CConstaterende datNoardeast-Fryslân
Koppel je AI →
Document · PDF

260821 Bijlage 1 - Ontwerp Volkshuisvestingsprogramma Wonen in Noardeast-Fryslan

It Petear 10 september 2026, gemeente Noardeast-FryslânBij agendapunt: Presintaasje - Concept Programma Volkshuisvesting10.282 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Om de kleur van het kader te veranderen: • Klik met je rechtermuisknop op het grijze vlak • Ga naar Achtergrond opmaken • Kies blauw, geel of grijs ONTWERP VOLKSHUISVESTINGS- PROGRAMMA WONEN IN NOARDEAST- FRYSLÂN VOLKSHUISVESTINGSPROGRAMMA VAN DE GEMEENTE NOARDEAST- FRYSLÂN 2027-2032 MET EEN DOORKIJK TOT 2037

INHOUDSOPGAVE WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 2 TITEL PAGINA 1. INLEIDING 3 2. STRATEGIE: WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN 6 3. AAN DE SLAG 10 4. PROGRAMMA WONEN 34 5. VAN PLAN NAAR REALISATIE 46 BIJLAGE A: DEFINITIES 49 BIJLAGE B: RELEVANTE BELEIDSDOCUMENTEN 53 BIJLAGE C: WOONBEHOEFTEONDERZOEK REGIO NOORDOOST-FRYSLÂN 55 INLEIDING1

WAAROM DIT VOLKSHUISVESTINGSPROGRAMMA? Snel meer woningen bouwen We staan als gemeente voor een grote opgave om de komende tijd nog meer passende en betaalbare huisvesting te realiseren voor iedereen die in onze gemeente wil wonen. De vraag naar huizen nam de laatste jaren flink toe, door meer instroom uit andere gemeenten, door een grotere vraag uit onze eigen gemeente en omdat de kwalitatieve vraag naar wonen is veranderd. Er moeten dus meer én andersoortige woningen gebouwd worden. Dat staat in schril contrast met zo’n tien jaar geleden, toen verwachtingen nog uitgingen van krimp en er slechts in zeer beperkte mate woningbouw aan de gemeente kon worden toegevoegd. Dat was destijds nauwelijks mogelijk binnen de geldende kaders. Het tekort aan woningen is niet alleen in Noardeast-Fryslân merkbaar. In heel Nederland zijn meer woningen nodig. Het Rijk sprak daarom met provincies af om landelijk 900.000 woningen toe te voegen. Als extra stok achter de deur verplicht het Rijk alle gemeenten om in 2027 een Volkshuisvestingsprogramma te hebben. Daarin moet je als gemeente opschrijven hoeveel woningen je bouwt, voor wie ze zijn, maar ook: waar ze komen en of je al genoeg bouwlocaties hebt. Het programma moet gemeenten helpen om genoeg woningen te laten bouwen voor iedereen, óók voor groepen die nu moeilijk een passende en betaalbare woning kunnen vinden.

Uitwerking opgaven en adviezen uit onderzoek Voordat we ons Volkshuisvestingsprogramma schreven, lieten we samen met de woningcorporaties in ANNO- verband een woonbehoefteonderzoek uitvoeren. In dat onderzoek staat wat er per (cluster van) kern(en) nodig is. Hier koppelen we daar acties aan. We leggen in ons Volkshuisvestingsprogramma uit wat we gaan doen en wie we daarvoor nodig hebben. Marktpartijen en vertegenwoordigers van belangenverenigingen uit onze kernen waren betrokken bij het onderzoek. Met ons Volkshuisvestingsprogramma bieden we hen duidelijkheid over onze koers voor de komende tijd en keuzes die we maken, en nodigen we hen uit om actief bij te dragen aan opgaven in onze gemeente. Vervanger van de Woonvisie Met de komst van de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting vervangt het Volkshuisvestingsprogramma de Woonvisie. Het is daarmee een verplicht programma onder de Omgevingsvisie. In het Volkshuisvestingsprogramma kijken we ook naar thema’s die raken aan wonen, zoals duurzaamheid en leefbaarheid. We gebruiken ons Volkshuisvestingsprogramma straks ook om nieuwe afspraken te maken met de corporaties en de huurdersorganisaties. Dit document hangt als programma onder de Omgevingsvisie en werkt integraal samen met andere programma’s onder de Omgevingsvisie, met name de programma’s die we in het stuk noemen en waar we in de bijlage een verwijzing naar hebben opgenomen.

Dit programma is zelfbindend, wat betekent dat de gemeente zelf is gehouden aan de regels die het hierin zichzelf oplegt. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 41 INLEIDING LEESWIJZER Van visie naar uitvoering Rechts zie je hoe dit document is opgebouwd: 1. Na deze leeswijzer vertellen we kort iets over het proces en over andere beleidsstukken waar dit programma mee samenhangt. 2. In hoofdstuk 2 lees je kort onze visie op onderwerpen binnen het thema wonen. 3. In hoofdstuk 3 gaan we ermee aan de slag. Per thema lees je kort iets over de achtergrond, onze ambities en wat we gaan doen. 4. In hoofdstuk 4 vertalen we dat naar een actieprogramma, met eigenaren en uitvoeringstermijn. 5. Tot slot presenteren we in hoofdstuk 5 onze harde plannen en laten zien hoeveel zachte plannen er daarnaast in ontwikkeling zijn. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 51 INLEIDING WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN 1. Een passende woning voor iedereen 2. Sterke kernen en een vitaal buitengebied 3. Een aantrekkelijk woon- en leefklimaat 4. Toekomstbestendig en duurzaam 1. INLEIDING 2. VISIE 3. UITVOERING 4. PROGRAMMA WONEN 5. VAN PLAN NAAR REALISATIE AAN DE SLAG! 1. Woonbehoefte invullen 2. Snelheid maken 3. Bouwen voor alle doelgroepen 4. Betaalbaar en beschikbaar 5. Een duurzame voorraad met kwaliteit 6.

Een leefbare woonomgeving UITWERKING PER THEMA, EIGENAAR EN UITVOERINGSTERMIJN HARDE PLANNEN EN PLANCAPACITEIT ZACHTE PLANNEN STRATEGIE: WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN 2

STRATEGIE: WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN In Noardeast-Fryslân kiezen we voor een toekomst waarin wonen bijdraagt aan sterke dorpen, een vitale regio en gelijke kansen voor onze inwoners. We bouwen voort op onze kracht: een sterke mienskip, een hoge leefkwaliteit en een woonomgeving waar rust, ruimte en sociale samenhang centraal staan. Wij zien wonen niet alleen als een fysieke opgave, maar als een maatschappelijke opgave die direct raakt aan leefbaarheid, zorg, economie en sociale cohesie. 1. Wonen als drager van vitale dorpen en een sterke regiostad We zetten in op een gebalanceerde ontwikkeling van Dokkum én de dorpen. Dokkum vervult een belangrijke rol als regiostad met voorzieningen en werkgelegenheid, terwijl de dorpen de basis vormen van de leefbaarheid en sociale samenhang. Onze ambitie is helder: • We bieden ruimte voor woningbouw in alle kernen, passend bij de schaal en behoefte; • We zorgen dat jongeren in hun dorp kunnen blijven wonen en ouderen in hun vertrouwde omgeving oud kunnen worden; • We benutten woningbouw als middel om voorzieningen en leefbaarheid op peil te houden; • Hiermee sluiten we aan bij het principe van vitale en leefbare dorpen en wijken uit de regionale visie op wonen met zorg en welzijn . 2. Wonen voor iedereen: lokaal geworteld én open voor instroom De woningmarkt in Noardeast-Fryslân verandert.

We zien: • Een toenemende vraag van starters en kleine huishoudens; • Vergrijzing en een groeiende zorgvraag; • Een beperkte, maar duidelijk aanwezige instroom van buiten de regio. Daarom kiezen we voor een inclusieve woonstrategie: • Lokale woonkansen staan centraal: inwoners moeten kunnen doorstromen binnen hun eigen dorp of onze gemeente. • Tegelijk bieden we ruimte aan nieuwe inwoners, omdat zij bijdragen aan vitaliteit, economie en voorzieningen. • We sturen op een diverse woningvoorraad: van betaalbare starterswoningen tot levensloopbestendige woningen en geclusterde woonvormen. • We erkennen dat de woningmarkt onzeker is en bouwen daarom bewust flexibiliteit in ons programma, zodat we kunnen bijsturen op basis van actuele ontwikkelingen. Strategie Noardeast-Fryslân staat voor een nieuwe fase in het woonbeleid. Waar de gemeente lange tijd rekening hield met krimp en terughoudendheid in woningbouw, is de opgave nu wezenlijk anders. De vraag naar woningen is groot en divers. Eigen inwoners zoeken een passende plek in hun dorp of kern, jongeren willen kunnen starten, ouderen willen zelfstandig en in een vertrouwde omgeving oud worden en nieuwe huishoudens van buiten de gemeente dragen bij aan vitaliteit, economie en voorzieningen.

WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 7 1 1 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN STRATEGIE: WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN Daarom kiezen we voor een actieve en uitvoeringsgerichte woonstrategie. We bouwen niet alleen meer woningen, maar vooral de juiste woningen op de juiste plekken. Woningbouw zetten we in als middel om sterke dorpen, een vitale regiostad, leefbare kernen en een toekomstbestendige woningvoorraad te ondersteunen. De behoefte per kern of cluster is daarbij richtinggevend, maar niet star. We werken met bandbreedtes, monitoren de woningmarkt en blijven ruimte houden voor maatwerk, lokale initiatieven en veranderende omstandigheden. Tempo is daarbij noodzakelijk. De druk op de woningmarkt is hoog en veel inwoners kunnen niet wachten. We sturen daarom actiever op programmering, prioritering en versnelling. Kansrijke plannen helpen we sneller verder, Het proces van initiatief tot bouw maken we duidelijker en korter waar dat kan, en plannen die niet van de grond komen houden we kritisch tegen het licht. Zo zorgen we dat beschikbare capaciteit, locaties en investeringen terechtkomen bij projecten die bijdragen aan de volkshuisvestelijke opgave. Tegelijk bouwen we voor de volle breedte van de woningvraag. Starters, jonge gezinnen, ouderen, alleenstaanden, kwetsbare inwoners en urgente doelgroepen hebben allemaal een andere woonvraag.

Onze strategie richt zich daarom op een gevarieerd programma in huur en koop, in verschillende prijsklassen en woonvormen. We bouwen voor doorstroming, voor betaalbaarheid, voor zelfstandig ouder worden en voor inwoners die zonder extra aandacht moeilijk aan een passende woning komen. Betaalbaarheid is daarin een centrale randvoorwaarde. Wonen moet bereikbaar blijven voor mensen met een gewone of kleine portemonnee. Dat vraagt om meer sociale huur, betaalbare koop, lagere woonlasten en slimme inzet van de bestaande voorraad. We werken hiervoor samen met corporaties, ontwikkelaars, particuliere eigenaren en bewonerscollectieven. Waar nodig zetten we instrumenten in zoals sociale grondprijzen, afspraken over betaalbaarheid, vernieuwende woonvormen en ondersteuning van doorstroming. Onze strategie gaat nadrukkelijk niet alleen over nieuwbouw. De meeste woningen van de toekomst staan er al. Daarom investeren we ook in de kwaliteit, duurzaamheid en bruikbaarheid van de bestaande woningvoorraad. Verduurzaming, isolatie, lagere energielasten, levensloopgeschiktheid en hergebruik van bestaand vastgoed zijn essentieel om de voorraad toekomstbestendig te maken. Daarbij hebben we oog voor inwoners die deze stap niet vanzelf kunnen zetten. Fysieke verbetering en sociale versterking moeten hand in hand gaan.

Daarom zetten we ons samen met het sociaal domein binnen en buiten de gemeente in voor betere samenwerking op sociaal en fysiek vlak. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 8 STRATEGIE: WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 9 Wonen zien we bovendien als onderdeel van de bredere leefomgeving. Een woning is pas passend als ook de omgeving klopt: met bereikbare voorzieningen, ontmoetingsplekken, zorg, ondersteuning, sociale veiligheid en ruimte voor de Mienskip. Woningbouw moet daarom bijdragen aan leefbaarheid en gemeenschapskracht. We koppelen wonen aan zorg, welzijn, ontmoeting en lokale initiatieven. Zo bouwen we niet alleen aan woningen, maar ook aan dorpen en wijken waar mensen elkaar kennen, ondersteunen en zich thuis voelen. De kern van deze strategie is daarmee: gericht groeien, sneller uitvoeren, betaalbaar houden, duurzaam verbeteren en de leefbaarheid versterken. Zo gebruiken we het Volkshuisvestingsprogramma als uitvoeringsinstrument om Noardeast-Fryslân klaar te maken voor de toekomst: met passende woningen voor iedereen, in sterke kernen en een vitaal buitengebied.

AAN DE SLAG!3

WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 11 De woningvraag in Noardeast-Fryslân is groot en verandert van karakter. Waar de regio lange tijd rekening hield met krimp, is nu juist behoefte aan extra woningen voor eigen inwoners én nieuwe huishoudens van buiten de gemeente. We bouwen daarom niet alleen méér woningen, maar vooral woningen die passen bij de behoefte per kern of cluster. Daarbij werken we met bandbreedtes en maatwerk: de opgave is richtinggevend, maar de lokale situatie bepaalt wat haalbaar en wenselijk is. KERNBOODSCHAP WOONBEHOEFTE INVULLEN 1. WOONBEHOEFTE INVULLEN In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? | VOORZIENINGENKERNEN EN BASISDORPEN | WOONDORPEN De vraag naar extra woningen blijft de komende tijd onverminderd hoog. Volgens het regionaal | KERN/CLUSTER | NETTO-BEHOEFTE 2025-2035 | KERN/CLUSTER | NETTO-BEHOEFTE 2025-2035 woonbehoefteonderzoek zijn er tussen 2025 en 2035 in | LAAG | HOOG | % VAN | LAAG | HOOG | % VAN VRAAG | VRAAG onze gemeente grofweg 1.300 tot 1.600 extra woningen DOKKUM | 640 | 780 | 49% | BLIJE | ca. 15 | 1% nodig. Die zijn voor onze eigen woningzoekenden en voor huishoudens van buiten de gemeente. We zijn al goed op | EANJUM E.O. | 25 | 30 | 2% | BURDAARD E.O.

| 25 | 30 | 2% weg: op 7 juli 2026 hadden we al voor 1921 woningen | FERWERT-HEGEBEINTUM | 40 | 50 | 3% | DORPEN OOST VAN KOLLUM | 20 | 25 | 2% plannen klaarliggen, van hard tot zacht. HALLUM | 85 | 105 | 5% | DORPEN WEST VAN KOLLUM | 35 | 40 | 3% Rechts zie je hoeveel woningen er per kern of cluster nodig | HOLWERT | 25 | 30 | 2% | EASTERNIJTSJERK | 25 | 30 | 2% zijn. De bandbreedtes zijn bedoeld als houvast bij het plannen maken. Soms kiezen we ervoor om ergens meer of | KOLLUM | 205 | 250 | 16% | IE EN INGWIRRUM | 20 | 25 | 2% minder woningen te bouwen, bijvoorbeeld omdat er al | KOLLUMERZWAAG- | 55 | 65 | 4% | MITSELWIER E.O. | 20 | 25 | 2% FEANKLEASTER meer plannen voor woningbouw zijn of omdat er meer MARRUM | 25 | 30 | 2% | SWEAGERBOSK | ca. 20 | 2% ruimte beschikbaar is. Dat zien we als maatwerk per kern. Wat vooral opvalt, is dat de opgave in schril contrast staat | TERNAARD | 25 | 30 | 2% | TUSSEN HOLWERT EN | ca. 15 | 1% DOKKUM met de ontspannen woningmarkt die we tot zo’n 10 jaar | WIERUM-NES-PEAZENS- | ca. 15 | 1% geleden nog in deze regio zagen. | MODDERGAT NOARDEAST-FRYSLÂN | 1.315 | 1.605 Bekijk paragraaf 6.2 van het woonbehoefteonderzoek voor meer informatie over de woonbehoefte in onze gemeente. |  | Hoeveel woningen zijn er tussen 2025 en 2035 extra nodig per kern of cluster? Helemaal onderaan staat het randtotaal voor de hele gemeente.

Bekijk paragraaf 6.2 van het woonbehoefteonderzoek voor meer uitleg. 3 | AAN DE SLAG! | WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | | 12 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 13 De druk op de woningmarkt vraagt om tempo. We hebben al veel plannen in beeld, maar niet alle plannen liggen op de juiste plek of komen vanzelf tot uitvoering. Daarom sturen we actiever op programmering, prioritering en versnelling. We maken keuzes, verkorten procedures waar dat kan en helpen kansrijke initiatieven sneller verder. Tegelijk houden we ruimte om bij te sturen als plannen vertragen, uitvallen of niet meer aansluiten bij de vraag. KERNBOODSCHAP SNELHEID MAKEN 2. SNELHEID MAKEN In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? | VOORZIENINGENKERNEN EN BASISDORPEN | WOONDORPEN Het grootste deel van de vraag kunnen we invullen met | KERN/CLUSTER | BESTAANDE PLANNEN VOOR WONINGBOUW | KERN/CLUSTER | NETTO-BEHOEFTE 2025-2035 plannen die we al klaar hebben liggen. Begin 2025 hadden we plannen voor 1.670 nieuwe woningen, halverwege 2026 | BENODIGD | PLANNEN | BENODIGD | PLANNEN (= BEHOEFTE | T.O.V. | (= BEHOEFTE | T.O.V. was dit al gegroeid naar 1921 woningen. In de ideale | + 30%) | BEHOEFTE | + 30%) | BEHOEFTE situatie hebben we tot 2035 plannen voor afgerond 1.700 | DOKKUM | 830 -1.015 | te veel | BLIJE | ca.

20 | iets te weinig tot 2.100 woningen in de pijplijn zitten. Dat is inclusief de | iets | iets EANJUM E.O. | 30 - 40 | te weinig | BURDAARD E.O. | 30 - 40 | te veel gebruikelijke 30% overprogrammering om planvertraging of planuitval op te vangen. We moeten dus vooral bijsturen | FERWERT-HEGEBEINTUM | 50 - 65 | veel te | DORPEN OOST VAN KOLLUM | 25 - 30 | te veel weinig en zorgen dat de woningen op de goede plek | HALLUM | 110 - 135 | veel te | DORPEN WEST VAN KOLLUM | 45 - 50 | iets terechtkomen. Oorzaken van vertraging zijn vooral | weinig | te weinig netcongestie, tekorten aan personeel, businesscases en | HOLWERT | 30 - 40 | te weinig | EASTERNIJTSJERK | 30 - 40 | match materiaal en vertraging door bezwaarprocedures. | KOLLUM | 265 - 325 | veel te | IE EN INGWIRRUM | 25 - 30 | veel te weinig | weinig KOLLUMERZWAAG- | 70 - 85 | iets | MITSELWIER E.O. | 30 - 40 | veel te We zien alleen wel verschillen tussen kernen en clusters. In | FEANKLEASTER | te weinig | weinig Dokkum hebben we voldoende plannen, terwijl in andere | MARRUM | 30 - 40 | veel te | SWEAGERBOSK | ca. 15 | te weinig weinig kernen vaak te weinig plannen zijn. Rechts zie je hoeveel | TUSSEN HOLWERT EN TERNAARD | 25 - 30 | te weinig | DOKKUM | ca. 20 | match plannen er per kern of cluster zijn en hoe zich dat verhoudt tot de behoefte. | WIERUM-NES-PEAZENS- | ca.

20 | iets MODDERGAT | te veel NOARDEAST-FRYSLÂN | 1.710 -2.085 | 1.921* Bekijk paragraaf 6.3 en 6.4 van het woonbehoefte- onderzoek voor meer informatie over woningbouwplannen. |  | Hoeveel plannen voor woningen zijn er netto al per kern (dus nieuwbouw minus sloop)? Helemaal vooraan staat hoeveel plannen er eigenlijk nodig zijn, als je rekening houdt met 30% ‘overprogrammering’ om planuitval en planvertraging op te vangen. * Plannen Netto, stand van zaken juli 2026. 3 | AAN DE SLAG! | WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | | 14 2. SNELHEID MAKEN Doel Wij versnellen de woningbouw zodat we voldoende woningen realiseren die aansluiten bij de vraag. Strategie Wij sturen actief op de programmering, het versnellen van processen en maken ruimte voor initiatieven. Acties 1. Flexibel woningbouwprogramma • Jaarlijkse monitoring en bijsturing inzet Om te kunnen sturen op de woningmarkt monitoren we voortgang van de bouwprojecten en prioriteren we deze om vraag, aanbod en capaciteit goed op elkaar af te stemmen. • Jaarlijkse gesprekken met bouwers en ontwikkelaars, markt peilen Om ook de marktomstandigheden daarin mee te nemen, spreken we af dat we doorlopend maar minimaal jaarlijks gesprekken voeren met makelaars ontwikkelaars en bouwers om te peilen hoe we moeten bijsturen.

• Werken met bandbreedtes in plaats van vaste aantallen Om te voorkomen dat te lage of te hoge aantallen als waarheid worden gebruikt, hanteren we bandbreedtes in de woningopgave, zodat de opgave beter aansluit van de realiteit, waarin niet op de woning nauwkeurig de toekomst kan worden voorspeld. 2. Versnellen procedures • Doorzetten programmabureau Het programmabureau pakt de woningbouwontwikkelingen in onze kernen op en zorgt door de programmatische aanpak voor versnelling. We zetten deze daarom door en kijken waar we de aanpak nog meer kunnen versnellen en verbeteren • We werken intern aan versnelling van procedures door: Het volkshuisvestingsprogramma uit te werken in richtinggevende kaders zodat initiatiefnemers vooraf weten waar plannen aan moeten voldoen. We stellen als doel dat we het vooroverleg over een woningbouwlocatie binnen max. 1 maand inplannen We onderzoeken of het mogelijk is om met vaste contactpersonen voor initiatiefnemers te werken. Dit samen moet leiden tot kortere doorlooptijden van initiatief tot vergunningen. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 153 AAN DE SLAG! 2. SNELHEID MAKEN 3. Actieve grond- en regierol • Prioriteren van projecten Er staat inmiddels een organisatie die projecten kan ontwikkelen én ontwikkelaars kan begeleiden. Niet alles kan tegelijk.

Het is hierin belangrijk om de balans te vinden en bij te sturen op haalbaarheid, tempo en algemeen belang. Daarom is het belangrijk om een actieve rol te pakken, zodat ook keuzes gemaakt kunnen worden. • Actieve inzet op locaties De locaties die in gemeentelijk eigendom zijn worden projectmatig opgepakt. Het is van belang om hier tempo in te maken waar mogelijk, en indien ontwikkelingen te kostbaar of complex worden door te schakelen naar andere projecten. Van ontwikkelaars wordt verwacht dat ze leveren. Zo niet, wordt geëscaleerd en worden andere projecten opgepakt. Dit kost wel ambtelijke capaciteit én bestuurlijke afstemming. • Tijdelijkheid van omgevingsvergunning om snelheid af te dwingen De maatschappelijke druk om woningen te realiseren is hoog. Daarom is het van belang dat er ook actief gecommuniceerd wordt met initiatiefnemers dat een principe-uitspraak tijdelijk geldig is. Dat zorgt weer voor ruimte voor andere plannen die wél opgepakt kunnen worden. Er wordt onderzocht of naast de principe-uitspraak ook de vergunning voor een beperkt tijdsbestek kan worden verleend. • Afstemming met netbeheer en waterschap intensiveren We intensiveren onze gesprekken met de netbeheerder en het Wetterskip om in een vroegtijdig stadium knelpunten in beeld te brengen en op te lossen. 4.

Transformatie en hergebruik • Leegstaand vastgoed omzetten naar woningen We dragen bij aan leefbaarheid en extra woonruimte door het omzetten van leegstaand vastgoed naar woningen te prioriteren • Functiewijziging van boerderijen versnellen Waar mogelijk dragen we actief bij aan het omzetten van boerderijen die hun functie zijn verloren naar woonruimte. Daarbij willen we onderscheid maken tussen boerderijen in de kernen, boerderijen binnen 2 kilometer van een kern en boerderijen daarbuiten. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 163 AAN DE SLAG! 2. SNELHEID MAKEN • Beleid voor woningsplitsing en erfdelen opzetten Dit speelt in op de behoefte aan woonruimte en versnelt het toevoegen van extra woonruimte. De druk op de woningmarkt is ongekend groot en nieuwbouw levert op korte termijn onvoldoende woningen op om de druk van de ‘ketel’ te halen. Woningsplitsing en woningdelen wordt al door de corporaties Thús Wonen en Wonen Noordwest- Friesland onderzocht. In afstemming met het cluster vergunningen, ruimtelijke ordening en landelijke beleidsontwikkeling wordt bij de gemeente onderzocht wat hiervoor nodig is om hier zo goed mogelijk op in te spelen en waar mogelijk mee te kunnen werken. Er wordt via pilots gekeken waar we in de praktijk tegenaan lopen. 5.

