Accountantsverslag 2022 Noardeast -Fryslân - WG

ACCOUNTANTSVERSLAG 2022

Gemeente Noardeast-Fryslân 14 JUNI 2023

Per saldo persoonlijker

Geachte leden van de raad, Aan de Raad van de gemeente Noardeast-Fryslân Postbus 1 9100 AA DOKKUM Datum 14 juni 2023 Ons kenmerk 2023.258 Behandeld door Erik Vriesen Erik Pot

Hierbij brengen wij u ons accountantsverslag uit over onze bevindingen bij de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Noardeast-Fryslân. De controle (en dit verslag) is gericht op het verstrekken van een controleverklaring bij deze jaarrekening. Een concept van dit verslag is ambtelijk en bestuurlijk besproken en op 7 juni behandeld in de audit commissie. Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Noardeast-Fryslân zijn wij voornemens een controleverklaring met goedkeurend oordeel verstrekken betreffende de rechtmatigheid en een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid verstrekt. In het accountantsverslag geven we onze analyse van het vermogen en het resultaat, bespreken we de aanpak en bevindingen ten aanzien van significante risico’s en andere belangrijke bevindingen. Ook gaan we in op de administratieve organisatie en nemen we de communicatie op die we wettelijk verplicht zijn met u te delen. Het accountantsverslag dient in samenhang met de managementletter van 23 januari 2023 te worden gelezen. Wij bedanken de medewerkers van de gemeente Noardeast-Fryslân voor de open en constructieve wijze van samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en zijn vanzelfsprekend bereid een nadere toelichting te verstrekken. Met vriendelijke groet, Eshuis Registeraccountants B.V. Was getekend: drs. E. Vriesen RA

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

-

2

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

Inhoudsopgave  Bestuurlijke samenvatting controle 2022

4

 Belangrijkste bevindingen uit onze controle

12

 De financiële positie van uw gemeente

30

 Financiële positie

31

 Resultaatanalyse

32

 Organisatie

34

 Automatisering

40

 Overige aangelegenheden

43

 Bijlagen

43

 Bijlage 1: Controleverschillen

44

 Bijlage 2: Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022

47

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

3

Bestuurlijke samenvatting

Per saldo persoonlijker

Bestuurlijke samenvatting Onderwerp

Beschrijving

Referentie

Getrouwheid en rechtmatigheid

•

Wij geven een controleverklaring met goedkeurend oordeel af voor getrouwheid (kloppen de cijfers?) en voor de rechtmatigheid (zijn cijfers volgens de regels tot stand gekomen?). De gehanteerde materialiteit voor beide aspecten bedraagt fouten en onzekerheden bedraagt € 1.810.000 voor fouten en € 5.430.000 voor onzekerheden.

Pagina 13

De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021. Met name als gevolg van het positieve resultaat over 2022 vóór mutatie reserves van € 5,45 miljoen. Per saldo is vervolgens nog € 6,0 miljoen onttrokken aan de reserves, waardoor het resultaat na mutaties in de reserves uiteindelijk afgerond € 11,45 miljoen bedraagt. Het weerstandsvermogen bedraagt volgens de paragraaf ‘weerstandsvermogen en risicobeheer’ afgerond € 27,2 miljoen. De weerstandscapaciteit is ruim hoger dan de door de gemeente onderkende aanwezige risico’s met een totaalbedrag van afgerond € 7,6 miljoen. Dat laatste getal lijkt, in relatie tot de afwijkingen in uw resultaat in 2022 en de jaren hiervoor aan de lage kant.

Pagina 34

In het najaar van 2022 hebben wij onze interimcontrole uitgevoerd. Tijdens deze interimcontrole richtten wij ons vooral op de opzet en werking van de administratieve organisatie. Onze bevindingen hebben wij in een management letter aan het college gerapporteerd. Deze brief is ook met de audit commissie besproken. Wij onderkennen met name verbeterpotentieel ten aanzien van het IT-beheer en in het sociaal domein. Door de ontvlechting van de samenwerking tussen Noardeast-Fryslân en Dantumadiel is de organisatieopbouw voor Dantumadiel en (gedeeltelijke) afbouw van de organisatie van Noardeast-Fryslân een proces dat veel aandacht vereist. In dit proces dient voldoende aandacht te zijn voor (de instandhouding van) adequate beheersmaatregelen. Voor de detailbevindingen verwijzen wij naar de managementletter.

Pagina 39

Inleiding Inhoudsopgave

•

Financiële positie

•

Samenvatting •

Bevindingen Financiële positie Organisatie

Interne beheersing

•

Automatisering •

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

•

Pagina 18

5

Bestuurlijke samenvatting Onderwerp

Beschrijving

Referentie

Kwaliteit verslaggeving

•

Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen aannemelijk zijn en consistent worden gebruikt. Wel hebben we opmerkingen over de wijze waarop in het jaarverslag prestaties worden gewogen.

Pagina 15

Controleproces

•

Bij de start van de controle waren de jaarstukken gereed en het controledossier was ook gedegen voorbereid. Voorafgaand aan en gedurende de controlewerkzaamheden hebben wij op gezette tijden de status besproken. Hierdoor is de controle relatief soepel verlopen. Wij willen de ambtelijke organisatie graag bedanken voor hun inzet en voor de oplevering van benodigde documentatie. Wij hebben met het college besproken dat het toenemend belang van de specifieke uitkeringen ook een stevigere coördinatie in de lijnorganisatie en bij Financiën vraagt.

Grondexploitatie

•

Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten met betrekking tot de grondexploitatie bepaalt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel. De balanswaarde per 31 december 2022 van de in exploitatie genomen bouwgronden is van geringe omvang. Het is van belang om bij de prognoses van de nieuwe projecten met name aandacht te schenken aan de verwachte toekomstige ontwikkeling van kosten en opbrengsten en de invloed van het huidige inflatieniveau.

