Bijlage 1- Definitief Ontwerp Volkshuisvestingsprogramma Wonen in Noardeast Fryslan
Tekst van het document
ONTWERP VOLKSHUISVESTINGS- PROGRAMMA WONEN IN NOARDEAST- FRYSLÂN VOLKSHUISVESTINGSPROGRAMMA VAN DE GEMEENTE NOARDEAST- FRYSLÂN 2027-2032 MET EEN DOORKIJK TOT 2037
INHOUDSOPGAVE WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 2 PAGINA 31. INLEIDING 62. STRATEGIE: WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN 11 3. AAN DE SLAG 37 4. PROGRAMMA WONEN 47 BIJLAGE A: PLANCAPACITEIT PER KERN/CLUSTER 49 BIJLAGE B: DEFINITIES 53 BIJLAGE C: RELEVANTE BELEIDSDOCUMENTEN SEPARATE BIJLAGE: WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN INLEIDING
WAAROM DIT VOLKSHUISVESTINGSPROGRAMMA? Snel meer woningen toevoegen We staan als gemeente voor een grote opgave om de komende tijd nog meer passende en betaalbare huisvesting te realiseren voor iedereen die in onze gemeente wil wonen. De vraag naar huizen nam de laatste jaren flink toe, door meer instroom uit andere gemeenten, door een grotere vraag uit onze eigen gemeente en omdat de kwalitatieve vraag naar wonen is veranderd. Er moeten dus meer én andersoortige woningen gebouwd worden. Dat staat in schril contrast met zo’n tien jaar geleden, toen verwachtingen nog uitgingen van krimp en er slechts in zeer beperkte mate woningbouw aan de gemeente kon worden toegevoegd. Dat was destijds nauwelijks mogelijk binnen de geldende kaders. Het tekort aan woningen is niet alleen in Noardeast-Fryslân merkbaar. In heel Nederland zijn meer woningen nodig. Het Rijk sprak daarom met provincies af om landelijk 900.000 woningen toe te voegen. Als extra stok achter de deur verplicht het Rijk alle gemeenten om in 2027 een Volkshuisvestingsprogramma te hebben. Daarin moet je als gemeente opschrijven hoeveel woningen je bouwt, voor wie ze zijn, maar ook: waar ze komen en of je al genoeg bouwlocaties hebt. Het programma moet gemeenten helpen om genoeg woningen te laten bouwen voor iedereen, óók voor groepen die nu moeilijk een passende en betaalbare woning kunnen vinden.
Uitwerking opgaven en adviezen uit onderzoek Voordat we ons Volkshuisvestingsprogramma schreven, lieten we samen met de woningcorporaties in ANNO- verband een woonbehoefteonderzoek uitvoeren. In dat onderzoek staat wat er per (cluster van) kern(en) nodig is. Hier koppelen we daar acties aan. We leggen in ons Volkshuisvestingsprogramma uit wat we gaan doen en wie we daarvoor nodig hebben. Marktpartijen en vertegenwoordigers van belangenverenigingen uit onze kernen waren betrokken bij het onderzoek. Met ons Volkshuisvestingsprogramma bieden we hen duidelijkheid over onze koers voor de komende tijd en keuzes die we maken, en nodigen we hen uit om actief bij te dragen aan opgaven in onze gemeente. Vervanger van de Woonvisie Met de komst van de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting vervangt het Volkshuisvestingsprogramma de Woonvisie. Het is daarmee een verplicht programma onder de Omgevingsvisie. In het Volkshuisvestingsprogramma kijken we ook naar thema’s die raken aan wonen, zoals duurzaamheid en leefbaarheid. We gebruiken ons Volkshuisvestingsprogramma straks ook om nieuwe afspraken te maken met de corporaties en de huurdersorganisaties. Dit document hangt als programma onder de Omgevingsvisie en werkt integraal samen met andere programma’s onder de Omgevingsvisie, met name de programma’s die we in het stuk noemen en waar we in de bijlage een verwijzing naar hebben opgenomen.
Dit programma is zelfbindend, wat betekent dat de gemeente zelf is gehouden aan de regels die het hierin zichzelf oplegt. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 41 INLEIDING LEESWIJZER Van visie naar uitvoering Rechts zie je hoe dit document is opgebouwd: 1. Na deze leeswijzer vertellen we kort iets over he t proces en over andere beleidsstukken waar dit programma mee samenhangt. 2. In hoofdstuk 2 lees je kort onze visie op onderwe rpen binnen het thema wonen. 3. In hoofdstuk 3 gaan we ermee aan de slag. Per thema lees je kort iets over de achtergrond, onze ambities en wat we gaan doen. 4. In hoofdstuk 4 vertalen we dat naar een actieprogramma, met eigenaren en uitvoeringstermijn. 5. Tot slot presenteren we in hoofdstuk 5 onze harde plannen en laten zien hoeveel zachte plannen er daarnaast in ontwikkeling zijn. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 51 INLEIDING WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN 1. Een passende woning voor iedereen 2. Sterke kernen en een vitaal buitengebied 3. Een aantrekkelijk woon- en leefklimaat 4. Toekomstbestendig en duurzaam 1. INLEIDING 2. VISIE 3. UITVOERING 4. PROGRAMMA WONEN 5. VAN PLAN NAAR REALISATIE AAN DE SLAG! 1. Woonbehoefte invullen 2. Snelheid maken 3. Bouwen voor alle doelgroepen 4. Betaalbaar en beschikbaar 5. Een duurzame voorraad met kwaliteit 6.
Een leefbare woonomgeving UITWERKING PER THEMA, EIGENAAR EN UITVOERINGSTERMIJN HARDE PLANNEN EN PLANCAPACITEIT ZACHTE PLANNEN STRATEGIE: WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN
WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN In Noardeast-Fryslân kiezen we voor een toekomst waarin wonen bijdraagt aan sterke dorpen, een vitale regio en gelijke kansen voor onze inwoners. We bouwen voort op onze kracht: een sterke mienskip, een hoge leefkwaliteit en een woonomgeving waar rust, ruimte en sociale samenhang centraal staan. Wij zien wonen niet alleen als een fysieke opgave, maar als een maatschappelijke opgave die direct raakt aan leefbaarheid, zorg, economie en sociale cohesie. Drager van vitale dorpen en een sterke regiostad We zetten in op een gebalanceerde ontwikkeling van Dokkum én de dorpen. Dokkum vervult een belangrijke rol als regiostad met voorzieningen en werkgelegenheid, terwijl de dorpen de basis vormen van de leefbaarheid en sociale samenhang. Onze ambitie is als volgt: • We bieden ruimte voor woningbouw in alle kernen, passend bij de schaal en behoefte; • We zorgen dat jongeren in hun dorp kunnen blijven wonen en ouderen in hun vertrouwde omgeving oud kunnen worden; • We benutten woningbouw als middel om voorzieningen en leefbaarheid in wijken en dorpen op peil te houden – inbreiden, transformatie, herbestemmen, beter benutten van de bestaande voorraad heeft de voorkeur boven uitbreiden, maar ook uitbreiden is onderdeel van onze programmering.
• Hiermee sluiten we aan bij het principe van vitale en leefbare dorpen en wijken uit de regionale visie op wonen met zorg en welzijn. Voor iedereen: lokaal geworteld én voor instroom De woningmarkt in Noardeast-Fryslân verandert. We zien: • Een toenemende vraag van starters en kleine huishoudens; • Vergrijzing en een groeiende zorgvraag; • Een beperkte, maar duidelijk aanwezige instroom van buiten de regio. Daarom kiezen we voor een inclusieve woonstrategie: • Lokale woonkansen staan centraal: inwoners moeten kunnen doorstromen binnen hun eigen dorp of onze gemeente. • Tegelijk bieden we ruimte aan nieuwe inwoners, omdat zij bijdragen aan vitaliteit, economie en voorzieningen. • We sturen op een diverse woningvoorraad: van betaalbare starterswoningen tot nultredenwoningen en geclusterd wonen. • We erkennen dat de woningmarkt onzeker is en bouwen daarom bewust flexibiliteit in ons programma, zodat we kunnen bijsturen op basis van actuele ontwikkelingen. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 7 1 1 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN STRATEGIE Noardeast-Fryslân staat voor een nieuwe fase in het woonbeleid. Waar de gemeente lange tijd rekening hield met krimp en terughoudendheid in woningbouw, is de opgave nu wezenlijk anders. De vraag naar woningen is groot en divers.