Stimuleren kleinschalige initiatieven • Ruimte voor dorpsinitiatieven woningbouw Het wonen in de dorpen wordt gefaciliteerd door het programmabureau en de lijnorganisatie. Dit zijn wel met name traditionele ontwikkelingen. We zien kansen voor het actief stimuleren van kleinschalige initiatieven door samen te werken met een specialist in het begeleiden van kleinschalige initiatieven. Dat kost geld, maar kan een toegevoegde waarde zijn in combinatie met het programmabureau en van grote toegevoegde waarde voor de mienskip in de kleinere kernen. • Ondersteuning voor oprichting van wooncoöperaties Doel: het ondersteunen van een vereniging van bewoners die samen hun woningen bezitten, beheren en onderhouden. Het is een vorm van collectief wonen tussen huren en kopen in. Deze nieuwe woonvorm biedt meer zelfbeheer en sociale samenhang. Daarmee past het ook binnen het doel te zoeken naar vernieuwende woonvormen. 6. Regionale samenwerking • Samenwerken binnen woondeal en in ANNO-verband Doel: regionale afstemming en samenwerking op het gebied van wonen in brede zin. In de huidige situatie wordt er door de gemeenten in Noordoost Friesland al samengewerkt en afgestemd met provincie en Rijk over afspraken rondom de woondeals. Waar mogelijk worden uniforme afspraken gemaakt en informatie, zoals woningbouwcijfers op regionaal (ANNO-) niveau besproken en uitgewisseld.

We trekken bij voorkeur samen op, bijvoorbeeld bij cijfers over de woningbehoefte (via regionaal woningbehoefteonderzoek), woningmarkt en monitoring. Ruimte voor eigen specifieke afspraken moet daarbij altijd mogelijk blijven. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 173 AAN DE SLAG! WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 18 Een goed woonprogramma bedient niet één groep, maar de volle breedte van de woningvraag. Starters, jonge gezinnen, ouderen, alleenstaanden, kwetsbare inwoners en urgente doelgroepen zoeken allemaal een passende plek. Daarom sturen we op een gevarieerd woningaanbod in huur en koop, in verschillende prijsklassen en woonvormen. We bouwen voor doorstroming, voor zelfstandig ouder worden en voor inwoners die zonder extra aandacht moeilijk aan een woning komen. KERNBOODSCHAP BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? | in dorpskernen van basisdorpen is ook vraag naar sociale | woningen. Bij ouderen moet je denken aan kleine kavels De vraag naar wonen in onze gemeente is heel divers. We | huurappartementen. In kernen met stevig zorgaanbod is | (tot ca. 200 m²) en vormen van samen wonen zoals hofjes. zien allerlei groepen met elk hun eigen kenmerken, wensen | ook vraag naar wonen met zorg dichtbij. Denk aan hofjes | Betaalbaarheid is cruciaal.

Anders stromen ouderen niet en knelpunten waar ze tegenaan lopen. Sommige lukt het | of geclusterde woonvormen (ca. 55% huur en 45% koop). | door. Voor gezinnen zijn er ook tweekappers of vrijstaande goed om een passende woning te vinden, bij andere gaat | huizen op kavels nodig. Die mogen wat duurder zijn. het lastiger. | In de middenhuur is vooral vraag naar appartementen voor ouderen. Die moeten modern, ruim en comfortabel | We merken dat er ook vraag is naar woningen door HUUR EN KOOP: HOEVEEL WONINGEN? | zijn, met lift, op gewilde plekken bij voorzieningen. Het | groepen die in de nieuwe Wet Regie als (urgente) De schatting is dat we tot 2035 nog 1.315 tot 1.605 huizen | gaat bijna altijd om middenhuur (€ 932,93 tot € 1.228,07 | aandachtsgroepen worden aangemerkt. Dat zijn moeten bouwen om aan de vraag te voldoen. Die vraag is | per maand, prijspeil 2026) met alleen in Dokkum een | voornamelijk mensen met een zogenoemd rugzakje uit de verdeeld over: | beetje ruimte voor dure huur. We zien kansen om daarmee | mienskip zelf. Zij zoeken vooral kleine woningen met huren • | Sociale huur: 355 tot 435 woningen erbij (± | 27%*) | nieuwe groepen aan te trekken. Het moet ook mogelijk zijn | tot de kwaliteitskortingsgrens. Zie Bijlage A voor een • | Middenhuur: 95 tot 115 woningen erbij (± | 10%) | om huurwoningen toe te voegen in bestaande panden, | overzicht van deze groepen.

• | Koop: 865 tot 1.055 woningen erbij (= 66%) | zoals bij transformaties van winkels naar wonen. Daar is vraag naar, o.a. door groepen die snel onderdak nodig | Op de volgende pagina’s zie je per kern op welke Binnen de sociale huur | zien we vooral vraag naar | hebben. | doelgroepen we ons vooral moeten richten. grondgebonden woningen die inzetbaar zijn voor allerlei soorten kleine huishoudens. Denk aan ouderen, starters, | In de koopsector is vraag naar allerlei soorten huizen, | Bekijk paragraaf 6.5 van het woonbehoefteonderzoek en de alleenstaanden of kwetsbare groepen. Het gaat vaak om | maar vooral in het betaalbare segment, passend bij de | pagina’s hierna voor meer informatie over woonbehoefte. compacte bouw van zo’n 80 m² groot. Daar is overal in de | inkomensniveau in onze gemeente. Zeker bij koopstarters, gemeente vraag naar. In Dokkum en Kollum en eventueel | jonge doorstromers en ouderen is er vraag naar zulke | * Om de vanuit de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting verplichte 30% te halen zullen we bijprogrammerenin plannen waar extra sociale huur haalbaar en wenselijk is. 3 | AAN DE SLAG! | WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | | 19 OPGAVE PER DOELGROEP GROTERE KERNEN Wat is er per doelgroep nodig? Hieronder zie je per kern uit welk ‘palet aan doelgroepen’ je kunt kiezen als je een plan voor woningbouw maakt.

Je hoeft niet binnen één kern of één plan alle doelgroepen te bedienen. Het verschilt namelijk per plek voor welke doelgroep die passend is. Op gemeenteniveau moet je wel voor alle doelgroepen bouwen. Daarbij geldt: hoe meer plusjes, hoe meer de nadruk op die doelgroep binnen de betreffende kern moet liggen. SH = sociale huur, MH = Middenhuur, K = koop. De plusjes laten een netto- toevoeging zien. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 203 AAN DE SLAG! DOKKUM ++ 0 / + EANJUM E.O. FERWERT-HEG. + + 0 / + + ++ + + + + 0 / + + SH < € 900 MH > € 900 K < € 275K K < € 355K K > € 355K JONGEREN EN JONGE 1- EN 2-PERSOONSHUISHOUDENS HALLUM + HOLWERT KOLLUM + 0 / + + + + 0 / + + ++ 0 / + + 0 / + 0 / + KOLLUMERSW.- FEANKL.

+ MARRUM TERNAARD ++ + + + + 0 / + + + ++ 0 / + + KERN/CLUSTER + ++ 0 / + ++ 0 / + ++ SH < € 900 MH > € 900 K < € 355K K < € 485K K < € 610K + 0 / + ++ 0 / + ++ + ++ 0 / + ++ 0 / + ++ 0 / + ++ +++* + + ++ ++ + 0 / + + / ++ ++ 0 / + 0 / + + / ++ SH < € 900 MH > € 900 K < € 355K K < € 485K K < € 610K OUDEREN EN OUDERE 1- EN 2-PERSOONSHUISHOUDENS + 0 / + 0 / + + / ++ ++ + + + ++* + ++ ++ + 0 / + + / ++ ++ + 0 / + + / ++ 0 / + + / ++ ++ + + K > € 610K + + + + + + 0 / + 0 / + 0 / + K > € 610K 0 / + 0 / + 0 / + 0 / + 0 / + 0 / + SH < € 900 GEZINNEN OPGAVE PER DOELGROEP WOONDORPEN Wat is er per doelgroep nodig? Hieronder zie je per kern uit welk ‘palet aan doelgroepen’ je kunt kiezen als je een plan voor woningbouw maakt. Je hoeft niet binnen één kern of één plan alle doelgroepen te bedienen. Het verschilt namelijk per plek voor welke doelgroep die passend is. Op gemeenteniveau moet je wel voor alle doelgroepen bouwen. Daarbij geldt: hoe meer plusjes, hoe meer de nadruk op die doelgroep binnen de betreffende kern moet liggen. SH = sociale huur, MH = middenhuur, K = koop. De plusjes laten een netto- toevoeging zien. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 213 AAN DE SLAG! BLIJE 0 / + BURDAARD E.O.

