250716 - Infographic landbouw landelijk gebied kleischil Fryslân

Friese Kleischil: Samen werken aan een vitale landbouw

Economie & Ecologie in balans

Samen investeren in de toekomst van de Friese Kleischil

Economie & Ecologie in balans

De Friese Kleischil is dé agrarische kracht van Friesland. Hier wordt gewerkt aan de voedselvoorziening van morgen, met een sector die innovatie omarmt en economische groei stimuleert. Maar zonder slimme investeringen en samenwerking lopen we het risico dat deze sterke agrarische basis onder druk komt te staan. Daarom zetten de gemeenten Harlingen, Waadhoeke en Noardeast-Fryslân gezamenlijk in op drie speerpunten die de landbouw in de regio toekomstbestendig maken:

De 3 speerpunten: Een uniek gebied met rijke geschiedenis en potentie

Water en bodem als sleutel tot de toekomst

De Friese Kleischil, onder andere gevormd door de

Klimaatverandering brengt specifieke uitdagingen met zich

gemeenten Harlingen, Waadhoeke en Noardeast-Fryslân,

mee, zoals verzilting en een afnemende beschikbaarheid

direct geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering en verzilting. Om de agrarische productie

is een gebied van uitzonderlijke waarde. De vruchtbare

van zoetwater. Gezonde bodems spelen hierbij een

toekomstbestendig te maken en de sector weerbaar te houden, onderzoeken we innovatieve oplossingen,

kleigronden langs de Waddenkust vormen al eeuwenlang

cruciale rol: ze fungeren als buffer tegen droogte en water-

zoals ondergrondse zoetwateropslag en zilte teelten.

de basis voor landbouw, natuur en gemeenschap. De klei is

overlast, verbeteren de waterkwaliteit en ondersteunen

rijk aan mineralen, wat zorgt voor goede omstandigheden

biodiversiteit. Innovaties zoals ondergrondse zoetwater-

voor het telen van gewassen zoals granen, pootaardappelen

opslag, natuurlijke bermen en oevers en zilte teelten laten

en gras voor de veehouderij.

zien hoe ondernemers in de Friese Kleischil effectieve

1

Een sterke landbouwsector begint bij een gezonde bodem en voldoende zoetwater. De Friese Kleischil wordt

2

internationale agrofoodsector. Met duizenden banen in

Grote kansen: landbouw als motor van innovatie

de landbouw en aanverwante sectoren draagt de land-

De transitie naar een duurzame land- en tuinbouwsector

en tuinbouw bij aan de economische veerkracht en

biedt grote kansen voor de Friese Kleischil. Door te

leefbaarheid van de Friese Kleischil.

investeren in circulaire werkwijzen, precisielandbouw

nationale voedselvoorziening en is een schakel in de

De transitie naar duurzame landbouw

en duurzame energieoplossingen draagt de land- en

op kringlooplandbouw, precisietechnologie en duurzame energieoplossingen. Door deze ontwikkelingen te

economische groei in het gebied. Praktijkgericht onderzoek en experimenteren maken de Friese Kleischil tot

ontwikkeld tot een economische pijler, staat de sector

een ideale proeftuin voor innovaties.

op biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid en waterkwaliteit.

Samen werken aan een vitale landbouw

Tegelijkertijd vraagt de samenleving steeds nadrukkelijker

Alleen met een vitale land- en tuinbouw ontstaat er

om lokaal, duurzaam en betaalbaar voedsel.

ruimte om te blijven innoveren en een duurzaam

vooruitgang hebben geleid tot groei, maar ook tot druk

stimuleren, versterken we niet alleen de agrarische sector, maar creëren we ook economische kansen en werkgelegenheid.

3

Talent voor de toekomst De landbouwsector heeft de denkers en doeners van morgen nodig. Door een agrifood kennis- en innovatiehub te ontwikkelen, verbinden we onderwijs, ondernemers en overheid. Dit zorgt ervoor dat nieuwe generaties agrariërs, technologische pioniers en voedselproducenten klaarstaan om de sector verder te brengen.

tuinbouw bij aan bodemherstel, wateropgaven en

Hoewel de landbouw in de Friese Kleischil zich heeft voor een keerpunt. Schaalvergroting en technologische

I nnovatie als motor Om te blijven concurreren in een snel veranderende wereld is innovatie cruciaal. De Friese Kleischil zet vol in

oplossingen ontwikkelen voor de toekomst. De regio speelt een belangrijke rol in de regionale en

Water als basis

De Friese Kleischil is niet alleen een agrarische regio, maar een onmisbare schakel in de voedselketen en een motor voor duurzame innovatie. Nu is het moment om te investeren in waterzekerheid, technologische vooruitgang en talentontwikkeling. Samen zorgen we ervoor dat de landbouw in de Friese Kleischil niet alleen blijft bestaan, maar ook floreert. Vandaag, morgen en voor toekomstige generaties.

evenwicht te vinden tussen economie en ecologie in Om deze uitdagingen aan te gaan, zet de regio in op een

het landelijk gebied.

innovatieve hoogwaardige voedselproductie en natuurinclusieve oplossingen. Korte keten economie, kruidenrijke

Onder het motto ‘Samen werken aan een vitale landbouw’

graslanden, kringlooplandbouw en precisietechnologieën

blijft de Friese Kleischil bouwen aan een toekomst waarin

zijn instrumenten waarmee ondernemers stappen zetten

natuur en landbouw in harmonie zijn en het unieke

richting een duurzame en toekomstbestendige land- en

karakter van de regio behouden blijft.

Contact opnemen kan via onderstaande e-mailadressen: info@harlingen.nl | info@waadhoeke.nl | info@noardeast-fryslan.nl

tuinbouw. Deze aanpak biedt niet alleen milieuwinst, maar versterkt ook de economische weerbaarheid van de regio.

Dit document is tot stand gekomen met de steun van de Provinsje Fryslân.

De Kleischil is binnen Friesland verantwoordelijk voor:

60% van de akkerbouw, 40% van de tuinbouw en 80% van het agrarisch grondgebruik.

Landbouw landelijk gebied Kleischil Fryslân

€

CH4

Samen werken aan landbouw Economie

€

Innovatie

€ Toekomstbestendige landbouw

Gemeente Noardeast-Fryslân: Landbouw als motor voor economie en leefbaarheid

Energietransitie • Wind, zon, waterstof • L andbouw als energiehub • Biogas / groengas

CH4

€

• