5 - Kollum Toekomstvisie Voorstraat
Tekst van het document
Toekomstvisie Voorstraat Kollum
i van vi
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Toekomstvisie Voorstraat Kollum
Opdrachtgever: Gemeente Noardeast-Fryslân Contactpersoon:
Projectteam DTNP:
Projectnummer: 2357.0622 Datum: 20 juli 2023
Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie
Inleiding en context
1
Streefbeeld Voorstraat
20
1.1
Aanleiding en doel
2
4.1
Ambities en doelgroepen
21
1.2
Proces
3
4.2
Afbakening van het publiekshart
22
1.3
Regionale context
4
4.3
Complementaire verblijfsplekken
24
1.4
Aanbod centrum Kollum
6
4.4
Bezoekgemak op orde
27
4.5
Sfeer en uitstraling
32
4.6
Acties
35
Trends en ontwikkelingen
9
2.1
Landelijke trends
10
2.2
Lokale ontwikkelingen
12
Analyse
14
3.1
Kwaliteiten Voorstraat
15
3.2
Kwetsbaarheden Voorstraat
17
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Inleiding en context
1.1
Aanleiding en doel
De Voorstraat vormt de historische slagader van Kollum, met een uitgebreid voorzieningenaanbod. Het overwegende winkelprofiel van weleer staat nu onder druk door zowel landelijke trends als lokale ontwikkelingen. Dit is daarom het moment om een breed gedragen Toekomstvisie op te stellen, zodat de Voorstraat weer het florerende hart van Kollum wordt.
Doel
•
Welke ingrepen of aanpassingen zijn nodig in de
Het doel is te komen tot een visie op een toekomst
openbare ruimte om de straatinrichting goed aan te
bestendige Voorstraat. De visie gaat daartoe in op de
laten sluiten bij de beoogde functies? Hoe waarbor
volgende vraagstukken:
gen we de juiste randvoorwaarden en welke concrete
•
acties horen daarbij?
Welke functie heeft de Voorstraat in de toekomst, gelet op actuele ontwikkelingen en in relatie tot de directe omgeving? Op welke doelgroepen moet de
Projectgebied
Voorstraat zich richten en hoe worden deze het
Deze visie gaat over het publieksgerichte deel van de
beste gefaciliteerd?
Voorstraat, gelegen tussen de Van Scheltingalaan en de
Wat is daarbij het passende programmatische
Meester Andreaestraat. Daarnaast valt ook de Kerkstraat
Aanleiding
profiel voor de verschillende delen van de
binnen het projectgebied (zie kaart). Uiteraard worden
In de Voorstraat hebben veel lokale zelfstandigen een
Voorstraat? Waar in de straat is welke mix van
ontwikkelkansen voor de Voorstraat binnen de bredere
onderneming. Momenteel komt er veel op hen af. Door
functies gewenst?
context van Kollum en de streek bekeken.
•
onder andere het toenemende online winkelen, veranderende bezoekmotieven van de consument en het huidige moeilijke economische klimaat is een gevulde Voorstraat geen vanzelfsprekendheid. De grote publiekstrekkers van Kollum, zoals de drie supermarkten en Action en Hema, bevinden zich ‘om de hoek’ in de Mr. Andreaestraat, waardoor doelge richte bezoekers de mooie Voorstraat mislopen. De gemeente krijgt dan ook regelmatig verzoeken vanuit de Voorstraat tot transformatie van winkelpanden naar woningen en wil graag een heldere visie op hoe daarmee het beste omgesprongen kan worden.
2 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
1.2 Proces De Toekomstvisie Voorstraat is in nauwe samenspraak met verschillende partijen en direct betrokkenen opgesteld. Door het participatietraject ligt er een ambitieus en gedragen plan, waar betrokkenen en belangstellenden over hebben kunnen meedenken.
Brede omgevingsdialoog Op donderdag 30 maart 2023 presenteerde DTNP samen met Plaatselijk Belang, HIM en de gemeente de voorlopige visie. De circa 120 aanwezigen uit Kollum (bewoners, ondernemers, vastgoedeigenaren) kregen de gelegenheid hierop te reageren. Aan de hand van informatiepanelen is gesproken over verschillende
Projectgroep
thema’s uit de visie, zoals het toekomstperspectief,
Op verscheidene momenten tijdens het proces heeft
verkeer en de gewenste sfeer en aankleding van de
afstemming plaatsgevonden met een projectgroep.
Voorstraat.
Deze projectgroep bestond uit medewerkers van de gemeente, bestuursleden van ondernemersvereniging HIM en Plaatselijk belang Kollum en enthousiaste ondernemers uit de Voorstraat. Zij communiceerden In gesprek met direct betrokkenen in de Colle
vervolgens weer met hun eigen achterban over de vorderingen.
Avond met direct betrokkenen Op 22 november 2022 presenteerde DTNP namens de projectgroep de analyseresultaten aan circa 50 geïnteresseerden uit de Voorstraat. Vervolgens ging men met elkaar om tafel om ideeën, kansen en knelpunten uit te wisselen. Deze wensen zijn ook vastgelegd op reactieformulieren, die zowel op de avond zelf als later bij de Blokker ingeleverd konden worden. Dit leverde ongeveer 20 reacties op.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Een schouw met de projectgroep in de Voorstraat
Reageren op voorlopige visie bij brede omgevingsdialoog
3 van 41
1.3 Regionale context Kollum is gelegen in de jonge en uitgestrekte fusiegemeente Noardeast-Fryslân. In Kollum wonen circa 5.800 inwoners, waarmee het een van de grotere kernen is tussen Dokkum en Groningen. Via het water is er een directe verbinding met het Lauwers meer.
Kollum een ruimer voorzieningenaanbod aanwezig dan op basis van de grootte van het eigen dorp haalbaar zou zijn.
Kollum weet streekfunctie te behouden Het voorzieningenaanbod in Kollum is al geruime tijd stabiel. Zeker in vergelijking met omliggende kernen is het aantal publieksgerichte functies nauwelijks afgeno
Streekfunctie verklaart ruim voorzieningenaanbod
men en de leegstand blijft beperkt. Opvallend is de groei
Binnen de regio vervult Kollum een belangrijke streek
in Surhuisterveen en de terugloop in onder andere De
funtie. Primair zijn er circa 9.000 inwoners georiën
Westereen en Buitenpost. Kollum is er dus het laatste
teerd op Kollum. Naast inwoners uit Kollum zelf zijn dit
decennium in geslaagd haar streekfunctie te behouden.
Teruglopend aanbod in ondermeer Buitenpost
inwoners uit omliggende dorpen met nauwelijks een eigen voorzieningenaanbod, zoals Oudwoude,
Ontwikkeling aantal voorzieningen in Kollum en omliggende kernen
Kollumerpomp en Warfstermolen. Kollum vervult echter ook een functie voor circa 18.000 inwoners uit de dorpen in de ring daaromheen, zoals Buitenpost, Grijpskerk en Zoutkamp. Deze inwoners zullen voor hun aankopen niet altijd voor Kollum kiezen, omdat er ook enig aanbod aanwezig is in hun eigen dorp of een andere nabijgelegen kern. Het aanbod in Kollum is echter uitgebreider en diverser, waardoor zij toch met enige regelmaat voor Kollum zullen kiezen. Doordat het primaire en secundaire verzorgingsgebied samen een aanzienlijk aantal inwoners heeft, is er in 4 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Kollum in de regio
Surhuisterveen
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
5 van 41
1.4 Aanbod centrum Kollum In de Voorstraat en de Kerkstraat is een divers aanbod van ongeveer 50 publieksgerichte voorzieningen te vinden, veelal in historische panden. Het aanbod aan de Mr. Andreaestraat bestaat uit circa 15 grootschalige vestigingen.