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

Pagina 22

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

6

Bestuurlijke samenvatting Onderwerp

Beschrijving

Referentie

Sociaal domein

•

Wij hebben vastgesteld dat er ten aanzien van (afgerond) € 0,8 miljoen aan Jeugdwet uitbetalingen onvoldoende controle-informatie aanwezig is om de feitelijke levering te kunnen vaststellen. De populatie wordt in het kader van rechtmatigheid als onzeker gekwalificeerd.

Pagina 13

•

Wij hebben vastgesteld dat er ten aanzien van (afgerond) € 0,9 miljoen aan zorgprestaties uit hoofde van WMO onvoldoende controle-informatie beschikbaar is om prestatielevering vast te stellen. De populatie wordt voor dit bedrag als onzeker gekwalificeerd. Daarnaast volgt uit een deelwaarneming dat bij 4% van de cliënten niet kan worden vastgesteld dat de identificatievoorschriften zijn opgevolgd. Door u is deze uitkomst in relatie gebracht met de totale last WMO en is de totale onzekerheid die voortvloeit uit deze bevinding bepaald op € 0,46 miljoen. Onze werkzaamheden leiden niet tot een andere conclusie.

Overige specifieke onderwerpen

•

Er zijn geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 achtergebleven.

•

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 niet strijdig zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2022 van gemeente Noardeast-Fryslân voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Conform de afspraken met onze beroepsvereniging hebben wij het anticumulatiebeding voor de WNT niet gecontroleerd en dit ook gemeld in de controleverklaring.

Begrotingsrechtmatigheid

•

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van deze overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in de jaarrekening (hoofdstuk ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid ’). Hiermee legt uw gemeente per programma verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. Er is weliswaar sprake van budgetoverschrijdingen. Deze zijn echter van zodanige aard dat deze niet meetellen voor het accountantsoordeel. Met betrekking tot investeringskredieten is sprake van een totale overschrijding, van € 0,5 miljoen, die meetelt voor het accountantsoordeel.

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

•

Pagina 33

Pagina 26

7

Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2022

Inleiding Inhoudsopgave

Onderwerp

Beschrijving

Referentie

Schatkistbankieren

•

Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen limiet). Voor uw gemeente geldt voor 2022 per kwartaal een limiet van afgerond € 2,9 miljoen. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2022, zoals opgenomen in de toelichting op de balans, lijkt dat de gemeente Noardeast-Fryslân in geen van de kwartalen een overschrijding laat zien.

Pagina 31

Opvang en leefgeld Oekraïners

•

Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole de SiSa controle uitgevoerd. De verantwoording van A16 -Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne is hierin ook onderdeel van geweest. Veruit het grootste gedeelte van de verantwoorde kosten betreft de bekostiging met betrekking tot de gerealiseerde opvangplekken per dag.

Pagina 19

•

Wij hebben de verantwoorde kosten gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de verantwoorde gegevens (indicatoren). Na afloop van de controle zijn er geen financiële fouten of onzekerheden achtergebleven in deze SiSa-bijlage.

Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

8

Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2022

Inleiding

Onderwerp

Beschrijving

Referentie

EUaanbesteding

•

Naar aanleiding van de uitgevoerde controlewerkzaamheden in samenwerking met concern control inzake de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn er onrechtmatigheden vastgesteld. In het rapport van concern control is er voor een bedrag van € 0,3 miljoen aan fouten opgenomen. Uit onze werkzaamheden blijkt dat wij de bevindingen en de conclusies van concern control op dit punt kunnen volgen. Op basis van onze evaluatie hebben deze onrechtmatigheden, gezien de beperkte financiële omvang, geen impact op de strekking van de controleverklaring.

Pagina 13

•

Wij adviseren om toereikende preventieve interne controles implementeren om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel te borgen. Door het decentraal beleggen van de inkoopbevoegdheid en daarmee de onzekerheid of bij alle inkopen de juiste workflow wordt gevolgd voorziet de huidige interne beheersing hier onvoldoende in gedurende het jaar. De controle wordt met name nu achteraf uitgevoerd.

•

Een van de schattingen die in de jaarrekening is opgenomen betreft een vordering op het Rijk uit hoofde van de meerkosten inzake de energietoeslag. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft een tekort op de uitvoering van de energietoeslag, ondanks dat uitsluitend de rijksregeling is uitgevoerd en dus alleen inwoners tot 120% hiervan gebruik konden maken. Het Rijk heeft van tevoren aangegeven dat gemeenten alle kosten vergoed zouden krijgen. Het college heeft in de jaarrekening het standpunt ingenomen dat het Rijk deze toezegging zal nakomen en is een vordering van ruim € 0,2 miljoen opgenomen. Hoewel hierover nog geen specifieke toezegging of toekenning van het Rijk ontvangen vinden wij gezien de uitingen van het Rijk, het standpunt van het college aanvaardbaar.

Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Energietoeslag

Pagina 19

9

Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2022

Inleiding

Onderwerp

•

Inhoudsopgave

•

Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Beschrijving

Verantwoordelijk heid planning en controlcyclus

Referentie

In overeenstemming met landelijk beleid heeft gemeente Noardeast-Fryslân zelf zorggedragen voor de uitvoering van deze regeling. Er is totaal bedrag van circa € 3,1 miljoen uitbetaald. Aangezien deze kosten een verlengstuk zijn van de G2-regeling hebben wij deze kosten gecontroleerd mede op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022.

