vastgelegd hoe wij dat herleidbaar, doelgericht en efficiënt gaan doen.

1.1

Aanleiding In de openbare ruimte vormen de objecten in de leefomgeving een belangrijk onderdeel. Bijvoorbeeld wegen, een brug, een speeltoestel, maar ook voor bomen en gras. Deze onderdelen van de openbare ruimte dragen integraal bij aan het functioneren van de gemeente en haar gemeenschap in sociaal en economisch opzicht. Kortom: ze leveren een bijdrage aan gezonde en leefbare wijken en dorpen. Mensen willen van A naar B om te werken en te ondernemen, maar ook om een stukje te fietsen of een ommetje te maken, hun kinderen veilig naar school te brengen en speelgelegenheid voor ontwikkeling en gezondheid te bieden. Gebruikers hebben daarbij verschillende doelen, bijvoorbeeld: vervoer/transport ontmoeten, ontspannen, sporten en spelen. De openbare ruimte is dan ook van groot belang voor een leefbare gemeente en gemeenschap. We sturen daarom op het in standhouden van de kwaliteit van het areaal vanuit een gevestigde methodiek: kwaliteitsgestuurd beheer. Deze systematiek ligt ten grondslag aan deze nota (zie hoofdstuk 2 aanpak). Nadat de onderdelen in de openbare ruimte aangelegd zijn is het belangrijk om een efficiënte, doelmatige beheerstrategie te hanteren om op betaalbare wijze invulling te geven aan de levenscyclus van het object. Een belangrijk doel hierbij is veilig gebruik van de openbare ruimte.

Het is van belang al in de planvorming rekening te houden met deze gehele levenscyclus (Asset Management). Definitie Asset Management: de infrastructuur die de gemeente beheert, is van enorme waarde. Daar wil de gemeente en haar beheerders verantwoord en slim in investeren. Passend bij organisatiedoelstellingen, budgetten en de ontwikkelingen die worden voorzien. Hoe wordt onderhoud of vervanging geprioriteerd, welke risico’s zijn aanvaardbaar en welke prestaties worden verwacht? Asset Management is het managen hiervan, met als kader een Nota Kapitaalgoederen. Het inzicht in de staat van onderhoud van een object op basis van inspectie of kwaliteitsmeting (schouw) is eveneens belangrijk voor het blijvend veilig kunnen gebruiken van de objecten en het kostenefficiënt inplannen van noodzakelijk onderhoud en het voorkomen van kapitaalvernietiging: daarom inspecteert en/of schouwt de gemeente het areaal. Dit leidt tot stuurinformatie: onderhoud kan uitgevoerd worden op basis van reële inzichten (kwaliteit, hoeveelheden) in de werkelijke situatie buiten.

1.2

Harmonisatie van beleid De gemeente Noardeast Fryslân is een gemeente met 45.485 inwoners (1 januari 2021, bron: CBS) binnen de regio Noordoost-Friesland, die op 1 januari 2019 is ontstaan uit de gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland c.a. 3

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Met deze nota wordt een geharmoniseerd beheerbeleid ingeleid, met nieuwe beheeruitgangspunten voor de hele gemeente. Om veilige en schone wijken en dorpen te behouden, is het zo efficiënt mogelijk invullen van de levenscyclus van de kapitaalgoederen belangrijk, ook in relatie tot het financiële kader. De gemeente levert een zo doelmatig en efficiënt mogelijk beheerscenario om het areaal in stand te houden, binnen de mogelijkheden van de huidige financiële middelen. Op dit moment is het uitgangspunt voor het beheer en onderhoud een laag niveau. Voor winkelgebieden, toeristische plaatsen, begraafplaatsen en onkruidbestrijding op verharding is het uitgangspunt een basisniveau.

1.3

Waarom een Nota Kapitaalgoederen beheer openbare ruimte De basis onder deze visie en de keuzes die gemaakt worden, zijn gebaseerd op metingen van de huidige kwaliteit van het actuele areaal aan te beheren objecten. Zo geeft de Nota Kapitaalgoederen een handvat om efficiënt en doelmatig op de afgesproken doelen en vastgesteld ambitieniveau te kunnen sturen. De gekozen beleidsambitie kan vervolgens worden vertaald naar separaat beleid en uitvoeringsplannen voor de verschillende beheeronderdelen. De doelstelling van een Nota Kapitaalgoederen is om grip te houden op en sturing te bieden aan de objecten die de kwaliteit van de leefomgeving bepalen voor de komende beleidsperiode. De Nota Kapitaalgoederen geeft aan hoe ambitieniveaus in onderhoudskwaliteit samenhangen met het daarbij passende beheerbeleid. Deze nota kapitaalgoederen geeft inzicht in de scenario’s op basis van verschillende ambitieniveaus (laag en basis). Bij de na te streven onderhoudskwaliteit en de bijbehorende kosten is een inschatting gegeven van consequenties en risico’s, zowel op de buitenruimte/voor de gebruiker, als financieel. Immers, hoe lager het ambitieniveau hoe lager de kosten, maar des te groter de negatieve effecten op de verzorgende staat en/of des te groter de (veiligheids)risico’s voor de gebruikers zijn.

Daarmee is aantoonbaarheid en herleidbaarheid van beleid, kosten en effectiviteit in relatie tot de doelen geborgd. De Nota Kapitaalgoederen in combinatie met de vervolgstappen en meetmomenten, maakt aantoonbaar en herleidbaar dat het onderhoud van de kapitaalgoederen op een effectieve en doelmatige wijze wordt uitgevoerd, waarmee invulling wordt gegeven aan de leefbaarheid in wijken en dorpen.

1.4

Planvormen Kaderstelling (Nota Kapitaalgoederen) De nota kapitaalgoederen vormt de kapstok voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is daarmee kaderstellend voor de uitvoering in 2022 tot en met 2026. Dit strategische kader wordt vastgesteld door de Raad. Uitvoering (Beheer- en uitvoeringsplan) Vervolgens wordt het kader uitgewerkt in beheer- en uitvoeringsplannen per onderhoudsdiscipline (wegen, groen, etc.). Hierin wordt vastgelegd welke beheeractiviteiten worden uitgevoerd om te (blijven) voldoen aan het vastgestelde kader.

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

1.5

Algemene uitgangspunten Naast het gebruik of natuurlijke slijtage (denk aan vorstschade op wegen) van de beheerobjecten, spelen ook andere externe ontwikkelingen of nieuwe kaders een rol bij de onderhoudsstrategie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan prijsstijgingen en het toepassen van zo mogelijk circulaire/duurzame producten. Deze ontwikkelingen worden meegenomen in de gehanteerde eenheidsprijzen voor de doorrekening van de scenario’s. Wat zeker is én uitgangspunt bij het opstellen van dit beleid: iedere gebruiker wil in enige mate veiligheid (fysiek: geen uitstekende delen, geen gevaarlijke situaties door overhangend groen of kuilen en gaten in wegen), leefbaarheid (sociale veiligheid, doordat er bijvoorbeeld verlichting aanwezig is, geen enge bosjes, et cetera: het is prettig wonen) en belevingskwaliteit (mooi en schoon) ervaren in de openbare ruimte. Daarnaast is het van belang dat de kapitaalgoederen voldoende worden beheerd om onder meer kapitaalvernietiging te voorkomen. Dit is een toetscriterium van de provincie in haar toezichthoudende rol. Als onderdeel van de begroting is er dan ook sprake van een verplichte opname van de paragraaf ‘Onderhoud Kapitaalgoederen’. Dit uitgangspunt geeft, naast de financiële kaders, richting aan de manier waarop de kapitaalgoederen beheerd (kunnen) worden. In deze rapportage zijn hiertoe twee scenario’s uitgewerkt.

Er wordt inzichtelijk gemaakt wat het kost om het huidige areaal te onderhouden (dagelijks en planmatig onderhoud) en de nodige vervangingsmaatregelen uit te voeren. Doorrekeningen op basis van omvormingen en het toepassen van een andere inrichting worden buiten beschouwing gelaten.

