Document · PDF

Bijlage 1 - Beleidskeuzenotitie GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026

It Beslút 16 december 2021, gemeente Noardeast-FryslânBij agendapunt: Gemeentelijk Rioleringsplan 2022-20268.341 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Signed By: Dijkstra, Sytze <s.dijkstra@noardeast-fryslan.nl> 17/12/2021 16:21:41 CET ID: e04a525a-5f91-4a25-a3eb-34539d485765 Auth: Scribble

GRP Noardeast-Fryslân 20222026 beleidskeuzenotitie

projectnummer 0460518.100 definitief revisie 05 10 november 2021

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie

projectnummer 0460518.100 definitief revisie 05 10 november 2021

Auteurs F. Miedema G. Huisman

Opdrachtgever Gemeente Noardeast-Fryslan Koningstraat 13 9101 LP Dokkum

datum vrijgave 11 nov 2021

beschrijving revisie 05 definitief

gecontroleerd G. Huisman

vrijgave A.P. Hornstra

Inhoudsopgave

Blz.

Inleiding

1.1 1.2 1.3 1.4

Achtergrond Methodiek Proces Doel

1 2 3 5

Wat moeten wij? – taken en verplichtingen

Wat hebben wij? – de arealen anno 2020

Waar staan wij? – nulmeting 2020

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Nulmeting afvalwater Nulmeting hemelwater Nulmeting grondwater Nulmeting energie, duurzaamheid en klimaat Nulmeting middelen Harmonisatie uitgangspunten en beleidskeuzes voormalige gemeenten

10 10 11 11 12 14

Wat betekent dit? Beleidsscenario’s

5.1 5.2 5.3 5.4

Scenario A: Basis ambitie Scenario B: Huidig beleid doorzetten Scenario C: Klimaatrobuust en duurzaam Totaal uitgaven en benodigd budget planperiode

16 17 18 19

Wat betekent dit? Financiële paragraaf

6.1 6.2 6.3 6.4

Balans te dekken lasten versus rioolheffing Lastenontwikkeling middellange termijn bij scenario B huidig beleid doorzetten Lastenontwikkeling middellange termijn bij scenario A en C Tariefsvoorstel planperiode 2022-2026

20 21 22 24

Hoe gaan we verder? - Het vervolg in dit proces

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Inleiding In deze notitie nemen we de Raad mee in het proces om te komen tot een gedragen GRP. De notitie bestaat uit 7 hoofdstukken: 1. Inleiding - Achtergrond, methodiek, proces en doel van de notitie 2. Wat moeten wij? - Een overzicht van de opgave waar we voor staan 3. Wat hebben wij? - Een overzicht van de arealen 4. Waar staan wij? - De nulmeting van de kwaliteit in 2020 5. Wat willen wij en wat betekent dit? - De drie voorgestelde beleidsscenario's 6. Wat betekent dit voor de rioolheffing? - De financiële paragraaf inclusief een tarief voorstel voor de rioolheffing 7. Hoe gaan wij verder? - Het vervolg in dit proces Na deze inleiding, waarin wij gemeentelijke watertaken en het proces van het opstellen van het GRP toelichten, zetten wij uiteen wat onze opgave is in de waterketen en hoe de taken en verplichtingen daarin verdeeld zijn. Vervolgens presenteren wij een overzicht van de arealen en de huidige kwaliteit ervan. Om vervolgens te komen tot de beleidskeuzes bestaande uit drie scenario’s. Deze zijn samengesteld vanuit de resultaten van de workshop met de Raad, de bewonersenquête en de bewonersavond. Voor de scenario’s is in de financiële paragraaf inzicht gegeven in de lastenontwikkeling en een tarief voorstel voor de rioolheffing gedaan. Tot slot lichten we toe hoe het proces verder gaat nadat uit deze beleidskeuzenotitie een scenario is gekozen en vastgesteld.

1.1

Achtergrond Aanleg, beheer en onderhoud van riolering is een gemeentelijke taak die is vastgelegd in wettelijke zorgplichten. Hoe een gemeente invulling aan geeft aan deze zorgplichten staat omschreven in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Het opstellen en publiceren van een GRP is op dit moment nog een wettelijke verplichting vanuit de Wet Milieubeheer. Met het inwerkingtreden van de Omgevingswet (op 1 juli 2022) vervalt deze planverplichting. Om aan de (nu nog) wettelijke planverplichting te (blijven) voldoen is dus een nieuw GRP noodzakelijk. In het voorjaar van 2020 zijn wij daarom gestart met het opstellen van een nieuw plan. Met dit nieuwe GRP sorteren we al voor op de nieuwe plankaders vanuit de Omgevingswet. In dit nieuwe plan zijn klimaatveranderingen een belangrijk thema. Klimaatverandering heeft impact op hoe we binnen de openbare ruimte omgaan met opvang en verwerking van water, omdat dit zowel schaarser (droogte) als heviger (wateroverlast) gaat worden in de toekomst. Hoe we omgaan met de klimaatveranderingen, in welk tempo, hoe de interactie daarin is met overige facetten uit de openbare ruimte (zoals bijvoorbeeld groen en wegen) en wat daarin de inbreng wordt van een ieder wordt in het nieuwe GRP bepaald.

Blad 1 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

1.2

Methodiek Kwaliteitsniveaus In het GRP maken we gebruik van de kwaliteitscatalogus. Voor elk van de zorgtaken (afvalwater, hemelwater, grondwater) en elk structuurelement (buitengebied, bedrijventerrein etc.) wordt een keuze gemaakt over de boogde kwaliteit. De kwaliteit kan Hoog, Basis of Laag zijn, aan elk kwaliteitsniveau hangt een ander prijskaartje. Met deze methode is er een eenduidig inzicht in de koppeling tussen kwaliteit en kosten.

Blad 2 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Structuurelementen Het kwaliteitsniveau hoeft niet overal gelijk te zijn. Een woonwijk kan in kwaliteit verschillen met bijvoorbeeld een bedrijventerrein. Daarom worden er structuurelementen benoemd die duidelijk verschillen in functionaliteit, inrichting en gebruik. We maken in het nieuwe GRP onderscheid in de volgende 5 structuurelementen: publiekslocatie

woonwijk

bedrijventerrein

buitengebied - kleigebied

buitengebied - Wâldengebied

1.3

Proces Omdat klimaatveranderingen grote gevolgen heeft voor hoe we in de toekomst wonen en werken vinden we het belangrijk om ook de stem vanuit de samenleving te horen én mee te nemen. Wij kunnen samen met het Wetterskip de nodige maatregelen nemen, maar niet alles oplossen. Ook bewoners kunnen (en moeten) een bijdrage leveren.

Blad 3 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

De Raad en bewoners zijn daarom vanaf het begin betrokken bij het opstellen van het GRP. Op 23 september 2020 is er een bestuurlijke workshop geweest met de gemeenteraad. Vooruitlopend op deze avond zijn de bewoners benaderd via een enquête en is er op 10 maart 2020 een bewonersavond georganiseerd. Tijdens de bestuurlijke workshop zijn de gemeentelijke watertaken in de veranderende omgeving (omgevingswet, klimaatverandering, etc.) toegelicht en hebben de raadsleden gediscussieerd over ambities & kwaliteitsniveaus, klimaatveranderingen, acceptatie & aanpak wateroverlast, inbreng bewoners en wat dit allemaal mag kosten. De raadsleden hebben de volgende accenten meegegeven:  De gemeentelijke voorzieningen moeten minimaal aan kwaliteitsniveau basis voldoen;  Duurzaam en klimaatbestendig beheer is uitgangspunt;  Kortstondig water op straat (bijvoorbeeld 2 uur) is acceptabel, maar langdurig water op straat (bijvoorbeeld 6 uur) niet;  Er is begrip dat bewoners een bijdrage moeten leveren om wateroverlast terug te dringen, maar er is verschil van mening of wij dit ook moet stimuleren door een (financiële) bijdrage;  Er zit een plafond aan de hoogte van de lokale lasten (de totale lasten mogen niet stijgen en niet hoger zijn dan het Fries gemiddelde).

Blad 4 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Aan de hand van deze input en de input van de bewonersenquête en -avond heeft de ambtelijke projectgroep, drie kwaliteitsscenario’s ontwikkeld:

1.4

Basis ambitie In scenario A geldt het kwaliteitsniveau basis voor alle structuurelementen. Dit betekent dat op enkele onderdelen het kwaliteitsniveau iets versoberd wordt (in relatie tot de ambitie uit de huidige GRP’s en het regionaal Waterplan).

Huidige beleid doorzetten In scenario B wordt het beleid van de huidige GRP’s en regionaal Waterplan voortgezet. Bij de omgang met hemelwater (scheiden van vuil en schoon water) is sprake van een hoger kwaliteitsniveau (dan het basisniveau).

Klimaatrobuust en duurzaam Scenario C zet zich in op het klimaatrobuust en duurzaam inrichten van de buitenruimte, met extra inspanningen voor het duurzaam verwerken van hemelwater in de openbare ruimte en riolen. Dit scenario sluit aan op het thema “energie, duurzaamheid en klimaat” uit de coalitieagenda. Binnen dit scenario is extra inspanning op het gebied van voorlichting, advies en begeleiding opgenomen.

Doel In deze notitie presenteren we deze drie beleidsscenario’s. Op basis van deze notitie maakt de Raad een keuze uit één van deze 3 scenario’s (inclusief de financiële paragraaf). Dit scenario wordt het beleidskader voor de periode 2022-2026 en vormt daarmee de ambitie in die periode.

Blad 5 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Wat moeten wij? – taken en verplichtingen De zorg en verantwoordelijkheid voor water in de gemeente Noardeast-Freyslân ligt, naast de gemeente, in handen van Wetterskip Fryslân, de Provincie Fryslân, drinkwaterbedrijf Vitens en particulieren/ondernemers.

De betrokkenen hebben verschillende taakstellingen en verplichtingen. Sommige verplichtingen zijn wettelijk vastgelegd, een aantal verplichtingen zijn vastgesteld in Europees, landelijk, provinciaal of regionaal beleid, maar ook zijn er eigen gemeentelijke normen bepaald, vastgelegd (en bestuurlijk goedgekeurd) in uitvoerend beleid zoals het coalitieakkoord en het Fries Bestuursakkoord Waterketen. In sommige gevallen gaat het daarbij om resultaatverplichtingen, in andere gevallen zijn 'slechts' werknormen aangegeven. De Wet milieubeheer, de Waterwet en de Gemeentewet bepalen elk voor een deel wat de gemeenten bij de gemeentelijke watertaken moeten doen en hoe ze het moeten organiseren. Door het inwerkingtreden van de Omgevingswet gaan (delen van) de Waterwet en de Wet milieubeheer op in de nieuwe Omgevingswet. Hierdoor vervalt met ingang van 1 juli 2022 de verplichting voor het opstellen van een GRP. Echter er dient nog steeds een onderbouwing van de rioolheffing opgesteld te worden en aansluitend aan de omgevingsvisie van de gemeente dienen er ook uitvoeringsprogramma’s opgesteld te worden. Dit nieuwe GRP bevat de bouwstenen voor de, nog op te stellen, omgevingsvisie en de daaruit voortvloeiende uitvoeringsprogramma’s voor de periode 2022-2026.

Blad 6 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Onderstaand schema toont op hoofdlijn de taken en verplichtingen van de betrokkenen. grondeigenaar (particulier)

De grondeigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen voor de inzameling van stedelijk afvalwater en afwatering van hemel- en grondwater. Zo is hij in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater wat op zijn terrein valt. Ook de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar. Pas als de particulier zich niet met redelijke inspanning van deze zorg kan ontdoen ligt er een taak voor de gemeente. Daarnaast heeft de particulier een zorgplicht. Hij mag niets doen waarvan hij kan verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu. De voorschriften zijn in diverse besluiten vastgelegd. Gemeente en waterschap zien toe of de particulier zich hier ook aan houdt. Wanneer er gemeentelijke riolering aanwezig is dient de perceelseigenaar het ingezamelde huishoudelijk afvalwater af te voeren naar de erfgrens. Hier gaat de verantwoordelijkheid over naar de gemeente. Vaak is op de erfgrens een zogenaamd ontstoppingsstuk aangebracht. Hier kan in geval van een verstopping worden nagegaan in welke deel van de riolering de verstopping aanwezig is (particulier of gemeente).

gemeente NoardeastFreyslân

Vanaf de erfgrens verzorgt de gemeente de verdere inzameling en het transport van het huishoudelijk afvalwater (rioleringbeheer) tot het overnamepunt. Via een stelsel van ondergrondse leidingen en putten wordt het van huisaansluitingen en straatkolken afkomstig afvalwater, gemengd met een deel van het hemelwater, ingezameld en afgevoerd naar de rioolgemalen. Gescheiden opgevangen hemelwater watert af op oppervlaktewateren. Via een persleiding wordt dit stedelijk afvalwater vervolgens verpompt naar een ander deel van het rioolstelsel of direct naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). In dat laatste geval vormt het rioolgemaal het overnamepunt. Vanaf het overnamepunt is de waterkwaliteitsbeheerder (Wetterskip Fryslân) verantwoordelijk voor de verdere afvoer van het ingezamelde stedelijk afvalwater. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de ontwatering van openbaar gebied en lokale opvang en afvoer van regenwater. Als onderdeel hiervan onderhoudt de gemeente een deel van de hiervoor noodzakelijke voorzieningen (o.a. drainage en watergangen). De gemeente draagt daarnaast nog zorg voor inrichting en beheer van gebieden en de integratie met andere beleidsterreinen.