Eigen inwoners zoeken een plek in hun dorp of kern, jongeren willen kunnen starten, ouderen willen zelfstandig en in een vertrouwde omgeving oud worden en nieuwe huishoudens van buiten de gemeente dragen bij aan vitaliteit, economie en voorzieningen. Daarom kiezen we voor een actieve en uitvoeringsgerichte woonstrategie. We bouwen niet alleen meer woningen, maar vooral de juiste woningen op de juiste plekken. Woningbouw zetten we in als middel om sterke dorpen, een vitale regiostad, leefbare kernen en een toekomstbestendige woningvoorraad te ondersteunen. De behoefte per kern of cluster is richtinggevend, maar niet star. We werken met bandbreedtes, monitoren de woningmarkt en blijven ruimte houden voor maatwerk, lokale initiatieven en veranderende omstandigheden. Tempo is daarbij noodzakelijk. We sturen actiever op programmering, prioritering en versnelling. Kansrijke plannen helpen we sneller verder, het proces van initiatief tot bouw maken we duidelijker en korter waar dat kan, plannen die niet van de grond komen houden we kritisch tegen het licht. Op tijd betrekken van partners helpt daarbij. Zo zorgen we dat beschikbare capaciteit, locaties en investeringen terechtkomen bij projecten die bijdragen aan de volkshuisvestelijke opgave. Onze strategie richt zich op een gevarieerd programma in huur en koop, in verschillende prijsklassen en woonvormen.
Starters, jonge gezinnen, ouderen, alleenstaanden, kwetsbare inwoners en urgente doelgroepen hebben elk een andere woonvraag. We bouwen voor doorstroming, voor betaalbaarheid, voor zelfstandig ouder worden en voor inwoners die zonder extra aandacht moeilijk aan een passende woning komen. Betaalbaarheid is een randvoorwaarde. Wonen moet bereikbaar blijven voor mensen met een gewone of kleine portemonnee. Dat vraagt om meer sociale huur, betaalbare koop, lagere woonlasten en slimme inzet van de bestaande voorraad. We werken samen met corporaties, ontwikkelaars, particuliere eigenaren en bewonerscollectieven. Waar nodig zetten we instrumenten in zoals sociale grondprijzen, afspraken over betaalbaarheid, vernieuwende woonvormen en ondersteuning van doorstroming. Onze strategie gaat niet alleen over nieuwbouw. De meeste woningen van de toekomst staan er al. Daarom investeren we ook in de kwaliteit, duurzaamheid en bruikbaarheid van de bestaande woningvoorraad. Verduurzaming, isolatie, lagere energielasten, nultreden maken van woningen en hergebruik van bestaand vastgoed zijn essentieel om de voorraad toekomstbestendig te maken. Daarbij hebben we oog voor inwoners die deze stap niet vanzelf kunnen zetten. Fysieke verbetering en sociale versterking moeten hand in hand gaan.
Daarom zetten we ons samen met het sociaal domein binnen en buiten de gemeente in voor betere samenwerking op sociaal en fysiek vlak. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 8 STRATEGIE WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 9 Wonen zien we bovendien als onderdeel van de bredere leefomgeving. Een woning is pas passend als ook de omgeving klopt: met bereikbare voorzieningen, ontmoetingsplekken, zorg, ondersteuning, sociale veiligheid en ruimte voor de Mienskip. Woningbouw moet daarom bijdragen aan leefbaarheid en gemeenschapskracht. We koppelen wonen aan zorg, welzijn, ontmoeting en lokale initiatieven. Zo bouwen we niet alleen aan woningen, maar ook aan dorpen en wijken waar mensen elkaar kennen, ondersteunen en zich thuis voelen. De kern van deze strategie is daarmee: gericht groeien, sneller uitvoeren, betaalbaar houden, duurzaam verbeteren en de leefbaarheid versterken. Zo gebruiken we het Volkshuisvestingsprogramma als uitvoeringsinstrument om Noardeast-Fryslân klaar te maken voor de toekomst: met passende woningen voor iedereen, in sterke kernen en een vitaal buitengebied.
AAN DE SLAG!
WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 11 De woningvraag in Noardeast-Fryslân is groot en verandert van karakter. Waar de regio lange tijd rekening hield met krimp, is nu juist behoefte aan extra woningen voor eigen inwoners én nieuwe huishoudens van buiten de gemeente. We bouwen daarom niet alleen méér woningen, maar vooral woningen die passen bij de behoefte per kern of cluster. Daarbij werken we met bandbreedtes en maatwerk: de opgave is richtinggevend, maar de lokale situatie bepaalt wat haalbaar en wenselijk is. 1: KERNBOODSCHAP WOONBEHOEFTE INVULLEN 1. WOONBEHOEFTE INVULLEN In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? De vraag naar extra woningen blijft de komende tijd onverminderd hoog. Volgens het regionaal woonbehoefteonderzoek zijn er tussen 2025 en 2035 in onze gemeente afgerond 1.300 tot 1.600 extra woningen nodig. Die zijn voor onze eigen woningzoekenden en voor huishoudens van buiten de gemeente. We zijn al goed op weg: op 7 juli 2026 hadden we voor bruto 1.921 woni ngen plannen klaarliggen (1.851 minus sloop), hard en zacht. Rechts en op de pagina hierna zie je hoeveel woningen er per kern of cluster nodig zijn. De bandbreedtes zijn bedoeld als houvast bij het plannen maken. Soms kiezen we ervoor om ergens meer of minder woningen te bouwen, bijvoorbeeld omdat er al meer plannen voor woningbouw zijn of omdat er meer ruimte beschikbaar is.
Dat zien we als maatwerk per kern. Wat vooral opvalt, is dat de opgave in contrast staat met de ontspannen woningmarkt die we tot zo’n 10 jaar geleden nog in deze regio zagen. Bekijk paragraaf 6.2 van het woonbehoefteonderzoek voor meer informatie over de woonbehoefte in onze gemeen te. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 12 3 AAN DE SLAG!
1. WOONBEHOEFTE INVULLEN WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 13 3 AAN DE SLAG! DOKKUM KERN/CLUSTER BANDBREEDTE 640-780 175-210 SOCIALE HUUR NETTO-BEHOEFTE 2025-2035 EANJUM E.O. 25-30 Ca. 10 FERWERT-HEGEBEINTUM 40-50 10-15 HALLUM 85-105 25-30 HOLWERT 25-30 Ca. 10 KOLLUM 205-250 55-70 KOLLUMERZWAAG- FEANKLEASTER 55-65 15-20 MARRUM 25-30 Ca. 10 TERNAARD 25-30 Ca. 10 Hoeveel woningen zijn er tussen 2025 en 2035 extra nodig per kern of cluster? Bekijk paragraaf 6.2 van het woonbehoefteonderzoek voor meer uitleg en details per prijsklasse en doelgroep. BLIJE BANDBREEDTE BURDAARD E.O. 25-30 DORPEN OOST VAN KOLLUM 20-25 DORPEN WEST VAN KOLLUM 35-40 EASTERNIJTSJERK 25-30 IE EN INGWIRRUM 20-25 MITSELWIER E.O. 20-25 SWEAGERBOSK TUSSEN HOLWERT EN DOKKUM WIERUM-NES- PEAZENS-MODDERGAT KERN/CLUSTER NETTO-BEHOEFTE 2025-2035 NOARDEAST-FRYSLÂN VOORZIENINGENKERNEN EN BASISDORPEN WOONDORPEN Ca. 15 Ca. 20 Ca. 15 Ca. 15 45-55 MIDDELDURE HUUR maatwerk 5-10 Ca. 15 maatwerk 420-515 KOOP 15-20 25-30 55-70 15-20 135-165 35-45 15-20 15-20 SOCIALE HUUR Ca.10 maatwerk Ca. 10 Ca. 10 maatwerk maatwerk maatwerk maatwerk maatwerk maatwerk MIDDELDURE HUUR maatwerk KOOP 15-20 Ca. 15 25-30 15-20 Ca. 15 Ca. 15 Ca. 10 15-20 Ca. 10 Ca. 10 1.315-1.605 355-435 865-1.055 95-115 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 14 De druk op de woningmarkt vraagt om tempo.
We hebben al veel plannen in beeld, maar niet alle plannen liggen op de juiste plek of komen vanzelf tot uitvoering. Daarom sturen we actiever op programmering, prioritering en versnelling. We maken keuzes, verkorten procedures waar dat kan en helpen kansrijke initiatieven sneller verder. Tegelijk houden we ruimte om bij te sturen als plannen vertragen, uitvallen of niet meer aansluiten bij de vraag. 2: KERNBOODSCHAP SNELHEID MAKEN 2. SNELHEID MAKEN In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? Het grootste deel van de vraag kunnen we invullen met plannen die we al klaar hebben liggen. Begin 2025 hadden we plannen voor netto 1.670 nieuwe woningen (dus nieuwbouw min sloop), halverwege 2026 was dit gegroeid naar bruto 1.921 woningen (netto 1.851), harde én zachte plannen. Idealiter we tot het jaar 2035 plannen voor 1.700 tot 2.100 woningen in de pijplijn zitten. Dat is in clusief de gebruikelijke 30% overprogrammering om planvertraging of planuitval op te vangen (netcongestie, tekorten aan personeel, businesscases, materiaal, bezwaarprocedures. We zien verschillen tussen kernen en clusters. In Dokkum hebben we voldoende plannen, terwijl in andere kernen vaak te weinig plannen zijn. Rechts zie je hoeveel plannen er per kern of cluster zijn en hoe zich dat verhoudt tot de behoefte. We moeten zorgen dat er in alle kernen voldoende plannen zijn.
Bekijk paragraaf 6.3 en 6.4 van het woonbehoefte-onderzoek voor meer informatie over woningbouwplann en. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 15 3 AAN DE SLAG! Hoeveel plannen voor woningen zijn er netto al per kern (dus nieuwbouw minus sloop)? Helemaal vooraan staat hoeveel plannen er eigenlijk nodig zijn, als je rekening houdt met 30% ‘overprogrammering’ om planuitval en planvertraging op te vangen. * Dit zijn alle mogelijkheden bruto, stand van zaken juli 2026. Zie ook bijlage A. DOKKUM KERN/CLUSTER BENODIGD (= BEHOEFTE + 30%) 830 - 1.015 BESTAANDE PLANNEN VOOR WONINGBOUW EANJUM E.O. 30 - 40 FERWERT-HEGEBEINTUM 50 - 65 te weinig HALLUM 110 - 135 HOLWERT 30 - 40 KOLLUM 265 - 325 KOLLUMERZWAAG- FEANKLEASTER 70 - 85 MARRUM 30 - 40 TERNAARD 25 - 30 te weinig te weinig te weinig iets te weinig PLANNEN T.O.V. BEHOEFTE BLIJE BENODIGD (= BEHOEFTE + 30%) Behoefte x 130% 1.710 - 2.085 iets te weinig BURDAARD E.O. 30 - 40 DORPEN OOST VAN KOLLUM 25 - 30 DORPEN WEST VAN KOLLUM 45 - 50 EASTERNIJTSJERK 30 - 40 IE EN INGWIRRUM 25 - 30 MITSELWIER E.O. 30 - 40 SWEAGERBOSK TUSSEN HOLWERT EN DOKKUM WIERUM-NES- PEAZENS-MODDERGAT 1.921* te weinig te weinig PLANNEN T.O.V. BEHOEFTE KERN/CLUSTER NETTO-BEHOEFTE 2025-2035 NOARDEAST-FRYSLÂN VOORZIENINGENKERNEN EN BASISDORPEN WOONDORPEN ca. 15 ca. 20 ca. 20 ca.
20 iets te veel iets te weinig iets te weinig match te weinig te weinig match te weinig iets te veel te veel te veel 2. SNELHEID MAKEN Doel Wij versnellen de woningbouw zodat we voldoende woningen realiseren die aansluiten bij de vraag. Strategie Wij sturen actief op de programmering, het versnellen van processen en maken ruimte voor initiatieven. Acties 2.1 Flexibel woningbouwprogramma 2.1.1 Jaarlijkse monitoring en bijsturing inzet. Om te kunnen sturen op de woningmarkt monitoren we voortgang van de bouwprojecten en prioriteren we deze om vraag, aanbod en capaciteit goed op elkaar af te stemmen. 2.1.2 Jaarlijkse gesprekken met bouwers en ontwikkelaars, markt peilen. Om ook de marktomstandigheden daarin mee te nemen, spreken we af dat we doorlopend maar minimaal jaarlijks gesprekken voeren met makelaars ontwikkelaars en bouwers om te peilen hoe we moeten bijsturen. 2.1.3 Werken met bandbreedtes in plaats van vaste aantallen. Om te voorkomen dat te lage of te hoge aantallen als waarheid worden gebruikt, hanteren we bandbreedtes in de woningopgave, zodat de opgave beter aansluit van de realiteit, waarin niet op de woning nauwkeurig de toekomst kan worden voorspeld. 2.2 Versnellen procedures 2.2.1 Doorzetten programmabureau. Het programma- bureau pakt de woningbouwontwikkelingen in onze kernen op en zorgt door de programmatische aanpak voor versnelling.
We zetten deze daarom door en kijken waar we de aanpak nog meer kunnen versnellen en verbeteren 2.2.2 We werken aan versnelling van procedures door het volkshuisvestingsprogramma uit te werken in richtinggevende kaders zodat initiatiefnemers vooraf weten waar plannen aan moeten voldoen. We stellen als doel dat we het vooroverleg over een woningbouwlocatie binnen max. 1 maand inplannen. We onderzoeken of het mogelijk is om met vaste contactpersonen voor initiatiefnemers te werken. Daarbij hoort ook de afstemming en samenwerking met corporaties, commerciële ontwikkelaars of initiatiefnemers, andere organisaties en bewoners. Dit samen moet leiden tot kortere doorlooptijden van initiatief tot vergunningen. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 16 3 AAN DE SLAG! 2. SNELHEID MAKEN 2.3 Actieve - en regierol 2.3.1 Prioriteren van projecten. Er staat inmiddels een organisatie die projecten kan ontwikkelen én ontwikkelaars kan begeleiden. Niet alles kan tegelijk. Het is hierin belangrijk om de balans te vinden en bij te sturen op haalbaarheid, tempo en algemeen belang. Daarom is het belangrijk om een actieve rol te pakken, zodat ook keuzes gemaakt kunnen worden. 2.3.2 Actieve inzet op locaties. De locaties die in gemeentelijk eigendom zijn worden projectmatig opgepakt.
Het is van belang om hier tempo in te maken waar mogelijk, en indien ontwikkelingen te kostbaar of complex worden door te schakelen naar andere projecten. Van ontwikkelaars wordt verwacht dat ze leveren. Zo niet, wordt geëscaleerd en worden andere projecten opgepakt. Dit kost wel ambtelijke capaciteit én bestuurlijke afstemming. 2.3.3 Tijdelijkheid van omgevingsvergunning om snelheid af te dwingen. De maatschappelijke druk om woningen te realiseren is hoog. Daarom is het van belang dat er ook actief gecommuniceerd wordt met initiatiefnemers dat een principe-uitspraak tijdelijk geldig is. Dat zorgt weer voor ruimte voor andere plannen die wél opgepakt kunnen worden. Er wordt onderzocht of naast de principe-uitspraak ook de vergunning voor een beperkt tijdsbestek kan worden verleend. 2.3.4 Afstemming met netbeheer en waterschap intensiveren. Naast onze vroege afstemming met partners zoals de corporaties, intensiveren we onze gesprekken met de netbeheerder en het Wetterskip om in een vroegtijdig stadium knelpunten in beeld te brengen en op te lossen. 2.4 Transformatie en hergebruik 2.4.1 Leegstaand vastgoed omzetten naar woningen. We dragen bij aan leefbaarheid en extra woonruimte door het omzetten van leegstaand vastgoed naar woningen te prioriteren. 2.4.2 Functiewijziging van boerderijen versnellen.
Waar mogelijk dragen we actief bij aan het omzetten van boerderijen die hun functie zijn verloren naar woonruimte. Daarbij willen we onderscheid maken tussen boerderijen in de kernen, boerderijen binnen 2 kilometer van een kern en boerderijen daarbuiten. De regels per situatie werken we nader uit, waarbij nabijheid van de kern positief is. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 17 3 AAN DE SLAG! 2. SNELHEID MAKEN 2. 4.3 Beleid voor woningsplitsing en erfdelen opzetten. Dit speelt in op de behoefte aan woonruimte en versnelt het toevoegen van extra woonruimte. De druk op de woningmarkt is ongekend groot en nieuwbouw levert op korte termijn onvoldoende woningen op om de druk van de ‘ketel’ te halen. Woningsplitsing en woningdelen wordt al door de corporaties Thús Wonen en Wonen Noordwest- Friesland onderzocht. In afstemming met het cluster vergunningen, ruimtelijke ordening en landelijke beleidsontwikkeling wordt bij de gemeente onderzocht wat hiervoor nodig is om hier zo goed mogelijk op in te spelen en waar mogelijk mee te kunnen werken. Er wordt via pilots gekeken waar we in de praktijk tegenaan lopen en volgen de landelijke ontwikkelingen en ervaringen. 2.5 Stimuleren kleinschalige initiatieven 2.5.1 Ruimte voor dorpsinitiatieven woningbouw. Het wonen in de dorpen wordt gefaciliteerd door het programma-bureau en de lijnorganisatie.
Dit zijn met name traditionele ontwikkelingen. We zien kansen voor het actief stimuleren van kleinschalige initiatieven door samen te werken met een specialist in het begeleiden van kleinschalige initiatieven. Dat kost geld, maar kan een toegevoegde waarde zijn in combinatie met het programmabureau en van toegevoegde waarde voor de mienskip in de kernen. 2.5.2 Ondersteuning voor oprichting van wooncoöperaties Ondersteunen van een vereniging van bewoners die samen hun woningen bezitten, beheren en onderhouden; een vorm van collectief wonen tussen huren en kopen in. Deze woonvorm biedt zelfbeheer en sociale samenhang. Het past binnen het doel te zoeken naar vernieuwende woonvormen. 2.6 Regionale samenwerking 2.6.1 Samenwerken binnen woondeal en in ANNO-verband Doel: regionale afstemming en samenwerking op het gebied van wonen in brede zin. In de huidige situatie wordt er door de gemeenten in Noordoost Friesland al samengewerkt en afgestemd met provincie en Rijk over afspraken rondom de woondeals. Waar mogelijk worden uniforme afspraken gemaakt en informatie, zoals woningbouwcijfers op regionaal (ANNO-) niveau besproken en uitgewisseld. We trekken bij voorkeur samen op, bijvoorbeeld bij cijfers over de woningbehoefte (via regionaal woningbehoefteonderzoek), woningmarkt en monitoring. Ruimte voor eigen specifieke afspraken moet daarbij altijd mogelijk blijven.
WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 18 3 AAN DE SLAG! WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 19 Een goed woonprogramma bedient niet één groep, maar de volle breedte van de woningvraag. Starters, jonge gezinnen, ouderen, alleenstaanden, kwetsbare inwoners en urgente doelgroepen zoeken allemaal een passende plek. Daarom sturen we op een gevarieerd woningaanbod in huur en koop, in verschillende prijsklassen en woonvormen. We bouwen voor doorstroming, voor zelfstandig ouder worden en voor inwoners die zonder extra aandacht moeilijk aan een woning komen. 3: KERNBOODSCHAP BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? De vraag naar wonen in onze gemeente is heel divers. We zien allerlei groepen met elk hun eigen kenmerken, wensen en knelpunten waar ze tegenaan lopen. Sommige lukt het goed om een passende woning te vinden, bij andere gaat het lastiger. HUUR EN KOOP: HOEVEEL WONINGEN? De schatting is dat we tot 2035 nog 1.315 tot 1.605 huizen moeten toevoegen om aan de vraag te voldoen.
Die vraag is verdeeld over: • Sociale huur: 355 tot 435 woningen erbij (± 27%*) • Middenhuur: 95 tot 115 woningen erbij (± 10%) • Koop: 865 tot 1.055 woningen erbij (= 66%) Binnen de sociale huur zien we vooral vraag naar grondgebonden woningen die inzetbaar zijn voor allerlei soorten kleine huishoudens. Denk aan ouderen, starters, alleenstaanden of kwetsbare groepen. Het gaat vaak om compacte bouw van zo’n 80 m² groot. Daar is overal in de gemeente vraag naar. In Dokkum en Kollum en eventueel in dorpskernen van basisdorpen is ook vraag naar sociale huurappartementen. In kernen met stevig zorgaanbod – in elk geval Dokkum, Kollum, Hallum, Fertwert - is ook vraag naar wonen met zorg dichtbij. Denk aan hofjes of geclusterde woonvormen (ca. 55% huur en 45% koop). In de middenhuur is vooral vraag naar appartementen voor ouderen. Die moeten modern, ruim en comfortabel zijn, met lift, op gewilde plekken bij voorzieninge n. Het gaat bijna altijd om middenhuur (€ 932,93 tot € 1.2 28,07 per maand, prijspeil 2026) met alleen in Dokkum incidenteel dure huur. We zien kansen om daarmee nieuwe groepen aan te trekken. Het moet ook mogelijk zijn om huurwoningen toe te voegen in bestaande panden, zoals bij transformaties van winkels naar wonen. Daar is vraag naar, o.a. door groepen die snel onderdak nodig hebben.
In de koopsector is vraag naar allerlei soorten huizen, maar vooral in het betaalbare segment, passend bij de inkomensniveau in onze gemeente. Zeker bij koopstarters, jonge doorstromers en ouderen is er vraag naar zulke woningen. Bij ouderen moet je denken aan kleine kavels (tot ca. 200 m²) en vormen van samen wonen zoals hofjes. Betaalbaarheid is cruciaal. Anders stromen ouderen niet door. Voor gezinnen zijn er ook tweekappers of vrijstaande huizen op kavels nodig. Die mogen wat duurder zijn. Wonen voor aandachtsgroepen en urgente groepen is onderdeel van de Wet Regie. Zij zoeken vooral kleine woningen met huren tot de kwaliteitskortingsgrens. Zie Bijlage A voor een overzicht van deze groepen. Op de volgende pagina’s zie je per kern op welke doelgroepen we ons vooral moeten richten. Bekijk paragraaf 6.5 van het woonbehoefteonderzoek en de pagina’s hierna voor meer informatie over woonbehoe fte. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 20 3 AAN DE SLAG! * Om de vanuit de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting verplichte 30% te halen zullen we bijprogrammeren in plannen waar extra sociale huur haalbaar en wenselijk is. OPGAVE PER DOELGROEP GROTERE KERNEN Wat is er per doelgroep nodig? Hieronder zie je per kern uit welk ‘palet aan doelgroepen’ je kunt kiezen als je een plan voor woningbouw maakt.
Je hoeft niet binnen één kern of één plan alle doelgroepen te bedienen. Het verschilt namelijk per plek voor welke doelgroep die passend is. Op gemeenteniveau moet je wel voor alle doelgroepen bouwen. Daarbij geldt: hoe meer plusjes, hoe meer de nadruk op die doelgroep binnen de betreffende kern moet liggen. SH = sociale huur, MH = Middenhuur, K = koop. De plusjes laten een netto- toevoeging zien. Op de pagina hierna staan de woondorpen. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 21 3 AAN DE SLAG! DOKKUM ++ 0 / + EANJUM E.O. FERWERT-HEG. + + 0 / + + ++ + + + + 0 / + + SH < € 900 MH > € 900 K < € 275K K < € 355K K > € 355K JONGEREN EN JONGE 1- EN 2-PERSOONSHUISHOUDENS HALLUM + HOLWERT KOLLUM + 0 / + + + + 0 / + + ++ 0 / + + 0 / + 0 / + KOLLUMERSW.- FEANKL.
+ MARRUM TERNAARD ++ + + + + 0 / + + + ++ 0 / + + KERN/CLUSTER + ++ 0 / + ++ 0 / + ++ SH < € 900 MH > € 900 K < € 355K K < € 485K K < € 610K + 0 / + ++ 0 / + ++ + ++ 0 / + ++ 0 / + ++ 0 / + ++ +++ + + ++ ++ + 0 / + + / ++ ++ 0 / + 0 / + + / ++ SH < € 900 MH > € 900 K < € 355K K < € 485K K < € 610K OUDEREN EN OUDERE 1- EN 2-PERSOONSHUISHOUDENS + 0 / + 0 / + + / ++ ++ + + + ++* + ++ ++ + 0 / + + / ++ ++ + 0 / + + / ++ 0 / + + / ++ ++ + + K > € 610K + + + + + + 0 / + 0 / + 0 / + K > € 610K 0 / + 0 / + 0 / + 0 / + 0 / + 0 / + SH < € 900 GEZINNEN OPGAVE PER DOELGROEP WOONDORPEN WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 22 3 AAN DE SLAG! BLIJE 0 / + BURDAARD E.O. DORPEN OOST VAN KOLLUM 0 / + + + 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + ++ 0 / + + SH < € 900 MH > € 900 K < € 275K K < € 355K K > € 355K JONGEREN EN JONGE 1- EN 2-PERSOONSHUISHOUDENS DORPEN WEST VAN KOLLUM 0 / + EASTER- NIJTSJERK IE EN INGWIRRUM 0 / + 0 / + + 0 / + ++ ++ + 0 / + 0 / + 0 / + + MITSELWIER E.O. 0 / + SWEAGERBOSK TUSS. HOLW. EN DOKKUM 0 / + 0 / + + 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + + ++ + WIER.-NES- PEAZ.-MODD.