In de jaarstukken legt het college verantwoording af over de in de begroting gemaakte afspraken en de ter beschikking gestelde budgetten. In tegenstelling tot hetgeen binnen de organisatie nog wel eens wordt gedacht is de jaarrekening, zowel in pagina’s als in informatiewaarde, voor ongeveer 70% een inhoudelijke verantwoording. Het financiële gedeelte is dus de facto ondergeschikt aan de inhoud. Gezien de maatschappelijk rol van een gemeente lijkt dat niet onlogisch. Binnen Noardeast-Fryslan is de maatschappelijke beleving echter anders, de jaarrekening en eigenlijk de gehele planning en controlcyclus, wordt gezien als een verantwoordelijkheid van Financiën en in zekere zin van Concern Control. Dat betekent dat de afdelingen niet altijd op tijd de informatie krijgen die nodig is, maar ook constateren we dat de kwaliteit van controles in de processen maar ook in de verantwoording niet voldoen aan de huidige eisen. Dat komt voor in het sociaal domein, bij Mienskip in de subsidieverlening maar ook over de uitvoering en besteding van specifieke uitkeringen via de SiSa-methodiek. Dit wordt vanaf 2023 met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording ook belangrijk. Wij hebben dan ook het college geadviseerd hier de komende periode meer aandacht te besteden aan de organisatiebrede verantwoordelijkheden bij het maken van de begroting, tussenrapportages en de jaarstukken.

10

Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2022

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

Onderwerp

Beschrijving

Het maken van schattingen

Bij het opmaken van een jaarrekening is het noodzakelijk dat u schattingen en oordelen toepast om te komen tot betrouwbare cijfers. Niet zelden worden schattingen niet als zodanig onderkend, omdat ze een vast onderdeel van uw administratieve proces zijn. Tijdens onze controle besteden wij nadrukkelijk aandacht aan de belangrijke schattingen omdat deze, bedoeld of onbedoeld, het resultaat kunnen beïnvloeden. Binnen uw gemeente hebben de belangrijkste schattingen betrekking op het inschatten van (de waarde van) de materiele vaste activa, de grondvoorraad, de vorderingen en de kortlopende schulden en de noodzaak tot het treffen van voorzieningen Tijdens onze werkzaamheden hebben wij geen tekortkomingen aangetroffen in de schattingsmethoden en vastgesteld dat de wijze waarop deze tot stand komen niet is gewijzigd ten opzichte van vorig jaar. Wij aanvaarden uw schattingen, maar wij melden volledigheidshalve dat inherent is aan schattingen dat de uiteindelijke uitkomst kan afwijken. Daarnaast vinden wij het belangrijk dat u in de periode na afloop van het boekjaar de uitkomsten van de gemaakte schattingen evalueert. Op die manier maakt u beter inzichtelijk hoe schattingen in de praktijk zijn uitgepakt. Deze informatie kunt vervolgens gebruiken om de gehanteerde schattingsmethoden en uitgangspunten voor de komende jaren te verbeteren.

Referentie

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

11

Belangrijkste bevindingen

Per saldo persoonlijker

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Actuele ontwikkelingen Afgezien van de aandacht die naar de ontvlechting is uitgegaan was 2022 ook in andere opzichten een bijzonder jaar voor de gemeente Noardeast-Fryslân. We noemen een aantal ontwikkelingen in het kort omdat die in gezamenlijkheid hebben geleid tot een stevige impact op uw organisatie. De talrijke uitdagingen binnen de gemeente Noardeast-Fryslân zorgen ervoor dat de nadruk noodgedwongen heeft gelegen op het overeind houden van de reguliere processen. Dat is in de meeste gevallen goed gelukt maar heeft invloed gehad op de aandacht voor organisatieontwikkeling en de lange termijndoelstellingen. In 2022 verdween de coronapandemie naar de achtergrond, ging de maatschappij als het ware weer open en konden tal van maatschappelijke activiteiten weer min of meer normaal plaatsvinden. Dat is goed nieuws. Na een, soms lange, soms minder lange periode van stilstand is her en der de routine echter verdwenen en lopen projecten, evenementen en andere activiteiten minder soepel dan gepland. Niet alleen heeft dat binnen de organisatie effect maar bijvoorbeeld musea, poppodia en dergelijke hebben een deel van de activiteiten in de zomer van 2022 ingehaald. Ook na corona blijven dit soort instellingen druk houden op hun exploitatie, bijvoorbeeld door, tegenvallende bezoekersaantallen, personeelsgebrek en gestegen kosten.

Dat heeft financiële impact maar roept ook zorgen op over de haalbaarheid en betaalbaarheid van sommige maatschappelijke initiatieven. Beleidsmatig gezien zou dan de vraag op tafel kunnen komen of de lokale overheid het gat dat valt moet opvangen. Actie door gemeenten was ook nodig vanwege de oorlog in Oekraïne. Het organiseren, creëren en beheren van opvangplekken bleek niet altijd eenvoudig. Discussies over financiering, de uitbetaling van leefgeld en nu de afrekening van deze operatie zorgen voor onzekerheid. We gaven in onze managementletter al aan, dat onder andere de oorlog, de gevolgen die de oorlog heeft op de markten voor brandstof en energie, de schaarste aan materialen en personeel in 2022 hebben geleid tot een ongekend hoge inflatie. Dit hakt er bij veel van uw inwoners hard in. Soms heel zichtbaar, met een toegenomen beroep op de voedselbank of bij uitbetaling van de energietoeslag, maar vaker veel minder zichtbaar doordat kinderen zonder ontbijt naar school moeten of mensen in de kou komen te staan. Als gemeente doet u er veel aan om deze problematiek bespreekbaar te maken. In de samenwerking met partners in bijvoorbeeld het onderwijs, welzijnswerk en de sociale werkvoorziening probeert u gezamenlijk daar waar mogelijk deze problematiek aan te pakken.

13

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig

De nadruk ligt veelal op het voorkomen van excessen en het ontstaan van schulden. U heeft hiervoor van het rijk ook meer armslag gekregen om maatwerk te leveren. Personeelstekort leidt binnen de gemeente NoardeastFryslan ook tot vertraging bij uitvoering van werkzaamheden. Dat is het meest zichtbaar in de onderuitputting van onderhoudsbudgetten. Daardoor nemen de risico’s in de openbare ruimte toe omdat de onderhoudsniveau’s zich dicht bij het minimum bevinden. De gevolgen zijn ook terug te vinden in vertragingen bij de uitvoering van beleid en projecten.

Ook de discussie over de lange termijn financiering van gemeenten is nog niet afgerond en dat betekent dat de onzekerheden in uw begroting toenemen en het belang van risicomanagement groeit. Vanuit beheersingsperspectief komt daar dan ook de voorbereiding van de rechtmatigheidsverantwoording bij en blijft nieuwe wetgeving de nodige aandacht vragen. In dat licht bezien is het prettig te constateren dat wij de jaarrekeningcontrole volgens een min of meer regulier schema hebben kunnen uitvoeren en dat organisatie in dat opzicht voldoende robuust is gebleken.

Het jaar 2022 was ook het jaar van de gemeenteraadsverkiezingen en het aantreden van een nieuw college. In het coalitieakkoord 2022-2026 worden ambities geformuleerd op het vlak van woningbouw, duurzaamheid en het bevorderen van verbinding in de samenleving. Al deze lijnen komen samen in een ambtelijke organisatie die blijvend te maken heeft met verandering. Dat geldt zowel voor de taken als voor de wijze waarop die worden uitgevoerd. Weer meer op kantoor werken, de verbinding zoeken, een hoger dan gebruikelijk verzuim en personele tekorten op sommige terreinen zijn een flinke uitdaging.

Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

14

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig

Ontvlechting gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel De gemeente Noardeast-Fryslân en de gemeente Dantumadiel gaan de samenwerking, waarbij de ambtelijke organisaties één geheel vormen, per 1 januari 2024 beëindigen. Zoals we in onze managementletter al hebben gememoreerd is de impact van de beëindiging op zowel de organisatie van de gemeente Noardeast-Fryslân als de gemeente Dantumadiel groot. De impact is aan elke kant wel van een andere orde. Voor Noardeast-Fryslân geldt dat de organisatiestructuur, die net is aangepast, in hoofdlijnen overeind blijft. Afhankelijk van het aantal medewerkers dat de overstap maakt naar Dantumadiel zal Noardeast-Fryslân op onderdelen de formatie passend moeten maken op het nieuwe takenpakket. Dergelijke aanpassingsprocessen zijn binnen gemeenten, vanwege de frequentie van taakwijzigingen niet ongebruikelijk, maar de schaal en de breedte waarin dit nu gebeurt, maken het een uitdagend aanpassingsproces. Noardeast-Fryslân moet de organisatie afschalen naar een organisatie voor 45.000 inwoners. Daarmee maakt de organisatie een stap van middelgrote gemeente naar middelkleine gemeente. Dat heeft onder meer effecten op de aantrekkelijkheid van de gemeente als werkgever, al is het maar door het salaris- en functiehuis dat aangepast zal moeten worden.

Belangrijk vanuit ons perspectief is ook dat nieuwe kwetsbaarheden op specialistische functies gaan ontstaan. Eerder hebben we al aandacht gevraagd voor de inrichtingskeuze en afwegingen over zelf doen of uitbesteden. Die keuzes worden voor meer functies relevant. De bezetting en de expertise op solistische functies op bijvoorbeeld fiscaal vlak, planeconomie en sommige beleidsfuncties worden door de kleinere omvang wellicht te kwetsbaar of simpelweg te duur omdat er onvoldoende werk overblijft. We adviseren u een standpunt in te nemen hoe met deze ontwikkeling, op strategisch niveau, wordt omgegaan. Dat gaat overigens niet alleen over ontvlechting maar raakt ook aan de opbouw van huidige personeelsbestand en de vervangingsvraag die gaat ontstaan in de komende jaren. Die keuze is dus geen acute noodzaak voor de korte termijn maar hoort wel onderdeel te zijn van uw strategische personeelsplanning. In het ontvlechtingsplan is hierover geen concrete uitspraak opgenomen. Overigens ligt tot nu toe de uitvoering van het plan min of meer op schema maar de kritische momenten in het proces volgen in de komende maanden. Het blijft belangrijk die kritische momenten te blijven volgen om te voorkomen dat er op 1 januari aanstaande continuïteitsproblemen ontstaan.

Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

15

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Ons oordeel Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2022 van gemeente Noardeast-Fryslân uitgevoerd, en verstrekken een controleverklaring bij deze jaarrekening met een goedkeurend oordeel betreffende de rechtmatigheid alsmede een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid. Geconstateerde fouten inzake de rechtmatigheid Tijdens de interimcontrole heeft concern control een tussentijdse spendanalyse opgesteld en zijn de tussentijdse uitkomsten gedeeld met het directieteam. Destijds was de prognose dat over 2022 een relatief gering bedrag als onrechtmatig zou moeten worden aangemerkt. Dit beeld is in de jaarrekeningcontrole niet gewijzigd. De analyse door concern control is primair uitgevoerd op crediteurniveau. Dit brengt risico’s met zich mee, omdat met name bij het inhuren van personeel en de repeterende levering van goederen een stapelrisico ontstaat. Het aanbestedingsrecht gaat namelijk primair uit van bestedingen van gelijksoortige opdrachten en niet per leverancier of per individuele opdracht. Uit onze werkzaamheden blijken geen indicaties dat deze risico’s in 2022 tot fouten hebben geleid. Per saldo leiden onze werkzaamheden tot dezelfde conclusie als concern control. Uit de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels volgt een afwijking van € 323.000 naar voren.