1.6

Wat ging hieraan vooraf? Quickscan 2017 In 2017 is een quickscan uitgevoerd ten behoeve van de gemeentebegroting 2018, vooruitlopend op de gemeentelijke fusie. Met deze Quick Scan is het areaal in beeld gebracht, de kwaliteit ervan bepaald en gekeken of er voldoende financiële middelen in de begroting waren opgenomen om de kapitaalgoederen op een bepaald niveau te kunnen onderhouden. Deze quickscan was bedoeld om een vergelijk te kunnen maken tussen de DFK-gemeentes. Om dit vergelijk te kunnen maken zijn de beleidskeuzes, die in de afgelopen jaren door de raden zijn gemaakt, niet meegenomen in de betreffende quickscan. De huidige begrotingen zijn grotendeels ingericht op niveau laag. Deze cijfers worden betrokken in deze nota. Quickscan 2020 In de zomer van 2020 is een interne quickscan uitgevoerd (Notitie inzicht financiën BOR augustus 2020) ter voorbereiding op het opstellen van deze nota Kapitaalgoederen. Opiniërende workshop In de afgelopen periode zijn bewoners geconsulteerd met behulp van Oanheakker. Daarnaast is de Raad op 1 maart 2021 met een opiniërende workshop geïnformeerd over de stand van zaken rondom het opstellen van de nota en geraadpleegd over de zaken die zij belangrijk vindt binnen het beheer en onderhoud. Dit leidde tot de sleutelbegrippen Betaalbaar en Veiligheid. In bijlage 3 zijn de resultaten opgenomen. 5

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Projectorganisatie De adviseurs van Antea Group hebben nauw samengewerkt met de projectgroep en met de stuurgroep, die leiding heeft gegeven aan het proces om tot een gefundeerde nota kapitaalgoederen te komen.

1.7

Gemeentelijke programma’s en beleidsdoelstellingen Thema’s Omgevingsvisie (concept) Bij de opstelling van de nieuwe omgevingsvisie zijn belangrijke thema’s geselecteerd die als uitgangspunt dienen. Een aantal van deze thema’s zijn direct verbonden aan de beheerkwaliteit:  Infrastructuur, mobiliteit en verkeersveiligheid  Natuur en biodiversiteit  Leefbare dorpskernen Oanheakker De gemeente (Oanheakker) heeft de afgelopen tijd veel gesprekken gevoerd met dorpsbelangen en wijkraden van alle dorpen in de gemeente. Tijdens deze gesprekken met de dorpenclusters kwamen er aandachtspunten en wensen naar voren die de inwoners graag veranderd zien in hun leefomgeving. Een eerste verkenning heeft geleid tot drie speerpunten:  Biodiversiteit De inwoners hechten waarde aan duurzame ontwikkelingen en het behoud en versterken van biodiversiteit. Men zet zichzelf ook in voor het inzaaien van plantensoorten en wensen dat de gemeente dit stimuleert door de aan- en herplanting van duurzame bomen. Ook buiten de bebouwde kom zien de inwoners graag dat bijvoorbeeld akkerranden voorzien zijn van bloemrijke mengsels.  Schone leefomgeving De inwoners zien graag een schone en verzorgde leefomgeving. Daarbij noemen zij dat de verantwoordelijkheid ook gedragen dient te worden door de inwoners zelf. De gemeente zorgt voor de basis: het groen- en grijsonderhoud.

De inwoners zorgen voor een nette leefomgeving dicht bij hun eigen huis.  Veilig De inwoners geven aan dat zij graag fietsen op veilige, brede fietspaden. Naast het feit dat de inwoners hier graag gebruik van maken, stimuleert het ook recreatie voor mensen van buitenaf (toerisme). Daarnaast zien de inwoners graag dat de wegen en aangrenzende bermen goed onderhouden zijn, vooral voor de brede landbouwvoertuigen. Al met al, streven de inwoners naar een veilige leefomgeving, waar niet te hard gereden wordt en de wegen en paden goed onderhouden zijn. Coalitieakkoord In het Coalitieakkoord ‘Trochpakke, mei elkoar foarút’ zijn strategische doelen vastgelegd, waaraan samen gewerkt wordt. Aan de volgende doelen kan met beheer een bijdrage worden geleverd:  Bereikbaarheid (wegen en fietspaden)  Onderhoud (samen met bewoners)  Veiligheid (b.v. groen)  Inzicht in financiën (wat kost beheer)

Figuur 1 Coalitieakkoord Noardeast Fryslân

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

1.8

Projectscope: waar hebben we het eigenlijk over? De volgende onderdelen van de openbare ruimte worden in deze Nota Kapitaalgoederen belicht: Civieltechnische kunstwerken & oevers  Bruggen  Tunnels  Steigers  Duikers  Oevers

Verharding  Wegen  Bewegwijzering Verlichting  Masten  Armaturen  Lampen

Gebouwen  Gemeentelijk  Overig

Verzorging van de openbare ruimte  Onkruid  Zwerfafval

Groen  Bomen  Heesters  Gras

1.9

Water  Vijvers  Secundair stedelijk water  Schouwsloten

Leeswijzer Om de juiste afwegingen te maken in de keuze van een scenario voor de komende vier jaar en dit in het juiste perspectief te kunnen afwegen treft u in bijlage 1 de belangrijkste wettelijke kaders aan. In hoofdstuk 2 wordt de methodiek rondom het cyclische beheerproces besproken en worden de verschillende scenario’s geïntroduceerd. In hoofdstuk 3 wordt inzicht gegeven in de huidige situatie. Dit is belangrijk, want de deze situatie vormt de basis voor de keuzes die de gemeente moet en kan maken. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar het areaal, het beschikbare budget, de huidige kwaliteit en de ontwikkelingen. Ook wordt in dit hoofdstuk teruggekeken op het huidige beleid. In hoofdstuk 4 worden vier scenario’s uitgewerkt, allen met daarbij hun specifieke maatschappelijke, financiële en politiek/bestuurlijke effecten. Aan de hand van het referentiescenario ‘voortzetting huidige beleid’ en de andere scenario’s wordt inzicht gegeven in de kosten in relatie tot het beschikbare budget en de effecten. Tot slot wordt in hoofdstuk 5 inzicht gegeven in de vervolgstappen.

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

2. Aanpak

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Aanpak In dit hoofdstuk wordt toegelicht hoe het cyclische beheerproces wordt toegepast.

2.1

Het cyclische beheerproces In het optimale cyclische beheerproces vormen zes aandachtspunten de basis voor professioneel en efficiënt beheer. Deze aandachtspunten maken onderdeel uit van de jaarlijks te doorlopen stappen. Beleid Om een bijdrage te leveren aan de gemeentelijke doelen die bijvoorbeeld voortkomen uit het coalitieakkoord en de Oanheakker, is het van belang een vertaling te maken naar specifiek beleid en financiële kaders voor beheer. Met deze Nota Kapitaalgoederen wordt de ambitie van beheer vastgesteld door het bestuur. Het is aan te raden beleid op te stellen voor een planperiode van 4 jaar. Immers, de wereld van beheer verandert (eisen en wensen, bestuurlijke doelen) en ook de toestand van het areaal wijzigt door gebruik, het toegepaste beheer en onderhoud en externe invloeden. Figuur 2 Beheermodel Antea Group

Programmeren Het beleid wordt vertaald naar benodigde beheermaatregelen op korte- en middellange termijn en de financiële behoefte (programmeren). Hiermee ontstaat eveneens tijdig inzicht in aankomende vervangingspieken. In deze fase bieden afstemmingsmogelijkheden tussen de beheerdisciplines en andere domeinen en projecten kansen om de leefomgeving zo weinig mogelijk te belasten en werk met werk te maken. Bijvoorbeeld tussen riolering en wegen, maar ook tussen de binnendienst en buitendienst. De buitendienst zijn immers de oren en ogen buiten in het veld. De stappen Beleid maken en Programmeren vormen de eerste fase van het beheerproces in een ideale situatie. Afspraken en inzichten worden met ‘beleid maken’ vastgelegd in de Nota Kapitaalgoederen. Hier dient een duidelijke (herleidbare en aantoonbare) koppeling te zijn tussen gemeentelijke doelen, beheerambities en de financiële behoefte. Dit betreft inzicht in dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervangingen (met betrekking tot de maatregelen en het budget). Vervolgens wordt de ambitie geprogrammeerd in een beheerplan. Dit maakt geen onderdeel uit van deze notitie. Zie ook § 1.4. Zo is voor de komende jaren duidelijk welke maatregelen per discipline een bijdrage leveren aan de strategische doelen. Beheerambities zijn niet geheel vrijblijvend in te vullen.

