260821 Bijlage 2 - Woonbehoefteonderzoek ANNO
Tekst van het document
WOONBEHOEFTE- ONDERZOEK REGIO NOORDOOST- FRYSLÂN 2025 TOT 2035 MET EEN DOORKIJK NAAR 2040 in opdracht van regio Noordoost-Fryslân GRONINGEN | ROTTERDAM | EINDHOVEN WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 2 AUTEURS FOTOVERANTWOORDING Cover: Pagina 3: Wonen NWF Pagina 4: Wonen NWF Pagina 8: De WestereenWonen Pagina 14: Pagina 37: Wonen NWF Pagina 48: De Streekkrant Pagina 73: Wonen NWF Pagina 84: Wonen NWF Pagina 107: Wonen NWF
INHOUDSOPGAVE WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 3 SAMENVATTING 4 1 INLEIDING 8 2 DE REGIO IN PERSPECTIEF 14 3 DEMOGRAFIE EN DOELGROEPEN 37 4 BESTAANDE VOORRAAD 48 5 VRAAGDRUK OP DE HUUR- EN KOOPMARKT 72 6 BEHOEFTE, WENSPROGRAMMA EN MATCH MET PLANNEN 82 7 WONEN EN ZORG 106 S SAMENVATTING SAMENVATTING Bouw de juiste producten om de markt te bedienen | Groot verschil met een paar jaar geleden | Grote verschillen tussen gemeenten In Noordoost-Fryslân ligt een grote opgave om op korte en | De verwachting is dat Noordoost-Fryslân tot 2035 met | Alle regiogemeenten hebben een groeipotentieel. Dat middellange termijn passende en betaalbare huisvesting te | 3.780 huishoudens groeit. Dat is het resultaat van eigen | vertaalt zich in een woningbehoefte die ruim in de plus is. realiseren. De vraag naar huizen nam de laatste tijd al flink | groei door huishoudensvorming, instroom uit andere | We zien wel verschillen tussen gemeenten in de manier toe. Dat is een trendbreuk met het vorige onderzoek uit | gemeenten (o.a. door krapte op de huizenmarkt in | waarop de groei zich vertaalt. Noardeast-Fryslân | heeft de 2020, waar we nog uitgingen van beperkte groei op | Leeuwarden, Drachten en verder), (arbeids)migratie en het | grootste woningvraag (+1.490). Dat komt vooral door regioniveau.
De verwachting is dat er tot 2035 nog 3.780 | actuele woningtekort. De groei in Noordoost-Fryslân is in | Dokkum. Die kern trekt over grotere afstand huishoudens woningen extra nodig zijn om in de behoefte te voorzien. | grote mate afhankelijk van instroom van buitenaf. Het gaat | aan, ook van buiten de regio. Tytsjerksteradiel (+945) om huishoudens uit andere omliggende gemeenten (met | profiteert het sterkst van de overdruk uit Leeuwarden. De Dit woonbehoefteonderzoek helpt gemeente en corporatie | vooral in Tytsjerksteradiel overdruk vanuit Leeuwarden), | ligging is gunstig, de bereikbaarheid is goed en er staan om een vertaalslag te maken van aantallen naar een | maar ook om groei door migratie. De andere grote factor | veel betaalbare woningen, waardoor de gemeente voor veel programma per kern dat past bij de behoefte van | achter huishoudensgroei is huishoudensverdunning: een | woningzoekenden uit Leeuwarden een reële volgende optie woningzoekenden. Concreter: we kijken naar hoe de totale | forse groei van het aantal een- | en tweepersoons- | is in de zoektocht naar een woning. Dantumadiel | (+555) vraag tot 2035 zich verdeelt over alle kernen in Noordoost- | huishoudens. De herkomst van deze groei betekent ook iets | heeft een eigen dynamiek. Een deel van de gemeente heeft Fryslân, wat voor producten er nodig zijn (type, prijs, | voor het gewenste woonprogramma.
| een sterke relatie met Dokkum. Twee kernen hebben een doelgroep) en of de plannen die er al liggen passen bij de | treinstation langs de spoorlijn Leeuwarden-Groningen. vraag. We hebben ook oog voor actuele thema’s zoals | Achtkarspelen (+790) heeft meerdere belangrijke verduurzaming, betaalbaarheid en wonen met zorg. | voorzieningenkernen en ligt ook aan het spoor. Per saldo profiteert dus elke gemeente van een plus in de regionale De belangrijkste conclusies volgen hierna. | woningvraag. SAMENVATTING | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 5 SAMENVATTING Sociale huur: bouw voor de vraag die er is | Middenhuur: nichemarkt voor specifieke doelgroep | Mix van koopwoningen gewenst De verwachting is dat er tot 2035 in Noordoost-Fryslân | Er is tot 2035 vraag naar netto 250 tot 300 woningen in | Verreweg de meeste vraag in Noordoost-Fryslân richt zich 900 tot 1.100 woningen extra nodig zijn om in de | het middenhuursegment. Landelijk zijn dat woningen met | op de koopmarkt. Tot 2035 zijn er netto 1.950 tot 2.350 groeiende vraag te voorzien. Per gemeente zijn er (van | een huurprijs van € 900 tot € 1.184 per maand (peildatum | koopwoningen nodig. De urgentie is het grootst in het oudsher al) verschillen.
Met name in Tytsjerksteradiel ligt | 2025), maar we verwachten dat de maximale huurprijzen | betaalbare segment tot € 405.000, met uitloop richting € het aandeel sociale huur altijd al wat lager. Dat ligt nu op | in deze regio op zo’n € 1.000 (tot uiterlijk zo’n € 1.050 in | 485.000. Het voordeel is dat je hiermee ook jonge 19% en om aan de vraag te voldoen moet straks 23% van | Dokkum) liggen. De inkomens liggen hier lager, de | doorstromers bedient die nu vaak nog in startersproducten je programma in de sociale huur landen. Het aandeel | koopvoorraad is beter bereikbaar en de markt is daardoor | wonen en op zoek zijn naar iets ruimers. Zo bevorder je sociale huur stijgt daardoor licht. Omdat inkomens daar | kleiner. We zien grofweg twee doelgroepen die aanspraak | doorstroming en bied je indirect meer starters een hoger liggen en er al meer betaalbare koop staat, voldoe je | maken op dit ‘tussenproduct’. Als eerste zijn dat (jonge) | bestaande (en vaak betaalbare) woning. Bij gezinnen ligt uiteindelijk wel aan de eis van het Rijk dat twee derde | senioren die niet meer willen kopen en een te hoog | het budget hoger. Daar hoort ook een ander product bij. betaalbaar is (zie ook verderop). In andere gemeenten ligt | inkomen hebben voor sociale huur.
Zij zoeken een ruim, | Omdat de regio al veel gezinswoningen telt, hoeft daar het aandeel sociale huur in je netto-programma tot 2035 | modern en comfortabel appartement op een aantrekkelijke | minder de nadruk op te liggen in je programma. Bij wat hoger, maar niet op 30% (Achtkarspelen en | plek nabij voorzieningen. De tweede doelgroep zijn jongere | senioren zien we dat in vrijwel alle prijscategorieën Dantumadiel: 29%, Noardeast-Fryslân: 27%). Dat heeft | een- en tweepersoonshuishoudens. Voor hen is middenhuur | woningen gewenst zijn. Als zij een stap zetten, doen ze dat dezelfde reden: de koopvoorraad is relatief ‘bereikbaar’ en | vaak een tussenstap voor de koop, vaak noodgedwongen | vaak naar een kleinere grondgebonden woning, al dan niet bovendien is er sprake van een koopcultuur, waardoor | en een duidelijke second-best-keuze. Deze groep zoekt | levensloopgeschikt (te maken). Die kan eventueel ook mensen sneller kopen, ook met een lager inkomen. De | eigenlijk een betaalbaar koophuis. Richt je | gebruikt worden voor andere doelgroepen. Denk daarbij doelgroep van corporaties bestaat steeds vaker uit kleine | nieuwbouwprogramma dus vooral daarop. Voor de eerste | ook na over kavelgrootte. Lokaal en wanneer zich dat huishoudens.
Voeg dus vooral compacte woningen (tot 80 | doelgroep geldt: bouw vooral in grotere kernen zoals | aandient, kun je ook nadenken over andere oplossingen, m², voor kleine huishoudens) toe. In grotere kernen mag | Dokkum en eventueel andere grotere voorzieningenkernen. | zoals woningsplitsing. Het is nu lastig te zetten hoeveel dat dat ook gestapeld zijn, in kleinere vooral grondgebonden. | in aantallen oplevert. SAMENVATTING | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 6 SAMENVATTING Doorstroming speelt betaalbaar aanbod vrij | Genoeg plannen in Woondeal voor korte termijn | Grote opgave geclusterd wonen, met of zonder zorg Nieuwbouw werd de afgelopen jaren steeds duurder. | Op korte termijn zijn er in alle gemeenten in aantallen | Door het verder scheiden van wonen en zorg neemt de Voor veel starters is nieuwbouw niet langer financieel | voldoende plannen om in de vraag te voorzien. Op de | vraag naar geclusterde woonvormen toe. Dat zijn haalbaar, zeker niet met de gewenste grootte binnen en | langere termijn is er nog wel wat ruimte voor extra plannen | woonvormen voor ouderen waar ze zelfstandig kunnen buiten. Zij zijn dus aangewezen op de bestaande voorraad. | bovenop de aantallen die nu in de provinciale monitor | wonen, maar waar tegelijk zorg binnen handbereik is, waar Tegelijk zien we dat veel bestaande gezinswoningen | staan.
Het is namelijk reëel om te verwachten dat niet alle | ruimte is voor activiteiten en ontmoeting en waar op hen bewoond worden door kleinere (senioren)huishoudens die | plannen (op tijd) doorgaan. Houden we rekening met de | gelet wordt. Tot 2035 zijn er in de hele regio zo’n 385 er al lang wonen. Die voorraad is in de regio relatief groot. | gebruikelijke 30% planuitval of planvertraging, dan hebben | woningen in geclusterde woonvormen nodig. Bij benadering Het is zaak om beide ontwikkelingen meer aan elkaar te | alle gemeenten minder plannen dan waar vraag naar is. Bij | moet 55% in de huur landen en 45% in de koop. De vorm koppelen. Dat begint bij het bouwen van passende | Tytsjerksteradiel lijkt het verschil het grootst te zijn, maar | verschilt uiteraard: een serviceflat realiseer je sneller in de producten voor ouderen: gelijkvloers, liefst wel | die gemeente heeft vóór 2025 juist al veel woningen uit de | sociale huur, terwijl je in de koop eerder aan hofjes moet grondgebonden, met een kleine tuin of terras, voor een | Woondeal gerealiseerd. Zij hebben een deel van de vraag | denken. De vraag naar geclusterd wonen komt bovenop de redelijke prijs. Hoewel de groep die door wil | stromen | dus al ingevuld. In alle gemeenten kwam de omslag van | vraag naar ‘normale’ nultredenwoningen.
Het liefst bouw je relatief klein is, gaat het in absolute zin alsnog om grote | beperkte naar forsere groei sneller dan waar gemeenten op | geclusterde woonvormen in kernen die al een stevige aantallen, omdat de regio sterk vergrijsd is. Bepaal samen | rekenden. Het is dus ook logisch dat sommige gemeenten | zorgstructuur hebben én die ook behouden. De nieuwe met ouderen hoe zo’n product eruit moet zien en waar het | nog niet de plancapaciteit hebben om daarop in te spelen. | regionale Woonzorgvisie geeft daar houvast in. aan moet voldoen. Voorbeelden uit andere gemeenten zijn | Gemeenten doen hun uiterste best om dat zo snel mogelijk patiowoningen, kleinere vrije kavels (tot zo’n 200 m²) of - | op orde te hebben. Over het algemeen zijn er voldoende in de grotere kernen - | ruime appartementen met een ruim | plannen voor sociale huur. Per soort kern verschilt dat; in balkon. Goed voorbeeld doet volgen! Behoud van het | sommige kernen is ruimte voor meer, in andere kernen zijn sociale netwerk is, zeker bij oudere senioren, wel van | genoeg plannen. belang. SAMENVATTING | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 7 1 INLEIDING 1.1 WAAROM DIT WOONBEHOEFTEONDERZOEK? Bouwen voor doelgroepen De woningmarkt in de regio Noordoost-Fryslân heeft de afgelopen jaren een flinke verandering doorgemaakt.
De krimpgedachte is verleden tijd en er is een krapte ontstaan door toenemende vraag van eigen inwoners en de toestroom vanuit omliggende regio’s. Het vorige woonbehoefteonderzoek uit 2020 had nog te maken met een andere markt. Alle ontwikkelingen vragen om een nieuw woonbehoefteonderzoek. Er is veel vraag naar andere woonproducten, anders dan de vele gezinswoningen die al in de regio staan. In dit woonbehoefteonderzoek zoomen we in op doelgroepen voor wie nieuwe woningen het meest nodig zijn, in wat voor prijsklassen zij zoeken en welke - soms nieuwe - producten hierbij aansluiten. Hiermee kunnen gemeenten en corporaties in de regio hun bouwprogramma preciezer en vraaggerichter vormgeven, afgestemd op doelgroepen die er wonen. We leggen deze behoeften naast de plannen die er al liggen, om te kijken of en waar aanpassingen wenselijk zijn. Werken met verschillende scenario’s In dit onderzoek laten we verschillende demografische scenario’s zien, waaruit we een rode draad halen die gemeenten kunnen gebruiken om hun programma op te richten. Dat is op basis van wat we nu weten en verwachten. Het is belangrijk dat gemeenten steeds kijken hoe de markt zich ontwikkelt, zodat ze op tijd kunnen bijsturen als de druk op de woningmarkt toe- of afneemt.
Er zijn namelijk veel onzekere factoren waar je vooraf niet altijd rekening mee kunt houden, zoals de omvang van de instroom van (arbeids)migranten, economische stabiliteit (ook op macroniveau) en de toestroom van huishoudens uit duurdere delen van het land. Meer inzicht in verhuisgegevens Naast standaard onderdelen van het onderzoek, zoals demografische analyses en gesprekken met marktpartijen, kiezen we voor extra verdieping op verhuisstromen en verdringing. We laten hiermee doorstroming op de woningmarkt zien, en dus welke woningen vrijkomen na een verhuizing, maar ook in welke prijsklassen er sprake is van verdringing en instroom van buitenaf. Leeswijzer In hoofdstuk 2 plaatsen we de regio in een bredere context en benoemen we de belangrijkste trends op het gebied van wonen. Hoofdstuk 3 gaat in op de demografische ontwikkelingen en de woningbehoefte, gevolgd door hoofdstuk 4 over (de kwaliteit van) de bestaande woningvoorraad. Vervolgens zoomen we in hoofdstuk 5 in op de vraag naar sociale huur, middenhuur en koop. In hoofdstuk 6 vertalen we de behoefte naar programmarichtlijnen voor kernen, met de focus op doelgroepen en prijsklassen. In hoofdstuk 7 kijken we naar het thema wonen met zorg. Waar mogelijk zoomen we in op het niveau van kernen of clusters van kernen. We laten o.a. demografische trends, prognoses en cijfers over de bestaande voorraad op dit niveau zien.
Bij dit rapport hoort een uitgebreide bijlage met programma-uitwerkingen per cluster (vooral ter verdieping op hoofdstuk 6). N.B.: ‘Noordoost-Fryslân’ is de hele regio, ‘Noardeast- Fryslân’ is een van de vier regiogemeenten. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 91 INLEIDING 1.2 WERKWIJZE Een combinatie van cijfers en marktkennis Bij dit woonbehoefteonderzoek maakten we gebruik van bestaande gegevens over o.a. woningen, huishoudens, plannen en verhuizingen in de regio Noordoost-Fryslân. We vulden deze gegevens aan met informatie die we verkregen uit de gesprekken met professionals. - Bestaande cijfers zijn afkomstig van o.a. het CBS, de Lokale Monitor Wonen, registraties van de gemeente en corporatie over woningen en monitoringscijfers over vraagdruk vanuit de woningcorporaties en Staat van Fryslân. - Specifiek voor Dantumadiel verspreidden we een enquête met een focus op jongeren, om zo de woonwensen van inwoners inzichtelijk te krijgen. Voor andere gemeenten gebruikten we bestaande onderzoeken. - Om alle cijfers te duiden en de lokale context te snappen, voerden we gesprekken met professionals op de woningmarkt, zoals makelaars, de woningcorporaties, hun huurdersorganisatie en een zorgpartij.