Aantal publieksgerichte voorzieningen centrum Kollum
Wandelend van west naar oost door de Voorstraat De Voorstraat bestaat overwegend uit lokale zelfstan digen, er zijn weinig filiaalbedrijven. Vanuit het westen begint het voorzieningenaanbod op de hoek met de van Scheltingalaan. Hier markeren Bedrijvencentrum Kollum en Gezondheidscentrum Voorzorg het begin van het aanloopmilieu. Vanuit hier passeert men, afgewisseld door woningen, ondermeer een sport
Publieksgerichte voorzieningen centrum Kollum in m² winkelvloeroppervlak (wvo)
school, kinderdagverblijf, woninginrichtingszaak Visser en kantoren. Het echte centrumgevoel begint echter bij Grand Café Wald, in het oude gemeentehuis ‘Huize Sytzama’. Hier schuin tegenover staat de beeldbepalende Maartenskerk. Om de hoek in de Kerkstraat zijn in de plint verscheidene zorgaanbieders, een schoonheids salon en een chinees restaurant gevestigd. Verder lopend door de Voorstraat richting de brug treft men een rijke mix aan functies aan. Onder andere snackbar 6 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Anytime, drogisterij L. Boersma, Kroeze optiek, Chill
Meester Andreaestraat
Fashion, Bruna, bakkerij van der Bijl en Gasterij
Het winkelcluster aan de Mr. Andreaestraat kenmerkt
Manjefiek zijn hier te vinden. Rondom de brug treft
zich door grootschalige vestigingen van landelijke
men ook het Oude Rechthuis (momenteel leeg),
ketens. Met Poiesz (ca. 1.350 m² wvo), Jumbo (ca.
Kaashoekje de Inloop, kinderkledingzaak Minipop,
1.100 m² wvo) en Aldi (ca. 1.100 m²) is hier het bood
Verloskundig Centrum Jane en café de Koornbeurs/
schappenhart van Kollum te vinden. Kruidvat sluit
Paradiso aan.
hierbij aan. Met Action en Hema bevinden zich hier ook publiekstrekkers uit het niet-dagelijkse segment.
Het oostelijke deel van de Voorstraat bestaat voorna
Daarnaast is ook dier- en tuinartikelenwinkel Welkoop
melijk uit modezaken en overige niet-dagelijkse
hier te vinden.
winkels. Voorbeelden hiervan zijn Sake Store, Ter Stal, een fietsenwinkel, het Schoenenhuys, Blokker, de
In tegenstelling tot de Voorstraat is dit winkelcluster
kringloopwinkel en Beautyvol en Scapino. Het statige
een puur op functioneel/doelgericht bezoek ingericht
landgoed is hier een absolute blikvanger. Direct
gebied, met weinig ruimtelijke samenhang. Bezoekers
daarnaast is recent bier-en wijnwinkel Proost Kollum
komen hier veelal met de auto.
Divers aanbod in de Voorstraat
Eerste publieksfuncties aan westzijde Voorstraat
Grootschalige vestigingen aan Mr. Andreaestraat
geopend.
Maatschappelijk hart Ten noordwesten van de Maartenskerk bevinden zich diverse maatschappelijke voorzieningen. De moderne Campus Kollum biedt ruimte aan theater De Colle, twee middelbare scholen, de bibliotheek en een dorpshuis. Aan het Maartensplein ligt de sporthal Van der Bijhal en direct daarachter de basisschool. Het zwembad heeft recentelijk haar deuren moeten sluiten.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
7 van 41
Branchering en overige voorzieningen centrum Kollum
8 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Trends en ontwikkelingen
2.1 Landelijke trends De ontwikkelingen in het gedrag van centrumbezoekers en in de economie volgen elkaar in rap tempo op. Dit heeft gevolgen voor de rol die een vitaal centrum zou moeten vervullen.
Longcovid voor de horeca Door de coronapandemie, met meerdere lockdowns, heeft de horeca een flinke tik gekregen. Restaurants, cafés en hotels kregen de grootste klappen. Doordat bezorgen en afhalen ook tijdens de strengste coronamaatregelen
mogelijk bleef, wist de fastservicesector het beste overeind
Minder fysieke winkels door toename online
te blijven.
Het aantal fysieke winkels in Nederland daalt al jaren en is afgelopen jaar landelijk gezien voor het eerst
Het aantal faillissementen in de horeca was door de
onder de vijf winkels per 1.000 inwoners gedoken.
steunmaatregelen vanuit de overheid tijdens de pandemie
Directe oorzaak hiervan is de toenemende mate van
historisch laag. De verwachting is echter dat het aantal
online winkelen, dat volgens het laatste grote landelijke
faillissementen in 2023 sterk zal toenemen, nu horecaza
a
koopstromenonderzoek inmiddels is toegenomen tot
ken dit najaar moesten beginnen met het terugbetalen van
32% in de niet-dagelijkse winkelsector en 6% in de
hun belastingschuld. 45% van de horecabedrijven geeft aan
dagelijkse sector. In Friesland ligt dit aandeel iets lager,
er na de coronacrisis financieel slecht voor te staan. b Daar
maar de opwaartse trend van online is vergelijkbaar.
komt bij dat er een sterk tekort is aan personeel; bijna de helft van de ondernemers ziet dit tekort als een belemme
De versnelde groei van online tijdens de corona
ring voor hun activiteiten b. Positief is dat de consument de
pandemie is naar verwachting blijvend; een nieuwe
hand (nog) niet op de knip houdt; het omzetvolume komt dit
groep consumenten heeft kennis gemaakt met deze
jaar naar verwachting weer op het pre-coronaniveau van
manier van aankopen doen. Gevolg hiervan is dat de
2019. c
fysieke winkel voor haar bestaansrecht in toenemende mate iets moet bieden wat online niet kan: een goede
Blurring: kansen op het snijvlak van sectoren
service, een bredere beleving en het faciliteren van
Nieuwe concepten ontwikkelen zich steeds vaker op het
spontane ontmoeting.
snijvlak van sectoren. Grenzen tussen horeca, detailhandel
a
b c
Blurring: boekwinkel en koffietent in één Koopstromenonderzoek Randstad 2021, in de provincies NoordHolland, Zuid-Holland, Utrecht en Noord-Brabant.
10 van 41
ING (2022), Horeca op volle kracht vooruit. ING (2022), Gematigd positief beeld voor de horeca in 2023.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
en diensten vervagen. Voorbeelden hiervan zijn de
Veranderende rol Voorstraat
boekwinkel met een uitgebreide koffiehoek, het lokale
De rol van het centrum verandert, ook in het dorp. Waar
café waar ook streekproducten voor thuis verkocht
voorheen de winkelfunctie echt kon domineren, ligt de
worden, en het organiseren van een wijnproeverij in de
behoefte van de consument nu bij veel meer bij een
tuin van de slijter. Mits er duidelijke kaders gesteld
breder palet aan functies. Natuurlijk is winkelen ook in
worden (bijv. alcoholvergunning of verplichte wc-voorzie
de Voorstraat nog een belangrijke reden voor bezoek,
ning) waarbinnen blurring is toegestaan, biedt het kansen
maar juist culturele, maatschappelijke en ontmoetings
voor ondernemers om in te spelen op de veranderende
functies zijn aanvullend aan wat er online te verkrijgen
behoefte van de consument. Zo ontstaan vernieuwende
is. Functieverbreding biedt bovendien een beter
concepten met meer aandacht voor de totaalbeleving. In
vastgoedperspectief. Voor een toekomstbestendige
Kollum is bakkerij Van der Bijl al een voorbeeld van de
Voorstraat is een (verdere) transitie naar een meer
combinatie van detailhandel met horeca.
gevarieerde centrumstraat dan ook wenselijk.
Ontwikkeling consumentenvertrouwen (Bron: NOS, 2022)
Onzeker economisch tijdperk Als gevolg van de hoge energieprijzen en de daarmee gepaard gaande inflatie is het consumentenvertrouwen (historisch) laag. De koopkracht van vrijwel alle huishou dens is er sterk op achteruitgegaan dit jaar. Gevolg is dat consumenten het eerst zullen bezuinigen op niet- essentiële aankopen: het recreatieve winkelen en de horeca. Daarnaast zijn ook bijvoorbeeld woninginrich tingszaken conjunctuur-gevoelig; men stelt de grote aankoop van bijvoorbeeld een nieuwe bank snel uit tot economisch betere tijden. Hoe lang de hoge inflatie en lagere koopkracht zullen aanhouden is op dit moment echter lastig te voorspellen.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
11 van 41
2.2 Lokale ontwikkelingen De Voorstraat en omgeving zijn nadrukkelijk in ontwikkeling. Ondernemers, gemeente en bewoners zijn samen actief om het centrum levendig en aantrekkelijk te houden.
publiek. Sinds het vertrek van de dierenspeciaalzaak staat het pand echter leeg. Hierdoor is er nu de kans voor een herinvulling van het strategisch gelegen monumentale pand met een publieke functie die een duidelijke meerwaarde heeft voor het dorp.
Lokale betrokkenheid beperkt leegstand De veelal lokale zelfstandigen uit de Voorstraat en
Nieuw elan door campusontwikkeling
omgeving zijn goed georganiseerd, waardoor zij veel
Met de oplevering van de nieuwe Campus Kollum in
gedaan krijgen. Zo gaan zij zelf actief op zoek naar
2019 is de jeugdige dynamiek in het dorp versterkt. De
nieuwe ondernemers voor leegstaande panden. Een
campus herbergt onder meer twee middelbare
leegstaand pand straalt immers ook negatief af op de
scholen, waardoor scholieren uit een brede omgeving
omliggende zaken. En, hoe meer aanbod er is, hoe
naar Kollum komen. De scholen zijn dusdanig populair
meer gezamenlijke aantrekkingskracht gegenereerd
dat er een extra schoolgebouw zal komen, op de
wordt. Recent is het pand naast het Landgoed op deze
locatie van de oude Colle. Kollum vervult zo ook een
wijze opnieuw ingevuld, door Proost Kollum. Daarnaast
streekfunctie voor de jongere doelgroep.
Nieuwe invulling Oude Rechthuis mooie kans
worden er diverse evenementen georganiseerd en wordt zorg gedragen voor een sfeervolle aankleding,
Behalve de campus is ook het bredere gebied richting
zoals de kerstverlichting boven de straat.
de jachthaven opgeknapt. Zo is er over de Trekvaart een prachtige fietsroute met driepuntsbrug gereali
Invulling Oude Rechthuis
seerd, met daaromheen een landschapspark met
Het Oude Rechthuis aan centrale brug in de Voorstraat
speelplaats. Zo heeft Kollum haar gezicht weer naar
is een prominent pand in het hart van Kollum. Het
het water gericht.
Rechthuis speelde ondermeer een voorname rol tijdens de Kollumer Oproer en herbergt een gevangenis in de kelder, die al eens toegankelijk is gemaakt voor Campusontwikkeling brengt nieuw elan
12 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Toeristisch watersportdorp
Vergroening Maartensplein?
Kollum wil zich graag ontwikkelen tot een volwaardig
Het Maartensplein, gelegen tussen kerk en sporthal, is
en aantrekkelijk watersportdorp. Directe vaarroutes
het grootste parkeerterreinen direct bij de Voorstraat
naar bijvoorbeeld het Lauwersmeer of Dokkum bieden
en heeft daarmee een zeer belangrijke functie voor
hiervoor ook kansen. Diverse acties uit het projecten
bezoekers en ondernemers in de Voorstraat. Door de
boek zijn reeds uitgevoerd. Zo zijn verscheidene
inefficiënte indeling wordt de potentiële parkeercapaci
bruggen verhoogd (o.a. Molenkampsbrug), waardoor
teit echter niet ten volle benut. Bovendien staat de
Kollum tot aan het centrum zowel vanuit het noorden
stenen vlakte in schril contrast met het mooie land
als het zuiden per bootje bereikbaar is. Ook is het
schapspark en de groene kerktuin eromheen.
Rechthuisplein opnieuw ingericht, waarbij ondermeer
Plaatselijk Belang Kollum ontwikkelt daarom het plan
de brug is versmald en opgehoogd, en een bankje is
om het Maartensplein te vergroenen en in te richten als
geplaatst.
ontmoetingsplek. Hiervoor liggen er nog verschillende
a
scenario’s op tafel. Behalve per boot weten toeristen de Voorstraat ook per fiets of wandelend goed te vinden. Toeristische routes lopen al door de Voorstraat. Lokale ondernemers geven aan dat het toerisme in Kollum toeneemt en dat overnachtingsmogelijkheden jaarrond goed gevuld zijn.
a
Kollum Watersportdorp. Fase II “Gastvrije Wisselplaats”, 2018.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Groenere inrichting Maartensplein?
Visiebeeld Kollum Watersportdorp Bron: Watersportvereniging Kollum
13 van 41
Analyse
3.1 Kwaliteiten Voorstraat In dit hoofdstuk worden allereerst de belangrijkste kwaliteiten en kwetsbaarheden van de Voorstraat beschreven. Deze zijn gebaseerd op meerdere observaties van het gebied en een participatietraject met direct betrokken ondernemers, eigenaren en bewoners.
Smûk Kollummers zijn terecht trots op het kleinsteeds karakter dat de historische hoofdstraat geeft aan het dorp. Men koestert de dorpse en gemoedelijke sfeer die er in de Voorstraat hangt: ‘Smûk’! In de Voorstraat treft men regelmatig bekenden, en de lokale ondernemers vormen een belangrijk onderdeel
Historisch karakter van Kollum als vlekke
van de hechte gemeenschap. Naast het maatschappe
In de Voorstraat weerspiegelen de statige monumen
lijke hart rondom de campus, geldt de Voorstraat als
tale panden de rijke geschiedenis van Kollum als
de ontmoetingsplek bij uitstek in Kollum.
Bron: house-of-cards.nl
Historische beeld oostelijk deel Voorstraat
middeleeuwse nederzetting aan de verbindingsweg van Dokkum naar Groningen. Kollum is een typische ‘Vlekke’: een dorp met kleinsteeds karakter. Vanaf eind 16e eeuw kreeg het dorp Kollum stedelijke instellingen, zoals een Latijnse school, gasthuis en later ook een Waag. Deze monumentaliteit en het historische karakter is dé onderscheidende kwaliteit van de Voorstraat. Niet voor niks is de Voorstraat en omgeving aangemerkt als ‘beschermd dorpsgezicht’. De grandeur van de panden wordt echter nog onvoldoende doorvertaald in de inrichting en uitstraling van de publieke ruimte en bijvoorbeeld de reclame-uitingen aan de gevels.
Bron: parallel.co.uk/netherlands
Het historische lint van Kollum als vlekke tussen Groningen en Dokkum
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
15 van 41
Prettige verblijfsplekken In de Voorstraat zijn er in het bijzonder drie mooie plekken die de potentie hebben om door te ontwikkelen tot echte verblijfslocaties: tussen Wald en Kerk, rondom de brug en bij het landgoed. Bij de Maartenskerk ervaar je echt dat het centrum begint. Rondom de brug proef je de rijke historie en is het prettig kijken over het water. Dit is duidelijk het hart van Kollum. Het landgoed brengt groen in het straatbeeld en geeft ruimte om tot rust te komen.
Het centrum begint bij de Maartenskerk!
Toeristisch potentieel Het historische karakter, de ligging aan het water, het diverse voorzieningenaanbod en de dorpse gemoede Landgoed brengt groen in het straatbeeld
lijkheid maken Kollum tot een geliefde plek onder toeristen. Toeristen brengen levendigheid naar het dorp en betekenen voor ondernemers een welkome bonus op hun omzet. Via fiets- vaar- en wandelroutes worden toeristen al naar de Voorstraat geleid. Een monumentenroute brengt hen langs de mooiste plekken van Kollum. Het toeristisch potentieel kan echter nog meer worden benut door de bekendheid van Kollum te vergroten en toeristen nog beter welkom te heten. Rijke historie voelbaar bij centrale brug
16 van 41
Kollum gastvrij voor toeristisch bezoek te water en met de fiets
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
3.2 Kwetsbaarheden Voorstraat De Voorstraat is niet immuun voor landelijke trends en ontwikkelingen. De traditionele winkelfunctie staat onder druk. De grote publiekstrekkers zijn voor de Voorstraat ongunstig gelegen. Daarnaast valt er wat betreft de inrichting en bereikbaarheid het nodige te verbeteren.
doelgericht en keren weer huiswaarts zonder de Voorstraat gezien te hebben. Dit komt doordat zowel de ruimtelijke als de zichtrelatie tussen de Voorstraat en de Mr. Andreaestraat ontbreekt. Tussen beide centra liggen een aantal woningen, waardoor de functionele verbinding wegvalt. De loop- en fietsroute vanuit de Mr. Andreaestraat is bovendien onoverzichte lijk en soms zelfs onveilig, met name bij het leegstaan
Aanbod oostzijde kwetsbaar
de pand op de hoek Voorstraat/Mr. Andreastraat. Het
Het zwaartepunt van het niet-dagelijkse winkelaanbod
verbeteren van de ruimtelijke verbinding (linksom of
bevindt zich aan de oostzijde van de Voorstraat. Dit
rechtsom) tussen beide voorzieningen-clusters is dan
‘winkelstraatje’ past bij het kleinsteeds karakter van
ook een belangrijke kans.
?
Kollum, maar is ook kwetsbaar voor hedendaagse trends. De hier aanwezige branches, zoals mode,
?
ondervinden meer hinder van de toegenomen oriënta tie van de consument op internet dan bijvoorbeeld de bakker en de slager. De komende jaren zal het een belangrijke uitdaging zijn om dit type aanbod in Kollum te behouden.
Publiekstrekkers ‘om de hoek’ De supermarkten en Hema, Kruidvat en Action aan de Meester Andreaestraat trekken grote aantallen bezoekers per week uit Kollum en omstreken. Deze consumenten bezoeken de Mr. Andreaestraat veelal
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Waar is de Voorstraat?
Ruimtelijke relatie publiekstrekkers oostzijde ontbreekt
17 van 41
Stenige en rommelige inrichting
Wisselend onderhoudsniveau panden
De aaneenschakeling van monumentale panden is de
Het onderhoudsniveau van soms langdurig leegstaan
grote kracht van de Voorstraat. Een goede publieke
de of ‘tijdelijk ingevulde’ panden in de Voorstraat
ruimte laat deze panden dan ook optimaal uit de verf
houdt op een aantal plekken te wensen over. Deze
komen en faciliteert daarnaast ontmoeting tussen
panden hebben zowel wat betreft uitstraling als
dorpsbewoners. Dit is nu helaas nog niet het geval. Op
vanwege de unheimische activiteiten die er plaatsvin
veel plekken oogt de straat stenig en is er weinig
den een negatieve uitwerking op de rest van de straat.
groen aanwezig. Hittestress en een gebrek aan beschutting zijn in de warme zomermaanden een
Onlogisch en inefficiënt gebruik parkeerplaatsen
toenemend probleem. Daarnaast is de inrichting van de straat rommelig en verre van eenduidig. Het is vaak onduidelijk wat het onderscheid is tussen voetpad, rijbaan, parkeerplaats en uitrit. De verschillende kleuren steen bieden wat dat betreft geen uitsluitsel. Dit leidt tot veelvuldig fout geparkeerde auto’s en onveilige situaties voor voet gangers en fietsers. Zij komen in de knel tussen lukraak geparkeerde voertuigen en te hard rijdende automobilisten. De Voorstraat is niet voldoende toegankelijk voor bijvoorbeeld ouderen of mindervali den. Ook zijn er onvoldoende stallingsmogelijkheden voor de fiets en ontbreekt het de straat aan voldoende kwalitatieve rustpunten en bankjes. De bezoeker wordt hierdoor onvoldoende uitgenodigd om langer in de Voorstraat te verblijven dan strikt noodzakelijk. 18 van 41
Wisselend onderhoudsniveau panden
Stenige en rommelige straatinrichting
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Huidige verkeersstructuur centrum Kollum Inefficiënt parkeren Ondernemers aan de Voorstraat geven aan dat de parkeerplekken in de straat belangrijk zijn voor het functioneren van hun bedrijf. Momenteel zijn de aanwezige plekken echter lang niet altijd beschikbaar voor bezoekers, doordat plekken ook worden ingeno men door buurtbewoners of werknemers. Daar komt bij dat de parkeerterreinen rondom de Voorstraat onvoldoende gevonden worden, met name door bezoekers van buiten Kollum. De bewegwijzering naar deze terreinen ontbreekt of de routing ernaartoe is niet vanzelfsprekend. Op sommige momenten wordt de parkeerdruk nu als hoog ervaren. Een efficiënter gebruik van de reeds beschikbare plaatsen kan de druk echter al aanzienlijk verlagen.
Bevoorrading De bevoorrading van winkels en horeca in de Voorstraat vindt gedurende de hele dag plaats. Ook bij zaken die bevoorraad kunnen worden via de achter zijde, gebeurt dit gemakshalve nog te vaak via de voorzijde. Het foerageren veroorzaakt hierdoor in de Voorstraat meer hinder dan nodig.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
19 van 41
Streefbeeld Voorstraat
4.1 Ambities en doelgroepen Lokale inwoners, bezoekers uit de streek én toeristen moeten de Voorstraat in de toekomst goed weten te vinden om als levendige centrumstraat en als het ‘visitekaartje’ van Kollum te blijven floreren. Dit kan door de reeds aanwezige kwaliteiten beter te benutten en te werken aan de beschreven kwetsbaarheden.
Drie doelgroepen
Het bereiken van deze doelgroep vraagt dus om het
Voor de verschillende typen ondernemers in de
vermarkten van de Voorstraat, en meer praktisch om
Voorstraat is het een gezamenlijk belang dat er vanuit
het voorzien in voldoende beschikbare en vindbare
verschillende doelgroepen voldoende publiek komt. Voor
parkeergelegenheid.
ondernemers in de Voorstraat zijn drie doelgroepen van belang a: de lokale inwoner uit het dorp, de bezoeker uit
3. De toerist.
de streek en de toerist. Deze doelgroepen vragen ieder
Als derde doelgroep en bonus voor de Voorstraat kan
om eigen specifieke randvoorwaarden waar de toekom
het toeristisch potentieel beter worden benut. Het
stige Voorstraat in dient te voorzien.
binden van de toerist vraagt om naamsbekendheid van Kollum, aantrekkelijke fiets- loop- en vaarroutes en
Drie hoofdambities Op basis van de kwaliteiten, kwetsbaarheden en de
1. De inwoner uit Kollum.
vooral interessante functies of plekken om te bezoe
door direct betrokkenen benoemde wensen worden de
De Voorstraat kan deze doelgroep voor zich winnen met
ken. Vindbaarheid (routing) en een prettige straatin
volgende drie hoofdambities voor de Voorstraat
aantrekkelijke lokale ondernemingen die gemakkelijk en
richting met verblijfskwaliteit zijn belangrijke randvoor
geformuleerd:
veilig per fiets en te voet kunnen worden bezocht. Voor
waarden.
hen zou de Voorstraat dé ontmoetingsplek bij uitstek 1.
2.
Een levendige, economisch vitale centrumstraat
moeten zijn. Dit kan door verblijfskwaliteit te bieden en
met een divers palet aan publieksgerichte voorzie
te zorgen dat er zowel betaald (op het terras) als
ningen.
onbetaald (op een bankje) kan worden genoten van de
De Voorstraat als uitnodigende ontmoetingsplek
historische kwaliteiten die de straat te bieden heeft.
voor het dorp. 3.
De Voorstraat weer echt hét visitekaartje van het
2. De bezoeker uit de streek.
dorp laten zijn, waar de rijke (cultuur)historie
De streekfunctie van Kollum vormt mede het bestaans
volledig tot haar recht komt.
recht voor het relatief ruime voorzieningenaanbod dat in het dorp te vinden is. Deze bezoeker verlangt van de Voorstraat bekendheid, vindbaarheid en bezoekgemak. a
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Per ondernemer verschilt de focus qua primaire doelgroep(en).
Het bereiken van verschillende doelgroepen vraagt om het bieden van zowel bezoekgemak als verblijfskwaliteit 21 van 41
4.2 Afbakening van het publiekshart Doel is de Voorstraat weer in de verf te zetten als hét economisch vitale visitekaartje van Kollum waar alle doelgroepen worden gefaciliteerd. Om dit te realiseren wordt gestreefd naar een compact publieksgericht gebied waar verblijfskwaliteit aan bezoekgemak wordt gekoppeld.
Compact publieksgericht circuit Het realiseren van een levendige, vitale Voorstraat met diverse voorzieningen (ambitie 1) begint met een duidelijke afbakening van het publieksgerichte circuit. Doel is in dit gebied zoveel mogelijk publieksgerichte functies te behouden, waardoor er dagrond levendigheid is en voorzieningen gemakkelijk gecombineerd kunnen worden. Gekozen is dit gebied af te bakenen tussen Maartenskerk en kruising Voorstraat/Mr.
22 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Andreaestraat. In dit deel van de Voorstraat wordt geen
Dit sluit aan bij de huidige mogelijkheden in het
medewerking verleend aan bijkomende woningen op
bestemmingsplan.
wél ruimte geboden aan ambachten, cultuur, leisure en
W
de begane grond, maar wordt naast winkels en horeca
EN ON
Wonen en werken
maatschappelijke functies. Dit betekent een verbreding
In het deel van de Voorstraat buiten het publieksge
van de bestemmingsplanmogelijkheden ten opzichte
richte circuit en de aanloopmilieus wordt er in de
van de huidige situatie. Hierdoor wordt de kans zo
Voorstraat geen ruimte meer geboden aan nieuwe
groot mogelijk dat de panden in dit gedeelte van de
publieksgerichte functies. Hier kan de Voorstraat zich
Voorstraat gevuld blijven en ontstaat een toekomstbe
ontwikkelen tot een gebied waar wonen en werken (o.a.
stendig en gevarieerd centrumprogramma. Binnen het
kantoren en lichte bedrijvigheid) elkaar afwisselen.
publiekshart is er een natuurlijk functioneel verloop: in het oosten domineert de niet-dagelijkse winkelfunctie, de brug is geschikt als locatie voor horeca, cultuur of ontspanning en het westelijk deel tot aan de Toewerken naar een compact publieksgericht circuit...