Zo is een gemeente verplicht areaal op deugdelijke wijze te onderhouden, de veiligheid moet borgen en kapitaalvernietiging moet voorkomen. Zie hiervoor ook bijlage 1. Voorbereiden Met de programmering is duidelijk geworden welke activiteiten de komende jaren uitgevoerd moeten worden, om te voldoen aan het ambitieniveau. Deze werkzaamheden worden 9

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

ondergebracht bij de eigen dienst, of worden met behulp van een bestek in de markt weggezet. Daarbij wordt gekeken of het mogelijk is om werkzaamheden te combineren, bijvoorbeeld in afstemming met de planning van de gemeentelijke watertaken (riolering), of met nieuwbouwprojecten vanuit RO (Ruimtelijke Ontwikkeling) om werk met werk te maken. In de fase van deze nota is slechts een quickscan gedaan naar koppelkansen, de uitkomsten hiervan zijn wel al meegenomen in de doorrekeningen. Realiseren en onderhouden De werkzaamheden worden uitgevoerd door een aannemer, eigen dienst of het werkvoorzieningsschap. Op het werk wordt toezicht gehouden, om te toetsen of de besteksvoorwaarden in acht worden genomen. De gemeente draagt de zorg dat het werk volgens de afgesproken kwaliteit wordt opgeleverd. Op basis van het uitgevoerd werk dient het beheersysteem up-to-date gehouden te worden. Dit geldt ook voor het vastleggen van inspectiehistorie. Monitoring Periodiek wordt er op basis van inspecties en schouwen geanalyseerd of de toestand van de kapitaalgoederen op zich en de leefomgeving als geheel voldoet aan de vastgestelde ambities c.q. de Nota Kapitaalgoederen en ander beheerbeleid. Evaluatie Deze informatie biedt mogelijkheden om de processen te verbeteren, financiën bij te stellen of beleid bij te sturen.

2.2

Meetlatten De kwaliteitsscenario’s worden opgesteld aan de hand van meetlatten die verschillende kwaliteitsniveaus weergegeven in norm, beschrijving en beeld voor zowel de technische kwaliteit (heel en veilig) als voor de verzorging (schoon en netjes). Deze kwaliteitsniveaus zijn per discipline aangegeven. In de standaard kwaliteitscatalogus is voor verschillende onderdelen van de openbare ruimte de kwaliteit vastgelegd in een 5-schaal: de kwaliteitsmeetlat. Om een indruk te krijgen is in het onderstaande figuur per kwaliteitsniveau een impressie gegeven van asfaltverharding.

Figuur 3 Voorbeeld meetlat: een niveau, een norm en een beeld

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Om een bepaalde kwaliteit in de openbare ruimte te realiseren zijn verschillende ambitieniveaus te onderscheiden. Deze zijn vastgelegd in de CROW-kwaliteitscatalogus1. De keuzemogelijkheden voor de gewenste kwaliteitsniveaus van de openbare ruimte zijn als volgt te typeren: Niveau Zeer hoog Hoog Basis Laag Zeer laag

Algemene beschrijving Uitstekend onderhouden, als nieuw Goed onderhouden, bijna niets op aan te merken Voldoende onderhouden, wel wat op aan te merken Sober tot voldoende, enige achterstanden bij het onderhoud Onvoldoende onderhouden, flinke achterstanden, kapot

Rapportcijfer Cijfer > 9,5 Cijfer 7,5 – 9,4 Cijfer 5,5 – 7,4 Cijfer 3,5 – 5,4 Cijfer < 3,4

Elk kwaliteitsniveau bevat omschrijvingen en criteria met meetbare en toetsbare normen. Daarmee zijn de kwaliteitsniveaus meetbaar, zodat de kwaliteitskeuzes eenduidig zijn vastgelegd en worden toegepast in beleid en realisatie en getoetst kunnen worden. De gemeente doet dit bijvoorbeeld al door het uitvoeren van een schouw binnen het groene areaal. Het uitgangspunt is dat bij laag en zeer lage niveaus onveilige situaties kunnen ontstaan door de staat van het onderhoud van het areaal. In paragraaf 4.1 wordt nader ingegaan op risico’s.

2.3

De relatie tussen beheerkosten en kwaliteitsniveaus (theorie) De kwaliteit van de (nieuw aangelegde) infrastructuur verloopt logischerwijs in de tijd. In theorie begint nieuwe aanleg op een (zeer) hoog niveau en daalt de kwaliteit, tot het moment van onderhoud plegen. In de praktijk wordt dit niveau niet altijd gehaald. Het moment van onderhoud is gebaseerd op de minimaal geaccepteerde kwaliteit en dus op kwaliteitskeuzes in het beleid. De relatie tussen het verloop van de kwaliteit en de onderhoudskosten is lastiger. De twee meest voorkomende situaties zijn: 



De kosten dalen bij een lagere kwaliteit (met dus een later ingrijpmoment). Een lagere kwaliteit accepteren betekent in dit geval minder inspanning leveren waardoor het onderhoud goedkoper is. De kosten dalen tot een bepaald niveau en gaan dan weer stijgen (zgn. U-profiel - zie onderstaande grafiek). Dit is een zeer veel voorkomend effect in het beheer en onderhoud. De term ‘economisch minimum’ wordt gebruikt voor het onderste punt van deze ‘U’. De kosten nemen toe bij een lagere kwaliteit doordat: 1.

Later ingrijpen, vraagt een onderhoudsmaatregel die relatief duurder is dan de maatregel bij eerder ingrijpen voor een hogere kwaliteit. Dit is op basis van ervaring goed te voorspellen en in deze gevallen ligt het kiezen voor een lagere kwaliteit dus niet voor de hand. Een voorbeeld is het technisch onderhouden van asfalt (verhoogt risico op het ontstaan van kapitaalvernietiging). Ten gevolge van uitgesteld onderhoud is naarmate de tijd verstrijkt een steeds 'zwaardere' maatregel nodig om weer een goed basisniveau te bereiken. Dit mechanisme geldt niet voor alle onderdelen binnen de infrastructuur. Bijvoorbeeld niet voor verkeersborden, maar zeker wel voor asfaltverharding en onderdelen binnen het groenbeheer.

1 CROW bedenkt slimme en praktische oplossingen voor vraagstukken over infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer in

Nederland

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

2. 3.

Er meer niet gepland ingrijpen en onderhoud nodig is, zoals het uitvoeren van noodreparaties. Denk bijvoorbeeld aan winterschade. De kwaliteit zo ver daalt dat deze niet meer te verbeteren is met een beheermaatregel, maar vraagt om vervanging van de hele voorziening. Denk bijvoorbeeld aan het instorten van een weggedeelte. Er is geen ruimte voor preventief onderhoud, bv. sealen deklagen asfalt.