DORPEN OOST VAN KOLLUM 0 / + + + 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + ++ 0 / + + SH < € 900 MH > € 900 K < € 275K K < € 355K K > € 355K JONGEREN EN JONGE 1- EN 2-PERSOONSHUISHOUDENS DORPEN WEST VAN KOLLUM 0 / + EASTER- NIJTSJERK IE EN INGWIRRUM 0 / + 0 / + + 0 / + ++ ++ + 0 / + 0 / + 0 / + + MITSELWIER E.O. 0 / + SWEAGERBOSK TUSS. HOLW. EN DOKKUM 0 / + 0 / + + 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + + ++ + WIER.-NES- PEAZ.-MODD. 0 / + 0 / + 0 / + + KERN/CLUSTER 0 / + + ++ 0 / + + ++ 0 / + + ++ SH < € 900 MH > € 900 K < € 355K K < € 485K K < € 610K GEZINNEN 0 / + ++ +++ 0 / + ++ ++ 0 / + + ++ 0 / + + ++ 0 / + + ++ 0 / + ++ ++ 0 / + + + 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + 0 / + ++ + 0 / + 0 / + 0 / + + SH < € 900 MH > € 900 K < € 355K K < € 485K K < € 610K OUIDEREN EN OUDERE 1- EN 2-PERSOONSHUISHOUDENS 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + 0 / + 0 / + + ++ 0 / + ++ + 0 / + + ++ + 0 / + 0 / + 0 / + + 0 / + 0 / + 0 / + + ++ 0 / + 0 / + + + + + K > € 610K + + + + + + + K > € 610K 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN Doel Wij bouwen voor alle doelgroepen zodat we iedereen een passende woning kunnen bieden en inwoners gezond oud kunnen worden. Strategie Wij sturen actief op voldoende geschikte woningen voor alle doelgroepen. Acties 1.

Huisvesting urgente groepen • In onze prestatieafspraken met woningcorporaties maken we afspraken over het huisvesten van doelgroepen en voorrang Doel: evenwichtige verdeling van de sociale huurvoorraad over doelgroepen. Wat doen we nu al: reguliere toewijzing is geregeld via toewijzingsbeleid corporaties. Nieuw: voorrang doelgroepen wordt geregeld via (Friese) aanpak urgentieverordening en nieuwe uitvoeringsorganisatie • We stellen een provinciale urgentieverordening op Voor de urgentieverordening zijn al afspraken gemaakt op provinciaal niveau. Er wordt samengewerkt met alle Friese gemeenten zodat er een gelijk speelveld ontstaat. Met de urgentieverordening worden alle verhuizingen in de sociale huurvoorraad vergunningsplichtig. Er moet nog wel een keuze gemaakt worden door de raad over welke groepen buiten de wettelijk verplichte ook als urgent worden gezien. Dit staat buiten de wens van de raad om mensen met kernbinding voorrang te geven op een sociale huurwoning. We onderzoeken in ons programma of en hoe eigen inwoners voorrang kunnen krijgen op de huurwoningmarkt en welke effecten dit heeft. Dit geven we een plek in de prestatieafspraken met woningcorporaties. • Arbeidsmigranten zijn een specifieke aandachtsgroep, waar op dit moment een provinciaal onderzoek naar plaatsvindt. De resultaten van dit onderzoek gebruiken we om zo nodig ons beleid aan te passen.

• Bij de uitwerking van de urgentieverordening wordt bezien in hoeverre gerichte inzet daarvan kan bijdragen aan het voldoen aan de wettelijke huisvestingsopgave voor statushouders, waarbij de raad besluit over eventuele aanvullende urgentiecategorieën. • Met het tijdelijk worden van de verblijfsstatus en de onzekerheid rondom de opvang van ontheemde Oekraïeners ontstaat er behoefte aan een tijdelijke, flexibele schil aan woningen. Hiervoor wordt een locatie gezocht. 2. Extra aandacht voor starters • Het aanbod voor jongeren en starters op de woningmarkt vergroten we door een voldoende aandeel betaalbare woningen op te nemen in woningbouwprojecten. We kijken daarnaast naar woonvormen speciaal voor jongeren. Wat echter ook realistisch is, is dat jongeren vooral op de bestaande woningen zijn aangewezen. Deze zijn vaak veel betaalbaarder dan nieuwbouw betaalbaar is te maken. • De starterslening wordt voortgezet vanaf 1-1-2027. Er is dan ruimte voor 25 leningen per jaar. Om te garanderen dat het geld ook wordt ingezet voor échte starterswoningen is het maximale aankoopbedrag op 282.500 gezet. Dit stijgt jaarlijks mee met de procentuele stijging van de betaalbaarheidsgrens van het rijk. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 223 AAN DE SLAG! 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN 3.

Doorstroming en gezond wonen In alle doelgroepen, van de GGZ-zorg tot aan de ouderenzorg, zien we een verschuiving van intramurale naar extramurale zorg. De verschuiving naar meer extramurale zorg betekent ook dat de(intensieve) zorg steeds vaker in de eigen woning en woonomgeving wordt verleend. We zorgen met elkaar voor een woningvoorraad (particuliere koop/huur en sociale huur) die aansluit bij de vraag en behoefte van onze inwoners, door het transformeren van bestaand vastgoed en het bouwen van levensloopbestendige, zorggeschikte en voor meerdere doelgroepen geschikte woningen. We stimuleren doorstroming naar een (zorg-)geschikte woning, zodat een zorgvraag minder acuut ontstaat. We zetten in op compactere, betaalbare woningen, omdat er meer eenpersoonshuishoudens zijn. We denken na over woningsplitsing en de inzet van zorgtechnologie en domotica, zodat de zorgvrager in de eigen omgeving kan blijven wonen. Dit vraagt ook bewustwording onder onze inwoners over hoe je wilt wonen met een zorg- en/of ondersteuningsvraag of als deze ontstaat. • Diversiteit aan seniorenwoningen creëren Dé senior bestaat niet en dus is ook de woningvraag divers. Naast appartementen willen we ook ruimte bieden aan andere woonvormen zoals bungalows. • We stimuleren levensloopbestendig bouwen waar dat haalbaar en praktisch is. Bijvoorbeeld als we woningen toevoegen binnen bestaande buurten.

• Aanpassen bestaande woningen Het is belangrijk dat mensen tijdig gaan nadenken over waar ze willen wonen als ze ouder worden. Dat kan in een ander huis zijn, maar ook het aanpassen van de eigen woning is daarbij een optie. Er wordt nog nagedacht over het samenwerken met de energiecoaches om ook te kijken naar de geschiktheid en aanpasbaarheid van een woning. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 233 AAN DE SLAG! 3. BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN 4. Wonen en zorg integreren | • | Tekenen Afsprakenkader ouderenhuisvesting • | Woonvormen en woonzorgconcepten voor ouderen en | De gemeente heeft het afsprakenkader ouderenhuisvesting kwetsbare groepen stimuleren | van de Provincie Fryslân getekend. Hierin is opgenomen We zetten in op geclusterd wonen in de wijk met een mix | dat de gemeente tot en met 2034 240 nultredenwoningen, van vitale en minder vitale doelgroepen en/of mix van | 115 geclusterde woningen en 100 zorggeschikte woningen leeftijdsgroepen. Daarbij bouwen we naar behoefte en | realiseert. De aantallen in dit afsprakenkader zijn geen denken (mee) in creatieve concepten. Denk aan | absolute opgave, maar vooral een ontwikkelrichting. knarrenhofjes, (pre-)mantelzorgwoningen, flexwoningen en woningsplitsing.

We faciliteren kleinschalige woonzorginitiatieven en geclusterde woonvormen (zie bijlage 4.2) in gebieden waar gegarandeerd zorg geleverd kan worden als 'tussenvorm' of om het 'gat' tussen thuis en een instelling te dichten. Zeker voor mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid die uitstromen uit een instelling kan geclusterd wonen sociale veiligheid bieden. Daarnaast is clustering voor zorgteams nodig om de zorg en ondersteuning op lange termijn vol houdbaar te houden. Geclusterde woonvormen zijn bij voorkeur in de buurt van voorzieningen. En daar waar dat niet mogelijk is, is het belangrijk dat voorzieningen goed bereikbaar zijn. 3 | AAN DE SLAG! | WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | | 24 WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 25 Wonen moet bereikbaar blijven voor mensen met een gewone of kleine portemonnee. Dat is niet vanzelfsprekend: prijzen stijgen, betaalbare koopwoningen zijn schaars en de druk op de sociale huur neemt toe. Daarom sturen we op meer sociale huur, betaalbare koop en lagere woonlasten. We zoeken daarbij naar praktische oplossingen, zoals sociale grondprijzen, vernieuwende woonvormen, doorstroming en samenwerking met corporaties en andere partijen die betaalbare woningen kunnen realiseren. KERNBOODSCHAP BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR 4.

BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? | VERWACHTE BEHOEFTE 2025-2035: AFGEROND 1.300 TOT 1.600 WONINGEN De betaalbaarheid van wonen staat ook in onze gemeente onder druk. Er is veel vraag en te weinig aanbod. Die vraag | SOCIALE | VRIJE | KOOP is deels meetbaar, zoals van huishoudens die ingeschreven | HUUR | HUUR staan bij de corporaties of van starters en doorstromers die | TOT € 900 | VANAF € 1.184 PER MAAND | PER MAAND actief op zoek zijn, bijvoorbeeld bij makelaars. Maar het | BETAALBAAR | BETAALBAAR | BETAALBAAR | MIDDELDUUR | DUUR TOT € 355K | TOT € 420K | TOT € 485K | TOT € 610K | BOVEN € 610K gaat ook om een verborgen vraag door thuiswonende jongeren die uit huis willen, maar niks kunnen vinden. | WENS- | 27% | 7% | 29% | 6% | 10% | 5% | 16% VERDELING Het Rijk wil dat 30% van alle nieuwbouw in gemeenten in de sociale huur terechtkomt. Daarnaast moet twee derde |  | Verdeling van het nieuwbouwprogramma over sociale huur, vrije huur en koop, in verschillende prijsklassen (prijspeil 2025). Prijzen worden jaarlijks geïndexeerd op van alle nieuwbouw betaalbaar zijn. Dat betekent: sociale | basis van CPI (consumentenprijsindex) gelijk aan de stijging van de Rijksoverheid. Bekijk pagina 86 (en de rest van hoofdstuk7)van het woonbehoefteonderzoek voor huur, middenhuur en betaalbare koop tot € 420.000 | meer uitleg.

(landelijke grens, prijspeil 2026). Rechts zie je dat we daar met opgeteld 71% van ons nieuwbouwprogramma ruim | Er moeten ook koopwoningen in dat segment toegevoegd | koopmarkt is ook nog steeds sprake van krapte. Vooral aan voldoen. | worden. Zo kunnen jonge startende stellen ook een | betaalbare woningen worden snel en boven de vraagprijs nieuwbouwwoning kopen. | verkocht. Betaalbare koop is ook gewild bij huishoudens die We merken dat lang niet iedereen in Noardeast-Fryslân een | van buiten de gemeente komen. koophuis van € 420.000 als ‘betaalbaar’ ervaart. Daarom | Door de stijgende vraag zijn er ook minder huizen werken we ook nog steeds met de betaalbaarheidsgrens | beschikbaar om te kopen of te huren. Zo zoeken meer | Bekijk hoofdstuk 4 en 5 van het woonbehoefteonderzoek van € 355.000 die tot eind 2023 gold. | mensen een huurwoning van een corporatie. Op de | voor meer informatie over betaalbaar- | en beschikbaarheid. 3 | AAN DE SLAG! | WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | | 26 4. BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR Doel Wij zorgen dat wonen bereikbaar blijft voor starters, gezinnen en aandachtsgroepen. Strategie Wij sturen op prijs, woonlasten en beschikbaarheid. Acties 1.

Meer betaalbare woningen • Sturing op sociale huur en betaalbare koop Wettelijk is/wordt vastgelegd dat op de schaal van de woningbouwregio er minimaal 30% sociale huur en in totaal 2/3de betaalbaar moet worden gebouwd (huur en koop). Onze ambitie is om dit op projectniveau toe te passen, mits de schaal van het project het toelaat. We gaan hier pragmatisch mee om, wat betekent dat niet elk project precies 30% sociale huur hoeft te bevatten. Soms kan het minder, soms moet het meer. • We moedigen bouwers aan om woningen te maken die geschikt zijn voor ouderen, kleine gezinnen en/of alleenstaanden. • We onderzoeken in ons programma of en hoe eigen inwoners voorrang kunnen krijgen op de huurwoningmarkt en welke effecten dit heeft. Dit geven we een plek in de prestatieafspraken met woningcorporaties. • Instandhoudingstermijn sociale huur private verhuurders Niet alleen woningcorporaties kunnen sociale huur bouwen. Ook andere verhuurders en beleggers kunnen sociale huurwoningen bouwen, mits er een instandhoudingstermijn daarbij wordt gehanteerd van minimaal 25 jaar. De verdere toewijzingscriteria hiervoor worden uitgewerkt door het Rijk. • We onderzoeken in hoeverre een nieuwe corporatie of commerciële partij het gat tussen de opgave aan sociale huurwoningen en de beperkte financiële mogelijkheden van woningcorporaties kan dichten. 2.

Ondersteunen corporaties • Uitbreiding sociale woningvoorraad We merken dat onze woningcorporaties niet de gehele opgave aan sociale woningen kunnen realiseren. Door belastingen vanuit het Rijk komen zij financiële middelen tekort om alle opgaven (nieuwbouw, onderhoud, transformatie en verduurzaming) te financieren. Daarom zullen we lobbyen bij het Rijk om de financieringscapaciteit te vergroten voor woningcorporaties. Aangezien dit probleem in heel Nederland speelt, doen we dit niet alleen, maar gebruiken we hiervoor ook de kanalen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de provincie. 3. Woonlasten verlagen • Om de woonlasten van bestaande woningen te verlagen, stimuleren we de verduurzaming van woningen om zo energielasten lager te maken. Dit doen we via ons Warmteprogramma. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 273 AAN DE SLAG! 4. BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR 4. Doorstroming stimuleren • Samen met senioren bouwen voor doorstroming We bieden ruimte aan woningbouw voor en met senioren waardoor doorstroming op de woningmarkt op gang komt. 5. Vernieuwende woonvormen • Friendscontracten Om te zorgen dat er voldoende betaalbare woonruimte is wordt via de prestatieafspraken ingezet dat de corporaties woningen kunnen verhuren aan meerdere (kleine) huishoudens. Dit heet Friendscontracten.

Het voordeel hiervan is dat er meer mensen passender in de bestaande voorraad worden gehuisvest. • Flexwonen onderzoeken Flexwonen is een vorm van tijdelijke woningbouw. Dit kan in leegstaande gebouwen, maar ook met tijdelijke wooneenheden. We hebben hier op beperkte schaal ervaring mee, en het is een optie míts er voldoende schaal is en geschikte locaties. Gezien de krapte op het stroomnet is het niet aannemelijk dat er geschikte locaties met voldoende schaal zijn. • Kleinere woningen (o.a. lyts wenjen en tiny houses) ontwikkelen De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om kleinere, betaalbare woningen mogelijk te maken. Denk hierbij aan compacte woningen van bijvoorbeeld 60m2 of tiny houses voor starters, ouderen of mensen die een betaalbare woning zoeken. • vrijkomende boerderijen voor meerdere doelgroepen bestemmen De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om vrijkomende boerderijen voor meerdere doelgroepen te bestemmen. Voormalige boerderijen en boerenerven bieden veel kansen om woningen te realiseren voor bijvoorbeeld starters, ouderen of wellicht een zorgdoelgroep. Bij het herbestemmen staat de inpassing in het landschap voorop. 6. Financiële instrumenten • Sociale grondprijs vaststellen Doel: corporaties beter in staat stellen betaalbare huurwoningen te realiseren door toepassen van een sociale grondprijs bij verkoop gemeentegrond.

Op dit moment is er nog geen sociale grondprijs, maar eindconcept gemeentelijk voorstel is ambtelijk klaar en zal binnenkort worden voorgelegd en besproken met lokale corporaties Thús Wonen en Wonen Noordwest-Friesland. Via Grondprijsbrief zal definitief voorstel sociale grondprijs via college worden vastgesteld. Loopt via grondzaken. • Gerichte subsidies of stimuleringsregelingen Naast duurzaamheidssubsidies en leningeninstrumentarium (starterslening gemeente en verzilverlening via Rijk) is er behoefte aan aanvullende ondersteunende subsidies voor ondersteuning bewoners(collectieven) voor vernieuwende woonvormen etc. Dit is ook gebleken tijdens ophaalsessies Platformbijeenkomsten en ophaalsessies vhv-programma bij bewoners en stakeholders. Een gerichte aanpak is van belang om nader te onderzoeken. Effectiviteit van een aanvullende subsidie of instrumentarium is hierbij belangrijk. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 283 AAN DE SLAG! WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 29 De meeste woningen van de toekomst staan er nu al. Daarom kijken we niet alleen naar nieuwbouw, maar ook naar de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad. Veel woningen vragen om verduurzaming, betere isolatie en lagere energielasten. Dat is belangrijk voor het klimaat, maar ook voor betaalbaarheid, comfort en gezondheid.