Maartenskerk voor lokale speciaalzaken. Buiten dit publiekshart wordt geen nieuwe ruimte meer geboden aan horeca of detailhandel. Bestaande rechten blijven behouden.
Aanloopmilieus Grenzend aan het publieksgerichte circuit zijn er twee straatdelen waar een gemengd milieu beoogd is: de Kerkstraat en het gedeelte Voorstraat tussen Eske straat en Van Scheltingalaan. Hier is een toekomstige invulling met wonen, dienstverlening, bedrijvigheid, kantoren, zorg en maatschappelijke functies beoogd.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Het publiekshart begint bij de kerk en huize Sytzama!
... met een gemengd aanloopmilieu daarbuiten
23 van 41
4.3 Complementaire verblijfsplekken Voor het versterken van de ontmoetingsfunctie van de Voorstraat voor dorpsgenoten en het verhogen van de belevingswaarde van de aanwezige cultuurhistorie wordt binnen het afgebakende publiekshart ingezet op drie complementaire verblijfsplekken. Deze verblijfsplekken worden aangeduid met een ander ‘tapijt’ in de bestrating, door bijvoorbeeld te kiezen voor aan afwijkende (kleur) klinker ten opzichte van de rest van de straat.
1.
PUBLIEKSHART
1.
P
De kerk
De brug
3. P Het landgoed
Ontmoetingsplek voor het dorp bij de kerk
Het echte publiekshart van de Voorstraat begint aan de
den, groen en bijvoorbeeld speelgelegenheden voor
westzijde bij de Maartenskerk en Huize Sytzama
kinderen. De automobilist merkt hierdoor direct dat hij
(Grand café Wald). Hier ligt de kans deze centrumen
in de rest van de Voorstraat echt te gast is: fietsers en
tree te benadrukken door de ruimte in te richten als
voetgangers krijgen de prioriteit en de ruimte in de
ontmoetingsplek bij de kerk: een nieuw kerkplein!
straat.
Momenteel ontbreekt in het centrum van Kollum
Het nieuwe kerkplein kan het beste worden geaccentu
namelijk een prettig verblijfsplein waar lokale inwoners
eerd met een eigen, afwijkende bestrating die loopt van
elkaar ongedwongen kunnen ontmoeten in de publieke
de gevel van Huize Sytzama tot de kerkmuur.
ruimte. In veel vergelijkbare dorpen kan dit bij de kerk
Bijkomende kans is de begraafplaats meer publiek
als logisch dorpshart, en ook in Kollum is hiervoor in
toegankelijk te maken. Door ook het (straks) vergroen
fysieke zin de ruimte. Door de bezoekersparkeerplaat
de Maartensplein te betrekken ontstaat een aantrekke
sen van Alliade op de hoek met de Putstraat te
lijk geheel en hoeft per saldo de parkeerruimte nabij/op
verplaatsen, ontstaat ruimte voor een ontmoetings
het Maartensplein niet opgeofferd te worden. De
plein van een prettige schaal. De vrijgekomen plein
Maartenskerk is vaker publiektoegankelijk voor
ruimte kan worden ingevuld met publieke zitgelegenhe
activiteiten en zo onderdeel van de ontmoetingsplek.
24 van 41
2.
Een ontmoetingsplek bij de Maartenskerk Referentiebeeld Zwolle
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
2.
3.
De brug als bruisend hart van Kollum
Landgoed als statig rustpunt
De centraal gelegen brug in de Voorstraat is dé plek waar
Landgoed Philippusfenne is in 1847 gesticht. De
alle stromen in het centrum samenkomen: inwoners uit de
achterliggende tuin met stinzenplanten is ontworpen
streek of het dorp maken er hun rondje langs de diverse
door tuinarchitect Roodbaard. Het pand vormt in
voorzieningen en toeristen komen er aan per fiets, boot of
combinatie met de grote oude kastanjebomen een
te voet. Nadat de brug recent opgehoogd is en voorzien van
statig rustpunt aan de oostzijde van de Voorstraat. Dit
een verbeterde bestrating, kan deze plek nog aantrekkelij
kan worden geaccentueerd door het groen hier verder
ker worden met de juiste functies en activiteiten. Het ‘tapijt’
door te trekken de straat op en de plek te voorzien van
van de brug wordt aan beide zijden een stuk doorgetrokken.
kwalitatief goede zitgelegenheden. Ook kan hier,
Het belangrijkste is een passende invulling van het Oude
vergelijkbaar met de nieuwe verblijfsplek bij de kerk,
Rechthuis. Verhuizing van het Kollumer Museum naar dit
worden gewerkt met een andere bestrating om deze
pand, maar ook een hotel met horeca in de plint zijn kansrijke mogelijkheden. Ook voor een leisure-functie waar
bijzondere plek verder te benadrukken. Terras aan het water. Referentiebeeld Vianen
bijvoorbeeld bootjes worden verhuurd is dit in potentie een
Bijzondere kans is hier dat het Landgoed op termijn de
prachtige locatie.
groene verbinding zou kunnen vormen tussen het Terras op het water. Referentiebeeld Nijmegen
doelgerichte aankoopcluster aan de Mr. Andreaestraat
Uitbreiding van de terrasruimte aan de Westerdiepswal,
en de Voorstraat. Ook kan deze tuin benut worden om
zoals tijdens de coronapandemie, past bij deze bruisende
de ‘groene gordel van Kollum’ richting passantenhaven
plek. Om de benodigde ruimte voor het terras vrij te spelen
en campusterrein rond te maken. Het landgoed is
kan er straks geen autoverkeer meer Westerdiepswal
echter in particulier eigendom, dus de haalbaarheid
inrijden vanuit de Voorstraat of andersom. Westerdiepswal
hiervan is nog onzeker.
wordt enkel nog toegankelijk voor bestemmingsverkeer. Aanvullend kan gedacht worden aan terrasruimte aan het water achter het Oude Rechthuis, of tijdens het hoogsei zoen juist óp het water op een vlonder of bootje. Zo komt deze prachtige plek nog meer tot leven!
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
25 van 41
1.
Nieuw kerkplein als de ontmoetingsplek
De brug als bruisend hart
Het landgoed als
voor dorpsgenoten
van Kollum
statig rustpunt
2.
3.
Bezoekgemak op orde
26 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
4.4 Bezoekgemak op orde Tussen en rondom de drie complementaire verblijfslocaties wordt ingezet op het waarborgen van bezoekgemak. Daartoe wordt er in de Voorstraat een blauwe zone geïntroduceerd en worden de nabijgelegen parkeerterreinen beter vindbaar gemaakt. Voor met name de streekbezoeker houdt dit in dat er voldoende vindbare en beschikbare parkeergelegenheid moet zijn.
Beter benutten parkeerterreinen
Introduceren blauwe zone
Ook wordt op de verschillende parkeerterreinen uit de
De langsparkeerplaatsen tussen kerk en kruising
theoretisch beschikbare parkeerruimte niet altijd het
Voorstraat/Mr. Andreaestraat, en aan de kop Eyso de
potentiële aantal parkeerplekken gehaald. Een efficiën
Wendtstraat, zullen daarom blauwe zone worden
tere parkeerinrichting van de terreinen is daarmee
(maximaal 120 minuten parkeren). Hierdoor wordt
‘quick-win’.
Rondom de Voorstraat wordt ingezet op een verbete ring van de routing naar de parkeerterreinen rondom de Voorstraat. De terreinen van het Maartensplein, Willem Lodewijkstraat, Putstraat, Waling Dykstrastrjitte en achter de Scapino hebben gezamenlijk een ruime parkeercapaciteit, maar worden momenteel nog onvoldoende gevonden. Op deze terreinen kan ook in de toekomst voor onbeperkte duur geparkeerd worden.
Introduceren blauwe zone in de Voorstraat
voorkomen dat bewoners hun auto parkeren binnen het publieksgerichte deel van de Voorstraat. De parkeer
Aansprekende verwijsborden
plekken blijven zo beschikbaar voor bezoekers. De
Met name vanuit de doelgericht bezochte winkels aan
toekomstige blauwezone-parkeerplekken komen alleen
de Mr. Andreaestraat wordt de Voorstraat nog onvol
daar waar het straatprofiel breed genoeg is (zie
doende gevonden. Met een aansprekend verwijzings
dwarsdoorsnedes volgende pagina’s). Wanneer de
bord worden bezoekers uit de streek of toeristen beter
straat te smal is krijgen voetganger en fietser prioriteit
verleid tot een bezoek aan de Voorstraat. Een dergelijk
in de beschikbare ruimte.
verwijzingsbord kan ook geplaatst worden langs de waterkant voor boottoeristen, langs de overige toegangswegen of bij parkeerterreinen langs de rand van het centrum.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Plaatsen aansprekende verwijsborden naar de Voorstraat
27 van 41
Straatprofielen In de toekomstige Voorstraat blijft de auto welkom, maar krijgen voetgangers en fietsers prioriteit. Er komen dan ook alleen autoparkeerplekken als er voldoende ruimte overblijft voor wandelend publiek. Alle toekomstige langsparkeerplekken worden gesitu eerd aan de zuidzijde van de Voorstraat, wat veiliger is gelet op de geldende rijrichting (parkeren aan de rechterhand). De zonnige noordzijde van de straat blijft zo gevrijwaard van geparkeerde auto’s en de auto’s staan minder in het zicht vanwege de ligging van de parkeerplekken optisch gezien in ‘de binnenbocht’.
Minimale straatbreedte 9 meter voor parkeerplek Om prettig te kunnen wandelen door de Voorstraat is aan weerszijden van de straat een minimaal trottoir van 2,0 meter nodig (samen 4 meter). Over het midden van de weg loopt een gedeelde rijbaan voor automobi listen en fietsers van 3,0 meter breed. De auto is hier te gast, de fietser mag niet ingehaald worden. Een langsparkeerplaats neemt een minimale breedte van 2,0 meter in beslag. De straat moet daarmee minstens 9,0 meter breed zijn om een parkeerplaats te kunnen aanleggen: (2,0 (trottoir) + 2,0 (parkeerplek) + 3,0 (rijbaan) + 2,0 (trottoir)). De Voorstraat haalt op de 28 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
meeste plekken deze minimale breedte. In de delen waar de Voorstraat smaller is, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van een voortuin of terras, komt geen parkeerplek. Zo blijft er overal in de straat voldoende ruimte over voor een comfortabel voetpad aan weers zijden. Aan de oostzijde van de Voorstraat is de straat breed genoeg om een parkeerplaats te kunnen aanleggen. Hier is de straat circa 11 meter breed, en kan qua profiel dus de huidige situatie behouden blijven (zie vorige pagina). Op andere plekken, zoals ter hoogte van de Bruna, is de straat door de aanwezigheid van voortuinen te smal om nog een parkeerplek te realiseren (krap 8 meter breed). Het trottoir aan de linkerzijde (gezien vanuit het westen) is hier momenteel nog geen meter breed.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
29 van 41
In de beoogde situatie ontstaat er een breed trottoir van 2 à 3 meter aan weerszijden. Dit biedt aanvullende ruimte voor het aanbrengen van groen en stallingsmo gelijkheden voor de fiets. Ondanks dat hier enkele parkeervakken verdwijnen, kan het totale aantal parkeervakken in de straat als geheel gelijk blijven.
30 van 41
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Beoogde verkeersstructuur Voorstraat en omgeving
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
31 van 41
4.5 Sfeer en uitstraling De profilering van de Voorstraat als hét visitekaartje van Kollum komt nog beter tot haar recht wanneer consequent de juiste, historiserende sfeer en uitstraling wordt neergezet. Deze paragraaf benoemt concrete acties en toont inspirerende voorbeelden wat betreft verlichting, gevelbeeld en vergroening.
in het beeldkwaliteitsplan, maar er kan ook apart een gezamenlijk uitstallingenbeleid worden opgesteld; •
Uniformiteit aan te brengen in het materiaalge bruik van straatmeubilair dat aansluit bij de keuze daarvoor in reclame-uitingen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de straatlantaarns en de bankjes;
•
De winterse verlichting die de Voorstraat van extra sfeer voorziet ieder jaar terug te brengen. Door
De sfeer en uitstraling van de Voorstraat kan op het
ook de monumentale panden en de kade meer aan
gewenste niveau worden gebracht door:
te lichten, kan de historische kwaliteit in de
•
avonduren letterlijk worden uitgelicht;
Een nieuw beeldkwaliteitsplan op te stellen voor het beschermde dorpsgezicht, zodat bestaande en
Aan lantaarnpalen en opgehangen kabels zoge
eventuele nieuwe bebouwing in de Voorstraat op
naamd ‘hoog groen’ aan te brengen. Hierbij valt te
een goede manier in het gewenste straatbeeld
denken aan ‘hanging baskets’ en groenslingers. Dit
wordt ingepast. In een beeldkwaliteitsplan worden
type vergroening maakt de straat aangenamer,
bijvoorbeeld criteria vastgelegd wat betreft
zonder ruimte in te nemen op straatniveau;
nokhoogte, dakvorm, materiaalgebruik, kleurge
•
•
•
Afwijkend ‘tapijt’ bij verblijfsruimte centrale brug uitrollen
Blinde muren, zoals te vinden achter de kerk, te
bruik, samenvoegen van panden etc. Naast
versieren met bijvoorbeeld kunst, muurschilderin
richtlijnen biedt een beeldkwaliteitsplan ook een
gen of gevelgroen. Zo worden ook de alternatieve
inspiratiekader voor nieuwe ontwikkelingen;
looproutes tussen parkeerplek en Voorstraat
In reclame-uitingen en uitstallingen van onderne
prettig om te lopen.
mers meer samenhang aan te brengen. Een historiserende uitstraling, met gebruik van natuurlijke materialen en metaal van rustige kleuren past hierbij. Dit kan worden meegenomen 32 van 41
Historiserende reclame-uitingen
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Vergroening
Verlichting
Dokkum | Aanlichten van de panden en de kade
Bennekom | ‘flowers in the basket’
Deventer | Aanlichten van de straat
Gent | Groenslingers
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
33 van 41
Gevelbeeld
Driebergen | gemoedelijk en kleinschalig
Franeker | monumentaal gevelbeeld
Elburg | Karakteristieke uitstraling met historiserende reclame-uitingen en uniform gevelbeeld
34 van 41
Arnhem | sfeervolle plint IJsselstein | Historische uithangborden
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
4.6 Acties Ondernemers, eigenaren en gemeente kunnen op korte en middellange termijn een aantal concrete stappen zetten om het streefbeeld voor de Voorstraat werkelijkheid te laten worden. Deze paragraaf vat de acties samen die hiervoor zijn benoemd in het stuk, en geeft daarnaast enkele aanvullingen. De paragraaf sluit af met een projectentabel.
Herbestrating Voorstraat en ontwerpen verblijfsplekken In het streefbeeld voor de Voorstraat wordt gekozen voor een drietal complementaire verblijfsplekken met daartussen ruimte voor voldoende bezoekgemak (parkeren auto en fiets). Hiervoor is het opstellen van een herinrichtingsplan de concrete uitwerking. Uitgangspunt is tussen de verblijfsruimten een eenduidiger profiel en bestrating aan te brengen die
Doorvertaling toekomstvisie in bestemmingsplan
aansluit bij het historische karakter van de straat. De
De planologische mogelijkheden zoals beschreven bij de
drie verblijfsplekken zelf worden geaccentueerd met
gebiedsprofielen voor de Voorstraat en Kerkstraat in
een afwijkende bestrating. Hier komt ruimte voor
§4.2 dienen te worden doorvertaald in het nieuwe
vergroening met zowel hoog als vast laag groen
bestemmingsplan/omgevingsplan. Concreet betekent
(planten en bomen) en voldoende kwalitatieve zitgele
dit een beperkte verruiming van de planologische
genheden. Met name voor het nieuwe kerkplein tussen
mogelijkheden in het compacte publiekshart. Horeca,
Huize Sytzama en Maartenskerk ligt er een interes
cultuur, leisure en maatschappelijk worden toegevoegd
sante ontwerpopgave met veel potentiële meerwaarde
als functies die in de plint binnen het gehele publieks
voor het dorp.
hart worden toegestaan. De mogelijkheden in de
Voor het realiseren van de het nieuwe kerkplein bij de
zogeheten aanloopmilieus vergen geen aanpassing van
Maartenskerk worden hier de bezoekersparkeerplaat
het bestemmingsplan.
sen van Alliade in overleg verplaatst naar de Putstraat.