Processtappen in de tijd gezet Op meerdere momenten presenteerden we tussentijdse uitkomsten aan de werkgroep, om er zo achter te komen of zij zich in de uitkomsten herkenden. De werkgroep bestond uit beleidsadviseurs van de vier regiogemeenten en de corporaties die werkzaam zijn in de regio. - November 2024: de eerste uitkomsten op het gebied van de marktpositie van kernen onderling, demografie, verhuizingen, vraagdruk en de bestaande voorraad. We presenteerden ook een eerste inschatting van de woonbehoefte in de vier gemeenten. - Januari 2025: gesprekken met bestuurders van de gemeenten over ambities voor woningbouw. - Februari 2025: tweede presentatie aan de werkgroep, met een aanscherping van onze eerste uitkomsten, aangevuld met de rode draad uit de gesprekken. Dit vertaalden we naar een aangepaste behoefteraming en een bijpassend programma. Dit programma legden we ook naast de bestaande plannen voor woningbouw. - Mei 2025: presentatie aan bestuurders met ruimte om laatste opmerkingen over de uitkomsten door te geven. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 101 INLEIDING 1.3 GEBIEDSINDELING Gebiedsindeling in vier categorieën Op de kaart rechts is de regio Noordoost-Fryslân te zien.
Alle kernen zijn hierop aangegeven met de volgende indeling: - Dokkum is als enige een kern met regiofunctie; - De voorzieningenkernen; - De basisdorpen; - De woondorpen en het omliggende buitengebied. In dit woonbehoefteonderzoek werken we aan de hand van een gebiedsindeling met 48 clusters. Rechts zien we al deze clusters. De clusters zijn gelijk aan die in het vorige onderzoek uit 2020, op twee aanpassingen na: - Het cluster Oentsjerk e.o. en Gytsjerk is samengevoegd tot het cluster Trynwâlden. Opgeteld zijn deze dorpen meegenomen als voorzieningenkern. - Het cluster Garyp-Earnewâld is juist opgesplitst. De uitkomsten uit dit onderzoek kunnen op veel punten dus vergeleken worden met eerdere onderzoeken uit 2020 en 2017. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 111 INLEIDING
1.3 GEBIEDSINDELING Lijst met afkortingen Op de vorige pagina is de gebiedsindeling weergeven. Hieronder per plaats in welk cluster deze valt en welke afkoring hiervoor wordt gebruikt in de kaarten in hoofdstuk 2. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 121 INLEIDING PLAATSNAAM AFKORTING CLUSTER ACHTKARSPELEN Augustinusga AU Augustinusga Boelenslaan BO Boelenslaan Buitenpost BP Buitenpost Drogeham DH Drogeham Gerkesklooster GK Gerkesklooster-Stroobos Harkema H Harkema Kootstertille KT Kootstertille Stroobos SB Gerkesklooster-Stroobos Surhuisterveen SHV Surhuisterveen Surhuizum SH Surhuizum Twijzel TW Twijzel Twijzelerheide TH Twijzelerheide-Sweagerbosk PLAATSNAAM AFKORTING CLUSTER DANTUMADIEL Broeksterwâld BW Broeksterwâld e.o. Damwâld DW Damwâld Driezum DR Driezum e.o. De Falom Broeksterwâld e.o. Feanwâlden FW Feanwâlden Readtsjerk Trynwâlden Rinsumageast RI Rinsumageast Sibrandahûs Rinsumageast Walterswâld Driezum e.o.
De Westereen W De Westereen PLAATSNAAM AFKORTING CLUSTER TYTSJERKSTERADIEL Aldtsjerk AL Trynwâlden Burgum BG Burgum Earnewâld EW Earnewâld Eastermar EM Eastermar Garyp G Garyp Gytsjerk GY Trynwâlden Hurdegaryp HG Hurdegaryp Jistrum JI Jistrum Mûnein MU Trynwâlden Noardburgum NB Noardburgum Oentsjerk OE Trynwâlden Ryptsjerk RY Ryptsjerk Sumar SM Sumar Suwâld SW Suwâld Tytsjerk TY Tytsjerk Wyns Trynwâlden 1.3 GEBIEDSINDELING WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 131 INLEIDING PLAATSNAAM AFKORTING CLUSTER NOARDEAST-FRYSLÂN Aalsum Mitselwier e.o. Aldwâld AW Dorpen ten westen van Kollum Augsbuert-Lytsewâld Dorpen ten oosten van Kollum Blije BL Blije Boarnwert Tussen Holwert en Dokkum Brantgum Tussen Holwert en Dokkum Burdaard BD Burdaard e.o. Burum BU Dorpen ten oosten van Kollum De Trieme TR Dorpen ten westen van Kollum Dokkum Dokkum Dokkum Dokkumer Nieuwe Zijlen Ie en Ingwirrum Eanjum EJ Eanjum e.o. Easternijtsjerk EN Easternijtsjerk Eastrum Mitselwier e.o. Feankleaster Kollumersweach-Feankleaster Ferwert FW Ferwert-Hegebeintum Foudgum Tussen Holwert en Dokkum Ginnum Burdaard e.o.
PLAATSNAAM AFKORTING CLUSTER Hallum HL Hallum Hantum HA Tussen Holwert en Dokkum Hantumerútbuorren Tussen Holwert en Dokkum Hantumhuzen HH Tussen Holwert en Dokkum Hegebeintum Ferwert-Hegebeintum Hiaure Tussen Holwert en Dokkum Holwert HW Holwert Ie IE Ie en Ingwirrum Ingwierum IN Ie en Ingwirrum Jannum Burdaard e.o. Jislum Burdaard e.o. Jouswier Mitselwier e.o. Kollum KL Kollum Kollumerpomp Dorpen ten oosten van Kollum Kollumersweach KS Kollumersweach-Feankleaster Lichtaard Burdaard e.o. Ljussens LJ Eanjum e.o. PLAATSNAAM AFKORTING CLUSTER Marrum MR Marrum Mitselwier MI Mitselwier e.o. Moarre MO Eanjum e.o. Moddergat MG Wierum-Nes-Peazens-Moddergat Munnekezijl MZ Dorpen ten oosten van Kollum Nes NE Wierum-Nes-Peazens-Moddergat Nijewier Mitselwier e.o. Peazens PA Wierum-Nes-Peazens-Moddergat Raard Tussen Holwert en Dokkum Reitsum Burdaard e.o. Sweagerbosk Twijzelerheide-Sweagerbosk Ternaard TN Ternaard Waaxens Tussen Holwert en Dokkum Wânswert Burdaard e.o. Warfstermolen Dorpen ten oosten van Kollum Westergeast WE Dorpen ten westen van Kollum Wetsens Mitselwier e.o. Wierum WI Wierum-Nes-Peazens-Moddergat 2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
2.1 IN HET KORT In dit hoofdstuk We plaatsen Noordoost-Fryslân hierna in een breder perspectief. Dat doen we aan de hand van: - Een schets van actuele trends en ontwikkelingen op het gebied van wonen, die zowel landelijk als regionaal spelen (paragraaf 2.2); - De onderlinge marktpositie van kernen binnen de regio, waarbij we o.a. kijken naar bereikbaarheid en waardeontwikkeling van woningen (paragraaf 2.3); - Verhuisbewegingen van, naar en binnen de gemeente, met ook een uitsplitsing naar leeftijd (paragraaf 2.4). Uitkomsten in het kort - Noordoost-Fryslân is de laatste jaren in trek. De schaarste is toegenomen en er is veel instroom als gevolg van de extreme overdruk uit de stedelijke en duurdere regio’s. De regio groeit ook door instroom uit het buitenland (vluchtelingen en arbeidsmigranten). Dit heeft weerslag op het prijsniveau en het woningtekort. Net als in andere delen van Nederland staat de betaalbaarheid onder druk, met name onder starters. - Binnen Noordoost-Fryslân hebben grotere en goed bereikbare kernen als Dokkum, Damwâld, Hurdegaryp en Buitenpost de beste marktpositie. Het voorzieningenniveau en de bereikbaarheid per auto en openbaar vervoer zijn hierin sturend. In het algemeen geldt dat kernen langs de Waddenkust de meest kwetsbare marktpositie kennen. - De laatste jaren had Noordoost-Fryslân een hoog instroomsaldo.
Woningen in Noordoost-Fryslân zijn nog relatief betaalbaar in vergelijking met andere gemeenten. - De grootste instroom is afkomstig vanuit immigratie. Het gaat hierbij vaak om arbeidsmigranten uit Oost- Europa en vluchtelingen vanuit Oekraïne. Dit aantal is hoger* door het inhalen van de registratie van mensen en daarmee deels dus een ‘administratieve vestiging’. De regio verliest, zoals eerder genoemd, veel mensen aan de gemeente Groningen door de aanwezigheid van hoger onderwijs en universiteit. Vanuit de rest van Nederland is er positieve instroom van mensen. - Er zijn sterke interne verhuisbewegingen. Binnen de gemeente wordt veel doorgestroomd. Dit komt de betaalbaarheid ten goede. Verder is duidelijk dat veel instroom van buitenaf zich focust op de ‘landelijk gelegen droom’: een (relatief) betaalbare grote woning. Instroom van buiten de gemeente wint het hier vaak op budget van interne verhuizingen. * N.B.: Deze aantallen worden niet een-op-een vertaald in een hogere huishoudensprognose. Prognosemodellen van o.a. de provincie Fryslân en Primos corrigeren hierop. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 152 DE REGIO IN PERSPECTIEF 2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT ALGEMEEN In deze paragraaf schetsen we een aantal landelijke trends op de woningmarkt die ook van invloed zijn op de regio Noordoost-Fryslân.