0 / + 0 / + 0 / + + KERN/CLUSTER 0 / + + ++ 0 / + + ++ 0 / + + ++ SH < € 900 MH > € 900 K < € 355K K < € 485K K < € 610K GEZINNEN 0 / + ++ +++ 0 / + ++ ++ 0 / + + ++ 0 / + + ++ 0 / + + ++ 0 / + ++ ++ 0 / + + + 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + 0 / + ++ + 0 / + 0 / + 0 / + + SH < € 900 MH > € 900 K < € 355K K < € 485K K < € 610K OUIDEREN EN OUDERE 1- EN 2-PERSOONSHUISHOUDENS 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + 0 / + 0 / + + ++ 0 / + ++ + 0 / + + ++ + 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + 0 / + 0 / + + ++ 0 / + 0 / + + + + + K > € 610K + + + + + + + K > € 610K 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN Doel Wij bouwen voor alle doelgroepen zodat we iedereen een passende woning kunnen bieden en inwoners gezond oud kunnen worden. Strategie Wij sturen actief op voldoende geschikte woningen voor alle doelgroepen. Acties 3.1 Huisvesting urgente groepen 3.1.1 In onze prestatieafspraken met woningcorporaties maken we afspraken over het huisvesten van doelgroepen en voorrang. Doel: evenwichtige verdeling van de sociale huurvoorraad over doelgroepen vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Wat doen we nu al: reguliere toewijzing is geregeld via toewijzingsbeleid corporaties. Nieuw: voorrang doelgroepen wordt geregeld via (Friese) aanpak urgentieverordening en nieuwe uitvoeringsorganisatie. 3.1.2 We stellen een provinciale urgentieverordening op, samen met alle Friese gemeenten zodat er een gelijk speelveld ontstaat.
Daarmee worden alle verhuizingen in de sociale huurvoorraad vergunningsplichtig. Er moet nog een keuze gemaakt worden door de Raad over welke groepen los van de wettelijk plicht ook als urgent worden gezien. - Naar arbeidsmigranten wordt op dit moment een onderzoek op provinciale schaal gedaan. De resultaten gebruiken we om zo nodig ons beleid aan te passen. - Bij de uitwerking van de urgentieverordening wordt bezien in hoeverre gerichte inzet daarvan kan bijdragen aan het voldoen aan de wettelijke huisvestingsopgave voor statushouders, waarbij de raad besluit over eventuele aanvullende urgentiecategorieën. - Woonwagenbewoners: op dit moment zijn er geen woonwagenstandplaatsen en er is ook geen signaal van een behoefte. Op dit moment maken wij daar geen beleid voor. - Met het tijdelijk worden van de verblijfsstatus en de onzekerheid rond opvang van ontheemde Oekraïners ontstaat er behoefte aan een tijdelijke, flexibele schil aan woningen. Hiervoor wordt een locatie gezocht. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 23 3 AAN DE SLAG 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN 3.2 Extra aandacht voor starters 3.2.1 Het aanbod voor jongeren en starters op de woningmarkt vergroten we door een voldoende aandeel betaalbare woningen op te nemen in woningbouwprojecten. We kijken daarnaast naar woonvormen speciaal voor jongeren.
Wat echter ook realistisch is, is dat jongeren vooral op de bestaande woningen zijn aangewezen. Deze zijn vaak veel betaalbaarder dan nieuwbouw betaalbaar is te maken. 3.2.2 De starterslening wordt voortgezet vanaf 1-1-2027. Er is dan ruimte voor 25 leningen per jaar. Om te garanderen dat het geld ook wordt ingezet voor échte starterswoningen is het maximale aankoopbedrag op 282.500 gezet. Dit stijgt jaarlijks mee met de proc entuele stijging van de betaalbaarheidsgrens van het rijk. 3.3 Lokale binding 3.3.1 We onderzoeken in ons programma of en hoe eigen inwoners voorrang kunnen krijgen op de huurwoningmarkt en welke effecten dit heeft. Dit geven we een plek in de prestatieafspraken met woningcorporaties. 3.4 Doorstroming en gezond wonen 3.4.1 Nultredenwoningen toevoegen. In alle doelgroepen, van de GGZ-zorg tot aan de ouderenzorg, zien we een verschuiving van intramurale naar extramurale zorg. Dat betekent ook dat de (intensieve) zorg steeds vaker in de eigen woning en woonomgeving wordt verleend. - We stimuleren de bouw van nultredenwoningen waar dat haalbaar en praktisch is. Bijvoorbeeld als we woningen toevoegen binnen bestaande buurten. - We zetten in op compactere, betaalbare woningen, omdat er meer eenpersoonshuishoudens zijn. - Diversiteit: dé senior bestaat niet en dus is ook de woningvraag divers.
Naast appartementen willen we ook ruimte bieden aan andere woonvormen zoals bungalows en hofjes. 3.4.2 Doorstroming naar nultredenwoningen stimuleren. Zodat een zorgvraag minder acuut ontstaat. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 24 3 AAN DE SLAG 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN 3.4.3 Aanpassen bestaande woningen. Het is belangrijk dat mensen tijdig gaan nadenken over hoe ze willen wonen als ze ouder worden. Dat kan in een ander huis zijn, maar ook het aanpassen van de eigen woning is daarbij een optie. Dit vraagt ook bewustwording onder onze inwoners over hoe je wilt wonen met een zorg- en/of ondersteuningsvraag of als deze ontstaat. - Er wordt nagedacht over het samenwerken met de energiecoaches om ook te kijken naar de geschiktheid en aanpasbaarheid van een woning. - We denken na over woningsplitsing en de inzet van zorgtechnologie en domotica, zodat de zorgvrager in de eigen omgeving kan blijven wonen. 3.5 Wonen en zorg integreren 3.5.1 Geclusterd wonen: concepten voor ouderen en kwetsbare groepen stimuleren. - In de wijk bouwen we met een mix van vitale en minder vitale doelgroepen en/of mix van leeftijdsgroepen. Daarbij bouwen we naar behoefte en denken (mee) in creatieve concepten. Denk aan knarrenhofjes, (pre-) mantelzorgwoningen, flexwoningen en woningsplitsing.
- We faciliteren kleinschalige woonzorginitiatieven en geclusterde woonvormen (zie bijlage 4.2) in gebieden waar gegarandeerd zorg geleverd kan worden als 'tussenvorm' of om het 'gat' tussen thuis en een instelling te dichten. Dit geldt in elk geval in de kernen Dokkum, Kollum, Halum en Ferwert. Zeker voor mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid die uitstromen uit een instelling kan geclusterd wonen sociale veiligheid bieden. - Daarnaast is clustering voor zorgteams nodig om de zorg en ondersteuning op lange termijn vol houdbaar te houden. Geclusterde woonvormen zijn bij voorkeur in de buurt van voorzieningen. En daar waar dat niet mogelijk is, is het belangrijk dat voorzieningen goed bereikbaar zijn. 3.5.2 Tekenen Afsprakenkader ouderenhuisvesting. De gemeente heeft het afsprakenkader ouderenhuisvesting van de Provincie Fryslân getekend. Hierin is opgenomen dat de gemeente tot en met 2034 240 nultredenwoningen, 115 geclusterde woningen en 100 zorggeschikte woningen realiseert. De aantallen in dit afsprakenkader zijn geen absolute opgave, maar vooral een ontwikkelrichting. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 25 3 AAN DE SLAG! WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 26 Wonen moet bereikbaar blijven voor mensen met een gewone of kleine portemonnee.
Dat is niet vanzelfsprekend: prijzen stijgen, betaalbare koopwoningen zijn schaars en de druk op de sociale huur neemt toe. Daarom sturen we op meer sociale huur, betaalbare koop en lagere woonlasten. We zoeken daarbij naar praktische oplossingen, zoals sociale grondprijzen, vernieuwende woonvormen, doorstroming en samenwerking met corporaties en andere partijen die betaalbare woningen kunnen realiseren. 4: KERNBOODSCHAP BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR 4. BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? De betaalbaarheid van wonen staat ook in onze gemeente onder druk. Er is veel vraag en te weinig aanbod. Die vraag is deels meetbaar, zoals van huishoudens die ingeschreven staan bij de corporaties of van starters en doorstromers die actief op zoek zijn, bijvoorbeeld bij makelaars. Maar het gaat ook om een verborgen vraag door thuiswonende jongeren die uit huis willen, maar niks kunnen vinden. Het Rijk wil dat 30% van alle nieuwbouw in gemeente n in de sociale huur terechtkomt. Daarnaast moet twee derde van alle nieuwbouw betaalbaar zijn. Dat betekent: sociale huur, middenhuur en betaalbare koop tot € 420.000 (landelijke grens, prijspeil 2026). Rechts zie je dat we daar met opgeteld 69% van ons nieuwbouwprogramma ruim aan voldoen. We merken dat lang niet iedereen in Noardeast-Fryslân een koophuis van € 420.000 als ‘betaalbaar’ ervaart.
