BESPREEKNOTITIE oriënterend debat Strategisch beleidskader Welzijn

ORIËNTEREND DEBAT Gemeenteraad | 21 december 2023 Strategisch beleidskader welzijn Inleiding Het welzijn (wolwêzen) van inwoners in onze gemeente is een belangrijk streven. Welzijn van inwoners komt dan ook in veel van onze beleidsdocumenten terug, zoals in ons beleid sociaal domein, ons gezondheidsbeleid maar ook in onze omgevingsvisie wordt het welzijn van onze inwoners als streefpunt benoemd. Er is echter geen richtinggevend strategisch beleidskader. Vorig jaar is er een verkenning uitgevoerd die begin dit jaar aan u is gepresenteerd. Eén van de aanbevelingen is het opstellen van een strategisch welzijnskader waarin duidelijke keuzes worden gemaakt over onze welzijnsambities en wat wij als gemeente wel en niet aan de organisaties vragen die zich met welzijn bezighouden. We richten ons in het welzijnskader op de WAT-vraag. De organisaties geven vervolgens samen invulling aan de HOE-vraag. De betrokken organisaties zijn: Stichting het Bolwerk, Timpaan, Sport Fryslân, De Bibliotheek, Humanitas, Stjoer, Dokwurk, Opus3, en het Leger des heils. De beoogde co-creatie vindt plaats in een samenwerkingsplatform: ook één van de aanbevelingen uit de verkenning. Dit betekent een nieuwe manier van werken ambtelijk en bestuurlijk. De hoofdlijnen hiervan komen terug in het beleidskader.

Samen met de organisaties uit het welzijnsdomein werken we aan het beleidskader en het inrichten van een samenwerkingsplatform. Het oriënterend debat in de gemeenteraad op 21 december 2023 is bedoeld om uw ideeën bij dit onderwerp op te halen en te kijken of we op de juiste koers zitten. Dit doen we vooruitlopend op de besluitvorming zodat we uw inbreng mee kunnen nemen in het definitieve strategisch beleidskader welzijn, dat begin 2024 ter besluitvorming aan u wordt voorgelegd. We leggen u hiervoor een aantal stellingen voor. En sluiten af met een open vraag.

De bestaande budgetten zijn uitgangspunt voor het nieuwe welzijnskader. De ambitie voor het strategisch beleidskader welzijn is erop gericht dat alle inwoners van de gemeente Noardeast-Fryslân mee kunnen doen. De gemeente investeert in vraaggerichte preventie. Er is minder formele zorg nodig: het welzijn van inwoners groeit. Om het welzijn van onze inwoners te verbeteren is een transitie van zorg naar meer preventie nodig. We willen hiervoor de sociale basis versterken: onze mienskip. Met het beleidskader welzijn maken we een betere verbinding tussen beleid en de activiteiten die de organisaties in onze gemeente uitvoeren. We maken duidelijk waar onze prioriteit ligt, en waar we onze budgetten op in willen zetten om het welzijn van onze inwoners te verbeteren. Zo geven we meer richting en focus aan onze ambitie op het gebied van welzijn. Het is daarmee met nadruk geen bezuinigingsmaatregel. Onze ambities om een beweging naar preventie te maken kunnen op termijn ook om meer budget vragen. Vooralsnog zijn de bestaande reguliere budgetten en (toekomstige) incidentele budgetten als GALA en IZA voldoende. In de toekomst kan er regulier budget voor jeugdzorg of Wmo ingezet worden voor preventie. Op termijn is er een verschuiving van budgetten van zorg naar welzijn.

Dit zijn onze uitgangspunten voor focus in de welzijnsopgaven. We hanteren een aantal uitgangspunten om focus aan te brengen in de welzijnsopgaven in onze gemeente. De belangrijkste uitgangspunten zijn: HOOFDUITGANGSPUNT: Fryske Mienskipsoanpak als basis voor het welzijnswerk Bij deze aanpak wordt ingezet op bewegen en ontmoeten voor alle levensfasen, met activiteiten op het gebied van sport, muziek, kunst en vrijwilligerswerk. Allemaal geworteld in de lokale gemeenschap. Deze activiteiten dragen bij aan de sociale samenhang binnen de Friese Mienskip en bevorderen een gezonde leefstijl. Het welzijnswerk speelt in deze aanpak een cruciale rol. Zij bieden professionele ondersteuning en zorgen voor een laagdrempelige, lokale plek om elkaar te ontmoeten en om activiteiten te organiseren. Positieve gezondheid als insteek Dit sluit aan bij de Fryske Mienskipsoanpak. We zetten in op positieve gezondheid vanuit de brede benadering. Onze insteek is om met het welzijnswerk bij te dragen aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en daarbij zo veel mogelijk eigen regie te voeren.

Samenwerken als netwerkpartners in het welzijnsdomein In de vorig jaar uitgevoerde verkenning naar een lokaal scenario voor welzijn in NoardeastFryslân is een duidelijke wens naar voren gekomen om als netwerkpartners beter met elkaar samen te werken en dit ook opgavegericht te doen. Goed opdrachtgeverschap Het nieuwe beleidskader verstevigt het zakelijk opdrachtgeverschap richting (welzijns-) organisaties. Het schept duidelijkheid over rollen, taken en verantwoordelijkheden. Door duidelijke doelen te stellen wordt het mogelijk om te monitoren of de beoogde resultaten behaald worden. Wij geven zo een duidelijk gemeentelijk kader voor het welzijnsbeleid. Hierin ligt de focus op de beoogde maatschappelijke effecten: het WAT, in plaats van het HOE.