Huishoudensgroei gaat sneller dan bevolkingsgroei. Het CBS verwacht dat het inwonertal nog tot 2070 toeneemt. Het tempo waarin dat gebeurt, vlakt na 2040 iets af. De verwachting is dat het aantal huishoudens relatief nog sneller groeit. Dit wordt mede veroorzaakt door huishoudensverdunning. Mensen worden steeds ouder en vormen dus langer een (kleiner) huishouden en jongere huishoudens zijn ook steeds vaker alleenstaand. Binnen Nederland nemen de verschillen toe: steden en plekken met voorzieningen groeien per saldo, in kleinere dorpen en aan de randen van het land loopt het aantal huishoudens terug, vooral na ca. 2035, als sterfte de belangrijkste factor achter krimp wordt. Meer mensen verlaten de stad, al in gang gezet vóór coronapandemie. Dat huishoudens per saldo de grote steden verlaten, komt volgens onderzoek van de Rabobank niet door corona, maar doordat de huizenprijzen daar explosief stijgen. Mensen oriënteren zich op het gebied eromheen, waar de prijzen lager liggen. Er is sinds het begin van de coronapandemie geen versnelling van de uitstroom te zien en bovendien gaan de meeste verhuizers alsnog in een andere stad wonen. Dat betekent niet dat de vraag in meer landelijke gebieden terugloopt. Er ontstaan namelijk ‘tweedelijnseffecten’ als gevolg van plek of prijs (bijvoorbeeld: van stad naar groot dorp en van groot dorp naar klein dorp).
Dit landelijke effect is in Noordoost - Fryslân weinig merkbaar. Iets meer thuiswerken na corona, maar bijna nooit volledig. Uit recent onderzoek van het CBP en I&O Research en onderzoek van het CBS blijkt dat werkenden na corona gemiddeld één à twee dagen thuis blijven werken (voorheen: een halve). Er zijn wel grote verschillen tussen sectoren: overheden, dienstverlening en de cultuursector zullen vaker thuiswerken dan meer plaatsgebonden beroepen zoals de zorg. Bijna niemand zal volledig thuis blijven werken en daarom zullen de reisafstand tot het werk en de bereikbaarheid van de woonplaats van belang blijven bij het kiezen van een woonplaats. Welke reisafstand men acceptabel vindt, is nu nog lastig te beoordelen. Het CBS geeft aan dat mensen die regelmatig thuiswerken, 15 minuten verder van hun werk wonen dan locatiewerkers. Betaalbaarheid van wonen komt steeds meer in het gedrang. De ‘olievlek’ van stijgende transactieprijzen maakt twee bewegingen (zie ook pagina 17). In de randstad zien we al jaren dat de huizenprijzen stijgen en dat dat effect zich in stappen verder uitbreid naar buiten toe, en van daaruit maakt het spongen naar andere grote steden die op hun beurt overdruk op omliggende (vaak meer landelijke) gemeenten veroorzaken. Vaak zien we dat de sprongen slechts in kleine stappen gemaakt worden.
Bijvoorbeeld: iemand uit Haarlem kan met veel overwaarde van de woning een grotere woning in Alkmaar kopen. De lokale doorstromer komt er daardoor niet meer tussen en zoekt naar een woning verder van de randstad af. Verder op volgende pagina. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 162 DE REGIO IN PERSPECTIEF 2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT ALGEMEEN Die doorstromer kan zijn woning echter vaak met veel overwaarde verkopen, waardoor het makkelijker wordt een woning verder van de Randstad af te vinden. Starters betalen daar de rekening van: zij komen zonder een extra pot geld er erg moeilijk tussen en blijven noodgedwongen thuis wonen of zoeken hun heil in de sociale of (vaak) duurdere huur. De kaarten hiernaast laten de gemiddelde transactieprijs zien van bestaande koopwoningen per gemeente tussen 2021 en 2024. Zo ontstaat er een goed beeld hoe de ‘olievlek’ zich uitspreidt over het land. Gemiddelde verkoopprijs WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 172 DE REGIO IN PERSPECTIEF 2022 2023 2021 2024 De kaarten laten per gemeente de stijging van de verkoopprijzen zien. De hoge verkoopprijzen spreiden zich als ‘olievlek’ over het land uit. Bron: CBS (2021 t/m 2024). Bewerking KAW.
2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT ALGEMEEN Duurzaam wonen. De afgelopen jaren zijn stevige doelen vastgesteld, Europees en landelijk, en dit sijpelt door naar lokaal beleid en plannen in de wijken. Strategieën op hoofdlijnen worden vertaald naar concrete plannen in de komende jaren. Dat gaat over woningen (energie, materiaal) maar zeker ook over de woonomgeving (klimaatadaptatie, mobiliteit, circulair en biobased bouwen). Er zijn proeftuinen en experimenten en er is een grote slag te maken met bekende middelen (‘no-regret - maatregelen’). Corporaties investeren al veel, maar particulieren blijven gemiddeld fors achter in het verduurzamen. Daar ligt voor de komende jaren de grootste opgave. Flexibel wonen als oplossing voor spoedzoekers. Volgens onderzoeksbureau Platform31 heeft minstens 10% van de woningzoekenden snel betaalbare woonruimte nodig. Denk aan recent afgestudeerden, gescheiden mensen, statushouders en ggz-uitstromers. Steeds meer gemeenten experimenteren met nieuwe, flexibele woonoplossingen, zoals tijdelijke woningen of het verbouwen van leegstaand vastgoed tot woonruimte. Spoedzoekers met weinig inkomen en een beperkt netwerk lijken het moeilijkst woonruimte te kunnen vinden en komen vaak bij particuliere verhuurders terecht. Lage middeninkomens vallen vaker tussen wal en schip.
Een steeds groter deel van de woningzoekenden verdient te weinig om in de huidige markt een koopwoning te financieren, maar verdient te veel of staat te kort ingeschreven om in aanmerking te komen voor corporatiehuur. Anderen willen simpelweg niet kopen. Voor deze groep is de middenhuur het enige alternatief om toe te treden of door te stromen op de woningmarkt. Tegelijk zien we dat het aanbod aan middenhuur in veel gemeenten relatief beperkt is. Ook in de gemeenten in Noordoost - Fryslân is middenhuur met 11% een nichemarkt, maar dat betekent niet dat er geen vraag naar is. Goed om te beseffen: de meeste woningzoekenden zoeken eigenlijk een koophuis en zien particuliere huur als enige uitwijkoptie. Veel corporaties richten zich geheel op lage inkomens. Corporaties mogen 7,5% van de vrijkomende woningen vrij toewijzen, dus ook aan mensen met een inkomen boven de inkomensgrens voor sociale huur. Lokaal bestaat de mogelijkheid om deze vrije toewijzingsruimte te verruimen tot 15% als corporaties, huurdersorganisaties en gemeenten daar afspraken over hebben gemaakt. Een aantal van de corporaties in de regio maken al gebruik van deze verruiming, om zo het gat ‘tussen wal en schip’ meer te dichten. Ook de Nationale Woon- en Bouwagenda gaat hierop in. Meer kwetsbare groepen in de sociale huur.
Corporaties huisvesten in toenemende mate alleenstaanden, ouderen met een klein pensioen en eenoudergezinnen. Er wonen steeds minder mensen met inkomen uit werk en juist steeds meer mensen met een uitkering in een corporatiewoning. Er is een groter aandeel met een laag inkomen, lagere opleiding en/of psychiatrische/psychische problemen, wat zorgt voor een toenemende kwetsbaarheid. Vaak concentreren deze groepen zich in buurten met goedkope woningen waar de leefbaarheid al onder druk staat. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 182 DE REGIO IN PERSPECTIEF 2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT ALGEMEEN Betaalbaarheid steeds meer onder druk. Steeds meer | Migratie heeft groeiende invloed op woonvraag. huishoudens komen financieel in de knel, o.a. doordat | In de periode 2019-2024 groeide de Nederlandse bevolking prijzen voor energie steeds hoger worden en omdat lonen | met 661.000 inwoners. Hiervan was 97% het gevolg van minder hard stijgen dan vaste lasten. Zij houden steeds | internationale migratie. Vooral in 2022 kwamen er veel vaker ‘aan het eind van hun inkomen een stukje maand | migranten binnen, met name door een piek in vluchtelingen over’. Dat gold al langer voor huishoudens in slecht | vanuit Oekraïne.