Daarom werken we ook nog steeds met de betaalbaarheidsgrens van € 355.000 die tot eind 2023 gold. Er moeten ook koopwoningen in dat segment toegevoegd worden. Zo kunnen jonge startende stellen ook een nieuwbouwwoning kopen. Door de stijgende vraag zijn er ook minder huizen beschikbaar om te kopen of te huren. Zo zoeken meer mensen een huurwoning van een corporatie. Op de koopmarkt is ook nog steeds sprake van krapte. Vooral betaalbare woningen worden snel en boven de vraagprijs verkocht. Betaalbare koop is ook gewild bij huishoudens die van buiten de gemeente komen. Bekijk hoofdstuk 4 en 5 van het woonbehoefteonderzo ek voor meer informatie over betaalbaar- en beschikbaar heid. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 27 3 AAN DE SLAG! SOCIALE HUUR TOT € 900 PER MAAND MIDDEN HUUR € 900 -1.185 PER MAAND KOOP BETAALBAAR TOT € 420K BETAALBAAR TOT € 485K MIDDELDUUR TOT € 610K DUUR BOVEN € 610K 27% WENS- VERDELING 7% 29% 6% 10% 5% 16% BETAALBAAR TOT € 355K VERWACHTE BEHOEFTE 2025-2035: AFGEROND 1.300 TOT 1.600 WONINGEN Verdeling van het nieuwbouwprogramma over sociale huur, vrije huur en koop, in verschillende prijsklassen (prijspeil 2025). Prijzen worden jaarlijks geïndexeerd op basis van CPI (consumentenprijsindex) gelijk aan de stijging van de Rijksoverheid. Bekijk pagina 86 (en de rest van hoofdstuk 7) van het woonbehoefteonderzoek voor meer uitleg.
We gaan er vanuit dat huurprijzen boven de middenhuur slechts incidenteel voorkomen in Noardeast en rekenen daarom alleen met het segment ‘middenhuur’. 4. BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR Doel Wij zorgen dat wonen bereikbaar blijft voor starters, gezinnen en aandachtsgroepen. Strategie Wij sturen op prijs, woonlasten en beschikbaarheid. Acties 4.1 Meer betaalbare woningen 4.1.1 Sturing op sociale huur en betaalbare koop Wettelijk is/wordt vastgelegd dat op de schaal van de woningbouwregio er minimaal 30% sociale huur en in totaal 2/3 de betaalbaar moet worden gebouwd (huur en koop). Onze ambitie is om dit op projectniveau toe te passen, mits de schaal van het project het toelaat. We gaan hier pragmatisch mee om, wat betekent dat niet elk project precies 30% sociale huur hoeft te bevatten. Soms kan het minder, soms moet het meer. 4.1.2 We moedigen bouwers aan om woningen te maken die geschikt zijn voor ouderen, kleine gezinnen en/of alleenstaanden. 4.1.3 We onderzoeken in ons programma of en hoe eigen inwoners voorrang kunnen krijgen op de huurwoningmarkt en welke effecten dit heeft. Dit geven we een plek in de prestatieafspraken met woningcorporaties. 4.1.4 Instandhoudingstermijn sociale huur private verhuurders. Niet alleen woningcorporaties kunnen sociale huur bouwen.
Ook andere verhuurders en beleggers kunnen sociale huurwoningen toevoegen, mits er een instandhoudingstermijn daarbij wordt gehanteerd van minimaal 25 jaar. De verdere toewijzingscriteria hiervoor worden uitgewerkt door het Rijk. 4.1.5 We onderzoeken in hoeverre een nieuwe corporatie of commerciële partij het gat tussen de opgave aan sociale huurwoningen en de beperkte financiële mogelijkheden van woningcorporaties kan dichten. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 28 3 AAN DE SLAG! 4. BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR 4.2 Ondersteunen corporaties 4.2.1 Uitbreiding sociale woningvoorraad. We merken dat onze woningcorporaties niet de hele opgave aan sociale woningen kunnen realiseren. Door belastingen vanuit het Rijk komen zij financiële middelen tekort om alle opgaven (nieuwbouw, onderhoud, transformatie en verduurzaming) te financieren. Daarom lobbyen we – samen met onze corporatie(s), bij het Rijk om de financieringsruimte te vergroten. Aangezien dit probleem in heel Nederland speelt, doen we dit niet alleen, maar gebruiken we hiervoor ook de kanalen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de provincie. We overwegen het instellen van een vereveningsfonds om projecten met sociale huurwoningen te ondersteunen, en onderzoeken de voor- en nadelen voor onze situatie.
4.3 Woonlasten verlagen 4.3.1 Om de woonlasten van bestaande woningen te verlagen, stimuleren we de verduurzaming van woningen om zo energielasten lager te maken. Dit doen we via ons Warmteprogramma. 4.4 Doorstroming stimuleren 4.4.1 Samen met senioren bouwen voor doorstroming We bieden ruimte aan woningbouw voor en met senioren waardoor doorstroming op de woningmarkt op gang komt. 4.5 Vernieuwende woonvormen 4.5.1 Friendscontracten. Om te zorgen dat er voldoende betaalbare woonruimte is wordt via de prestatieafspraken ingezet dat de corporaties woningen kunnen verhuren aan meerdere (kleine) huishoudens. Dit heet Friendscontracten. Het voordeel hiervan is dat er meer mensen passender in de bestaande voorraad worden gehuisvest. 4.5.2 Flexwonen onderzoeken. Flexwonen is een vorm van tijdelijke woningbouw. Dit kan in leegstaande gebouwen, maar ook met tijdelijke wooneenheden. We hebben hier op beperkte schaal ervaring mee, en het is een optie míts er voldoende schaal is en geschikte locaties. Gezien de krapte op het stroomnet is het niet aannemelijk dat er geschikte locaties met voldoende schaal zijn. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 29 3 AAN DE SLAG! 4. BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR 4.5.3 Kleinere woningen (o.a. lyts wenjen en tiny houses) ontwikkelen. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om kleinere, betaalbare woningen mogelijk te maken.
Denk hierbij aan compacte woningen van bijvoorbeeld 60m2 of tiny houses voor starters, ouderen of mensen die een betaalbare woning zoeken. 4.5.4 Vrijkomende boerderijen voor meerdere doelgroepen bestemmen. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om vrijkomende boerderijen voor meerdere doelgroepen te bestemmen. Voormalige boerderijen en boerenerven bieden veel kansen om woningen te realiseren voor bijvoorbeeld starters, ouderen of wellicht een zorgdoelgroep. Bij het herbestemmen staat de inpassing in het landschap voorop. 4.6 Financiële instrumenten 4.6.1 Sociale grondprijs vaststellen. Doel: corporaties beter in staat stellen betaalbare huurwoningen te realiseren door toepassen van een sociale grondprijs bij verkoop gemeentegrond. Op dit moment is er nog geen sociale grondprijs, maar eindconcept gemeentelijk voorstel is ambtelijk klaar en zal binnenkort worden voorgelegd en besproken met lokale corporaties Thús Wonen en Wonen Noordwest-Friesland. Via Grondprijsbrief zal definitief voorstel sociale grondprijs via college worden vastgesteld. 4.6.2 Gerichte subsidies of stimuleringsregelingen. Naast de realisatiestimulans, duurzaamheidssubsidies en leningeninstrumentarium (starterslening gemeente en verzilverlening via Rijk) is er behoefte aan aanvullende ondersteunende subsidies voor ondersteuning bewoners(collectieven) voor vernieuwende woonvormen etc.