Bovenstaande wordt geïllustreerd in de grafiek:

Figuur 4 Ingrijpmomenten in de tijd

Bij de laatste twee ingrijpmomenten is de voorspelbaarheid minder omdat het gaat om risico’s die wel of niet optreden. Omdat beheerders deze situaties proberen te voorkomen is er weinig praktijkervaring met dergelijke strategieën. De kosten ervan zijn daardoor niet goed in te schatten. Metafoor: onderhoud van een kozijn Het op tijd reinigen en schilderen van het kozijn verlengt de levensduur. Reinigen en schilderen zijn daarbij een relatief goedkope maatregel. 1) Zodra schoonmaakbeurten en schilderbeurten worden overgeslagen, of uitgesteld treedt het verval (er ontstaan kale plekken, er trekt vocht in en het gaat rotten) eerder in en is er een duurdere ingreep nodig om het kozijn weer in goede staat te brengen. 2) Rotte plekken worden uitgekapt en vervangen, gaten worden opgevuld met kneedbaar hout, er wordt bijgeschaafd. 3) Veel eerder dan gepland, is het kozijn aan volledige vervanging toe.

2.4

Financiering: Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) De gemeente heeft een groot vermogen geïnvesteerd in de kapitaalgoederen in de openbare ruimte: bruggen en beschoeiing, riolering, groen en wegen. Deze kapitaalgoederen zijn van groot belang voor het wonen, werken, winkelen en recreëren. Onderhoud is noodzakelijk vanuit de zorgplicht voor de veiligheid van alle gebruikers. Maar, er is ook een financiële verantwoordingsplicht van de gemeente voor deze kapitaalgoederen. Het BBV onderscheidt hierbij twee typen: • Met economisch nut: Dit zijn de kapitaalgoederen waar je inkomsten uit kunt genereren. Voor de openbare ruimte gaat dit bijvoorbeeld om het rioolstelsel en begraafplaatsen. Hier kun je immers heffingen en rechten voor innen. Het BBV stelt dat deze investeringen geactiveerd moeten worden. • Met maatschappelijk nut: Dit zijn kapitaalgoederen waar geen inkomsten uit te halen zijn, maar die wel duidelijk een publieke functie hebben. Het gaat dan bijvoorbeeld om wegen, water en groenvoorzieningen. Met ingang van 2017 moeten deze investeringen ook worden geactiveerd. 12

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Financieren van beheer Grofweg kun je beheer- en onderhoudsmaatregelen op drie manieren financieren:  Je betaalt de maatregelen direct vanuit je jaarlijkse beschikbare budget (exploitatie) – groenbeheer: uitvoeren van terugkerende cyclische maatregelen;  Je hebt ervoor gespaard en betaalt de maatregelen daarvan (voorziening of reserve) – wegbeheer: fluctuaties in de planning worden zo opgevangen;  Je leent er geld voor (activeren) – kunstwerken: betalen voor een vervanging van een brug. Activeren wil zeggen dat je een grote uitgave niet direct betaalt uit je beschikbare middelen (de exploitatie) maar dat je het geld hiervoor leent en de investering over de komende jaren gaat afschrijven (de afschrijvingsperiode) via een jaarlijks bedrag aan aflossing en rente (de kapitaallasten). Deze kapitaallasten komen vervolgens wel ten laste van de exploitatie. De BBV eist dat er bij activeren sprake moet zijn van het toevoegen van waarde: een investering. Onderhoud of investering? In de praktijk van alledag worden de termen groot onderhoud en vervangen vaak door elkaar gebruikt. Tot 2017 was het verschil ook minder van belang, maar nu is het onderscheid tussen onderhoud en vervanging cruciaal, vanwege de regels die de BBV stelt aan de financiering van de kosten.

Onderhoud is het uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Onderhoud kan worden onderscheiden in klein en groot onderhoud. Het uitvoeren van onderhoud is niet levensduur verlengend, maar het object behoudt zijn waarde binnen de geplande levensduur. Van een investering is pas sprake bij een significante kwaliteitsverbetering in verwachte levensduur of functionaliteit. Dan wordt er waarde toegevoegd. Dit is sowieso het geval bij nieuwe aanleg of algehele vervanging zoals rehabilitatie van een weg. Maar ook groot onderhoud aan een bestaand object geldt als investering, als dat leidt tot: • Een significante kwaliteitsverbetering (bijvoorbeeld een investering in de herinrichting van een weg/kunstwerk); • Een levensduurverlenging (bijvoorbeeld de vervanging van verlichting door LED); • Aanpassingen om te voldoen aan wet- en regelgeving (bijvoorbeeld investeringen in een brug of brugwachtershuisje om te voldoen aan veiligheidsvoorschriften). Samengevat betekent dit: • Beheer, klein onderhoud en ‘niet levensduur verlengend groot onderhoud’ mag niet geactiveerd worden. • Levensduur verlengend of kwaliteit verbeterend groot onderhoud en vervangingen moeten wel worden geactiveerd.

2.5

Kwaliteitsscenario’s De resultaten van de monitoring (schouw) en inspecties bieden inzicht in de huidige staat van de kapitaalgoederen. In hoofdstuk 3 wordt hier verder op ingegaan. Op basis van de huidige stand van zaken met betrekking tot de kwaliteit van de openbare ruimte, de ambities rondom thema’s en de financiële kaders worden in hoofdstuk 4 twee kwaliteitsscenario’s uitgewerkt voor het instandhouden van het huidige areaal. Deze scenario’s geven per beheeronderdeel de in stand te houden kwaliteit aan. Op basis van deze scenario’s kan een keuze worden gemaakt voor het beleidskader voor de periode 20222026. 13

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

In hoofdstuk 4 worden de volgende scenario’s uitgewerkt.  Alles op een laag niveau (minimaal beheer);  Alles op een basisniveau (verantwoord beheer).

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

3. Huidige situatie

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de huidige situatie: hoe staan we ervoor? De huidige hoeveelheden worden gepresenteerd die de basis vormen voor deze visie. Daarnaast wordt kort ingegaan op het beschikbare budget volgens de huidige begroting en het huidige beleid voor beheer en onderhoud. Er wordt ingegaan op:  Areaal  Kwaliteit  Beschikbaar budget  Ontwikkelingen

3.1

Areaal In de volgende paragrafen wordt per kapitaalgoed inzicht gegeven in de hoeveelheden. Voor dit areaal is de beheerder verantwoordelijk. Type Gemeentelijke organisatie Brandweerkazernes Sportaccommodaties Toiletgebouwen Begraafplaatsen Welzijn en cultuur Overig

Type Brug beweegbaar Brug vast Tunnels Keerwanden/beschoeiingen Duikers Sluis Steigers Roosters

Aantal 27 3 15 3 10 12 7

Aantal 11 234 5 440 336 1 47 19

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Type Landschappelijke beplanting Heesters Kruidachtige gewassen Grasvelden Verhardingen

Aantal 1.029.501 154.757 2.967 5.780.887 72.517

Type Hekwerken

Aantal 13.271

Type Bomen Terreinmeubilair Fietsenrekken/toegangshekken

Aantal 30.168 1.609 526

Type Vijver Schouwsloot Overig water Watergangen sloten, greppels

Aantal 297.404 18.726 74.785 445.831

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

3.2

Type Masten Armaturen Lampen

Aantal 8.092 8.132 8.456

Type Rijbaan Fietspad Voetpad Parkeervak Overig

Aantal 3.534.216 262.983 614.571 277.966 218.263

Huidige budget In de begroting 2022 en verder zijn budgetten opgenomen voor onderhoud en vervangingsinvesteringen. De benodigde bedragen komen tot uitdrukking in de scenario’s (zie paragraaf 4.2 en 4.3).

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

3.3

Kwaliteit Voor het bepalen van de kwaliteit van de openbare ruimte voert de gemeente geregeld inspecties en schouwen uit. Deze methodiek is gericht op de landelijke systematiek van CROW, onder meer vastgelegd in de 'Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte' en in de weginspectiesystematiek. In bijlage 2 is uitgebreide kwaliteitsinformatie opgenomen. Gebouwen: over het algemeen zijn de gebouwen in een redelijke staat van onderhoud, dit komt in hoofdlijn overeen met conditiescore 3.