Hoewel een deel van de migranten later geïsoleerde sociale huurwoningen, maar nieuw is dat nu | terugkeert naar het land waar ze vandaan komen, zorgt de ook andere groepen geraakt worden, zelfs mensen met een | instroom voor meer vraag naar woningen, bovenop het middeninkomen. Daar komen inflatie en de ‘reguliere’ | tekort dat al bestaat door de behoefte vanuit Nederlandse stijging van huurprijzen en heffingen bij. De urgentie om te | huishoudens. Dit heeft vooral consequenties voor de verduurzamen neemt daardoor des te sneller toe. In juni | beschikbaarheid van sociale huurwoningen. 2022, net na de piek van de energiecrisis, schatten het Nibud en energiebedrijven dat één op de drie huishoudens financieel in de problemen komt door de hoge energieprijzen. Met name huishoudens met een laag inkomen die ‘vastzitten’ in een slecht geïsoleerde woning en zelf niet van het gas af kunnen, worden hard geraakt. Bij deze groep loont verduurzamen het meest. Het thema betaalbaarheid wordt steeds meer een factor waar gemeenten en corporaties geen grip op hebben. Het wordt meer een inkomensvraagstuk, en dus een Rijkstaak. 2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 19 2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT BELEMMERINGEN Uitspraak rond stikstof zorgt voor extra rem op woningbouw.
De Raad van State besloot in november 2022 dat voor álle projecten berekend moet worden hoeveel stikstof er bij de bouw vrijkomt. Grote bouwprojecten kunnen stilgelegd worden als de stikstofuitstoot te hoog is, in het bijzonder dicht bij Natura 2000-gebieden zoals het Lauwersmeer, de Waddenzee en de Groote Wielen. Vertraging ligt op de loer vanwege de verplichting om een berekening te laten maken. Er is namelijk onvoldoende capaciteit bij bureaus die dat werk doen. Volgens tijdschrift Cobouw kan die vertraging oplopen tot een halfjaar. Een tekort aan personeel en materiaal vertraagt de bouwopgave. Veel bouwbedrijven, maar ook veel gemeenten hebben een tekort aan personeel. Projecten blijven hierdoor vaker liggen of duren langer. De belangrijkste oorzaak van het personeelstekort is vergrijzing. Er gaan de komende jaren veel mensen met pensioen, terwijl de aanwas van onderop de uitstroom niet compenseert. Het tekort aan personeel speelt meer in vergrijsde gemeenten en sectoren (o.a. overheden). Daarnaast is Nederland koploper deeltijd- werken. Recent zorgt een tekort aan bouwmateriaal en grondstoffen ook steeds vaker voor vertraging. Netcongestie vertraagt woningbouw. Het wordt steeds moeilijker om nieuwe woningbouw aan te sluiten op het stroomnet.
Er zijn zowel projecten die niet van de grond komen doordat er geen zicht is op een stroomaansluiting in de toekomst, maar ook projecten die al klaar zijn, maar waar stroomaansluiting nog ontbreekt. Even een dip op de woningmarkt? De ontwikkelingen waar we de afgelopen jaren mee te maken kregen, zorgen vooralsnog voor een beperkte afname in het vertrouwen van consumenten (maar wel met grote verschillen tussen groepen). De koopmarkt lijkt zich met vlagen te ontspannen, maar die trend zet zich vooralsnog niet door. We zien door het woningtekort namelijk nog steeds een grote vraag naar extra woningen. Komt er toch een dip(je), dan is het zaak om daarop te anticiperen, maar niet meteen te stoppen met programmeren of zelfs te deprogrammeren. Dat voorkomt dat je onvoldoende programma hebt op het moment dat de markt (onverwachts) toch weer aantrekt, zoals we na de economische crisis rond 2010 zagen (en waar het huidige woningtekort nog steeds een erfenis van is). WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 202 DE REGIO IN PERSPECTIEF 2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT DOELGROEPEN Tekort aan woningen raakt starters het hardst. Van alle groepen op de woningmarkt zitten starters op dit moment het meest in de knel. Dit heeft meerdere oorzaken.
Belangrijkste zijn het tekort aan huizen en een steeds groter wordende kwalitatieve mismatch, waardoor doorstroming (vooral bij senioren) uitblijft. Meer bouwen van het juiste type is één schakel in de oplossing. Een andere bepalende factor is het bedrag dat je kunt lenen voor een woning (leencapaciteit). Die steeg de afgelopen jaren, en doordat meer huishoudens konden lenen, stegen ook de huizenprijzen. De Nederlandse bank verwacht dat dit ook in 2025 doorzet, waardoor starters in een moeilijke positie blijven op de koopmarkt. Daarbij komt dat lonen naar verhouding veel minder hard stijgen dan de huizenprijzen. De kloof wordt voor starters vooralsnog dus steeds groter. Meer ouderen, weinig doorstroming. Uit verhuisonderzoeken blijkt dat veel ouderen niet verhuizen, ook niet als ze een lichte zorgvraag krijgen. Daardoor komen gezinswoningen niet vrij en blijft de vraag naar die woningen toenemen, ondanks dat het aantal gezinnen afneemt. De honkvastheid van ouderen is deels te verklaren doordat de moderne oudere vitaler en zelfredzamer is, deels doordat ze de noodzaak (nog) niet zien om zorggeschikt te gaan wonen, deels omdat een kleiner alternatief als een stap terug voelt, en deels omdat kwalitatief goed en betaalbaar aanbod vaak ontbreekt, met name in eigen woonplaats. Meer vraag naar (tussen)vormen van levensloopgeschikt wonen.
Ouderen die langer zelfstandig wonen, hebben vaak behoefte aan zorg, veiligheid en sociale interactie. Er is behoefte aan beschut wonen: zelfstandig met zorg op afroep. Op verschillende plekken in het land zijn nieuwe vormen van wonen met zorg bij gekomen. Bij het ontwikkelen van zulke woonvormen is het zaak om oog te hebben voor de tweedeling tussen hogere- en lagere-inkomensgroepen (langer gezond en meer zelfredzaam versus eerder zorgvraag en gericht op veilig wonen). Transitie wonen en zorg zet door. De meeste traditionele verzorgingshuizen zijn inmiddels verdwenen of van functie veranderd. Tegelijk groeit de groep 75-plussers. Juist vanaf die leeftijd neemt de zorgvraag gemiddeld toe. Zorg ontvangen gebeurt steeds vaker in de eigen woning. Er zijn meer woningen voor ouderen nodig, met meer variatie, op meer plekken. Waar precies hangt samen met wat mensen verwachten van hun buurt: de woonomgeving, toegang tot professionele zorg, en zeker ook de informele wereld daaromheen: van mantelzorg en mienskip tot ontmoeting. Een geschikte woning hoeft niet per se via nieuwbouw toegevoegd te worden; veel huizen zijn ook met aanpassingen geschikt te maken, met name voor een wat lichtere zorgvraag.
WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 212 DE REGIO IN PERSPECTIEF 2.3 MARKTPOSITIE Voorzieningen Voorzieningen dragen bij aan de leefbaarheid van kernen en daarmee ook de gewildheid bij woningzoekenden. Het gaat hierbij om voorzieningen voor (bijna) dagelijks gebruik, zoals een supermarkt, school, huisarts of apotheek. Dit is naar voren gekomen uit een eerder onderzoek naar verhuismotieven. Op basis van de aanwezige voorzieningen is er een indeling gemaakt voor de kernen binnen de regio. - Voorzieningenkernen met een ruim aanbod aan dagelijkse én niet-dagelijkse voorzieningen waar ook naburige dorpen op leunen (diverse supermarkten, onderwijsvoorzieningen, detailhandel). Dokkum heeft dit als regionaal voorzieningencentrum ook, maar heeft een grotere reikwijdte. - Basisdorpen met een supermarkt of buurtsuper, maar die voor niet-dagelijkse voorzieningen zijn aangewezen op voorzieningenkernen. - Woondorpen waar geen supermarkt en niet of nauwelijks andere voorzieningen zijn. * Oentsjerk, Gytsjerk, Aldtsjerk en Mûnein vormen samen het voorzieningencluster Trynwâlden.
WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 222 DE REGIO IN PERSPECTIEF Dokkum HW EJ DW KL SHV BP HG BG G OE KS MR HL FW TN W FW H DH KT ON BD BL IE IN MW DRRI BW JI EM AU SH GK BU AL MU RY SW TY NB TH TW BO SM EW AW WE TR NI LJ MO HH HA BR MZ SB Regionaal voorzieningencentrum Voorzieningenkern Basisdorp Woondorp WI NE MG PA GY EN EM * 2.3 MARKTPOSITIE Bereikbaarheid Bereikbaarheid speelt een grote rol in de keuze waar mensen (willen) wonen. Hierbij kijken we niet alleen naar de bereikbaarheid met de auto, maar ook met het openbaar vervoer en de afstand naar voorzieningen. Hierbij wordt gekeken naar het aantal reisminuten naar een grote stad zoals Leeuwarden of Groningen. De reisafstand met het openbaar vervoer weegt hierin minder zwaar, omdat de regio meer auto-georiënteerd is. - Hurdegaryp, Feanwâlden, De Westereen en Buitenpost hebben een treinstation en liggen aan een N-weg, daarmee zijn deze dorpen het beste bereikbaar. - De kernen die niet aan een N-weg liggen of in de buurt liggen van een van de dorpen met een treinstation zijn het slechts bereikbaar. Deze dorpen liggen voornamelijk in het noorden en westen van de regio.
WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 232 DE REGIO IN PERSPECTIEF Drachten Dokkum HW EJ DW KL SHV BP HG BG G OE KS MR HL FW TN W FW H DH KT ON BD BL IE IN MW DRRI BW JI EM AU SH GK BU GY AL MU RY SW TY NB TH TW BO SM EW AW WE TR NI LJ MO HH HA BR MZ SB Leeuwarden Groningen GY N31 A7 Centrale As Haak om Leeuwarden Noordwest- tangent WI NE MG PA EN EM De Skieding goed bereikbaar minder goed bereikbaar 2.3 MARKTPOSITIE Vierkantemeterwaarde De vierkantemeterwaarde (m²-waarde) van een woning speelt niet direct een rol in de keuze waar iemand gaat wonen. Het is wel een resultaat van deze keuze. Hoe gewilder een plek is (o.a. beter bereikbaar, meer voorzieningen, beter imago), hoe hoger de waarde van een woning ligt. Andersom geldt ook dat plekken met een lagere m²-waarde eerder last hebben van een afnemende vraag op het moment dat de markt ontspant. De m²- waarde is een weergave van vraag en aanbod over een langere periode. De kaart rechts laat de m²-waarden van 2024 zien. - Dokkum heeft met € 2.375 de hoogste m²-waarde. Maar ook de kernen ten zuiden van Dokkum hebben een m²-waarde € 2.300. - De kernen in het noorden en westen van de regio zijn met een m²-waarde tussen € 1.700 en € 1.950 het minst gewild.
WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 242 DE REGIOIN PERSPECTIEF Drachten Leeuwarden Groningen N31 A7 Centrale As Haak om Leeuwarden Noordwest- tangent Dokkum HW EJ DW KL SHV BP HG BG G OE KS MR HL FW TN W FW H DH KT ON BD BL IE IN MW DRRI BW JI EM AU SH GK BU GY AL MU RY SW TY NB TH TW BO SM EW AW WE TR NI LJ MO HH HA BR MZ SBGY WI NE MG PA EN EM De Skieding hoge m²- waarde lage m²- waarde 2.3 MARKTPOSITIE Totale marktpositie De kaart laat de marktpositie van de kernen in de regio zien. Dat is de optelsom van de drie kaarten hiervoor. Het is niet alleen een weergave van de marktpositie op dit moment, maar geeft vooral inzicht op de lange termijn op het moment dat de woningmarkt meer in evenwicht komt. De grotere kernen hebben hierin de beste marktpositie. Voor een deel van de kernen is dit met name het resultaat van de aanwezigheid van een treinstation en hiermee de verbinding naar zowel Leeuwarden als Groningen. De centrale dorpen scoren gemiddeld. De kernen aan de noord- en westkant van de regio hebben de slechtste marktpositie. In een ‘gezonde’ markt, waarbij vraag en aanbod goed met elkaar in balans zijn, lopen de kernen met een slechtere marktpositie het meeste risico op vraaguitval. Dit zal dan onder andere het resultaat zijn van afname van huishoudens door een kleinere babyboomgeneratie.
In de huidige markt zal ook de vraag naar woningen in deze kernen voldoende zijn. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 252 DE REGI0 IN PERSPECTIEF Drachten Leeuwarden Groningen N31 A7 Centrale As Haak om Leeuwarden Noordwest- tangent Dokkum HW EJ DW KL SHV BP HG BG G OE KS MR HL FW TN W FW H DH KT ON BD BL IE IN MW DRRI BW JI EM AU SH GK BU GY AL MU RY SW TY NB TH TW BO SM EW AW WE TR NI LJ MO HH HA BR MZ SBGY WI NE MG PA EN EM De Skieding goede marktpositie minder goede marktpositie 2.4 VERHUISBEWEGINGEN TUSSEN GEMEENTEN Positief verhuissaldo vanaf 2019 De figuur laat drie lijnen met verhuissaldo’s (instroom | De netto-immigratie is over de tijd stabiel. In 2022 zien we | De grafieken met verhuissaldo’s per gemeente zijn op de minus uitstroom) zien: in het blauw | het binnenlands | een piek in de netto-immigratie. Dit komt met name door | volgende pagina te vinden. verhuissaldo (verhuizingen tussen de regio en de rest van | de toegenomen instroom vanuit Oekraïne. De verwachting Nederland), in het geel | het buitenlands verhuissaldo | is de netto-immigratie de komende jaren ook weer stabiel (immigratie minus emigratie) en de grijze | stippellijn die | zal blijven. het resultaat van beide lijnen laat zien: het netto- verhuissaldo in Noordoost-Fryslân.
| 1.200 | Instroom vanuit Oekraïne 1.000 We zien vanaf 2019 het vestigingssaldo toenemen en | 800 positief uitkomen. Dit is tot 2021 grotendeels het resultaat | 600 van een toenemende instroom uit andere gemeenten. De | 400 voornaamste oorzaak hiervan is de druk op de | 200 woningmarkt in het land. Woningen in Noordoost-Fryslân | 0 zijn nog relatief betaalbaar in vergelijking met andere | -200 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 gemeenten. Daarnaast werken mensen ook vaker thuis, waardoor de afstand tot werk minder belangrijk wordt. We | -400 verwachten dat de deze binnenlandse migratie de komende | -600 jaren blijft door de aanhoudende druk op de woningmarkt. | Vestigingssaldo | Netto immigratie | Migratie vanuit andere gemeenten ▲Verhuissaldo in Noordoost-Fryslân over de periode 2014-2023, met onderscheid naar binnenlandse en buitenlandse verhuizingen. Bron: CBS (2014-2023).