Dit is ook gebleken tijdens ophaalsessies platformbijeenkomsten en ophaalsessies volkshuisvestingsprogramma bij bewoners en stakeholders. Een gerichte aanpak is van belang om nader te onderzoeken. Effectiviteit van een aanvullende subsidie of instrumentarium is hierbij belangrijk. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 30 3 AAN DE SLAG! WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 31 De meeste woningen van de toekomst staan er nu al. Daarom kijken we niet alleen naar nieuwbouw, maar ook naar de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad. Veel woningen vragen om verduurzaming, betere isolatie en lagere energielasten. Dat is belangrijk voor het klimaat, maar ook voor betaalbaarheid, comfort en gezondheid. We combineren fysieke verbeteringen daarom met sociale versterking, zodat ook inwoners met minder financiële ruimte kunnen meedoen. 5: KERNBOODSCHAP EEN DUURZAME VOORRAAD MET KWALITEIT 5. EEN DUURZAME VOORRAAD MET KWALITEIT In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? Door de hoge energieprijzen wordt de energetische kwaliteit van huizen steeds belangrijker wanneer mensen voor een woning kiezen. De corporaties investeerden de laatste jaren veel in hun woningen. Eind 2024 stonden er in de hele gemeente nog 425 sociale huurwoningen met energielabel E, F of G.
Corporaties hebben voor de meeste woningen al plannen klaarliggen om ze uiterlijk in 2028 te verduurzamen. Er staan ook nog precies evenveel sociale huurwoningen met energielabel D. Bij grote huizen is de energierekening soms erg hoog, ook bij lagere labels (B en C). Daar moet dus ook wat aan gebeuren. Bij koop- en particuliere huurwoningen is de opgave om te verduurzamen veel groter. Overal staan wel woningen die slecht geïsoleerd zijn en veel gas verbruiken. Verspreid over onze gemeente zijn dat er ongeveer 5.200. Om die huizen aantrekkelijk te houden, is verduurzamen noodzakelijk. Rechts zie je waar ze staan. Bekijk paragraaf 4.5 van het woonbehoefteonderzoek voor meer informatie over duurzaamheid van woningen. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 32 3 AAN DE SLAG! Verduurzamingsopgave in de koop en particuliere huur in de hele regio Noordoost. Bekijk paragraaf 4.5 van het woonbehoefteonderzoek voor meer uitleg. 5. EEN DUURZAME VOORRAAD MET KWALITEIT Doel Wij maken de woningvoorraad geschikt voor de toekomst, met aandacht voor zorg en duurzaamheid. Strategie Wij combineren fysieke ingrepen met sociale versterking. Acties 5.1 Verduurzaming 5.1.1 Noardeast-Fryslân zet vol in op het toekomstbestendig maken van de gebouwde omgeving.
Om de lokale woningvoorraad versneld te verduurzamen, ligt de focus op het grootschalig isoleren van woningen en het realiseren van (hybride) warmtepompen. De gemeente ondersteunt huiseigenaren hier actief bij door de inzet van gerichte subsidies en gunstige leningen. Hierdoor worden drempels verlaagd en kunnen inwoners sneller concrete stappen zetten naar een lagere energierekening en een lagere CO 2-uitstoot. Deze warmtetransitie is echter niet alleen een technische opgave, maar nadrukkelijk ook een instrument voor sociale versterking. Door onder andere de inzet van het Volkshuisvestingsfonds richt de gemeente zich specifiek op het terugdringen van energiearmoede. Inwoners die de investering zelf niet kunnen dragen, krijgen extra financiële en praktische hulp om hun slecht geïsoleerde huizen aan te pakken. Op deze manier zorgt de gemeente Noardeast-Fryslân ervoor dat de overgang naar een duurzame en comfortabele leefomgeving voor iedereen betaalbaar en toegankelijk blijft. Het overkoepelende beleid beschrijft de gemeente in haar warmteprogramma (zie ook hoofdstuk 5: een duurzame voorraad met kwaliteit). WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 33 3 AAN DE SLAG! 5. EEN DUURZAME VOORRAAD MET KWALITEIT 5.1.2 Stimuleren van passief bouwen om het net te ontlasten.
We stimuleren passiefhuisprincipes op plekken om aansluitproblemen op het elektriciteitsnet te voorkomen of te verminderen. Op veel plekken zal op korte of lange termijn passiefhuis de standaard moeten worden om ontwikkelingen überhaupt aan te kunnen sluiten op het net. 5.1.3 Stimuleren Energiebespaarlening. Het Nationaal Warmtefonds heeft de energiebespaarlening geïntroduceerd. Daar kunnen mensen in onze gemeente ook gebruik van maken. Hierbij kun je geld lenen voor energiebesparende maatregelen. Met een lager inkomen (onder de €60.000, prijspeil 2026) is de rente zelf s 0%. De regeling stimuleren we via onze duurzaamheidsmedewerkers. 5.1.4 Inzet op biobased en circulair. De gemeente heeft hoge ambities op het gebied van circulariteit en onderzoekt hoe ze deze ambities wil vaststellen. Een belangrijke sector binnen de circulaire ambities is de bouw, met name door het hoge materiaalverbruik en de CO2-uitstoot. Het verlagen hiervan vraagt om gemeentelijke maatregelen, zoals het opnemen van het gebruik van circulaire en biobased materialen in gemeentelijke uitvragen. Om de ambities verder vorm te geven en om stappen te maken op dit gebied is de gemeente aangesloten bij Vereniging Circulair Fryslân en stellen we beleid op voor circulariteit.
WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 34 3 AAN DE SLAG! WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 35 Wonen gaat over meer dan een huis. Het gaat ook over de plek waar je woont: de voorzieningen, de ontmoetingsplekken, de sociale basis en de kracht van de Mienskip. We willen dat woningbouw bijdraagt aan vitale dorpen, sterke kernen en een woonomgeving waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en ondersteunen. Daarom koppelen we wonen aan leefbaarheid, zorg, ontmoeting en lokale initiatieven. Zo versterken we niet alleen de woningvoorraad, maar ook de gemeenschappen die Noardeast-Fryslân dragen. 6: KERNBOODSCHAP EEN LEEFBARE WOONOMGEVING 6. EEN LEEFBARE WOONOMGEVING Doel Wij werken aan een leefbare woonomgeving en een sterke Mienskip. Strategie Wij sturen op het faciliteren van ontmoeting en versterken van de Mienskip. Acties 6.1 Sterke sociale basis 6.1.1 We zetten in op een sociale en fysieke leefomgeving die (mentaal en fysiek) gezond gedrag, bewegen, ontmoeting en sociaal contact stimuleert. Binnen elke ontwikkeling van enige omvang is er aandacht voor ontmoeting, waarbij de aard en schaal passend is bij de omvang van de ontwikkeling. 6.1.2 We onderzoeken hoe we inwoners beter kunnen helpen met 'goed en passend wonen', bijvoorbeeld met een wooncoach. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 36 3 AAN DE SLAG! PROGRAMMA WONEN
1. WOONBEHOEFTE INVULLEN - ACTIETABEL 4 PROGRAMMA WONEN Eigenaar Termijn Actie Doel Wonen 2027 - 2035 Werken met de bandbreedte van circa 1.300 tot 1.600 extra woningen als richtinggevend kader voor de woningbouwprogrammering Voldoende woningen toevoegen voor de behoefte tot 2035 Wonen 2027 - 2035 De woonbehoefte per kern of cluster vertalen naar concrete woningbouwopgaven en prioriteiten De woningbouwopgave goed verdelen over de gemeente en ruimte houden voor maatwerk Wonen 2027 - 2035 De woningbehoefte periodiek monitoren en de programmering bijstellen als de woningmarkt verandert Vraag en aanbod actueel houden 38 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 2.