We combineren fysieke verbeteringen daarom met sociale versterking, zodat ook inwoners met minder financiële ruimte kunnen meedoen. KERNBOODSCHAP EEN DUURZAME VOORRAAD MET KWALITEIT 5. EEN DUURZAME VOORRAAD MET KWALITEIT In het kort: wat zegt het woonbehoefteonderzoek? Door de hoge energieprijzen wordt de energetische kwaliteit van huizen steeds belangrijker wanneer mensen voor een woning kiezen. De corporaties investeerden de laatste jaren veel in hun woningen. Eind 2024 stonden er in de hele gemeente nog 425 sociale huurwoningen met energielabel E, F of G. Corporaties hebben voor de meeste woningen al plannen klaarliggen om ze uiterlijk in 2028 te verduurzamen. Er staan ook nog precies evenveel sociale huurwoningen met energielabel D. Bij grote huizen is de energierekening soms erg hoog, ook bij lagere labels (B en C). Daar moet dus ook wat aan gebeuren. Bij koop- en particuliere huurwoningen is de opgave om te verduurzamen veel groter. Overal staan wel woningen die slecht geïsoleerd zijn en veel gas verbruiken. Verspreid over onze gemeente zijn dat er ongeveer 5.200. Om die huizen aantrekkelijk te houden, is verduurzamen noodzakelijk. Rechts zie je waar ze staan. Bekijk paragraaf 4.5 van het woonbehoefteonderzoek voor meer informatie over duurzaamheid van woningen.

WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 303 AAN DE SLAG!  Verduurzamingsopgave in de koop en particuliere huur in de hele regio Noordoost. Bekijk paragraaf 4.5 van het woonbehoefteonderzoek voor meer uitleg. 5. EEN DUURZAME VOORRAAD MET KWALITEIT Doel Wij maken de woningvoorraad geschikt voor de toekomst, met aandacht voor zorg en duurzaamheid. Strategie Wij combineren fysieke ingrepen met sociale versterking. Acties 1. Verduurzaming • Noardeast-Fryslân zet vol in op het toekomstbestendig maken van de gebouwde omgeving. Om de lokale woningvoorraad versneld te verduurzamen, ligt de focus op het grootschalig isoleren van woningen en het realiseren van (hybride) warmtepompen. De gemeente ondersteunt huiseigenaren hier actief bij door de inzet van gerichte subsidies en gunstige leningen. Hierdoor worden drempels verlaagd en kunnen inwoners sneller concrete stappen zetten naar een lagere energierekening en een lagere CO2-uitstoot. Deze warmtetransitie is echter niet alleen een technische opgave, maar nadrukkelijk ook een instrument voor sociale versterking. Door onder andere de inzet van het Volkshuisvestingsfonds richt de gemeente zich specifiek op het terugdringen van energiearmoede. Inwoners die de investering zelf niet kunnen dragen, krijgen extra financiële en praktische hulp om hun slecht geïsoleerde huizen aan te pakken.

Op deze manier zorgt de gemeente Noardeast- Fryslân ervoor dat de overgang naar een duurzame en comfortabele leefomgeving voor iedereen betaalbaar en toegankelijk blijft. Het overkoepelende beleid beschrijft de gemeente in haar warmteprogramma (zie ook hoofdstuk 5: een duurzame voorraad met kwaliteit). • Stimuleren van passief bouwen om het net te ontlasten We stimuleren passiefhuisprincipes op plekken om aansluitproblemen op het elektriciteitsnet te voorkomen of te verminderen. Op veel plekken zal op korte of lange termijn passiefhuis de standaard moeten worden om ontwikkelingen überhaupt aan te kunnen sluiten op het net. • Stimuleren Energiebespaarlening Het Nationaal Warmtefonds heeft de energiebespaarlening geïntroduceerd. Daar kunnen mensen in onze gemeente ook gebruik van maken. Hierbij kun je geld lenen voor energiebesparende maatregelen. Met een lager inkomen (onder de €60.000, prijspeil 2026) is de rente zelfs 0%. De regeling stimuleren we via onze duurzaamheidsmedewerkers. • Inzet op biobased en circulair De gemeente heeft hoge ambities op het gebied van circulariteit en onderzoekt hoe ze deze ambities wil vaststellen. Een belangrijke sector binnen de circulaire ambities is de bouw, met name door het hoge materiaalverbruik en de CO2-uitstoot.

Het verlagen hiervan vraagt om gemeentelijke maatregelen, zoals het opnemen van het gebruik van circulaire en biobased materialen in gemeentelijke uitvragen. Om de ambities verder vorm te geven en om stappen te maken op dit gebied is de gemeente aangesloten bij Vereniging Circulair Fryslân en stellen we beleid op voor circulariteit. WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 313 AAN DE SLAG! WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 32 Wonen gaat over meer dan een huis. Het gaat ook over de plek waar je woont: de voorzieningen, de ontmoetingsplekken, de sociale basis en de kracht van de Mienskip. We willen dat woningbouw bijdraagt aan vitale dorpen, sterke kernen en een woonomgeving waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en ondersteunen. Daarom koppelen we wonen aan leefbaarheid, zorg, ontmoeting en lokale initiatieven. Zo versterken we niet alleen de woningvoorraad, maar ook de gemeenschappen die Noardeast-Fryslân dragen. KERNBOODSCHAP EEN LEEFBARE WOONOMGEVING 6. EEN LEEFBARE WOONOMGEVING Doel Wij werken aan een leefbare woonomgeving en een sterke Mienskip. Strategie Wij sturen op het faciliteren van ontmoeting en versterken van de Mienskip. Acties 1. Sterke sociale basis • We zetten in op een sociale en fysieke leefomgeving die (mentaal en fysiek) gezond gedrag, bewegen, ontmoeting en sociaal contact stimuleert.

Binnen elke ontwikkeling van enige omvang is er aandacht voor ontmoeting, waarbij de aard en schaal passend is bij de omvang van de ontwikkeling. • We onderzoeken hoe we inwoners beter kunnen helpen met 'goed en passend wonen', bijvoorbeeld met een wooncoach. 2. Leefbare dorpen • Koppelen woningbouw aan voorzieningen/ontmoeting We kijken goed naar waar woningbouw het voorzieningenniveau in onze kernen en daarmee de leefbaarheid kan ondersteunen. Zorggeschikte woningen bouwen we daarom bij voorkeur in de buurt van voorzieningen zoals winkels, arts en apotheek. Tegelijkertijd hebben we als uitgangspunt dat in elk dorp iets mogelijk moet zijn. Omdat we daarin natuurlijk beperkt worden omdat onze ambtelijke capaciteit beperkt is, gaan we als eerst aan de slag in dorpen waar lokale initiatieven uit het dorp zelf komen. • Beleid voor wonen op vakantieparken We willen duidelijkheid geven over de mogelijkheden van bewoning op vakantieparken. Daarbij maken we onderscheid tussen parken waar de recreatiefunctie leidend is en blijft, parken die omgezet kunnen worden naar een permanente woonfunctie, en parken waar een mogelijke tussenvorm wenselijk blijft. Er zijn vaak geen perfecte oplossingen voor parken waar de woonfunctie aanwezig is maar niet toegestaan is. Elke oplossing creëert ook nieuwe problemen. Elk park wordt daarom situationeel bekeken.

WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 333 AAN DE SLAG! PROGRAMMA WONEN4

1. WOONBEHOEFTE INVULLEN - | ACTIETABEL Doel | Actie | Termijn | Eigenaar Voldoende woningen toevoegen voor de | Werken met de bandbreedte van circa 1.300 tot 1.600 extra woningen als | 2027 - 2035 | Wonen behoefte tot 2035 | richtinggevend kader voor de woningbouwprogrammering De woningbouwopgave | goed verdelen over | De woonbehoefte per kern of cluster vertalennaarconcrete | 2027 - 2035 | Wonen de gemeente en ruimte houden voor | woningbouwopgaven | en prioriteiten maatwerk Vraag en aanbod actueel houden | De woningbehoefte periodiek monitorenen de programmering | bijstellenals | 2027 - 2035 | Wonen de woningmarkt verandert 4 PROGRAMMA WONEN | WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 35 2.