•
Wie: gemeente
•
•
Wanneer: 2024/2025, na vaststelling visie door gemeenteraad.
Westerdiepswal alleen voor bestemmingsverkeer
Wie: gemeente, in samenspraak met ondernemers en bewoners.
•
Wanneer: heeft prioriteit, dus op korte termijn mee beginnen en budget reserveren. Van start met herinrichtingsplan Voorstraat
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
35 van 41
Opstellen beeldkwaliteitsplan
daadwerkelijk beschikbaar blijven voor bezoekers en niet
De ‘gezichtsbescherming’ van het karakteristieke
worden ingenomen door bewoners of werknemers. De
dorpscentrum van Kollum als vlekke geschied middels
blauwe zone moet duidelijk aangegeven zijn in zowel de
de status van beschermd dorpsgezicht. In aanvulling
straat zelf (blauwe steentjes) als op de bebording. Na
hierop kan een beeldkwaliteitsplan worden opgesteld,
invoering vraagt de blauwe zone ook om voldoende handha
met stedenbouwkundige en architectonische afspra
ving.
ken voor verbouw of nieuwbouw. Ook kunnen hierin
•
Wie: gemeente.
regels worden opgenomen over de uitstraling en
•
Wanneer: 2023/2024 uitwerking en besluit
positionering van uitstallingen op straat of reclameuitingen aan de gevels. Daarnaast kan het materiaalge
Westerdiepswal enkel voor bestemmingsverkeer
bruik voor straatmeubilair in dit document een plek
Om ruimte te bieden voor meer verblijven en terras wordt de
krijgen. Zo komt er één sturend inspiratiedocument
Westerdiepswal alleen nog toegankelijk voor bestemmings
waarin de beoogde beeldkwaliteit wat betreft sfeer en
verkeer. Het éénrichtingsverkeer in de straat wordt opgehe
uitstraling van de Voorstraat is vastgelegd. Het
ven. Bewoners en bezoekers kunnen de straat nog in vanuit
document kan in nauwe samenhang met het herinrich
het noorden, maar kunnen niet meer helemaal doorrijden tot
tingsplan voor de Voorstraat worden opgesteld.
aan de Voorstraat. Aan het einde van de straat is er de
•
Wie: gemeente, in samenspraak met bewoners en
mogelijkheid te keren. Deze situatie is tijdens de coronapan
ondernemers.
demie al eens succesvol uitgeprobeerd.
Wanneer: belangrijk kader, dus zo snel mogelijk
•
Wie: gemeente
•
Wanneer: 2023/2024 uitwerking en besluit
•
Winterse verlichting geeft Voorstraat sfeer
Introduceren blauwe zone In de Voorstraat blijft langsparkeren mogelijk in ‘de
Bewegwijzering parkeren
binnenbocht’ wanneer de straatbreedte dit toelaat (zie
Voor een gastvrij en bereikbaar centrum van Kollum is het
§ 4.4). Voor deze meest gewilde parkeerplekken in de
essentieel dat de parkeerterreinen rondom de straat beter
Voorstraat zelf wordt een parkeerschijfzone ingevoerd
gevonden worden en dat de potentiële parkeercapaciteit van
(bijvoorbeeld maximaal 120 minuten), zodat ze ook
deze terreinen ook benut wordt.
36 van 41
Op naar eenduidige en historiserende reclame-uitingen
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Hiervoor dient kritisch gekeken te worden waar de
Afspraken maken over bevoorrading
bewegwijzering naar deze parkeerlocaties beter kan.
Gezamenlijke afspraken over bevoorrading kunnen de
•
Wie: Gemeente (parkeerverwijsborden),
hinder die dit veroorzaakt voor centrumbezoekers
•
Wanneer: 2023/2024 uitwerking en besluit
verminderen. Ondernemers kunnen bijvoorbeeld samen afspreken bevoorrading aan de voorzijde te
Verwijsborden
minimaliseren in de middag en dat dit waar mogelijk
Bij de parkeerlocatie aan de Mr. Andreaestraat en
via de achterzijde van panden gedaan wordt.
andere aankomstlocaties (o.a. per bootje vanaf
•
Wie: Ondernemers, faciliterende rol gemeente.
Lauwersmeer)komen grote verwijsborden richting de
•
Wanneer: 2023 uitwerken, vanaf 2024 elkaar
Voorstraat, bij voorkeur met een sfeerplaat van de
aanspreken op gemaakte afspraken.
aantrekkelijkheid van het historische centrum. Zo vinden toeristen en streekbezoekers beter hun weg
Onderhoudsniveau panden op orde brengen
naar de Voorstraat.
De historische panden in de Voorstraat, als onderdeel
•
Wie: HIM
van het beschermd dorpsgezicht, bieden samen
•
Wanneer: 2023, is al in gang gezet
onderscheidende ruimtelijke kwaliteit. Een hoog
Invoeren blauwe zone
onderhoudsniveau van de panden is hiervoor essenti
Veilige verbinding Mr. Andreastraat van/naar
eel. Het onderhoudsniveau van het ene pand straalt
Voorstraat
immers ook af op de omliggende panden.
In de route tussen Mr. Andreaestraat en Voorstraat
Ondernemers kunnen elkaar hier dus onderling ook op
wordt gekeken welke concrete acties kunnen worden
aanspreken. Ter stimulering wordt een gevelsubsidie
ondernomen om de veiligheid van deze loop- en
vanuit de gemeente ingericht.
fietsroute te verbeteren. Bijvoorbeeld met een andere
•
Wie: Pandeigenaren, ondernemers, gemeente
straatinrichting of het aanbrengen van een spiegel in
kadert en stimuleert.
de gevaarlijke bocht.
Wanneer: Continu, start subsidie gekoppeld aan
•
Wie: Gemeente.
beeldkwaliteitsplan.
•
Wanneer: 2023/2024 uitwerking en besluit
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Verbeteren bewegwijzering parkeren
37 van 41
Oprichten ‘leegstandsmeldpunt’
beeld ‘flowers in the basket’, groenslingers boven de
Voor het voorkomen en invullen van leegstand kan een
straat of gevelgroen. Gemeente kan hierin een facilite
meldpunt worden ingericht bij de ondernemersvereni
rende rol spelen in bijvoorbeeld de informatievoorzie
ging. Hier kunnen ondernemers aangeven dat zij op korte
ning.
termijn van plan zijn om te stoppen. Hierdoor kan worden
•
Wie: Ondernemers, faciliterende rol gemeente
geanticipeerd op aankomende leegstand. Ook kunnen
•
Wanneer: Continu
nieuwe geïnteresseerde ondernemers zich melden bij dit meldpunt, waardoor zij aan het juiste pand gekoppeld kunnen worden. In feite betreft dit een formalisering van de wijze waarop in Kollum nu al wordt samengewerkt om de Voorstraat gevuld te houden. Het meldpunt kan worden ingericht op bijvoorbeeld de website van de ondernemersvereniging, waar de juiste contactgegevens vermeld staan. Ontwerpen van de drie complementaire verblijfsplekken Wie: Ondernemersvereniging HIM Wanneer: Korte termijn.
Verfraaien straatbeeld De verfraaiing van het straatbeeld omhelst meer dan het gemeentelijke herinrichtingsplan voor de Voorstraat. Het is ook aan ondernemers zelf om de straat sfeervol te maken. Op dit vlak gebeurt er al het nodige vanuit de HIM, terug te zien in bijvoorbeeld de vlaggetjes in het centrum en de avondverlichting in de winter. Winst valt met name te boeken in vergroening van het centrum, met bijvoor 38 van 41
Groener en kleurrijker straatbeeld gewenst!