2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 26 2.4 VERHUISBEWEGINGEN TUSSEN GEMEENTEN Achtkarspelen | Noardeast-Fryslân 200 | 400 150 | 300 100 | 200 50 | 100 0 0 | -100 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 -50 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 -200 -100 | -300 -150 | -400 Dantumadiel | Tytsjerksteradiel 300 | 350 250 | 300 200 | 250 150 | 200 100 | 150 50 | 100 0 | 50 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 0 -50 | -50 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 -100 | -100 -150 | -150 Vestigingssaldo | Netto-immigratie | Migratie vanuit andere gemeenten 2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 27 2.4 VERHUISBEWEGINGEN PER LEEFTIJDSGROEP Uitstromende jongeren keren terug als jonge | KINDEREN | JONGEREN | JONGE | OUDERE | JONGE | OUDEREN GEZINNEN | GEZINNEN | OUDEREN gezinnen | REGIO / GEMEENTE | TOT 15 JR | 15-25 JR | 25-50 JR | 50-65 JR | 65-85 JR | 85-PLUS | SALDO De tabel rechts laat zien welke leeftijdsgroepen per saldo | NOORDOOST- | 174 | -266 | 267 | 120 | 19 | 17 | 332 FRYSLÂN naar de gemeenten in Noordoost-Fryslân toe verhuisden en | Achtkarspelen | 30 | -64 | 35 | 8 | -6 | -5 | -3 welke per saldo wegtrokken in de
periode 2019 tot 2023. | Dantumadiel | 30 | -51 | 15 | 3 | 7 | 23 | 28 Ter vergelijking zijn ook de omliggende regio’s aan de tabel | Noardeast-Fryslân | 45 | -65 | 84 | 75 | -4 | -2 | 133 toegevoegd. | Tytsjerksteradiel | 69 | -86 | 133 | 34 | 22 | 2 | 174 De regio Noordoost-Fryslân laat per saldo een groei zien. | OMLIGGENDE REGIO’S Alleen de gemeente Achtkarspelen heeft een kleine krimp. | Noordwest-Fryslân | 102 | -204 | 180 | 84 | 33 | 10 | 205 Zuidoost-Fryslân | 196 | -332 | 434 | 204 | 100 | 47 | 649 De krimp en groei van leeftijdsgroepen is gelijk aan de | (excl. Smallingerland) direct omliggende regio’s. | Zuidwest-Fryslân | 120 | -503 | 299 | 183 | 47 | 3 | 149 Leeuwarden | -28 | 603 | -251 | 52 | 32 | -41 | 368 Voor veel van de regio’s geldt dat het aantal jongeren | Smallingerland | 65 | -135 | 83 | 20 | -12 | -26 | -5 afneemt. Deze trekken naar de stedelijke regio’s | Waddeneilanden | 9 | -42 | 3 | 40 | 0 | 3 | 13 (Leeuwarden en Groningen), vaak om te gaan studeren. De | Groningen (gemeente) | -371 | 3.504 | -3.241 | -113 | -15 | 32 | -204 Westerkwartier | 119 | -275 | 320 | 21 | 14 | 11 | 210 tabel laat zien dat een deel van deze jongeren ook weer Het Hogeland | 101 | -190 | 175 | 40 | -12 | 2 | 117 terugtrekt naar de minder stedelijke regio’s om bijvoorbeeld Kop van Noord-Holland | 149 | -178 | 340 | 139 | 23 | 7 | 480 een gezin te starten.
Als resultaat hiervan laat ook het aantal kinderen in deze regio’s een positief saldo zien. | ▲ Gemiddelde migratiesaldi per leeftijdsgroep per jaar, voor de Noordoost-Fryslân en de gemeenten daarbinnen en de omliggende regio’s, over de periode 2019-2023. Let op: deze cijfers zeggen niet over de verhuisbewegingen tussen de ene en de andere gemeente of regio. De kleur van de cel geeft aan hoe groot de gemiddelde netto-toe- of afname was. Bron: CBS (2019 t/m 2023). 2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 28 2.4 VERHUISBEWEGINGEN REGIO Grootste positieve instroom vanuit immigratie De kaart rechts laat zien uit welke gemeenten of regio’s | WADDEN- | NETTO-IMMIGRATIE Noordoost-Fryslân mensen aantrok of aan welke | EILANDEN | +1.082 + 38 gemeenten of regio’s Noordoost-Fryslân mensen kwijt raakte in de periode 2019 tot 2023. De regio laat in totaal | OVERIG een positieve instroom van ruim 2.700 mensen zien. | GRONINGEN +105 De grootste instroom is afkomstig vanuit immigratie. Dit is zowel directe immigratie als doorstroom vanuit gemeenten NOORD- | GRONINGEN met een aanmeldcentrum. Het gaat hierbij vaak om | OOST- | (GEMEENTE) arbeidsmigranten uit bijvoorbeeld Polen en Roemenië en | FRYSlÂN | -451 + 2.740 vluchtelingen vanuit Oekraïne.
Dit aantal is hoger door het | OVERIG FRYSLÂN inhalen van de registratie van mensen en daarmee deels | +232 een ‘administratieve vestiging’. | LEEUW- ARDEN + 256 | OVERIG De regio verliest, zoals eerder genoemd, veel mensen aan | NOORD- NEDERLAND de gemeente Groningen door de aanwezigheid van hoger | -12 onderwijs. Vanuit Leeuwarden komen juist meer mensen terug dan dat er heen vertrokken om te studeren. Ook | GEMEENTEN MET EEN vanuit overig Fryslân en Noord-Holland is een grote | NOORD- | MIDDEN- | ZUID- | AANMELD- positieve instroom van mensen. | HOLLAND | NEDERLAND | NEDERLAND | DRENTHE | CENTRUM +643 | + 227 | -73 | +188 | +672 2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 29 2.4 VERHUISBEWEGINGEN TUSSEN GEMEENTEN Achtkarspelen verliest aan de regio De kaart rechts geeft de verhuisbewegingen binnen de regio weer. Hierin is zichtbaar dat alle gemeenten een groei laat zien in de periode tussen 2019 en 2023, behalve de gemeente Achtkarspelen. Achtkaspelen verliest per saldo de meeste inwoners aan de gemeente Noardeast-Fryslân, maar ook nog een redelijk aantal inwoners aan de andere gemeenten. Belangrijke reden hiervoor is het beperkte aanbod aan woningen. De gemeente Dantumadiel wint per saldo inwoners vanuit de andere drie gemeenten.
Belangrijk om hierbij te benoemen: Achtkarspelen is in dezelfde periode gegroeid in aantal inwoners. Dat betekent dat de uitstroom naar de andere gemeenten in de regio wordt gecompenseerd door instroom van buitenaf. Hier gaan we op de volgende pagina’s aan de hand van de BRP-gegevens verder op in. WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | 302 DE REGIO IN PERSPECTIEF DA NEF TY AK Groei binnen de regio Krimp binnen de regio Kleine verhuisrelatie Grote verhuisrelatie 112 63 78 66 1 59 2.4 VERHUISBEWEGINGEN VERDRINGING Meeste verdringing in T’diel, minste in Dantumadiel | Koop | Corporatiehuur De grafieken rechts laten zien welk aandeel van de huishoudens die sinds 2020 binnen of naar een gemeente verhuisd zijn uit de eigen gemeente komt, uit de regio | Achtkarspelen | 49% | 13% | 38% | Achtkarspelen | 68% | 8% | 24% Noordoost-Fryslân (ANNO-regio) of van buiten de regio. We maakten onderscheid tussen huishoudens die verhuisden naar koopwoningen en huurwoningen van een corporatie. Dantumadiel | 66% | 20% | 14% | Dantumadiel | 76% | 17% | 8% In de koopsector is de meeste instroom van buiten de regio te zien, met name in Tytsjerksteradiel. Een kwart van de instroom vanaf buiten de regio naar Tytsjerksteradiel komt Noardeast-Fryslân | 58% | 10% | 32% | Noardeast-Fryslân | 69% | 11% | 21% vanuit Leeuwarden. De ligging t.o.v.
grote steden maakt hierin veel uit. Zo is de instroom van huishoudens van buitenaf in Dantumadiel | veel kleiner, zowel in de koop- | als corporatiehuursector. Op de volgende pagina’s staat per | Tytsjerksteradiel | 46% | 11% | 43% | Tytsjerksteradiel | 53% | 9% | 38% gemeente een uitsplitsing van de instroom van huishoudens binnen de koopsector naar woningtype en WOZ-waarde. De corporatiehuursector laat een | 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% | 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% vergelijkbaar beeld zien als de koopsector, maar de | Eigen gemeente | Binnen regio | Buiten regio | Eigen gemeente | Binnen regio | Buiten regio instroom van buiten is hier minder. Belangrijk om daarbij te vermelden: de instroom van niet-ingezetenen is niet | | De grafiek hierboven laat zien hoeveel woningen per gemeente zijn gekocht door mensen die vanuit de eigen gemeente komen, uit de regio Noordoost-Fryslân (ANNO-regio) of van buiten de regio, tussen 2020 en 2024. Hierbij is gecorrigeerd voor huishoudens waarbij één van de bewoners uit de eigen gemeente kwam. meegenomen in deze analyse. | Voorbeeld: iemand die uit Dantumadielkomt en gaat samenwonen met iemand uit Meppel in de gemeente Dantumadiel | telt als ‘Dantumadiel’. Bron: BRP (2020-2024), BAG (2024), VHE-registratie corporaties (2024) en WOZ (2024).