Kunstwerken: de civiele constructies worden iedere 3-5 jaar geïnspecteerd zijn over het algemeen in een redelijke staat.

Groen: technisch onderhoud voldoet deels aan basis/laag. Wel aandachtspunten snoei en ouderdom en versleten beplanting.

Verzorging: dagelijks onderhoud voldoet niet aan eisen/normen kwaliteitsniveau laag. Met name onkruid op verharding en maaien rondom obstakels aandachtspunten.

Water: momenteel inspecties uitgevoerd (peilingen). Kwalitatieve cijfers worden verwerkt om daadwerkelijke hoeveelheid slib en bijbehorende kosten te bepalen. Dit is eind 2021 inzichtelijk gemaakt.

Verlichting: onderhoud en vervanging vindt plaats op basis van leeftijd. Incidenteel onderhoud wordt uitgevoerd aan de hand van meldingen/storingen.

Verharding: de asfalt- en de elementenverhardingen behalen in de inspectie van 2020 respectievelijk een 5,5 ondergrens basisniveau) en een 5,4 (bovenkant laag niveau). Dit niveau wordt met name op de rijbanen gehaald. Ook de parkeervakken scoren gemiddeld een laag niveau (elementen). Van bewegwijzering zijn geen gegevens bekend.

3.4

Ontwikkelingen en aandachtspunten Er spelen een aantal ontwikkelingen binnen het beheer van de openbare ruimte. In de onderstaande opsomming worden de belangrijkste benoemd. Deze ontwikkelingen hebben impact op de uit te voeren beheermaatregelen en het benodigde budget. Als deze ontwikkelingen van invloed zijn op een scenario (hoofdstuk 5), dan wordt dat toegelicht. 19

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Biodiversiteit Het geven van invulling aan biodiversiteit hangt samen met inrichting en omvorming van groen om soortdiversiteit te bereiken. Ook aanpassen van het maaibeheer en de natuurlijke bestrijding van de Eikenprocessierups maken hier onderdeel van uit. Verhardingen Inspecties De kwaliteit van de wegen zit op een groot deel van het areaal gemiddeld rond de ondergrens van een basisniveau. Dit vraagt om vinger aan de pols houden om op het juiste moment maatregelen uitvoeren die de veiligheid blijven garanderen. Hiervoor wordt een keer per twee jaar een globale visuele weginspectie uitgevoerd. De kosten hiervoor bedragen € 22.500,- en zijn opgenomen in de bedragen. Belijning De belijningen en wegmarkeringen op de verhardingen zijn periodiek aan een opfrisbeurt toe. Hiermee wordt bijgedragen aan de veiligheid op de weg (in verband met zichtbaarheid). De hoeveelheden zijn echter niet (goed genoeg) inzichtelijk. De kosten hiervoor bedragen € 40.000,-. Onkruidbestrijding Structureel is er te weinig budget voor onkruidbestrijding. De schouw onderschrijft dit met zeer lage niveaus. Bij de uitwerking van de scenario’s wordt dit meegenomen. Dit betreft:  € 335.000,- voor een basisniveau;  € 270.000,- voor een laag niveau. Bewegwijzering Het onderhoud en de vervanging van de ANWB-bewegwijzering (NBd), schrikhekken, afzetpaaltjes, etc. is belangrijk voor de veiligheid op de weg.

Zo moeten de borden goed zichtbaar blijven. Dit vraagt voor het team Behear om een budget van: Databeheer NBd € 4.250 Dagelijks onderhoud ANWB-bewegwijzering € 3.050 Vervangen ANWB-bewegwijzering € 19.100 Schoonmaken abri's € 2.200 Dagelijks onderhoud abri's (glas etc.) € 2.500 Totaal € 31.100 Gebouwen Het grootonderhoud en de vervangingen zijn niet meegenomen voor het gemeentehuis in Kollum en het gemeentehuis in Ferwert. Het klein onderhoud is wel meegenomen voor deze gebouwen. De verwachting is dat binnen een paar jaar bovenstaande gebouwen niet meer in beheer van de gemeente zijn. Mochten deze gebouwen wel in beheer bij de gemeente blijven, dan zullen er extra onderhoudskosten bij geraamd moeten worden. Gebouwen waarvan de toekomstige bestemming onzeker is, alleen wind en waterdicht houden. Bijvoorbeeld een aantal gebouwen op de gemeentelijke werf in Dokkum. Baggeren De onderhoudsplanning voor het baggeren is voor een groot deel gebaseerd op een cyclische planning. Peilingen moeten uitwijzen wanneer er gebaggerd moet worden. De peilingen kunnen uitwijzen dat er eerder gebaggerd moet worden dan nu is gepland of dat er achterstallig onderhoud is. Dit kan een nadelig financieel effect opleveren. 20

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Bij de bepaling van de hoogte van de voorziening is rekening gehouden met de werkzaamheden met de baggerwerkzaamheden die voor 2025 uitgevoerd moeten worden in het kader van het Overdracht Stedelijk Water (contractueel vastgelegd) Daarnaast is er rekening gehouden met de bijdrage van het Wetterskip (50% gemeente 50% Wetterskip) uitvoering 2022, 2023 en 2024 (voor 2025). Straatverlichting Het planmatig vervangen van armaturen door LED armaturen leidt een toename van schoonmaakkosten. Bij LED armaturen worden niet periodiek lampen vervangen, zodat de armaturen ook niet periodiek schoon gemaakt worden tijdens het vervangen van de lamp. Om voldoende lichtuitstoot te garanderen, dienen de armaturen periodiek gereinigd te worden. Hier staat echter wel tegenover dat er wordt bespaard op onderhoud en energie. Speelplaatsen In totaal zijn er 587 speeltoestellen waarvan 322 toestellen in voormalig Dongeradeel, 88 in voormalig Ferwerderadiel en 177 in voormalig Kollumerland. De speeltoestellen worden vier maal per jaar geïnspecteerd. Eén inspectieronde wordt door een externe partij uitgevoerd. Op basis van de inspecties wordt het onderhoud bepaald. De kosten die in beeld zijn gebracht, is op basis van een cyclische planning.

In de voormalige gemeenten wordt er nog verschillend beleid gevoerd aangaande het onderhoud / vervangingen van de speelplaatsen: In voormalig Ferwerderadiel worden de kosten voor de vervangingen betaald door; de gemeente (50%), de betreffende speelplaatsencommissie (20%) en de woningbouwvereniging (30%). Wanneer een toestel aan het einde van zijn levensduur is, wordt deze door de eigen buitendienst opgeruimd. De speelplaatsenvereniging kan met subsidiemogelijkheden (geen gemeentelijk subsidie) een nieuw toestel plaatsen. Het klein onderhoud wordt door de woningbouwvereniging uitgevoerd. In voormalig Kollumerland kunnen de speelplaatscommissies een jaarlijkse subsidie bij de gemeente aanvragen voor het onderhoud van de speeltoestellen. De gemeente voert zelf geen onderhoud uit aan de speeltoestellen. Daarnaast kan er nog aanspraak gemaakt worden op een bijdrage voor de vervangingen (reserveringsfonds). Dit zijn nog afspraken uit het verleden vanuit voormalig Kollumerland. De hoogte van deze verplichting is € 52.903. Voorgesteld wordt om hiervoor een reserve / reserveringsfonds in stand te houden. In voormalig Dongeradeel komen zowel het onderhoud als de vervangingen voor rekening van de gemeente.