Wij kiezen deze vier pijlers voor een compleet welzijnskader. Op basis van diverse onderzoeken en de input van maatschappelijke partners zijn de welzijnsopgaven voor Noardeast-Fryslân gevat in vier pijlers. Door te kijken naar de huidige- en gewenste situatie wordt duidelijk welke specifieke taken er voor onze gemeente liggen bij deze thema’s. Zo komen we per pijler uit op wat onze specifieke kerntaken zijn en vervolgens welke beweging we willen zien, zowel kwalitatief als kwantitatief. Kortom, wat onze ambitie is. Dat is het kader waar vanuit we de organisaties vragen om activiteiten op te pakken om dit te bereiken. De vier pijlers voor het beleidskader welzijn: Gezond ouder worden Met een gezonde en actieve levensstijl word je gezond oud(er). Dit geldt voor iedereen van -9 maanden tot 100+ en gaat zowel over de lichamelijke, als de mentale gezondheid. Mensen leven steeds langer en bij oudere mensen bestaat vaak een grotere zorgbehoefte. Mensen leven ook steeds ongezonder. Overgewicht en ongezonde leefgewoonten (alcohol- en drugsgebruik en roken) in combinatie met te weinig bewegen verhoogd de druk op de gezondheidszorg. Het gaat daarom niet zozeer om ouder worden, maar om gezónd ouder te worden.

Sterke mienskip In sterke gemeenschappen speelt de mienskipszin en actief burgerschap een belangrijke rol: inwoners kijken naar elkaar om en zijn bereid om elkaar een handje te helpen. Inwoners leveren een bijdrage aan de eigen omgeving als vrijwilliger, mantelzorg of actieve burger. Ontmoeting tussen inwoners versterkt de sociale cohesie, vermindert eenzaamheid en versterkt inclusie. Het versterkt de sociale basis: de mienskip.

Bestaanszekerheid Meedoen in de samenleving betekent vraagt om voldoende financiële middelen om dit te kunnen doen. Wanneer de bestaanszekerheid onder druk staat, leidt dit vaak ook tot psychologische onzekerheid. Het omgaan met dagelijks financiële zorgen heeft zijn weerslag op het welbevinden en de geestelijke gezondheid en leidt voor veel mensen tot lichamelijke klachten, eenzaamheid (door schaamte), depressiviteit en laag welbevinden. Kansengelijkheid Kansengelijkheid betekent dat iedereen toegang tot ontwikkelingsmogelijkheden heeft en sociaal en economisch mee kan doen. Er is een kleine groep mensen die vanwege een opeenstapeling van risicofactoren te weinig profiteert van beschikbare projecten, programma’s en activiteiten. Hierdoor loopt de achterstand op ten opzichte van groepen die wel weten te profiteren. Als het lukt om deze doelgroep wél te bereiken en hen een kansrijke(re) start te geven dan kan dit een generatie-overstijgend effect hebben.

De organisaties geven vorm aan de HOE-vraag, niet de gemeente. We richten ons in dit welzijnskader op de WAT-vraag zodat we een heldere opdrachtformulering kunnen geven aan de organisaties en een duidelijke invulling kunnen geven aan een meer zakelijk opdrachtgeverschap vanuit een regierol. De organisaties kunnen vervolgens op basis daarvan invulling geven aan de HOE-vraag. Dit betekent dat de gemeente(raad) zich richt op dat WAT men wil bereiken en de organisaties komen met een voorstel HOE dit te doen binnen de gestelde kaders. Het college toetst het voorstel aan deze kaders. De wijze van uitvoeren ligt bij de organisaties. De gemeente stuurt op resultaat, niet op de manier waarop. Samenwerkingsplatform We zoeken – zoals aanbevolen in de verkenning – naar partnerschap in de vorm van een samenwerkingsplatform, die met de HOE-vraag aan de slag kan gaan. In co-creatie met de mienskip. Het samenwerkingsplatform biedt kansen voor slimme verbindingen en voor doelmatige en doeltreffende preventieve inzet op welzijn en informele zorg. Organisaties betrokken bij welzijn kunnen elkaar zo versterken en een gecombineerde aanpak mogelijk maken. Het samenwerkingsplatform versterkt de lokale netwerkstructuur rondom welzijn. Vertrouwen, respect en partnerschap zijn hierin essentieel. De gemeente is partner en faciliteert.

Per welzijnsthema komt er op basis van expertise en trekkersduo, die in co-creatie verder uitwerking geeft aan de HOE. De organisaties zijn positief over het proces tot nu toe. Het vormgeven van het samenwerkingsplatform en de werkwijze is een groeiproces: het vraagt tijd. De organisaties doen nu al goede dingen! Daarop voortborduren geeft energie en vertrouwen bij de betrokken organisaties. Werkende weg kan na het vaststellen van het beleidskader de nieuwe werkwijze verder vorm krijgen. Door samen te werken kunnen we (nog) beter inspelen op de vraag en behoeften van onze inwoners.

Tot slot de vragen: 1. Zitten we volgens de raad zo op de juiste koers? 2. Wat wilt u ons verder nog meegeven richting een nieuw welzijnskader? Alles gezien/gehoord/gelezen te hebben, is dan de koers zoals we die we samen met de organisaties uit het welzijnsdomein hebben opgesteld de juiste richting voor het welzijnskader van onze gemeente? Stellen we zo de gewenste prioriteiten? Wilt u nog iets meegeven?