2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 31 2.4 VERHUISBEWEGINGEN ACHTKARSPELEN Helft van kopers komt uit eigen gemeente | | De grafiek hieronder laat zien per woningtype en De onderstaande grafiek laat zien hoeveel woningen zijn | dus als een verhuizing binnen de gemeente. In totaal komt | prijsklasse hoeveel woningen zijn gekocht door mensen gekocht door mensen van buiten de gemeente, met daarin | 49% uit Achtkarspelen, 13% uit de regio en 38% van | die vanuit binnen de gemeenten Achtkarspelen komen , met een onderscheid naar de eigen gemeente, de regio nog een uitsplitsing naar binnen de regio en buiten de regio | buiten de regio Noordoost-Fryslân. Van deze 38% is bijna | Noordoost-Fryslân en buiten de regio tussen 2020 en tussen 2020 en 2024. Hierbij is gecorrigeerd voor mensen | 45% afkomstig uit de provincie Fryslân. Deze verhouding is | 2024. Hierbij is gecorrigeerd voor huishoudens waarbij uit de gemeente die zijn samen gaan wonen met iemand | in ongeveer alle prijssegmenten terug te vinden. Ook | één van de bewoners uit de eigen gemeente kwam. van buiten de gemeente. In dat geval is de woning o.a.
| opvallend is dat er nog relatief veel woningen zijn gekocht | Voorbeeld: iemand die uit Achtkarspelen komt en gaat samenwonen met iemand uit Meppel in de gemeente gekocht door iemand van binnen de gemeente en telt het | met een WOZ-waarde onder de € 300.000. | Achtkarspelen telt als ‘Achtkarspelen’. Bron: BRP (2020- 2024), BAG (2024) en WOZ (2024). 250 Afleesvoorbeeld: 218 vrijstaande woningen met een WOZ-waarde van € 300.- | tot € 400.000 zijn tussen 2020 200 | en 2024 gekocht door mensen uit Achtkarspelen. In diezelfde periode zijn 159 vrijstaande woningen gekocht door mensen van buiten de regio Noordoost-Fryslân.
150 100 50 0 ACHTKARSPELEN | REGIO | BUITEN REGIO | ACHTKARSPELEN | REGIO | BUITEN DE | ACHTKARSPELEN | REGIO | BUITEN DE | ACHTKARSPELEN | REGIO | BUITEN DE | ACHTKARSPELEN | REGIO | BUITEN DE REGIO | REGIO | REGIO | REGIO onder de € 200.000 | € 200 -€ 250.000 | € 250 -300.000 | € 300 -400.000 | > € 400.000 Vrijstaande woning | Twee-onder-één-kapwoning | Hoekwoning | Tussen of geschakelde woning | Appartement 2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 32 2.4 VERHUISBEWEGINGEN DANTUMADIEL Eenzijdig aanbod aan woningen | | De grafiek hieronder laat zien per woningtype en De onderstaande grafiek laat zien hoeveel woningen zijn | Dantumadiel | vooral vrijstaande woningen verkocht, met | prijsklasse hoeveel woningen zijn gekocht door mensen gekocht door mensen van buiten de gemeente, met daarin | vaak een WOZ-waarde boven de € 300.000. Ongeveer | die vanuit binnen de gemeenten Dantumadiel komen , met een onderscheid naar de eigen gemeente, de regio nog een uitsplitsing naar binnen de regio en buiten de regio | twee derde van alle woningen is gegaan naar iemand uit de | Noordoost-Fryslân en buiten de regio tussen 2020 en tussen 2020 en 2024. Hierbij is gecorrigeerd voor mensen | eigen gemeente. Slechts 14% ging naar mensen van buiten | 2024.
Hierbij is gecorrigeerd voor huishoudens waarbij uit de gemeente die zijn samen gaan wonen met iemand | de regio, het minst van alle gemeenten in de regio | één van de bewoners uit de eigen gemeente kwam. van buiten de gemeente. In dat geval is de woning o.a. | Noordoost-Fryslân. Voor de mensen van buiten de regio | Voorbeeld: iemand die uit Dantumadiel komt en gaat samenwonen met iemand uit Meppel in de gemeente gekocht door iemand van binnen de gemeente en telt het | geldt dat de helft daarvan wel uit de provincie Fryslân | Dantumadiel telt als ‘Dantumadiel’. Bron: BRP (2020- dus als een verhuizing binnen de gemeente. Er zijn in | komt. | 2024), BAG (2024) en WOZ (2024). 200 180 | Afleesvoorbeeld: 173 vrijstaande woningen met een WOZ-waarde van meer dan € 400.000 zijn tussen 2020 160 | en 2024 gekocht door mensen uit Dantumadiel. In diezelfde periode zijn 40 vrijstaande woningen gekocht 140 | door mensen van buiten de regio Noordoost-Fryslân.
120 100 80 60 40 20 0 DANTUMADIEL | REGIO | BUITEN REGIO | DANTUMADIEL | REGIO | BUITEN REGIO | DANTUMADIEL | REGIO | BUITEN REGIO | DANTUMADIEL | REGIO | BUITEN REGIO | DANTUMADIEL | REGIO | BUITEN REGIO onder de € 200.000 | € 200 -€ 250.000 | € 250 - 300.000 | € 300 - 400.000 | > € 400.000 Vrijstaande woning | Twee-onder-één-kapwoning | Hoekwoning | Tussen of geschakelde woning | Appartement 2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 33 2.4 VERHUISBEWEGINGEN NOARDEAST-FRYSLÂN Veel betaalbaar aanbod | | De grafiek hieronder laat zien per woningtype en De onderstaande grafiek laat zien hoeveel woningen zijn | dus als een verhuizing binnen de gemeente. De overdruk | prijsklasse hoeveel woningen zijn gekocht door mensen gekocht door mensen van buiten de gemeente, met daarin | van buiten de regio is in Noardeast-Fryslân | vergelijkbaar | die vanuit binnen de gemeenten Noardeast-Fryslân komen , met een onderscheid naar de eigen gemeente, nog een uitsplitsing naar binnen de regio en buiten de regio | met Achtkarspelen. Ongeveer een derde van de | de regio Noordoost-Fryslân en buiten de regio tussen tussen 2020 en 2024. Hierbij is gecorrigeerd voor mensen | huishoudens die een woning betrekt in Noardeast-Fryslân | 2020 en 2024.
Hierbij is gecorrigeerd voor huishoudens uit de gemeente die zijn samen gaan wonen met iemand | komt van buiten de regio Noordoost-Fryslân. 40% hiervan | waarbij één van de bewoners uit de eigen gemeente van buiten de gemeente. In dat geval is de woning o.a. | komt wel uit de provincie Fryslân. Dit is in elke prijsklasse | kwam. Voorbeeld: iemand die uit Noardeast-Fryslân komt en gaat samenwonen met iemand uit Meppel in de gekocht door iemand van binnen de gemeente en telt het | redelijk gelijk. | gemeente Noardeast-Fryslân telt als ‘Noardeast-Fryslân’. Bron: BRP (2020-2024), BAG (2024) en WOZ (2024). 450 400 350 300 250 | Afleesvoorbeeld: 143 vrijstaande woningen met een WOZ-waarde van € 250.- | tot € 300.000 zijn tussen 2020 200 | en 2024 gekocht door mensen uit Noardeast-Fryslân. In diezelfde periode zijn 99 vrijstaande woningen gekocht 150 | door mensen van buiten de regio Noordoost-Fryslân.
100 50 0 NE.-FRYSLÂN | REGIO | BUITEN REGIO | NE.-FRYSLÂN | REGIO | BUITEN REGIO | NE.-FRYSLÂN | REGIO | BUITEN REGIO | NE.-FRYSLÂN | REGIO | BUITEN REGIO | NE.-FRYSLÂN | REGIO | BUITEN REGIO onder de € 200.000 | € 200 - € 250.000 | € 250 - 300.000 | € 300 - 400.000 | > € 400.000 Vrijstaande woning | Twee-onder-één-kapwoning | Hoekwoning | Tussen of geschakelde woning | Appartement 2 | DE REGIO IN PERSPECTIEF | WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN | 17 JUNI 2025 | DEFINITIEF | | 34 2.4 VERHUISBEWEGINGEN TYTSJERKSTERADIEL Veel overdruk van buitenaf in Tytsjerksteradiel | | De grafiek hieronder laat zien per woningtype en De onderstaande grafiek laat zien hoeveel woningen zijn | voor Tytsjerksteradiel is dat er bijna net zoveel | prijsklasse hoeveel woningen zijn gekocht door mensen gekocht door mensen van buiten de gemeente, met daarin | verhuizingen zijn vanuit de eigen gemeente (46% van alle | die vanuit binnen de gemeenten Tytsjerksteradiel komen, met een onderscheid naar de eigen gemeente, de regio nog een uitsplitsing naar binnen de regio en buiten de regio | verhuizingen) als van buiten de regio Noordoost-Fryslân | Noordoost-Fryslân en buiten de regio tussen 2020 en tussen 2020 en 2024. Hierbij is gecorrigeerd voor mensen | (43%). Van de 43% komt ongeveer 63% uit de provincie | 2024.