Dat is lager dan de materialiteit, waardoor deze bevinding niet leidt tot een andere uitkomst voor de controleverklaring betreffende rechtmatigheid.

Fouten en/of onzekerheden in de PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een controleverklaring met een oordeel met beperking bij de verantwoordingen 2022 verstrekt, vanwege rechtmatigheidsafwijkingen. Als gevolg van de fouten in de verantwoorde PGBbestedingen in de jaarrekening 2022 van de SVB leidt dit tevens tot een afwijking in onze controle voor de getrouwheid en de rechtmatigheid van in totaal € 53.000. Deze afwijking is niet opgenomen in het (verplichte) overzicht van controleverschillen omdat deze kleiner is dan de rapportagedrempel ad € 90.500. Feitelijke levering jeugdwet en WMO Momenteel ontbreekt de data analyse van SDF op afwijkingen in de gedeclareerde zorg. Wij hebben verder niet vast kunnen stellen dat de controle op geleverde prestaties in de jeugdwet door gemeente Noardeast-Fryslân zelf is uitgevoerd. Hierdoor is 5% van de uitgaven als onzeker aangemerkt. Dit percentage is door concern control ontleend aan VNG onderzoek, en de eigen waarnemingen van concern control en door ons leidt niet tot een afwijkend beeld, hoewel wij geen specifieke werkzaamheden hebben verricht om het gehanteerde percentage te onderbouwen.

Derhalve is voor de Jeugdwet de gehele besteding zijnde afgerond € 792.000 als onzeker aangemerkt voor wat betreft het element “prestatielevering”.

16

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie

Voor de WMO is door het ontbreken van een toets op de feitelijke levering sprake van een onzekerheid van € 895.000. Uit een deelwaarneming door concern control is verder gebleken dat voor 4% de identificatie van de cliënt niet (correct) heeft plaatsgevonden. Dit percentage is door uw organisatie geprojecteerd op de hele populatie hetgeen tot een totale onzekerheid leidt van € 460.000. Uit onze controle komen geen andere bevindingen zodat wij deze post als onzeker hebben aangemerkt. Met betrekking tot de onderhanden werk positie in de jeugdzorg constateren wij dat hierop nog geen gedetailleerde analyses plaatsvinden. Het karakter van de post brengt onzekerheden met zich mee. Deze post is bij veel zorgaanbieders geen onderdeel van de accountantscontrole. Het totaal van de onzekerheden bedraagt afgerond € 927.000.

Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

17

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Het jaarverslag kan beter In het kader van de controle van de jaarstukken beoordelen we ook of het jaarverslag en de jaarrekening verenigbaar zijn met elkaar. We beoordelen dus of de informatie die in het jaarverslag is opgenomen consistent is met de cijfers in de jaarrekening of discrepanties bestaan tussen de cijfers in de jaarrekening en het jaarverslag en de toelichtende teksten. Deze beoordeling is van een minder diepgaande aard dan de controle van de jaarrekening zelf maar is wel belangrijk. De jaarrekening is feitelijk de ‘foto’ en het jaarverslag het onderschrift. Om die reden nemen wij elk jaar kennis van het jaarverslag en stellen ook vragen over de beschreven activiteiten en waardering die het college daaraan geeft. De verslaggevingsvoorschriften verplichten ook om een verantwoording over de drie W-vragen op te nemen. Deze vragen zijn: Wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost. Net als vorig jaar zijn kritisch over de wijze waarop het college hier invulling aan geeft. In de jaarstukken wordt door het college duidelijk aangegeven dat het realiseren van de afgesproken doelen leidend is. Dat betekent dat de inspanningen die worden verricht, in eerste instantie, ondergeschikt zijn aan de beoordeling van de betreffende doelstelling.

Als een doelstelling niet gehaald is of niet aangetoond kan worden dat de doelstelling gehaald is, dan is een groen vinkje of een groen verkeerslicht, volgens de definitie die het college heeft gekozen, dus niet langer aan de orde.

Wij constateren dat net als vorig jaar op dit punt het college dit motiveert vanuit de geleverde inspanningen en dus een andere grondslag kiest voor de waardering op bepaalde prestaties. De systematiek wordt dus opnieuw niet consistent toegepast. In het kader van onze beoordeling of de jaarrekening en het jaarverslag met elkaar verenigbaar zijn leidt dit vanwege het ontbreken van financiële informatie niet tot een tegenstrijdigheid maar we concluderen wel dat op dit punt verbetering nodig is. Het College en de Raad hebben dat ook onderkend en inmiddels is een traject gestart om op een andere wijze te komen tot een waardering van inspanningen en resultaten. Ook de mate van detail waarin doelen, activiteiten en resultaten afgesproken en gemonitord worden is daar onderdeel van. Ook wordt nagedacht over de verschillende dimensie die hier in kunnen worden betrokken. Zowel inhoud, euro’s als de planning kunnen, mits op hoofdlijnen geformuleerd, voor de Raad relevante informatie opleveren. Ook wordt gesproken over een andere wijze van verantwoording over grotere projecten. We denken dat het sturen op hoofdlijnen en het realiseren van maatschappelijke waarde, en dus minder op activiteiten, beter bij u past.

Zeker vanuit de gedachte dat een groot deel van uw activiteiten beleidsarm is dan wel voortzetting van bestaand beleid of de uitvoering van rijksbeleid betreft, kan sturing op afwijkingen en eigen accenten focus de Raad stimuleren op die onderwerpen die voor de inwoners van Noardeast-Fryslan belangrijk zijn.

18

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig

Nieuwe focus op woningbouw De laatste jaren heeft de aanleg van nieuwe bedrijfs- en woonlocaties vrijwel stil gelegen. De gemeente heeft een ambitieuze omslag gemaakt en inmiddels is er een woonvisie, wordt gewerkt aan de verdere inrichting van een programmabureau gebiedsontwikkeling (wonen en bedrijventerreinen). Het programmabureau kent een duidelijke organisatieopzet waarbij de organisatie wordt aangestuurd door de daartoe speciaal gevormde stuurgroep en regiegroep. De intensivering van de inspanningen vloeit voort uit de ambitie van het nieuwe college om stappen te maken in verdere gebiedsontwikkeling. De huidige grondexploitaties zijn grotendeels in een afrondende fase waarbij de afwikkeling binnen enkele jaren wordt verwacht. De balanspositie is per 31 december 2022 daarmee van beperkte omvang. Gezien de nieuwe plannen en het daarmee ontstane nieuwe perspectief is het de verwachting dat met ingang 2023 door nieuwe projecten het relatieve aandeel van de in exploitatie genomen bouwgronden (gerubriceerd onder de voorraden) in de balans van gemeente Noardeast-Fryslân toe zal nemen en dat het vermogensbeslag de komende jaren groter zal worden.

De grondexploitaties zijn geactualiseerd. De balanspost voorraden in de jaarrekening van gemeente Noardeast-Fryslân bevat belangrijke schattingselementen en is daarmee relevant voor de accountantscontrole. De schattingselementen hebben vooral betrekking op de nog te realiseren baten en lasten. Die zijn per 31 december 2022 opnieuw per project bepaald. De nog te realiseren baten en lasten vormen tezamen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het resultaat van de projecten. Ten behoeve van de waardering van de bouwgronden in exploitatie per balansdatum bepaalt de gemeente per individuele grondexploitatie of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste inschatting, terugverdiend zullen worden. Dit leidt tot een voorziening indien verwacht wordt dat het project verlieslatend is, en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. In 2022 gaat het om 11 individuele complexen waarbij voor één complex (Lou Sanen fase 2 Oosternijkerk) per 31 december 2022 een verliesvoorziening van € 0,2 miljoen is gevormd.

Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

19

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting

Controlewerkzaamheden grondexploitaties De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: • Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn

•

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Plaats de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. De balanswaarde (boekwaarde minus de voorzieningen) van de grondexploitaties (BIE) is in 2022 afgenomen van € 1,0 miljoen tot € 0,2 miljoen. Dit is voor het grootste deel, toe te schrijven aan de grondverkopen in de grondexploitaties Betterwird (€ 1,0 miljoen).

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grotere vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin heeft ontwikkeld. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

20

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties, zijnde vooral de uitgangspunten voor de planning (fasering), de programmering, het prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: • Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. • Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente? • Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad. • Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen.

Tussentijdse winstneming Op grond van het BBV heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 afgerond € 0,5 miljoen aan tussentijdse winst gerealiseerd op de grondexploitaties (2021: € 0,2 miljoen). Door de sterke inflatie en hoge prijsstijgingen zijn de toekomstige winsten gedaald. Dit betekent ook dat er minder toekomstige winst gemaakt gaat worden. Belangrijkste bevindingen waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier al contracten/overeenkomsten aan ten grondslag of niet). De waardering van grondexploitaties is in hoge mate een toekomstiggerichte inschatting. Daarmee is per definitie een inherente onzekerheid in de waardering aanwezig. In 2023 wordt steeds meer gesproken over de haalbaarheid van nieuwbouwprojecten vanwege problemen met vergunningen, maar ook vanwege de gestegen bouwkosten en rente. Daardoor worden in Nederland projecten op dit moment uiitgesteld of afgeblazen. Met deze recente ontwikkelingen is in uw waardering nog niet expliciiet rekening gehouden.

21

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Begrotingsoverschrijdingen zijn toegelicht Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten en de investeringen binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de raad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de raad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van raad. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft niet in alle gevallen te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. Het gaat om lastenoverschrijdingen op programmaniveau. In paragraaf ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening heeft u een toelichting op de overschrijdingen gegeven.

Wij hebben vastgesteld dat er programmaniveau weliswaar overschrijdingen zijn maar dat geen sprake is van overschrijdingen die financieel moeten worden gewogen Wel zijn er overschrijdingen van investeringskredieten die voor een bedrag van € 0,5 miljoen als onrechtmatig moeten worden meegewogen in het accountantsoordeel.

De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Als onderdeel van onze controle vragen wij uw organisatie jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met het personeel en met de raad (of met de auditcommissie). Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft onlangs het beleid voor M&O (misbruik en oneigenlijk gebruik) vastgesteld. Voor wat betreft fraude is echter nog geen sprake van een fraudebeleid en frauderisicoanalyse. Wel zijn de frauderisico’s en de daarvoor te treffen beheersmaatregelen periodiek onderwerp binnen de controlplatforms en binnen de overleggen van concerncontrol met de vakafdelingen.

22

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Rapporteren over fraude Van de accountant wordt op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) een professioneel-kritische houding verwacht ten aanzien van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening maar ook met betrekking tot omkoping, corruptie, ondermijning en de naleving van andere wet- en regelgeving.