Wetterskip Fryslân

Onder het motto 'Skjin wetter en droege fuotten' is Wetterskip Fryslân de beheerder van het water in Fryslân en het Groninger Westerkwartier. Het Wetterskip zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid. Dit betekent dat zij zorg draagt voor de waterkering, de aan- en afvoer van water, het peilbeheer, het zuiveren van afvalwater, het oppervlaktewaterkwaliteitsbeheer en het gedelegeerd vaarwegbeheer.

Provincie Fryslân

De Provincie Fryslân formuleert het overall beleid (RO en Water) en is verantwoordelijk voor het diepe grondwaterbeheer, de zwemwaterkwaliteit en is vaarwegbeheerder van de belangrijke vaarroutes (met uitzondering van het PM-kanaal, dat is Rijkswaterstaat).

Vitens

Vitens is in de gemeente verantwoordelijk voor het drinkwater. Vitens haalt het drinkwater uit de grond of het oppervlaktewater. Het waterbedrijf zuivert hiervoor het water en pompt het naar hun klanten.

Rijk

Het Rijk bepaalt (o.a. op basis van de Europese Kaderrichtlijn Water) in het Nationaal Waterplan en het Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie de hoofdlijnen van het landelijke beleid voor het waterbeheer.

Blad 7 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Wat hebben wij? – de arealen anno 2020 In totaal ligt er voor circa € 180 miljoen aan gemeentelijke rioleringsvoorzieningen in de grond. Dat is omgerekend naar het aantal inwoners circa € 4.000 per inwoner. De oudste, nog bestaande, riolen in de gemeente stammen uit de periode 19121925. Dit betreft de gemengde riolen in de Bronlaan in Dokkum. De riolen vormen verreweg het grootste aandeel binnen de voorzieningen. Maar daarnaast zijn ook de gemalen, kolken en lozingswerken onderdeel van de gemeentelijke rioleringsvoorzieningen. Onderstaande tabel toont een samenvatting van de arealen anno 2020. object

Artikel 4.22 Wet Milieubeheer Vanuit de Wet milieubeheer is het verplicht om in het GRP een overzicht te geven van de in de gemeente aanwezige voorzieningen voor het transport van stedelijk afvalwater, alsmede de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater en maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Ook dient een aanduiding van het tijdstip waarop die voorzieningen naar verwachting aan vervanging toe gegeven te worden.

eenheid

aantal/hoeveelheid

inwoners: rioolaansluitingen: woningen Niet woningen woonboten IBA-aansluitingen (gemeentelijk eigendom):

st. st. st. st. st. st.

45.234 19.974 18.321 1.643 0 1

straat- en troittoirkolken

st.

23.125

vrijverval riolering stedelijk gebied: gemengd riool vuilwaterriool hemelwaterriool onbekend riool totaal

km km km km km

217 65 79 1 362

gemalen en mechanische rioolleidingen: hoofdgemalen rioolgemaal ledigingsgemaal opvoergemaal tunnelgemaal

st. st. st. st. st.

drukrioolgemalen drukriool vacuümriool

st. km km

26 45 1 3 4 216 74 5

lozingswerken: overstort - gemengd overstort - VGS randvoorzieningen

st. st. st.

n.b. n.b. 35

Blad 8 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Leeftijdsopbouw en inspectiegraad vrijverval riolering Tot begin jaren negentig zijn gemengde rioolstelsels aangelegd. De gemengde riolen die nadien zijn aangelegd betreft vervanging van slechte riolen. Bij nieuwbouwlocaties zijn vanaf dat moment gescheiden rioolstelsels toegepast. In onderstaand figuur is de leeftijdsopbouw van de vrijverval riolering weergegeven.

Figuur 3-1: leeftijdsopbouw vrijverval riolering [bron rioolbeheersysteem, peildatum februari 2020]

Een groot deel van de vrijverval riolering (236 km) is geïnspecteerd (gedetailleerd, video opname vanuit de buis). Het merendeel van de inspecties is in de periode 2007-2017 uitgevoerd (circa 90%). Inspecties die na 2017 zijn uitgevoerd ontbreken nog in het beheersysteem. Onderstaande grafiek toont de verdeling van de inspectiegraad over de leeftijd van de vrijverval riolering

Figuur 3-2: inspectiegraad vrijverval riolering [bron rioolbeheersysteem, peildatum februari 2020]

Hierin is te zien dat de grootste deel van de oudere riolering (aangelegd voor 1980) inmiddels is geïnspecteerd. Een deel van dit areaal nadert het eind van de technische levensduur. Reparatie of eventueel vervanging van deze riolen is hier op termijn voorzien. Van deze riolen is op dit moment van circa 34 km de actuele onderhoudsstaat nog onbekend.

Blad 9 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Waar staan wij? – nulmeting 2020 Om de huidige kwaliteit van de gemeentelijke watertaken vast te stellen heeft een 'nulmeting' plaatsgevonden. Onderstaande schema toont een samenvatting van de kwaliteitsindrukken per onderdeel (zorgplicht) en per structuurelement.

4.1

Nulmeting afvalwater       

4.2

Nagenoeg alle percelen zijn aangesloten op de riolering; Voor percelen die niet zijn aangesloten is ontheffing van de zorgplicht; Het gescheiden inzamelen van afvalwater en hemelwater is het uitgangspunt; De vrijverval riolen verkeren gemiddeld gezien in een goede technische staat (basis niveau); Van de gemalen is geen totaal inzicht van de technische staat. Een technische inspectie, die daar inzicht in moet geven, is momenteel in uitvoering; De huidige methode/applicatie voor registratie van meldingen biedt onvoldoende mogelijkheden om gericht te kunnen sturen; De buitendienst is relatief veel tijd kwijt aan calamiteitenonderhoud en kan daardoor beperkt regulier onderhoud uitvoeren.

Nulmeting hemelwater    

De vuilemissie vanuit de overstorten op de watergangen voldoet aan de geldende kaders vanuit Rijk en Wetterskip; Bij rioolvervangingen worden afvalwater en hemelwater gescheiden waar dit mogelijk/zinvol/doelmatig is (afkoppelen is geen doel op zich); Er zijn een aantal locaties (met name het binnenstedelijk gebied van Dokkum) waar de riolering over te weinig afvoercapaciteit beschikt; Er ligt vanuit de Friese klimaatatlas (stresstesten) een opgave in het klimaat robuust inrichten van verschillende kernen in onze gemeente.