Voor de vervangingen is gerekend met een gemiddeld benodigd budget per jaar, hierdoor kan de oude reserve speeltoestellen komen te vervallen.De verwachte eindstand van deze reserve is € 141.077 (stand per 31-12-2021). Daarnaast is rekening gehouden met een maaivergoeding voor speelplaatsenverenigingen die zelf maaien. In de tweede helft van 2021 wordt er een beleidsplan speelplaatsen aan de raad aangeboden. Dit nieuwe beleidsplan kan consequenties hebben voor het onderhoud zoals opgenomen in de nota kapitaalgoederen. De financiële consequenties worden in het nieuwe beleidsplan meegenomen. Onderhoud openbaar groen Het onderhoud van het openbaar groen wordt voor het grootste deel uitgevoerd door het team Utfiering. De kosten van de eigen dienst zijn niet in beeld gebracht in de nota kapitaalgoederen. Met de eigen dienst levert de gemeente een inspanning om een bepaald deel van onderhoud uit te voeren. De eigen dienst bestaat uit personeel, tractie en materialen. Doordat er een goed beeld is op de kwaliteit van het uitgevoerde werk wat de eigen dienst levert, is te stellen dat er 21

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

voldoende middelen zijn (personeel, tractie en materialen) voor dit werk. Het overige onderhoudswerk wordt door aannemers uitgevoerd. Voor dit werk zijn er budgetten opgenomen in de begroting. In de nota kapitaalgoederen is het benodigd budget in beeld gebracht van dit onderhoudswerk. Bij de vervanging van het groen is een achterstand van € 100.199. Deze achterstand is bepaald op basis van de technische groen inspectie. Nadat de achterstand is weggewerkt, kan met het regulier vervangingsbudget het onderhoud op het gewenste onderhoudsniveau onderhouden worden. De kosten voor de vervangingen op niveau C liggen hoger dan op niveau B. Dit komt omdat wanneer het dagelijks onderhoud op niveau C wordt onderhouden, de technische kwaliteit van het groen sneller achteruit gaat en dus eerder vervangen moet worden. Begraafplaatsen: Het onderhoud op de begraafplaatsen is apart in beeld gebracht. Dit onderhoud heeft geen betrekking op het begraven. In de nota kapitaalgoederen is het benodigd budget in beeld gebracht. Dit benodigd budget betreft kosten voor werkzaamheden wat door aannemers wordt uitgevoerd. Dit betreft ook het onderhoud aan de verhardingen. Sportvelden Veel van het dagelijks onderhoud wordt door de eigen dienst uitgevoerd.

De meer specialistische werkzaamheden worden door aannemers uitgevoerd bijvoorbeeld; vertidraineren, bezanden, drainage doorspuiten en de specifieke onderhoudswerkzaamheden op kunstgrasvelden. Deze kosten zijn in beeld gebracht. De onderhoudskosten voor de objecten rond de sportvelden zoals hekwerken, doelen en ballenvangers, zijn voor de sportverenigingen. De kosten voor het vervangen van de velden zijn in beeld gebracht. Dit betreft gemiddelde vervangingskosten. Het moment van uitvoering is bepaald op basis van inspecties. Het moment van uitvoering is namelijk sterk afhankelijk van de speelintensiteit. Voor de afschrijving van grasvelden is er gerekend met 25 jaar. Voor de afschrijving van de kunstgrasvelden is er gerekend met 25 jaar voor de onderbouw en 12 jaar voor de toplaag. Voor de vervanging van de toplaag met rubber infill is gerekend met opnieuw een toplaag van rubber infill. Een toplaag met een andere infill is duurder dan een toplaag met rubber infull. Mocht in de toekomst het toepassen van een rubber infull niet meer worden toegestaan, dan zal er een duurdere toplaag toegepast moeten worden. Bij het vervangen van een kunstgrasveld met rubber infill zal er ook een (extra) sanering uitgevoerd moeten worden van de rubberkorrrels.

De kosten voor het saneren van de omgeving bij een vervanging van een toplaag of een gehele vervanging, is meegenomen in het benodigde budget. Raadsbesluit sportvelden Op 3 december 2020 heeft de raad de uitgangspunten voor het buitensportaccommodatiebeleid vastgesteld. Uiterlijk 1 augustus 2021 zullen er afspraken worden gemaakt met de verenigingen en beheersstichtingen om het beleid verder uit te werken in een uitvoeringbeleidsplan. Dit plan zal te zijner tijd worden vastgesteld door het college. Kunstgrasvelden in de gemeente Noardeast-Fryslân Binnen de gemeente Noardeast-Fryslân zijn de afgelopen jaren kunstgrasvelden aangelegd. Het betreft de volgende velden: Sportpark Oosternijkerk

sport Voetbal 22

Jaar van aanleg 2016

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Blije Hallum Dokkum Tolhuispark veld 1 Dokkum Tolhuispark veld 4 Burdaard Kollum Kollum

Voetbal Voetbal Voetbal Voetbal Voetbal Voetbal Korfbal

2012 2009 2013 2016 2012 2020 2018

Bij de voetbalvelden is de mat veelal ingestrooid met rubber die afkomstig is van gemalen autobanden, zogenaamd sbr-rubber. Bij het recent in Kollum aangelegde voetbalveld is EPDM toegepast. De kunstgrasmat bij het korfbalveld in Kollum is alleen ingevuld met zand. Bij het gebruik van de velden en als gevolg van onderhoud en verwaaiing kan rubber naar de omgeving verspreiden en in de omgeving van het veld terechtkomen. Dat is in strijd of staat op gespannen voet met de zorgplicht, zoals beschreven in artikel 13 van de wet Bodembescherming. Eigenaren en gebruikers van de velden zijn verplicht maatregelen te nemen om het verspreiden van de infill-korrels en het slijtagemateriaal van de kunstgrasvezels zoveel mogelijk te voorkomen. Inmiddels heeft de gemeente een adviesbureau gevraag om een offerte uit te brengen voor het inventariseren van de situatie per veld en het maken van voorstellen voor het voorkomen van de verspreiding van slijtagemateriaal en infill. Raadzaam is om ook de kwaliteit van de bodem, het (oppervlakte)water en eventueel van het slib in de watergangen waar water vanaf de verhardingen wordt geloosd te onderzoeken. Of dit onderzoek noodzakelijk is zal aan de hand van de inspectie van de velden worden bepaald.

Aan de hand van alle onderzoeksgegevens wordt een advies opgesteld over het beperken van de mogelijkheden voor het verspreiden van infill en slijtagemateriaal naar de omgeving. Hierbij wordt rekening gehouden met de ouderdom van de velden en zal worden aangegeven welke alternatieven er zijn. Tevens zal worden aangegeven of het verwijderen van korrels rond de velden noodzakelijk is en of hiervoor aanvullend onderzoek noodzakelijk is. Er zal een schatting worden gemaakt van de kosten die hiermee gemoeid zullen zijn. Tevens zal een aanbeveling worden gedaan voor de prioritering van de werkzaamheden. Wanneer de resultaten bekend zijn, zal de raad hierover worden geïnformeerd.

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

4. Scenario’s

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Scenario’s

4.1

Algemene uitgangspunten en overwegingen De volgende scenario’s worden in dit hoofdstuk uitgewerkt.  Alles op een laag niveau (minimaal beheer)  Alles op een basisniveau (referentiescenario) Met deze scenario’s wordt de mogelijkheid en het inzicht geboden om weloverwogen te kiezen tussen kwaliteitsniveau met bijbehorende effecten op de leefomgeving en financiën. Willen de gemeente uitvoering geven aan de bijdrage aan strategische doelen, of is een meer soberder beeld noodzakelijk? Met een weloverwogen keuze kan het beheerproces voor de komende jaren zorgvuldig ingericht worden. Daarbij is het belangrijk dat het beschikbare budget past bij de opgave. Anders lopen de achterstanden jaar op jaar op. Met doelmatig beheer en onderhoud vanuit het kader dat de nota Kapitaalgoederen geeft kan de beheerder aantonen dat hij grip heeft op:  Het areaal;  De prestatie (het te realiseren kwaliteitsniveau);  De maatregelen die uitgevoerd moeten worden (meerjarenplanning);  De benodigde kosten in relatie tot de begroting. Op dit moment maakt de beheerdata het niet mogelijk te kunnen differentiëren op gebiedsniveau (onderscheid in kwaliteitsniveaus per gebied, bijvoorbeeld buiten de bebouwde kom een lager niveau dan binnen de bebouwde kom). Dit is over het algemeen wel het meest kosteneffectief, met beheersbare risico’s ten aanzien van kapitaalvernietiging, functionaliteit en veiligheid.