De aandacht voor het thema fraude en integriteit neemt de laatste jaren steeds verder toe. Het zorgt ervoor dat organisaties steeds vaker gevraagd wordt transparant te zijn in de visie, het beleid en het toezicht op het integer handelen in alle geledingen van de organisatie. Dat gaat dus niet alleen over fraude maar ook over misbruik en oneigenlijk gebruik, het hanteren van gedragscodes en de naleving van andere regelgeving bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsomstandigheden en milieu. Dit geldt niet alleen op de werkvloer, maar vraagt ook iets van organisatie en bestuur. Vanuit de gedachten van rechtmatig handelen wordt, op grond van de kadernota rechtmatigheid en verschillende wetten, van gemeenten niet alleen verwacht te acteren op frauderisico’s en -signalen maar ook aandacht te besteden aan misbruik en oneigenlijk gebruik van voorzieningen. De rol van accountants met betrekking tot dit onderwerp is overigens beperkter van aard dan bij fraude. Als het gaat om misbruik en oneigenlijk gebruik heeft u via processen, procedures en via interne en externe registraties van klachten en signalen de mogelijkheid om misbruik of oneigenlijk gebruik op te sporen.

Ook preventief zijn er mogelijkheden bijvoorbeeld via Bibobonderzoeken om ongewenste ontwikkelingen tegen te gaan. Integrale rapportages op dit onderwerp zijn er nog niet en hebben we niet kunnen vaststellen dat het escaleren van signalen of patronen adequaat verloopt. We denken dat het bundelen van de aanwezige informatielijnen voor versterking van informatiepositie van het management zorgt, zodat incidenten zoals in de uitkeringsverstrekking, in het sociaal domein of bij vergunningverlening effectiever opgespoord of voorkomen kunnen worden. Met ingang van 2022 is het op grond van de verslaggevingsregels voor veel organisaties verplicht om in het jaarverslag te rapporteren over de fraudegevoeligheid van de organisatie. Voor gemeenten geldt een aanbeveling om hierover te rapporteren vanuit de kadernota rechtmatigheid. Voor gemeenten geldt echter vanuit Artikel 2:391 lid 1 BW dat voornaamste risico’s dienen te worden toegelicht in onder andere de paragraaf bedrijfsvoering. Wij dienen als uw accountant er op toe te zien dat het college B&W rapporteert over de voornaamste frauderisico’s en het fraudemanagement van de gemeente.

23

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie

De afgelopen jaren hebben we steeds aandacht gevraagd voor het opstellen van een (fraude)risicoanalyse en de rapporteringsverplichting in veel sectoren is een volgende stap in dit proces. De gemeente Noardeast-Fryslân beschikte in 2022 nog niet over een volledig stelsel aan maatregelen en een specifieke aanpak om fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik tegen te gaan met inbegrip van kaderstelling en monitoring door het college en de Raad. In de Paragraaf Bedrijfsvoering schenkt u wel concreet aandacht aan het fraude aspect. De accountant maakt zelf ook een inschatting van de frauderisico’s binnen een organisatie, en vormt zich een beeld van de maatregelen van interne beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes van materieel belang te voorkomen en te bezien of deze maatregelen effectief zijn.

In iedere organisatie bestaat een risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management bij de totstandkoming van schattingen. We beoordelen in het kader van onze controle de interne processen op deze schattingen en doen detailcontroles op de uitgangspunten en aannames die aan significante schattingen ten grondslag liggen. Ook zijn we alert op ongebruikelijke transacties, samenwerkingsrelaties en de naleving van procedures die mede tot doel hebben transparantie en integer handelen te bevorderen. Elementen daaruit zijn controles op de prestatielevering bij inkooptransacties, het naleven van het inkoopbeleid en aanbestedingsregels.

Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

24

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.

Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.

Fraude en integriteit Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. De gemeente Noardeast-Fryslân aandacht schenkt aan het onderwerp integriteit. In 2022 is dit onder meer gebeurd door het openstellen van twee leerlijnen. Er is echter geen sprake van een vaste procedure om kwesties te registreren en de opvolging daarvan systematisch te bewaken. Continuïteitsbeoordeling In het kader van de jaarrekeningcontrole beoordelen wij ook het vermogen van de gemeente om de activiteiten in de komende twaalf maanden voort te zetten. Elementen die we in deze beoordeling betrekken zijn onder meer de vermogenspositie, de begroting voor het komende boekjaar, de afhankelijkheid van eigen inkomsten, de risico’s die u zelf identificeert en uiteraard ook de risico’s die wij als uw accountant signaleren. Vanwege de coronapandemie, de energieprijsontwikkeling en ontwikkelingen in de regelgeving voor accountants is, net als bij het onderwerp fraude, steeds vaker informatie over de continuïteitsbeoordeling die wij uitvoeren in de controleverklaring opgenomen. Om die reden vragen wij uw aandacht voor deze beoordeling. De continuïteitsafwegingen worden bij u op dit moment veelal expliciet gemaakt en zijn onderdeel van het proces waarin organisatie en gemeentebestuur worden betrokken.

25

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management (voorzieningen) Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen.

De aanleiding voor het vormen dan wel verhogen van de onderhoudsvoorzieningen zijn nieuw opgestelde meerjarenonderhoudsplannen. Ook hier is sprake van een stelselwijziging. De stelselwijziging is toegelicht in de grondslagen van de jaarrekening. Het totaalbedrag van de overheveling bedraagt € 3,1 miljoen.

Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen’ en ‘egalisatie en onderhoudsvoorzieningen’. Deze voorzieningen zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd.

Wij vragen aandacht voor het feit dat de voorziening voor egalisatie tarieven riolering een stand per 31 december 2022 heeft van € 6,4 miljoen. Het is de vraag of en op welke wijze dit bedrag de komende jaren voor tariefegalisatie kan worden ingezet. In de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel zijn de opmerkingen niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingsposten. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en, met inachtneming van de stelselwijziging, consistent worden gebruikt.

In 2021 is met betrekking tot riolering een stelselwijziging doorgevoerd in die zin dat, na samenvoeging van twee voorzieningen voor riolering de resterende voorziening bedoeld is voor egalisatie van tarieven. Het groot onderhoud komt met ingang van 2021 nier meer ten laste van een voorziening maar wordt jaarlijks geactiveerd in de balans waarover vervolgens wordt afgeschreven. In 2022 heeft opnieuw een wijziging plaatsgevonden in de systematiek van egalisatieonderhoud in die zin dat enkele bestemmingsreserves onderhoud zijn opgeheven en het saldo is overgeheveld naar voorzieningen.