Blad 10 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

4.3

Nulmeting grondwater 



 

4.4

Er zijn enkele probleemlocaties waar grondwater voor overlast zorgt (o.a. kern Kollum en binnenstad Dokkum). Bij een deel van deze locaties is hier al jaren sprake van hoge grondwaterstanden en zijn deze door de omgeving geaccepteerd; Binnen de Bolwurken in Dokkum is sprake van problemen door te lage grondwaterstanden. De droge zomers van de afgelopen jaren hebben hier geleid tot scheuren in woningen en verzakkingen in paden; Om zicht te houden op de ontwikkeling van de grondwaterstanden is er een meetnet grondwater; Bij rioolvervangingen wordt kritisch gekeken naar de grondwatersituatie. Daar waar noodzakelijk en doelmatig worden maatregelen ter verbetering van de grondwatersituatie geïntegreerd in de werkzaamheden.

Nulmeting energie, duurzaamheid en klimaat Naast de nulmeting op de wettelijke zorgplichten is er ook een nulmeting energie, duurzaamheid en klimaat uitgevoerd.

Nulmeting energie Uit de nulmeting energie blijkt dat reeds groene energie wordt toegepast in de (afval)waterketen. Op beperking van energieverbruik bij bestaande voorzieningen en het (zoveel mogelijk) beperken van energie bij renovatie/nieuwbouw projecten wordt nog niet actief ingezet. In 2021 wordt de Transitievisie Warmte opgesteld. Daarin wordt ook gekeken naar de bijdrage/inbreng vanuit de gemeentelijke (afval)waterketen. Onder andere inzet van riothermie wordt daarin beschouwd.

Nulmeting duurzaamheid Uit de nulmeting blijkt dat duurzaamheid op dit moment deels wordt toegepast in de (afval)waterketen. Op dit moment zijn kaders/uitgangspunten nog niet vastgelegd in gemeentelijk beleid. Wij zijn bezig met het opstellen van een subsidieregeling voor duurzaamheidsmaatregelen. Daarin bekijken wij of het wenselijk/haalbaar is om een subsidie voor groene daken op te nemen. Ook wordt daarin de wens meegenomen om in te zetten op het verstrekken van regentonnen.

Nulmeting klimaat Hittestress De sterk verstedelijkte (lees versteende) delen van de kernen zijn gevoelig voor hittestress. Rond deze locaties zal de verwachtte gevoelstemperatuur in 2050 aanmerkelijk hoger liggen. Dit brengt o.a. risico’s met zich mee voor kwetsbare mensen (ouderen, en de allerkleinsten) die hier wonen/verblijven. Daarnaast neemt de kans op blauwalg in de watergangen toe.

Blad 11 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

In onze gemeente zijn o.a. het stadscentrum van Dokkum en de bedrijventerreinen in Dokkum (zie Figuur 4-1) en Kollum gevoelig voor hittestress. De omgeving is hier sterk versteend (vaak van gevel tot gevel verhard) en er is weinig groen.

situatie 2014

verwachtte situatie 2050

Figuur 4-1: impact hittestress kern Dokkum [bron: Friese klimaatatlas]

Droogte Een groot deel van onze gemeente is risicogebied met betrekking tot verzilting. De zoetwatervoorraad in de bodem is kwetsbaar voor de klimaatverandering door bodemdaling en zeespiegelstijging. Ook het verlagen van het waterpeil en/of dieper of intensiever draineren kunnen gevolgen hebben voor de zoetwatervoorraad in de bodem. Om het risico op verzilting te reduceren is het van belang (meer) water in de bodem vast te houden. Door hemelwater lokaal te infiltreren (in zowel openbaar gebied als op particulier terrein) wordt hier een bijdrage aan geleverd. Om het risico op verzilting te reduceren is het van belang (meer) water in de bodem vast te houden. Door hemelwater lokaal te infiltreren (in zowel openbaar gebied als op particulier terrein) wordt hier een bijdrage aan geleverd. Een deel van onze gemeente (omgeving Kollum) is onderzoeksgebied voor waterconservering (water lokaal vast houden en daarmee minder afhankelijk zijn van IJsselmeerwater).

4.5

Nulmeting middelen Voor aanleg, beheer en onderhoud van de riolering én aanverwante voorzieningen is een organisatie met deskundig personeel en materieel nodig én waarvan de omvang is afgestemd op de opgave. Deze organisatie zal daarnaast over voldoende budget moeten beschikken om de benodigde activiteiten uit te kunnen voeren. In de nulmeting middelen is getoetst of organisatie en budget op orde zijn.

Blad 12 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Budget De gemeentelijke begroting voor het rioolbeheer omvat voor 2021 circa € 4,3 miljoen. Circa 23% is bestemd voor reguliere exploitatie (klein) onderhoud. Circa 26% wordt besteed aan personeelskosten en overhead. Hierin zijn ook de kosten inbegrepen voor het innen van de rioolheffing. Het grootste deel van de begroting (44%) wordt besteed aan kapitaalslasten ten gevolge van investeringen uit het verleden.

Organisatie De achterliggende jaren heeft de organisatie een groot deel van de geplande activiteiten uit de oude GRP’s uitgevoerd. Soms zijn werkzaamheden uitgesteld zodat deze integraal met bijvoorbeeld wegen uitgevoerd kan worden (werk met werk maken). Ook zijn projecten vervallen doordat prioriteiten gewijzigd zijn. Maar er zijn ook projecten/werkzaamheden (nog) niet opgepakt. Dit is het gevolg van een capaciteitstekort van de eigen organisatie (zowel binnen- als buitendienst). Als gevolg van de onderzetting loopt in de binnendienst met name het regulier proces van (onderhouds)maatregelen bepalen, deze afstemmen met andere beheerdisciplines (waaronder wegen) en vervolgens voorbereiden tot projecten vertraging op. Dit effect is de achterliggende periode verstrekt door de samenvoeging van de drie voormalige gemeenten. Op onderdelen was sprake van verschillende werkmethoden; het harmoniseren en uitlijnen vergt meer tijd. Hierdoor is achterstand ontstaan in het bijhouden van de beheerdata. Inspecties die na 2017 zijn uitgevoerd ontbreken bijvoorbeeld op dit moment nog in het beheersysteem. In de buitendienst resulteert de onderbezetting in achterstanden in de reguliere werkzaamheden (bijvoorbeeld bij het kolkenreinigen waar inzet van derden nodig is om achterstanden weg te werken).