Afspraken maken over bevoorrading
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Invulling Oude Rechthuis
•
De invulling van het Oude Rechthuis aan de brug in de Voorstraat is van groot belang voor de aantrekkelijkheid
•
Wie: HIM en Plaatselijk belang, gemeente en RMT als
Uitvoering van de verschillende projecten en de samen
partners;
werking uit de Toekomstvisie Voorstraat krijgt een plek
Wanneer: stapsgewijs vanaf 2024
binnen het Programma Kollum, als onderdeel van de
en levendigheid van het gehele centrum. Het Kolummer
Omgevingsvisie die op dit moment wordt opgesteld.
museum, een hotelfunctie met horeca in de plint of een
Samenwerking en halfjaarlijkse monitoring
leisurefunctie met verhuur van bootjes of fietsen aan
‘Last but not least’: samen aan de slag! Voorwaarden voor
De bestaande projectgroep, zoals opgericht bij aanvang
toeristen zou hier bijzonder goed passen. Het is aan de
succesvolle uitvoering van de projecten en acties zijn het
van dit visietraject (zie pagina 3), komt tenminste
eigenaar deze geschikte invulling te vinden, andere
nemen van de eigen verantwoordelijkheid (wat ga je als
halfjaarlijks bijeen om de voortgang van de uitvoerings
ondernemers kunnen hierbij ondersteunen en adviseren.
ondernemer of eigenaar zelf doen?) en het samen werken
projecten te bespreken. Projectmatige en andere
•
Wie: eigenaar van het pand, ondersteuning vanuit
aan de projecten (waarvoor heb je de ander en/of de
ontwikkelingen komen aan bod. Ook blijft de project
HIM
gemeente nodig?). Deze toekomstvisie voor de Voorstraat
groep geïnformeerd over de ontwikkelingen grenzend
Wanneer: liefst op korte termijn
is op zeer constructieve wijze en in actieve samenspraak
aan de Voorstraat, waaronder de verdere campusontwik
met zowel ondernemers (HIM), inwoners (Plaatselijke
keling en vergroening van het Maartensplein. Zo wordt
Vermarkten van Kollum als leukste plek in de regio
Belang als gemeente Noard-East Fryslân opgesteld. Om
geborgd dat de energie en het enthousiasme die
Kollum heeft toeristisch potentieel en heeft al meer te
het niet alleen een gedragen visie te laten blijven, maar
ontstaan zijn, worden omgezet in investeringen en
bieden dan menig recreant of zelfs streekbewoner weet.
ook echt de straat in de spotlights te zetten, is het van
resultaat!
Naast de verwijsborden en het nog aantrekkelijker maken
belang dat:
van de Voorstraat is ook een aanvullende marketingcam
1.
•
de visie wordt vastgesteld door de gemeenteraad,
pagne nodig om de bekendheid te vergroten. Hiervoor
gevolgd door het vrijmaken van budgetten voor o.a. de
wordt de samenwerking met Stichting RegioMarketing
herinrichting en gevelsubsidie (i.c.m. provinciale
Toerisme (RMT NOF) gezocht. Ook richting Kollumers en
subsidiemogelijkheden);
de streek kan de Voorstraat (en overig Kollum) zich
2.
vervolg gegeven wordt aan de samenwerking tussen
sterker profileren. Evenementen die de lokale en regio
gemeente, ondernemers- en inwoners-
nale verbinding versterken en raken aan de eigenheid
vertegenwoordiging en periodiek de voortgang en
(bijv. herintroductie van de Kollumer Kaasdagen) dragen
afstemming over de uitvoering blijft plaatsvinden.
daar aan bij. Maak wereldkundig hoe fraai de Voorstraat in Kollum is
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
39 van 41
Overzichtstabel acties toekomstvisie Voorstraat Planning*
Actie
Verantwoordelijke partij(en)
Toelichting
Vaststelling Toekomstvisie Voorstraat door gemeente
Gemeente
Vaststellen visie in college B&W en gemeenteraad Noard-East-Fryslân en beschikbaar stellen budgetten
Continu
Voortzetten projectgroep Visie Voorstraat in bredere kader ‘Programma Kollum’
Projectgroep: Gemeente, HIM en Plaatselijk Belang Kollum
Tenminste halfjaarlijks bespreken voortgang uitvoerings projecten visie Voorstraat, betrokkenheid uitwerking plannen herinrichting
2024/2025
Opstellen beeldkwaliteitsplan
Gemeente, in samenspraak met HIM en Plaatselijk Belang Kollum
Opstellen van een beeldkwaliteitsplan met richtlijnen voor bestaande en nieuwe bebouwing, uitstallingen en reclame-uitingen.
2024/2025
Herbestratingingsplan Voorstraat en ontwerp verblijfsplekken Gemeente, in samenspraak met HIM en Plaatselijk Belang Kollum
Opstellen van een uniform inrichtingsplan voor de Voorstraat met een nadere uitwerking voor de drie complementaire verblijfsplekken in de straat
2025/2026
Uitvoering herinrichting Voorstraat en verblijfsplekken
Gemeente
In de praktijk brengen van het in de voorgaande jaren opgestelde herinrichtingsplan
Introduceren blauwe parkeerzone
Gemeente
Invoeren blauwe zone parkeren in de Voorstraat tussen kerk en Mr. Andreastraat en kop Putstraat
Westerdiepswal enkel bestemmingsverkeer
Gemeente
Aanpassing verkeerssituatie Westerdiepswal. Enkel nog toegankelijk voor bestemmingsverkeer, geen toegang meer tot Voorstraat. Zo ontstaat meer ruimte voor terras.
Veilige route Mr. Andreaestraat/Voorstraat
Gemeente
Het verbeteren van de veiligheid van de loop- en fietsroute tussen de Mr. Andreaestraat en de Voorstraat
*De planning is gebaseerd op een doorlooptijd van vijf jaar (t/m 2028) voor deze toekomstvisie. Naast reguliere overleggen door de betrokken partijen zullen alle acties in 2028 geëvalueerd en waar nodig geactualiseerd worden.
40 van 41
Quick-win (actie binnen een jaar te realiseren)
Doorlopende actie
Nog niet gestart
Status
Lopend
Uitgevoerd
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Planning*
Actie
Verantwoordelijke partij(en)
Toelichting
Bewegwijzering parkeren verbeteren en verbodsborden vrachtverkeer plaatsen
Gemeente, input vanuit ondernemers (HIM)
Verbetering bewegwijzering naar parkeerterreinen en plaatsen verbodsborden voor vrachtverkeer.
Afspraken over bevoorrading
Ondernemers (HIM), faciliterende rol gemeente Vastleggen onderlinge afspraken tussen ondernemers over bevoorrading wat betreft tijdstip en routing
Oprichten leegstandsmeldpunt
Ondernemers (HIM)
Meldpunt voor (toekomstige) leegstand en geïnteres seerde nieuwe ondernemers, zodat panden in de Voorstraat goed gevulg blijven.
Onderhoudsniveau panden op orde brengen
Eigenaren, ondernemers Subsidie gemeente 2024
Onderhoud plegen aan de panden zodat het monumen tale karakter goed uit de verf komt en negatieve uitstraling op de omgeving wordt weggenomen.
Verfraaien straatbeeld
HIM en Plaatselijk Belang Kollum
Verfraaiing van het straatbeeld doormiddel van bijvoor beeld hoog groen, ‘flowers in the basket’, gevelgroen, verlichting, muurschilderingen en/of kunst.
2023/2024
Invulling Oude Rechthuis
Pandeigenaar, ondersteuning HIM
Het vinden van een geschikte invulling van het beeldbe palende Oude Rechthuis aan de centraal gelegen brug.
Continu
Opzetten marketing en organiseren evenementen
HIM en Plaatselijk Belang Kollum, gemeente en RMT als partners
Bekendheid van Kollum en de Voorstraat vergroten in de regio en ook bij de verblijfstoerist in de omgevingdoor leuke activiteiten te organiseren en reclame te maken.
Verwijsborden Voorstraat
HIM, faciliterende rol gemeente
Het plaatsen van (toeristische) verwijsborden naar de Voorstraat op strategische entreelocaties van het centrum.
Vanaf 2024
Vermarkten Kollum en de Voorstraat
HIM en Plaatselijk belang, gemeente en RMT als partners
Aanvullende marketingcampagne om de bekendheid van de Kollum en Voorstraat te vergroten.
2024/2025
Aanpassen bestemmingsplan
Gemeente
Verruimen planologische mogelijkheden in de Voorstraat volgens de beschreven gebiedsprofielen.
Continu
*De planning is gebaseerd op een doorlooptijd van vijf jaar (t/m 2028) voor deze toekomstvisie. Naast reguliere overleggen door de betrokken partijen zullen alle acties in 2028 geëvalueerd en waar nodig geactualiseerd worden.
2357.0622 Kollum Toekomstvisie Voorstraat - 20 juli 2023
Quick-win (actie binnen een jaar te realiseren)
Doorlopende actie
Nog niet gestart
Status
Lopend
Uitgevoerd 41 van 41
Droogh Trommelen en Partners (DTNP) - Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109, 6512 BS Nijmegen | T 024 - 379 20 83 | E info@dtnp.nl | W www.dtnp.nl