Op de pagina’s hierna is elk scenario in tabelvorm weergegeven. Per scenario wordt een korte motivatie opgenomen ten aanzien van de effecten op de leefomgeving. Bij elk scenario wordt de budgetbehoefte (dagelijks-, planmatig onderhoud en vervangingen) aangegeven voor het instandhouden van het areaal. Risico’s Ieder kwaliteitsniveau kent in meer of mindere mate risico’s, al naar gelang:  Het gebruik (bijvoorbeeld intensief bereden wegen);  De ligging (bijvoorbeeld buitengebied);  De inrichting (bv. te smal voor huidig gebruik)  Het onderdeel (bijvoorbeeld fietspad). De beoordeling van de beheerobjecten vindt plaats op basis van visuele inspecties (kunstwerken en verharding) en schouwen. De constructieve veiligheid van bijvoorbeeld kunstwerken is geen onderdeel van deze rapportage. In hoofdlijn geldt het volgende:  Bij het niveau hoog en zeer hoog is er geen sprake van risico's;  Bij niveau basis zijn de risico’s hanteerbaar;  Bij het niveau laag is er sprake van risico's (denk aan: achterstanden, hoge mate van kleine ingrepen, kans op gevaarlijke situaties, ongelukken, aansprakelijkheid en kapitaalvernietiging). De mate waarin dit risico zich voordoet, wordt daarbij beïnvloed door type object, de ligging en/of het gebruik;  Bij het niveau zeer laag is er een exponentiele toename van hetgeen hierboven gesteld. 25

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Goed huisvader De gemeente draagt bij aan de verkeersveiligheid van het weggebruik door de voorzieningen zichtbaar, heel en schoon te houden. Het gaat bijvoorbeeld om het tegengaan van scheuren en spoorvorming (aquaplanning), leesbare bebording, zichtbare markeringen en stabiele bermen. De mate van tevredenheid van burgers of de ergernis over de openbare ruimte, hangt samen met het aanzien, de (sociale) veiligheid en het comfort dat de gebruiker ervaart. Als het aanzien slordig is, bijvoorbeeld door een grote hoeveelheid zwerfafval, hoeft dit voor veiligheid nog geen consequenties te hebben. Aan de andere kant leiden gaten of spoorvorming in de verharding bijvoorbeeld tot de behoefte om het rijgedrag aan te passen. Dit kan wel degelijk van invloed zijn op het comfort en daarmee de tevredenheid.

4.2

Scenario 1: alles op een laag niveau (minimale beheer) Het uitgangsprincipe bij dit scenario is de beperking van de inzet aan middelen tot het zoveel mogelijk voorkomen van veiligheidsrisico’s en kapitaalvernietiging. In dit scenario worden alle kapitaalgoederen op een laag niveau onderhouden. Dit geldt zowel voor de technische staat als de verzorgingsgraad. Daarmee is de waarschuwingsgrens voor veilig gebruik van de openbare ruimte overschreden. Dit betekent dat in vergelijk met het beschreven scenario in 4.2.2 de kans op onveilige situaties toeneemt. Met risico gestuurd beheer en een juiste prioritering zorgt de beheerder ervoor dat kapitaalvernietiging en de grootste onveilige situaties worden voorkomen. Het is wel zaak te blijven monitoren. Benodigde middelen In de tabellen hieronder is weergegeven wat het benodigd budget en wat het beschikbaar budget is voor het uitvoeren van vervangingen en voor het uitvoeren van planmatig en dagelijks onderhoud inclusief verzorging. Kunstwerken, verlichting en water worden onderhouden op een instandhoudingsniveau waarbij er geen kapitaalvernietiging plaats vind. Figuur 5 Scenario alles laag

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Gebouwen niveau 4 (laag) Klein onderhoud Storting Voorziening t.b.v. groot onderhoud

2022

2023

2024

2025

2026

€ 540.213

€ 896.507

€0

€ 9.542

€ 70.565

€ 90.981

€ 144.638

kapitaallasten eerste 5 jaren Totaal benodigd

€ 1.436.720 € 1.446.262 € 1.507.285 € 1.527.701 € 1.581.358

Beschikbaar

€ 591.506

Verschil

-€ 845.214

-€ 854.756

-€ 915.779

-€ 936.195

-€ 989.852

Kunstwerken

2022

2023

2024

2025

2026

Klein onderhoud Storting voorziening t.b.v. groot onderhoud

€ 820.694

€ 307.699

Kapitaallasten

€0

€ 288.671

€ 360.125

€ 383.769

€ 511.509

Eénmalige storting

€ 1.500.000

Totaal benodigd

€ 2.628.393 € 1.417.064 € 1.488.518 € 1.512.162 € 1.639.902

Beschikbaar

€ 840.250 -€ 1.788.143

Verschil

€ 840.250

-€ 576.814

-€ 648.268

-€ 671.912

-€ 799.652

Baggeren Storting Voorziening tbv Grootonderhoud

2022

2023

2024

2025

2026

€ 297.691

€ 257.453

Beschikbaar

€ 50.900

Verschil

-€ 246.791

-€ 206.553

Wegen niveau Laag Onderhouds- en beheerskosten Storting Voorziening tbv Grootonderhoud kapitaallasten eerste 5 jaren

2022 € 644.590

2023 € 644.590

2024 € 644.590

2025 € 644.590

2026 € 644.590

€ 2.230.943 € 2.230.943 € 2.230.943 € 2.230.943 € 2.230.943 €0 € 113.072 € 293.865 € 469.611 € 629.609

Totaal benodigd

€ 2.875.533 € 2.988.605 € 3.169.398 € 3.345.144 € 3.505.142

Beschikbaar

€ 2.300.648 € 2.320.549 € 2.342.101 € 2.342.101 € 2.342.101 -€ -€ -€ 574.885 -€ 668.056 -€ 827.297 1.003.043 1.163.041

Verschil

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Openbare Verlichting

2022

2023

2024

2025

2026

€ 245.100

€ 223.530

€ 222.593

€ 217.629

€ 212.004

€ 126.044

€0

€ 28.842

€ 29.930

€ 30.546

€ 35.049

Totaal benodigd

€ 371.144

€ 378.416

€ 378.567

€ 374.219

€ 373.097

Beschikbaar

€ 259.836

Verschil

-€ 111.308

-€ 118.580

-€ 118.731

-€ 114.383

-€ 113.261

Onderhouds- en beheerskosten Storting Reserve t.b.v. vervangingen O.V . Rente vervangingsinvesteringen

Voor het onderhoud en de vervanging van de ANWB-bewegwijzering (NBd) is geen beschikbaar budget aanwezig. Dit vraagt om een budget van: Databeheer NBd € 4.250 Dagelijks onderhoud ANWB-bewegwijzering € 3.050 Vervangen ANWB-bewegwijzering € 19.100 Schoonmaken abri's € 2.200 Dagelijks onderhoud abri's (glas etc.) € 2.500 Totaal € 31.100 Daarnaast is incidenteel een bedrag nodig van € 40.000,- voor het opfrissen van de belijning op de wegen.