Daarnaast worden bepaalde werkzaamheden momenteel niet uitgevoerd (bijvoorbeeld het opschonen/baggeren van watergangen (nabij overstorten) en het periodiek onderhoud van wadi’s). Door deze vertraging loopt de kwaliteit van de voorzieningen achteruit. Of dit ook tot meer meldingen leidt is onduidelijk. De huidige methode/applicatie biedt namelijk onvoldoende mogelijkheden om gericht te kunnen sturen. Met dit nieuwe GRP wordt bepaald wanneer de noodzakelijke “openstaande” activiteiten uit de huidige GRP’s alsnog worden uitgevoerd. Daarnaast wordt bepaald welke (extra) formatie nodig is voor de binnen- en buitendienst om de achterstanden weg te werken en het regulier beheerproces jaarlijks goed uit te kunnen voeren. De hiervoor benodigde middelen worden opgenomen in dit nieuwe GRP.

Blad 13 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

4.6

Harmonisatie uitgangspunten en beleidskeuzes voormalige gemeenten Op onderdelen hanteerden de voormalige gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland verschillende uitgangspunten en beleidskeuzes omtrent de gemeentelijke watertaken. De achterliggende jaren zijn deze onderdelen geharmoniseerd maar nog niet goed beleidsmatig verankerd. Met dit nieuwe GRP vindt dit alsnog plaats. Het gaat dan om de volgende onderdelen: a. In het verleden is bij aansluiting van nieuwe woningen in het buitengebied verschillend omgegaan met de kosten voor het noodzakelijke gemaal. Af en toe is deze op kosten van de gemeente geplaatst. Uitgangspunt is dat deze kosten voor rekening van de particulier zijn. De gemeenschap mag namelijk niet opgezadeld worden met de kosten ten behoeve van één enkele particulier die wel het genot heeft van wonen in het buitengebied; b. In het verleden zijn bij de aansluiting van percelen in het buitengebied gemalen geplaatst welke af en toe in beheer en eigendom zijn bij de betreffende bewoner. Daarbij is het vaak onduidelijk wie die geplaatst heeft en waarom het eigendom en beheer bij de bewoner ligt. De achterliggende jaren is de gemeente af en toe benaderd met het verzoek het beheer en eigendom over te nemen. Uitgangspunt is dat de gemeente alleen gemalen overneemt welke in een deugdelijke technische staat verkeren én goed bereikbaar zijn voor onderhoud.

Eventueel achterstallig onderhoud én of het verplaatsen van het gemaal naar een locatie dient eerst door en op kosten van de huidige eigenaar hersteld te worden. De komende planperiode worden de kaders voor “deugdelijke technische staat” nader uitgewerkt. c. De voormalige gemeente Dongeradeel had een hemelwaterverordening en kon daarmee in bestaand gebied afkoppelen op particulier terrein formeel afdwingen. In de voormalige gemeenten Ferwerderadiel en Kollumerland werd afkoppelen op particulier terrein niet afgedwongen maar gebeurde dit op basis van vrijwilligheid. Na de samenvoeging van de gemeenten is de hemelwaterverordening Dongeradeel vervallen. Sindsdien hanteert de gemeente Noardeast-Fryslân in bestaand gebied een afkoppelbeleid op basis van vrijwilligheid. Het wel of niet (opnieuw) toepassen van een hemelwaterverordening wordt een beleidskeuze die uitgewerkt is in de scenario’s. d. Rondom de afweging of sprake is van een structureel grondwaterprobleem, maatregelen onder de zorgplicht grondwater vallen en/of maatregelen doelmatig zijn hanteerde de voormalige gemeente Dongeradeel een beslisboom voor beoordeling van grondwatermeldingen. Na de samenvoeging heeft de nieuwe gemeente NoardeastFryslân het denkraam en onderliggende visie voortgezet. Tot op heden is dat nog niet goed beleidsmatig verankerd. Met dit nieuwe GRP vindt dit alsnog plaats.

Blad 14 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Wat betekent dit? Beleidsscenario’s Aan de hand van de input van de bestuurlijke workshop en de input van de bewonersenquête en -avond zijn er drie kwaliteitsscenario’s ontwikkeld:

Kwaliteitsprofielen Bij de scenario's is het beoogd kwaliteitsniveau vertaald in een kwaliteitsprofiel. Voor elk item is het kwaliteitsprofiel gepresenteerd. De differentiatie binnen de items is in lijn met de onderverdeling uit de kwaliteitscatalogus. Scenario B heeft op enkele onderdelen een hoger kwaliteitsniveau dan scenario A. Bij scenario B is deze kwaliteitsimpuls met het '' symbool weergegeven. Bij scenario C geeft het '' symbool weer op welke onderdelen sprake is van een hoger kwaliteitsniveau ten opzichte van scenario B. Geraamde uitgaven planperiode 2022-2026 Voor elk van de scenario’s zijn de geraamde uitgaven voor de planperiode 2022-2026 bepaald en in overzichtelijke tabellen gepresenteerd.

Blad 15 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

5.1

Scenario A: Basis ambitie publiekslocatie

woon gebied

bedrijven terrein

buitengeb. klei

buitengeb. Wâlden

i nza mel i ng va n a fval wa ter

trans port van s tedel i jk a fval wa ter

i nza mel i ng va n overtol l i g hemel water

verwerki ng van hemel water i n ri ol en

verwerki ng van hemel water i n de openba re rui mte

i nza mel i ng va n grondwa ter

verwerki ng van grondwater

Wat betekent dit? stedelijk afvalwater



    

hemelwater

  

grondwater

   



Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op beschadigde riolen zijn daardoor beperkt. Wanneer de riolen hun functie niet meer goed kunnen uitvoeren renoveren of vervangen we deze. Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt. Wanneer sprake is van knelpunten en/of overlast wordt geprobeerd dit op te lossen door vermenging van schoon hemelwater met het vieze afvalwater (afkoppelen) terug te dringen als dit kostenneutraal kan worden uitgevoerd. De gemeente stimuleert bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen om ook af te koppelen. Dit wordt niet verplicht gesteld. Bij hoosbuien wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De straat zal af en toe blank staan. De omgeving kan overlast ervaren, maar de gemeente voorkomt schade. Bij buien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. Er kan dan verdund afvalwater in sloten en vijvers stromen. Incidenteel leidt dit tot stank en vervuiling.

Dit leidt echter niet tot gezondheidsproblemen. Sloten en vijvers zijn in staat bij buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vasthouden en afvoeren. De sloten treden pas bij uitzonderlijke hoosbuien buiten hun oevers. Dit leidt wellicht tot overlast maar niet tot schade. De tuinen en plantsoenen in de openbare ruimte zijn na een periode van regen mogelijk een aantal dagen drassig en enige tijd moeilijk begaanbaar. De watergangen zien er over het algemeen verzorgd uit. De watergangen beschikken over voldoende afvoercapaciteit. Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen, maar niet aansprakelijk. De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. Het eventueel aanwezige water in de kruipruimtes leidt niet tot een muffe lucht of schimmelplekken in woningen en gebouwen en/of schade aan gebouwen. Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een goede ontwatering. Hiermee worden problemen in de toekomst voorkomen.