SNELHEID MAKEN - ACTIETABEL (1/2) 4 PROGRAMMA WONEN Eigenaar Termijn Actie Doel Wonen Doorlopend Jaarlijks monitoren van de voortgang van woningbouwprojecten en bijsturen op vraag, aanbod en capaciteit Flexibel kunnen sturen op de woningbouwopgave Wonen Doorlopend Minimaal jaarlijks gesprekken voeren met makelaars, ontwikkelaars en bouwers om de markt te peilen Marktontwikkelingen beter meenemen Wonen Doorlopend Werken met bandbreedtes in plaats van vaste woningaantallen Voorkomen dat aantallen te star worden toegepast Programmabureau en RO Doorlopend Het programmabureau doorzetten en waar mogelijk verbeteren Procedures versnellen Wonen en Vergunningen 2027 Het Volkshuisvestingsprogramma uitwerken in richtinggevende kaders voor woningbouwinitiatieven Initiatiefnemers sneller duidelijkheid geven Projectleider Behandelaar 2027 Vooroverleg over woningbouwlocaties binnen maximaal éénmaand inplannen Doorlooptijden verkorten Projectleider Behandelaar 2027 Onderzoeken of gewerkt kan worden met vaste contactpersonen voor initiatiefnemers Initiatiefnemers beter begeleiden Wonen Gestart/ Doorlopend Projecten prioriteren op haalbaarheid, tempo en algemeen belang Actiever sturen op haalbaarheid en tempo Programmabureau Gestart/ Doorlopend Gemeentelijke locaties projectmatig oppakken en bij te grote complexiteit tijdig doorschakelen naar andere projecten Gemeentelijke locaties sneller
ontwikkelen 39 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 2. SNELHEID MAKEN - ACTIETABEL (2/2) 4 PROGRAMMA WONEN Eigenaar Termijn Actie Doel Vergunningsverlening RO 2028 Onderzoeken of principe-uitspraken en vergunningen tijdelijk geldig kunnen zijn Tempo afdwingen bij initiatiefnemers Programmabureau en Water Gestart/ Doorlopend Gesprekken met netbeheerder en Wetterskip intensiverenKnelpunten vroegtijdig oplossen Vastgoed en Programmabureau 2027/ Doorlopend Leegstaand vastgoed prioriteren voor omzetting naar woningen Extra woningen toevoegen via bestaand vastgoed RO/ Wonen Gestart Functiewijziging van voormalige boerderijen naar wonen actief ondersteunen Hergebruik van agrarisch vastgoed versnellen Vergunningsverlening Wonen Gestart (woningsplitsing)/ 2028 (woning- en erfdelen) Beleid voor woningsplitsing, woningdelen en erfdelen opzetten en via pilots toetsen Sneller extra voordeuren toevoegen Programmabureau Projectleider Gestart/ 2027 Dorpsinitiatieven voor woningbouw actief ondersteunen, eventueel met specialistische begeleiding Kleinschalige initiatieven stimuleren Wonen 2028 / 2029 Ondersteuning bieden bij de oprichting van wooncoöperaties als vervolg op rijksregelgeving Nieuwe collectieve woonvormen mogelijk maken Wonen Gestart/ Doorlopend Samenwerken binnen de woondeal en in ANNO-verband, met ruimte voor lokale afspraken Regionaal afgestemd blijven
werken 40 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN - ACTIETABEL (1/2) 4 PROGRAMMA WONEN Eigenaar Termijn Actie Doel Wonen Doorlopend In prestatieafspraken met woningcorporaties afsprakenmaken over huisvesting van doelgroepen en voorrang Urgente groepen passend huisvesten Wonen In uitvoering Een urgentieverordening opstellen in samenhang met de Friese aanpak en uitvoeringsorganisatie Een gelijk speelveld creëren voor urgentie Wonen 2027 In woningbouwprojecten sturen op voldoende betaalbare woningen voor jongeren en starters Starters meer kansen geven Wonen 2027/2028 Onderzoeken welke woonvormen geschikt zijn voor jongeren en starters Specifieke woonvormen voor jongeren verkennen Wonen 2027 De starterslening voortzetten vanaf 1 januari 2027, met ruimte voor 25 leningen per jaar Starters financieel ondersteunen Sociaal Domein 2028 Doorstroming stimuleren naar nultredenwoningen, geclusterd wonen of zorggeschikt wonen door middel van een wooncoach (zie ook: 6. een leefbare woonomgeving) Gezond ouder worden ondersteunen 41 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 3.
BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN - ACTIETABEL (2/2) 4 PROGRAMMA WONEN Eigenaar Termijn Actie Doel Programmabureau Gestart Een divers aanbod aan seniorenwoningen mogelijk maken, waaronder appartementen, hofjes en bungalows Meer passende seniorenwoningen realiseren Wonen Gestart Stimuleren waar dat haalbaar en praktisch is Bouw van nultredenwoningen stimuleren Duurzaamheid Gestart Inwoners stimuleren om hun woning tijdig aan te passen, onder andere via financiële regelingen en advies Bestaande woningen beter geschikt maken Wonen/ Sociaal Domein Gestart Geclusterde woonvormen en kleinschalige woonzorginitiatieven stimuleren Wonen en zorg beter verbinden Wonen/ Sociaal Domein Gestart/ Doorlopend Het afsprakenkader ouderenhuisvesting gebruiken als ontwikkelrichting voor nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen Provinciale afspraken vertalen naar uitvoering Wonen en Economie 2027/ 2028 De vraag naar woningen voor arbeidsmigranten onderzoekenen zo nodig beleid opstellen Zicht krijgen op specifieke woonvragen 42 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 4.
BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR - ACTIETABEL (1/2) 4 PROGRAMMA WONEN Eigenaar Termijn Actie Doel Wonen/ Programmabureau Gestart/ Doorlopend Sturen op sociale huur en betaalbare koop, met 30% sociale huur en twee derde betaalbaar als richtinggevend uitgangspunt Meer betaalbare woningen realiseren Wonen Gestart/ Doorlopend Bouwers aanmoedigen om woningen te maken die geschikt zijn voor ouderen, kleine gezinnen en alleenstaanden, bijvoorbeeld via platformbijeenkomst en bij eigen gronden gemeente Betaalbare woningen beter laten aansluiten op doelgroepen Wonen Gestart/ Doorlopend Onderzoeken of en hoe eigen inwoners voorrang kunnen krijgen op de woningmarkt Lokale woonkansen onderzoeken Wonen 2029 Onderzoeken of een nieuwe corporatie of commerciële partij kan bijdragen aan de sociale huuropgave Het tekort aan sociale huur verkleinen Via VFG/VNG Gestart/ Doorlopend Lobbyen richting Rijk, VNG en provincie voor meer financiële ruimte voor woningcorporaties Corporaties ondersteunen Wonen Gestart/ Doorlopend Bij sociale huur door private verhuurders een instandhoudingstermijn van minimaal 25 jaar hanteren Sociale huur door andere partijen mogelijk maken Duurzaamheid Gestart/ Doorlopend Verduurzaming van bestaande woningen stimuleren om energielasten te verlagen Woonlasten verlagen 43 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 4.
BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR - ACTIETABEL (2/2) 4 PROGRAMMA WONEN Eigenaar Termijn Actie Doel Wonen Doorlopend Samen met senioren bouwen aan woningen die doorstroming op gang brengen door initiatieven hiervoor te stimuleren Doorstroming bevorderen Wonen ism woningcorporaties Gestart/ Doorlopend Friendscontracten mogelijk maken om meerdere kleine huishoudens passend te huisvesten in bestaande woningen Bestaande voorraad beter benutten Wonen en Programmabureau Gestart/ Doorlopend Flexwonen onderzoeken op locaties waar de randvoorwaarden kansrijk zijn (tijdelijke beschikbaarheid, voldoende schaal en netcapaciteit) Tijdelijke woonruimte verkennen Wonen/ Programma-bureau Gestart/ Doorlopend Kleinere woningen ontwikkelen, zoals lyts wenjen, compacte woningen en tiny houses Compact en betaalbaar wonen mogelijk maken Wonen/ RO Gestart/ Doorlopend Vrijkomende boerderijen onderzoeken voor huisvesting van starters, ouderen of zorgdoelgroepen Vrijkomende erven benutten Grondzaken Gestart/ 2026 Een sociale grondprijs vaststellen voor verkoop van gemeentegrond aan corporaties in afstemming met regiogemeenten. En we overwegen instelling van een vereveningsfonds.
Sociale huur beter financierbaar maken Wonen 2027 Gerichte subsidies, ondersteuning en stimuleringsregelingen onderzoeken bij het Rijk en provincie voor bewonerscollectieven en vernieuwende woonvormen Vernieuwende woonvormen ondersteunen 44 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 5. EEN DUURZAME VOORRAAD MET KWALITEIT - ACTIETABEL 4 PROGRAMMA WONEN Eigenaar Termijn Actie Doel Duurzaamheid Gestart/ Doorlopend Inzetten op grootschalige isolatie van woningen en toepassing van hybride warmtepompen De woningvoorraad verduurzamen Duurzaamheid Gestart/ Doorlopend Gerichte subsidies en gunstige leningen inzetten om verduurzaming betaalbaar te maken Huiseigenaren ondersteunen Duurzaamheid Sociaal Domein Gestart/ Doorlopend Via onder andere het Volkshuisvestingsfonds extra hulp bieden aan inwoners die verduurzaming zelf niet kunnen betalen Energiearmoede terugdringen Wonen Gestart/ Doorlopend Passief bouwen stimuleren op plekken waar aansluitproblemen op het elektriciteitsnet spelen of dreigen Netcongestie beperken Duurzaamheid Gestart/ Doorlopend Opstellen beleid voor circulariteit Circulair en biobased bouwen stimuleren Grondzaken Gestart/ Doorlopend Circulaire en biobased materialen opnemen in gemeentelijke uitvragen Materiaalgebruik en CO2-uitstoot verminderen 45 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | 2 november 2026 | CONCEPT | 6.