Groen niveau C

2022

2023

2024

2025

2026

Begraafplaatsen

€ 33.975

Groen dagelijks onderhoud

€ 61.919

Groen onderhoud vervanging

€ 551.773

Achterstand

€ 100.199

beschikbaar

€ 617.903

Verschil

-€ 129.963

-€ 29.764

Sportvelden niveau c

2022

2023

2024

2025

2026

dagelijks onderhoud

€ 86.705

€0

€ 18.346

€ 24.180

€ 41.278

€ 43.447

vervangingen (kapitaallasten) sanering kunstgraskorrels

€ 30.250

beschikbaar

€ 129.726

€ 137.278

€ 144.830

€ 152.382

€ 159.934

Verschil

€ 12.771

€ 32.228

-€ 26.555

€ 24.399

€ 29.783

€ 60.500

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Speeltoestellen niveau C

2022

2023

2024

2025

2026

dagelijks onderhoud

€ 17.406

groot onderhoud/vervangen

€ 104.844

beschikbaar

€ 123.288

oude reserve speeltuinen

€ 141.077

reserveringsfonds

-€ 52.903

Verschil

€ 89.152

€ 978

Samengevat: Laag

2022

2023

2024

2025

2026

gebouwen

-€ 845.214

-€ 854.756

-€ 915.779

-€ 936.195

-€ 989.852

kunstwerken

-€ 1.788.143

-€ 576.814

-€ 648.268

-€ 671.912

-€ 799.652

baggeren

-€ 246.791

-€ 206.553

wegen

-€ 574.885

-€ 668.056

-€ 827.297 -€ 1.003.043 -€ 1.163.041

openbare verlichting

-€ 111.308

-€ 118.580

-€ 118.731

-€ 114.383

-€ 113.261

groen

-€ 129.963

-€ 29.764

sportvelden

€ 12.771

€ 32.228

-€ 26.555

€ 24.399

€ 29.783

speeltoestellen

€ 89.152

€ 978

verschil beschikbaar - benodigd

-€ 3.594.381 -€ 2.461.556 -€ 2.812.206 -€ 2.936.472 -€ 3.271.362

Impact op de leefomgeving  Het algemene beeld ten aanzien van de kapitaalgoederen binnen alle structuurelementen is overal van een gelijk niveau;  Dit scenario levert geen bijdrage aan de biodiversiteit;  Het beeld van inwoners en andere gebruikers van de openbare ruimte wordt in grote mate beïnvloed door een lage kwaliteit van de verzorging (o.a. zwerfafval, onkruid in het groen, onkruid op straat) in alle delen van de gemeente. Er is sprake van een risico ten aanzien van verloedering van de omgeving of een slechte waardering van inwoners, bedrijven en bezoekers. Het centrum oogt minder aantrekkelijk voor bezoekers. Het is daardoor aannemelijk dat mensen het centrum minder bezoeken of uitwijken naar andere centra. Er zal sprake zijn van een toename aan klachten;  Er is aanzienlijk sprake van uitspoeling of functieverlies bij oevers;  Er is aanzienlijk sprake van overhangende takken, ontbrekende beplanting, dood hout, kuilen en kale plekken in bermen. Er is risico op het verlies van de functionaliteit van gebieden i.v.m. onveiligheid en risico op omvallende bomen;  Gebouwen en de onderdelen binnen gebouwen zijn in matige conditie.

Functievervulling van bouw- en installatiedelen is incidenteel in gevaar;  Er is aanzienlijk sprake van dwarsonvlakheid, spoor - en scheurvorming bij wegen, er zijn veel reparaties zichtbaar, dit heeft impact op het aanzien en comfort, de veiligheid moet goed worden gemonitord;  Het onderhoud van alle objecten kan met risicogestuurd beheer en een goed prioritering grotendeels technisch aan een gewaarborgd niveau ten aanzien van veilig gebruik voldoen, maar de waarschuwingsgrens is wel bereikt;  Het risico op aansprakelijkheidsstelling is aanwezig.

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Kapitaalvernietiging Onderhoud op een laag niveau kan binnen het wegbeheer leiden tot kapitaalvernietiging ten aanzien van het asfalt bij het opnieuw op peil willen brengen van het niveau. Bijvoorbeeld van een laag niveau naar een basisniveau, is een extra dure maatregel nodig, omdat er al flinke achterstanden zijn ontstaan. Het beheren van onkruid in beplanting op een laag niveau kan ook leiden tot kapitaalvernietiging. Zeker bij gunstige groeiomstandigheden kan er een onomkeerbare situatie ontstaan (vooral wortelonkruiden, opslag, zaailingen, etc.) waardoor alleen met renovatie of een zeer intensieve schoonmaakactie het plantvak weer op basis is te krijgen.

4.3

Scenario 2: alles op een basisniveau (verantwoord beheer) In dit scenario worden alle kapitaalgoederen op een basisniveau onderhouden. Dit geldt zowel voor de technische staat als de verzorgingsgraad. Daarmee is het veilig, redelijk netjes en verzorgd, en is er geen sprake van kapitaalvernietiging. Benodigde middelen In de tabellen hieronder is weergegeven wat het benodigd budget en wat het beschikbaar budget is voor het uitvoeren van vervangingen en voor het uitvoeren van planmatig en dagelijks onderhoud inclusief verzorging. Kunstwerken, verlichting en water worden onderhouden op een instandhoudingsniveau waarbij er geen kapitaalvernietiging plaats vind. Figuur 6 Scenario alles basis

Gebouwen niveau 3 (basis) Klein onderhoud Storting Voorziening t.b.v. groot onderhoud kapitaallasten eerste 5 jaren Totaal benodigd

2022

2023

2024

2025

2026

€ 523.971

€ 965.545

€0

€ 66.660

€ 74.464

€ 81.927

€ 187.968

€ 1.489.516 € 1.556.176 € 1.563.980 € 1.571.443 € 1.677.484

Beschikbaar

€ 591.506

Verschil

-€ 898.010

-€ 964.670

-€ 972.474

-€ 979.937

€ 591.506 -€ 1.085.978

Kunstwerken Klein onderhoud Storting voorziening t.b.v. groot onderhoud Kapitaallasten

2022 € 820.694

2023 € 820.694

2024 € 820.694

2025 € 820.694

2026 € 820.694

€ 307.699 €0

€ 307.699 € 288.671

€ 307.699 € 360.125

€ 307.699 € 383.769

€ 307.699 € 511.509

Eénmalige storting

€ 1.500.000

Totaal benodigd

€ 2.628.393 € 1.417.064 € 1.488.518 € 1.512.162 € 1.639.902

Beschikbaar Verschil

€ 840.250 -€ 1.788.143 30

€ 840.250

-€ 576.814

-€ 648.268

-€ 671.912

-€ 799.652

Nota Kapitaalgoederen 2022 – 2026 Veilig en betaalbaar beheer en onderhoud

Baggeren Storting Voorziening tbv Grootonderhoud

2022

2023

2024

2025

2026

€ 297.691

€ 257.453

Beschikbaar

€ 50.900

Verschil

-€ 246.791

-€ 206.553

Wegen niveau Basis Onderhouds- en beheerskosten Storting Voorziening tbv Grootonderhoud kapitaallasten eerste 5 jaren

2022 € 824.284

2023 € 824.284

2024 € 824.284

2025 € 824.284

2026 € 824.284

€ 2.794.458 € 2.794.458 € 2.794.458 € 2.794.458 € 2.794.458 €0 € 113.072 € 293.865 € 469.611 € 629.609

Totaal benodigd

€ 3.618.742 € 3.731.814 € 3.912.607 € 4.088.353 € 4.248.351

Beschikbaar

€ 2.300.648 € 2.320.549 € 2.342.101 € 2.342.101 € 2.342.101 -€ -€ -€ -€ -€ 1.318.094 1.411.265 1.570.506 1.746.252 1.906.250

Verschil

Openbare Verlichting

2022

2023

2024

2025

2026

€ 245.100

€ 223.530

€ 222.593

€ 217.629

€ 212.004

€ 126.044

€0

€ 28.842

€ 29.930

€ 30.546

€ 35.049

Totaal benodigd

€ 371.144

€ 378.416

€ 378.567

€ 374.219

€ 373.097

Beschikbaar

€ 259.836

Verschil

-€ 111.308

-€ 118.580

-€ 118.731

-€ 114.383

-€ 113.261

Onderhouds- en beheerskosten Storting Reserve t.b.v. vervangingen O.V . Rente vervangingsinvesteringen

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=noardeastfryslan&id=739d46d4-c891-4f3e-9599-64f66fe1220a