Blad 16 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

5.2

Scenario B: Huidig beleid doorzetten publiekslocatie

woon gebied

bedrijven terrein

buitengeb. klei

buitengeb. Wâlden

i nza mel i ng va n a fva lwa ter

trans port va n s tedel i jk a fva l water

i nza mel i ng va n overtol l i g hemel water

B>H

verwerki ng va n hemel water in ri ol en

B>H

verwerki ng va n hemel water in de openbare rui mte

i nza mel i ng va n grondwa ter

verwerki ng va n grondwa ter

Wat betekent dit? stedelijk afvalwater



    

hemelwater

  



grondwater

   



Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op beschadigde riolen zijn daardoor beperkt. Bij het vervangen van riolen en overige voorzieningen kiezen we binnen de beschikbare budgetten zoveel mogelijk voor toepassing van duurzame technieken en materialen. Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt. In situaties met een gescheiden riool wordt actief vermenging van schoon hemelwater met het vieze afvalwater voorkomen. In bestaande situaties met een gemengd riool wordt pro-actief het ontvlechten van de waterstromen aangepakt. De gemeente stimuleert bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen pro-actief om ook af te koppelen. In gebieden waar de omstandigheden ideaal zijn voor particulieren om af te koppelen overwegen we dit ook verplicht te stellen.

Vanuit de gemeente is er advies en communicatie voor de particulieren op het gebied van vergroenen van tuinen, afkoppelen en overige klimaatrobuuste en duurzame maatregelen op eigen terrein. Bij hoosbuien wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De straat zal af en toe blank staan. De omgeving kan overlast ervaren, maar de gemeente voorkomt dat water woningen en/of gebouwen instroomt. Bij hoosbuien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. Hierdoor stroomt er bij uitzonderlijke buien minder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Het water wat, via overstorten, op de sloten wordt geloosd is schoner. Kans op stankoverlast en vervuiling is daarbij beperkt. Sloten en vijvers zijn in staat bij buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vasthouden en afvoeren. De sloten treden pas bij uitzonderlijke hoosbuien buiten hun oevers. Dit leidt wellicht tot overlast maar niet tot schade. De tuinen en plantsoenen in de openbare ruimte zijn na een periode van regen mogelijk een aantal dagen drassig en enige tijd moeilijk begaanbaar. De watergangen zien er over het algemeen verzorgd uit. De watergangen beschikken over voldoende afvoercapaciteit. Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen maar niet aansprakelijk. De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar.

Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. Het eventueel aanwezige water in de kruipruimtes leidt niet tot een muffe lucht of schimmelplekken in woningen en gebouwen en/of schade aan gebouwen. Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een goede ontwatering. Hiermee worden problemen in de toekomst voorkomen.

Blad 17 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

5.3

Scenario C: Klimaatrobuust en duurzaam publiekslocatie

woon gebied

bedrijven terrein

buitengeb. klei

buitengeb. Wâlden

B>H

i nza mel i ng va n overtol l i g hemel water

verwerki ng van hemel water i n ri ol en

B>H

verwerki ng van hemel water i n de openba re rui mte

B>H

i nza mel i ng va n grondwa ter

verwerki ng van grondwater

i nza mel i ng va n a fval wa ter trans port van s tedel i jk a fval wa ter

Wat betekent dit? stedelijk afvalwater



   



hemelwater

  

grondwater

  

 

Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op beschadigde riolen zijn daardoor beperkt. Bij het vervangen van riolen en overige voorzieningen geldt als uitgangspunt toepassing van duurzame technieken en materialen. Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt. In situaties met een gescheiden riool wordt actief vermenging van schoon hemelwater met het vieze afvalwater voorkomen. In bestaande situaties met een gemengd riool wordt pro-actief het ontvlechten van de waterstromen aangepakt. De gemeente stimuleert de bewoners, bedrijven en woningbouwverenigingen pro-actief om ook af te koppelen. Via gericht advies en communicatie helpt de gemeente particulieren op het gebied van vergroenen van tuinen, afkoppelen en overige klimaatrobuuste en duurzame maatregelen op eigen terrein. Er komt een regentonactie en we sluiten aan bij operatie Steenbreek. In gebieden waar de omstandigheden ideaal zijn voor particulieren om af te koppelen gaan we dit ook verplicht stellen.

Het water wat, via overstorten, op de sloten wordt geloosd is schoner. Kans op stankoverlast en vervuiling is daarbij tot een minimum beperkt. Bij hoosbuien wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De straat zal af en toe blank staan. De omgeving kan ernstige hinder ervaren, maar de gemeente voorkomt schade. Het water loopt niet de woningen in. Bij hoosbuien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. De riolen zullen minder vaak overstorten. Hierdoor stroomt er bij uitzonderlijke buien minder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Stank en vervuiling komen hierdoor nauwelijks voor. Sloten en vijvers zijn in staat bij uitzonderlijke buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vasthouden en afvoeren. De sloten treden bij hoosbuien niet buiten hun oevers. Er is nauwelijks sprake van overlast. Daar waar mogelijk, wenselijk en inpasbaar worden de plantsoenen en het groen in de openbare ruimte klimaatrobuust ingericht voor tijdelijke berging van regenwater. Er worden verbeteringsmaatregelen aan bovengrond, riool en/of watergang getroffen om het openbaar gebied klimaatrobuust(er) te maken. De watergangen zien er over het algemeen verzorgd uit. De watergangen beschikken over voldoende afvoercapaciteit. Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen maar niet aansprakelijk.

De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. Het eventueel aanwezige water in de kruipruimtes leidt niet tot een muffe lucht of schimmelplekken in woningen en gebouwen en/of schade aan gebouwen. Vanuit onze gemeentelijke watertaken leveren we een bijdrage aan het verdrogingsvraagstuk in stedelijk gebied. Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een goede ontwatering. Hiermee worden problemen in de toekomst voorkomen.