Een andere schatting die in de jaarrekening is opgenomen betreft een vordering op het Rijk uit hoofde van de meerkosten inzake de energietoeslag. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft een tekort op de uitvoering van de energietoeslag, ondanks dat uitsluitend de rijksregeling is uitgevoerd en dus alleen inwoners tot 120% hiervan gebruik konden maken. Het Rijk heeft van tevoren aangegeven dat gemeenten alle kosten vergoed zouden krijgen. Het college heeft in de jaarrekening het standpunt ingenomen dat het Rijk deze toezegging zal nakomen en is een vordering opgenomen. Hoewel hierover nog geen specifieke toezegging of toekenning van het Rijk ontvangen vinden wij gezien de uitingen van het Rijk, het standpunt van het college aanvaardbaar.

26

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

Subsidieverstrekkingen In de managementletter hebben we aandacht gevraagd voor het onderwerp prestatielevering bij subsidies. Al enige jaren vragen wij aandacht voor dit onderwerp omdat we constateren dat in het reguliere proces de aandacht hiervoor beperkt is, of in elk geval niet zichtbaar. Ter voorbereiding op de jaarrekeningcontrole hebben we met het verantwoordelijke team van gedachten gewisseld om dit proces voor te bereiden. Dat heeft in beperkte mate tot resultaat geleid. We hebben uiteindelijk, met inachtneming van onze controlegrenzen, voldoende zekerheid kunnen verkrijgen maar de zichtbare lijn om van subsidieaanvraag, via beschikking, sturing op maatschappelijk effect of waarde, naar de verantwoording over prestaties te komen is zwak. Ook signalen van afwijkingen komen niet door. Dat heeft geleid tot enkele indicaties voor afwijkende subsidievaststelling maar die zijn niet in de jaarrekening verwerkt. De bedragen die daarmee gemoeid zijn, zijn overigens beperkt in omvang. Wij adviseren u in 2023 het monitorings- en verantwoordingsproces te herzien zodat u eerder en beter gedocumenteerd over de lastneming een intern standpunt kunt innemen.

Schatkistbankieren Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen limiet). Voor gemeente Noardeast-Fryslân geldt voor 2022 per kwartaal een limiet van € 2,9 miljoen. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2022 zoals opgenomen in de toelichting op de balans - blijkt dat gemeente Noardeast-Fryslân in geen van de kwartalen een overschrijding laat zien.

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

27

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie

Niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid van Europees aanbesteden Naar aanleiding van de uitgevoerde controlewerkzaamheden inzake de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn onrechtmatigheden vastgesteld. De afwijking bedraagt € 0,3 miljoen. Op basis van onze evaluatie hebben deze onrechtmatigheden geen impact op de strekking van de controleverklaring.

Kwaliteit analyse door concern control De analyse van concern control geeft een goed beeld van de risico’s op crediteurniveau. Vanwege het belang van het voldoen aan de Europese aanbestedingsregels adviseren wij u om ook aandacht te hebben voor het stapel risico in de controle op de aanbestedingen. Hiervan gaat ook een preventieve werking uit waardoor de bewustwording van de Europese regelgeving eveneens kan stijgen.

Wij constateren dat de inkoopfunctie bij Noardeast-Fryslân grotendeels decentraal is belegd. Tussentijds en aan het einde van het jaar worden controlewerkzaamheden op de aanbestedingen uitgevoerd door concern control ten behoeve van het inzicht in de lopende bestedingen. Om het inzicht in de rechtmatigheid van de bestedingen te vergroten worden gedurende het jaar budgethouders ingeschakeld.

Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

28

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden in de SiSabijlage 2022 geconstateerd Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. Dat geldt ook voor het al dan niet afronden van de prestaties of het project. U hebt dit voor beide aan ons bevestigd. De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden wat betreft de specifieke uitkeringen is opgenomen in bijlage 2 van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd.

Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet Normering topinkomens (WNT) De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2022 niet meer bedragen dan € 216.000 per jaar. Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief, wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan, ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2022 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

29

Financiële positie

Per saldo persoonlijker

Financiële positie In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van de ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente. De financiële positie is onder voorbehoud van de door ons geconstateerde onzekerheden.

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen

De vermogenspositie van uw gemeente is ten opzichte van 2022 toegenomen In het BBV, de verslaggevingsregels van gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2022 vóór mutatie reserves bedraagt afgerond € 5,45 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 6,0 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat, na mutatie reserves, over 2022 afgerond € 11,45 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het hiernavolgende overzicht hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen waarbij het resultaat van het boekjaar is begrepen in de kolom ‘Mutaties’. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 30,4% van het balanstotaal (2021: 29,4% van het balanstotaal). Naast het resultaat bevat deze kolom enkele overige mutaties zoals de overheveling van bestemmingsreserves naar voorzieningen door middel van een stelselwijziging (zie pagina 30).

Financiële positie (in miljoenen euro’s)

Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Noardeast-Fryslân

31

Financiële positie Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie IT-audit Overig

Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent een gemeente ook het gerealiseerde rekeningresultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit de in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in de reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van politieke besluitvorming. De exploitatie over 2022 laat een voordelig resultaat gerealiseerd van € 11,4 miljoen positief zien, ten opzichte van een begroot saldo van circa € 0,2 miljoen [op basis van vastgestelde primaire begroting]. Dit is een voordeel van afgerond € 11,2 miljoen. Een belangrijk deel van dit voordelig saldo was overigens in de Turap al aangekondigd.