SNELHEID MAKEN - ACTIETABEL (1/3) 4 PROGRAMMA WONEN Doel Actie Termijn Eigenaar Flexibel kunnen sturen op de woningbouwopgave Jaarlijks monitoren van de voortgang van woningbouwprojecten en bijsturen op vraag, aanbod en capaciteit Doorlopend Wonen Marktontwikkelingen beter meenemen Minimaal jaarlijks gesprekken voeren met makelaars, ontwikkelaars en bouwers om de markt te peilen Doorlopend Wonen Voorkomen dat aantallen te star worden toegepast Werken met bandbreedtes in plaats van vaste woningaantallen Doorlopend Wonen Procedures versnellen Het programmabureau doorzetten en waar mogelijk verbeteren Doorlopend Programmabureau en RO Initiatiefnemers sneller duidelijkheid geven Het Volkshuisvestingsprogramma uitwerken in richtinggevende kaders voor woningbouwinitiatieven 2027 Wonen en Vergunningen Doorlooptijden verkorten Vooroverleg over woningbouwlocaties binnen maximaal één maand inplannen 2027 Projectleider Behandelaar 36WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 2.

SNELHEID MAKEN - ACTIETABEL (2/3) 4 PROGRAMMA WONEN Doel Actie Termijn Eigenaar Initiatiefnemers beter begeleiden Onderzoeken of gewerkt kan worden met vaste contactpersonen voor initiatiefnemers 2027 Projectleider Behandelaar Actiever sturen op haalbaarheid en tempo Projecten prioriteren op haalbaarheid, tempo en algemeen belang Gestart/ Doorlopend Wonen Gemeentelijke locaties sneller ontwikkelen Gemeentelijke locaties projectmatig oppakken en bij te grote complexiteit tijdig doorschakelen naar andere projecten Gestart/ Doorlopend Programmabureau Tempo afdwingen bij initiatiefnemers Onderzoeken of principe-uitspraken en vergunningen tijdelijk geldig kunnen zijn 2028 Vergunningsverlening RO Knelpunten vroegtijdig oplossen Gesprekken met netbeheerder en Wetterskip intensiveren Gestart/ Doorlopend Programmabureau en Water Extra woningen toevoegen via bestaand vastgoed Leegstaand vastgoed prioriteren voor omzetting naar woningen 2027/ Doorlopend Vastgoed en Programmabureau 37WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 2.

SNELHEID MAKEN - ACTIETABEL (3/3) 4 PROGRAMMA WONEN Doel Actie Termijn Eigenaar Hergebruik van agrarisch vastgoed versnellen Functiewijziging van voormalige boerderijen naar wonen actief ondersteunen Gestart RO/ Wonen Sneller extra voordeuren toevoegen Beleid voor woningsplitsing, woningdelen en erfdelen opzetten en via pilots toetsen Gestart (woningsplitsing)/ 2028 (woning- en erfdelen) Vergunningsverlening Wonen Kleinschalige initiatieven stimuleren Dorpsinitiatieven voor woningbouw actief ondersteunen, eventueel met specialistische begeleiding Gestart/ 2027 Programmabureau Projectleider Nieuwe collectieve woonvormen mogelijk maken Ondersteuning bieden bij de oprichting van wooncoöperaties als vervolg op rijksregelgeving 2028 / 2029 Wonen Regionaal afgestemd blijven werken Samenwerken binnen de woondeal en in ANNO-verband, met ruimte voor lokale afspraken Gestart/ Doorlopend Wonen 38WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 3.

BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN - | ACTIETABEL (1/2) Doel | Actie | Termijn | Eigenaar Urgente groepen passend huisvesten | In prestatieafspraken met woningcorporaties afspraken maken | over | Doorlopend | Wonen huisvesting van doelgroepen | en voorrang Een gelijk speelveld creëren voor urgentie | Een urgentieverordening opstellen in samenhang met de Friese aanpak en | In uitvoering | Wonen uitvoeringsorganisatie Starters meer kansen geven | In woningbouwprojecten | sturen op voldoende | betaalbare woningen | voor | 2027 | Wonen jongeren en starters Specifieke woonvormen | voor jongeren | Onderzoeken | welke woonvormen | geschikt zijnvoor jongeren en starters | 2027/2028 | Wonen verkennen Starters financieelondersteunen | De starterslening voortzetten vanaf 1 januari2027, met ruimte | voor 25 | 2027 | Wonen leningenper jaar Gezond ouder worden ondersteunen | Doorstroming | naar zorggeschikte of levensloopbestendige woningen | 2028 | Sociaal Domein stimuleren door middel van een wooncoach (zie ook: 6. een leefbare woonomgeving) 4 PROGRAMMA WONEN | WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | | 39 3.

BOUWEN VOOR ALLE DOELGROEPEN - ACTIETABEL (2/2) 4 PROGRAMMA WONEN Doel Actie Termijn Eigenaar Meer passende seniorenwoningen realiseren Een divers aanbod aan seniorenwoningen mogelijk maken, waaronder appartementen, hofjes en bungalows Gestart Programmabureau Levensloopbestendig bouwen stimuleren Levensloopbestendig bouwen stimuleren waar dat haalbaar en praktisch is Gestart Wonen Bestaande woningen beter geschikt maken Inwoners stimuleren om hun woning tijdig aan te passen, onder andere via financiële regelingen en advies Gestart Duurzaamheid Wonen en zorg beter verbinden Geclusterde woonvormen en kleinschalige woonzorginitiatieven stimuleren Gestart Wonen/ Sociaal Domein Provinciale afspraken vertalen naar uitvoering Het afsprakenkader ouderenhuisvesting gebruiken als ontwikkelrichting voor nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen Gestart/ Doorlopend Wonen/ Sociaal Domein Zicht krijgen op specifieke woonvragen De vraag naar woningen voor arbeidsmigranten onderzoeken en zo nodig beleid opstellen 2027/ 2028 Wonen en Economie 40WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 4.

BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR - ACTIETABEL (1/3) 4 PROGRAMMA WONEN Doel Actie Termijn Eigenaar Meer betaalbare woningen realiseren Sturen op sociale huur en betaalbare koop, met 30% sociale huur en twee derde betaalbaar als richtinggevend uitgangspunt Gestart/ Doorlopend Wonen/ Programmabureau Betaalbare woningen beter laten aansluiten op doelgroepen Bouwers aanmoedigen om woningen te maken die geschikt zijn voor ouderen, kleine gezinnen en alleenstaanden, bijvoorbeeld via platformbijeenkomst en bij eigen gronden gemeente Gestart/ Doorlopend Wonen Lokale woonkansen onderzoeken Onderzoeken of en hoe eigen inwoners voorrang kunnen krijgen op de woningmarkt Gestart/ Doorlopend Wonen Het tekort aan sociale huur verkleinen Onderzoeken of een nieuwe corporatie of commerciële partij kan bijdragen aan de sociale huuropgave 2029 Wonen Corporaties ondersteunen Lobbyen richting Rijk, VNG en provincie voor meer financiële ruimte voor woningcorporaties Gestart/ Doorlopend Via VFG/VNG Sociale huur door andere partijen mogelijk maken Bij sociale huur door private verhuurders een instandhoudingstermijn van minimaal 25 jaar hanteren Gestart/ Doorlopend Wonen 41WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 4.

BETAALBAAR EN BESCHIKBAAR - ACTIETABEL (2/3) 4 PROGRAMMA WONEN Doel Actie Termijn Eigenaar Woonlasten verlagen Verduurzaming van bestaande woningen stimuleren om energielasten te verlagen Gestart/ Doorlopend Duurzaamheid Doorstroming bevorderen Samen met senioren bouwen aan woningen die doorstroming op gang brengen door initiatieven hiervoor te stimuleren Doorlopend Wonen Bestaande voorraad beter benutten Friendscontracten mogelijk maken om meerdere kleine huishoudens passend te huisvesten in bestaande woningen Gestart/ Doorlopend Wonen ism woningcorporaties Tijdelijke woonruimte verkennen Flexwonen onderzoeken op locaties waar de randvoorwaarden kansrijk zijn (tijdelijke beschikbaarheid, voldoende schaal en netcapaciteit) Gestart/ Doorlopend Wonen en Programmabureau Compact en betaalbaar wonen mogelijk maken Kleinere woningen ontwikkelen, zoals lyts wenjen, compacte woningen en tiny houses Gestart/ Doorlopend Wonen/ Programma-bureau Vrijkomende erven benutten Vrijkomende boerderijen onderzoeken voor huisvesting van starters, ouderen of zorgdoelgroepen Gestart/ Doorlopend Wonen/ RO 42WONEN IN NOARDEAST-FRYSLÂN | VOORJAAR 2026 | CONCEPT | 4.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://noardeastfryslan.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a2b69491-b316-4000-a2fc-e9d61c90dd39?agendaItemId=bc7021f7-184d-4ba1-b648-7c8f8df0e0d6