Blad 18 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

5.4

Totaal uitgaven en benodigd budget planperiode Afhankelijk van het te kiezen scenario zullen de gemiddelde jaarlijkse uitgaven over de periode 2022-2026 variëren tussen € 1,5 miljoen en € 1,7 miljoen. Deze uitgaven zijn ingedeeld in de volgende categorieën: planvorming, onderzoek en facilitair onderhoud regulier groot onderhoud vervanging en verbetering

personeel & overhead

Om tot doelmatige keuzes en planning van maatregelen te komen is jaarlijks onderzoek & planvorming nodig. Dit vraagt om actueel inzicht in omvang, toestand en functioneren van het areaal (het bijhouden van beheerdata). De reguliere activiteiten die nodig zijn voor het feitelijk in stand houden van het areaal. Zoals het reinigen van riolen, onderhoud aan gemalen, kolkenzuigen, elektriciteitskosten gemalen e.d. Ingrijpende levensduur verlengende renovatiewerkzaamheden aan bestaande voorzieningen om deze weer te laten voldoen aan het beoogd kwaliteitsniveau (evenaren nieuw aanleg). Zoals het relinen van vrijverval riolering. Het compleet vervangen van bestaande voorzieningen, door nieuwe voorzieningen, die niet meer voldoen aan het beoogd kwaliteitsniveau en door middel van groot onderhoud niet meer teruggebracht kunnen worden naar dit niveau. Eenmalige activiteiten die nodig zijn om het beoogd kwaliteitsniveau te bereiken. Zoals klimaatadaptatie, afkoppelen van verhard oppervlak of het verhelpen van 'water-op-straat' situaties. Om het scenario te realiseren (en te bekostigen) is een organisatie met deskundig personeel en materieel nodig.

Scenario A Basis ambitie

Geraamde uitgaven periode 2022-2026 planvorming, onderzoek en facilitair onderhoud regulier groot onderhoud vervanging en verbetering personeel & overhead totaal

geraamde uitgave € 2.343.700 € 3.784.000 € 1.545.500 € 8.754.600 € 6.386.500 € 22.814.300

Scenario B Huidig beleid doorzetten

Geraamde uitgaven periode 2022-2026

Scenario C Klimaatrobuust en duurzaam

Geraamde uitgaven periode 2022-2026

planvorming, onderzoek en facilitair onderhoud regulier groot onderhoud vervanging en verbetering personeel & overhead totaal

Blad 19 van 25

geraamde uitgave € 2.393.700 € 3.784.000 € 1.545.500 € 10.004.600 € 6.386.500 € 24.114.300

geraamde uitgave € 3.160.500 € 3.784.000 € 1.545.500 € 12.804.600 € 6.386.500 € 27.681.100

aandeel 10 % 17 % 7 % 38 % 28 %

aandeel 10 % 16 % 6 % 41 % 26 %

aandeel 11 % 14 % 6 % 46 % 23 %

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Wat betekent dit? Financiële paragraaf

6.1

Balans te dekken lasten versus rioolheffing De uitvoering van de gemeentelijke watertaken kost veel geld. Deze uitgaven worden gedekt vanuit de rioolheffing dat door de bewoners en ondernemers in de gemeente wordt bijeengebracht. De rioolheffing dient alle lasten uit het nieuwe GRP te ondervangen. In onderstaand figuur is de balans tussen de rioolheffing en de lasten weergegeven.

De lasten van de watertaken worden door 5 componenten bepaald: 1.

4. 5.

Visie en beheerstrategie (geel) a. Beheerambitie en verschil in kwaliteitsniveaus b. Begroting en MJOP c. Beheerstrategie; risico’s en effecten Concernstrategie (rood) a. Doorbelastingen b. Kwijtschelding c. Overhead d. Compensabele BTW Financieringsmethodiek (paars) a. Kapitaallasten verleden b. Activeren of sparen c. Afschrijvingstermijnen d. Opbouw voorziening en reserve Bedrijfsvoering (blauw) a. Zelf doen of uitbesteden b. Samenwerking Heffingsgrondslag (groen)

Blad 20 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Binnen deze componenten heeft de gemeente keuzemogelijkheden. Deze keuzemogelijkheden hebben invloed op de hoogte van de rioolheffing. Voor dit nieuwe GRP is het voorstel binnen de uitgangspunten van de concernstrategie, de bedrijfsvoering en de heffingsgrondslag geen wijzigingen door te voeren. De uitgangspunten zoals die in het huidig GRP zijn vastgesteld vormen ook uitgangspunt voor de komende planperiode. Wel is het voorstel een wijziging in de financieringsmethodiek door te voeren. Vanuit de behoefte tot een eenduidige omgang met investeringen is het voorstel de voorziening groot onderhoud riolering op te heffen en deze met de voorziening vervangingsinvesteringen riool samen te voegen tot een egalisatievoorziening. Deze egalisatievoorziening wordt ingezet om de tariefstijging rioolheffing de komende planperiode te beperken. Dit betekent dat vanaf 2022 alle investeringen worden geactiveerd en als kapitaalslaten ten laste van de begroting komen.

6.2

Lastenontwikkeling middellange termijn bij scenario B huidig beleid doorzetten Onderstaand figuur toont van scenario B (het huidig beleid doorzetten) de te dekken lasten in de komende planperiode (inclusief een doorkijk 10 jaar na de planperiode; periode 2027-2036) onderverdeeld naar de componenten zoals omschreven op het vorig blad. De inkomsten rioolheffing zijn op niveau 2022 gepresenteerd.

Figuur 6-1: lastenontwikkeling scenario B periode 2022-2036 [inkomsten rioolheffing op niveau 2022]

De gemiddeld te dekken jaarlijkse lasten in de planperiode 2022-2026 bedragen bij scenario B circa € 5,36 miljoen. Dit is meer dan de jaarlijkse inkomsten rioolheffing op niveau 2022. Na de planperiode blijven de te dekken lasten nog een periode gelijkmatig. Vanaf 2034 zullen de lasten langzaam stijgen als gevolg van toenemende uitgaven voor groot onderhoud, vervanging en verbetering van het areaal vrijverval riolering.

Blad 21 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Dit is het gevolg van het areaal wat steeds ouder wordt en de komende jaren steeds meer onderhoud behoeft. De lange termijn planning uit het beheersysteem laat dan ook een toename zien in deze uitgaven. In de periode 2032-2036 zullen de te dekken lasten volgens de huidige prognoses/inzichten uit het beheersysteem jaarlijks gemiddeld circa € 5,68 miljoen bedragen. In relatie tot het inkomstenniveau rioolheffing 2022 betekent dit een gemiddeld jaarlijks tekort van circa € 633.000. Kortom op lange termijn is een stijging van de rioolheffing nodig voor een kostendekkend tarief. Om tariefstijging van de rioolheffing zoveel mogelijk te beperken is het voorstel de (nieuwe) egalisatievoorziening in te zetten voor de opvang van het dekkingstekort op de rioolheffing. De achterliggende jaren is de voorziening gestaag gegroeid doordat een aanzienlijk deel van de begrootte uitgaven is uitgesteld/doorgeschoven. Naar verwachting zal de voorziening aan het einde van de planperiode (eind 2026) bij scenario B een stand hebben van circa € 3,85 miljoen. Bij een ongewijzigd niveau van de rioolheffing zal de voorziening eind 2036 een stand van circa € 0,24 miljoen hebben. Om eventuele onvoorziene werkzaamheden c.q.

risico’s op te kunnen vangen stelt de ambtelijke projectgroep voor een ondergrens van de voorziening te hanteren van minimaal € 2,00 miljoen (dit staat gelijk aan ongeveer een derde van de jaarlijkse lasten over de planperiode 2022-2026). Door het tarief te bevriezen op het niveau 2022 en het dekkingstekort op te vangen uit de voorziening wordt geleidelijk ingeteerd op de voorziening en gestaag toegewerkt aan de randvoorwaarde voor de minimale ondergrens. Op basis van de huidige inzichten is met ingang van 2027 een jaarlijkse stijging van 0,7% nodig om aan de randvoorwaarde voor de minimale ondergrens te voldoen. Jaarlijks zal via begroting en de jaarrekening de ontwikkeling van de lasten, met de actuele cijfers van dat moment, gemonitord worden. Mocht de ontwikkeling van de lasten drastisch af gaan wijken van de prognose uit dit GRP dan wordt op dat moment beoordeeld of én zo ja welke bijstelling nodig is. Met name de renteontwikkeling is een bepalende component in de lastenontwikkeling. Op dit moment is de rente uitzonderlijk laag. Dit resulteert in lage(re) kapitaallasten en daarmee een financieel voordeel. Maar er komt een moment dat de rente weer zal stijgen. Wanneer de rente de bandbreedtes van de marktconforme rente overschrijdt is een herwaardering van de kapitaallasten verplicht. Dit zal dan resulteren in een financieel nadeel.

De voorziening is mede bedoeld om dit op te vangen.

6.3

Lastenontwikkeling middellange termijn bij scenario A en C In de voorgaande paragraaf is de lastenontwikkeling voor scenario B “huidig beleid doorzetten” uitgebreid toegelicht. In deze paragraaf presenteren wij de lastenontwikkeling voor scenario A “Basis ambitie” en scenario C “Klimaatrobuust en duurzaam” en vergelijken deze met scenario B. Onderstaande figuren tonen de te dekken lasten in de periode 2022-2036. De inkomsten rioolheffing zijn op niveau 2022 gepresenteerd.

Blad 22 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Figuur 6-2: lastenontwikkeling scenario A periode 2022-2036 [inkomsten rioolheffing op niveau 2022]

Figuur 6-3: lastenontwikkeling scenario C periode 2022-2036 [inkomsten rioolheffing op niveau 2022]

Blad 23 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

In vergelijking tot de lastenontwikkeling van scenario B zijn de belangrijkste conclusies als volgt: Onderdeel

Scenario A

Scenario C

Te dekken lasten planperiode Dekkingstekort planperiode

In de planperiode bedragen de te dekken lasten circa € 5,33 miljoen (scenario B circa € 5,36 miljoen). In de planperiode is sprake van een gemiddeld jaarlijks dekkingstekort van circa € 283.000 (scenario B circa € 313.000). Bij een ongewijzigd niveau van de rioolheffing zal de voorziening eind 2036 een stand van circa € 1,22 miljoen hebben (€ 0,98 miljoen hoger dan bij scenario B). In de planperiode is sprake van gemiddeld 95% kostendekking (scenario B 94%).

In de planperiode bedragen de te dekken lasten circa € 5,57 miljoen (scenario B circa € 5,36 miljoen). In de planperiode is sprake van een gemiddeld jaarlijks dekkingstekort van circa € 529.000 (scenario B circa € 313.000). Bij een ongewijzigd niveau van de rioolheffing zal de voorziening eind 2036 € 3,99 miljoen negatief staan (€ 4,21 miljoen lager dan bij scenario B). In de planperiode is sprake van gemiddeld 91% kostendekking (scenario B 94%).

Stand voorziening 2036 Dekkingsgraad rioolheffing planperiode

6.4

Tariefsvoorstel planperiode 2022-2026 Op dit moment wordt van alle percelen die direct dan wel indirect zijn aangesloten op de gemeentelijke riolering rioolheffing geheven. Deze heffing betreft een gebruikersheffing. In 2022 wordt in totaal circa € 5,04 miljoen aan rioolheffing opgelegd (excl. kwijtschelding). Aan percelen die niet op het gemeentelijk riool zijn aangesloten, én die een eigen voorziening hebben, wordt geen rioolheffing opgelegd. Dit betreft 1.631 percelen in het buitengebied. In 2022 is sprake van de volgende differentiatie: categorie: woningen bedrijfspanden niet-woningen waterverbruik meer dan 300 m³

eenheden 18.522 1.398 229

tarief per eenheid € € €

247,81 249,06 459,44

Op basis van de huidige inzichten kan bij alle scenario’s in de planperiode 2022-2026 volstaan worden met het tarief 2022 en is een verhoging niet noodzakelijk. Dan is geen sprake van kostendekkende tarieven. Het dekkingstekort kan vanuit de voorziening opgevangen worden. Kortom bovenstaande specificatie van de tarieven geldt bij scenario A, B en C ook als uitgangspunt voor de jaren 2023, 2024, 2025 en 2026. In deze tarieven is geen rekening gehouden met indexatie. Indexering zal jaarlijks gebeuren op basis van de dan geldende indexatie.

Blad 24 van 25

GRP Noardeast-Fryslân 2022-2026 beleidskeuzenotitie projectnummer 0460518.100 10 november 2021 revisie 05

Hoe gaan we verder? - Het vervolg in dit proces Nadat de Raad een keuze heeft gemaakt voor het beleidsscenario voor de komende planperiode 2022-2026 en deze keuze vastgesteld heeft zal de ambtelijke projectgroep deze keuze via de projectpagina op de gemeentelijke website informatief presenteren aan de inwoners en ondernemers van de gemeente. Daarnaast wordt de financiële paragraaf van het vastgestelde beleidsscenario nader in detail uitgewerkt tot de verordening rioolheffing. De benodigde bijstellingen in het exploitatiebudget (in scenario B en C zijn aanvullend op de begroting 2022 extra budgetten opgenomen) worden uitgewerkt tot een begrotingswijziging. Daarmee sluit begroting 2022 naadloos aan op het GRP. De technische onderbouwing van het vastgestelde beleidsscenario naar activiteiten, personele capaciteit en planjaar wordt uitgewerkt in het naslagwerk GRP. Dit naslagwerk wordt begin 2022 informatief voorgelegd aan de Raad.

Blad 25 van 25

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.

Contactgegevens Tolhuisweg 57 8443 DV HEERENVEEN Postbus 24 8440 AA HEERENVEEN T. 06 51 00 08 33 E. gerlof.huisman@anteagroup.nl

www.anteagroup.nl

Copyright © 2020 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=noardeastfryslan&id=c310b76c-5403-4027-afd3-a6cfedbd1906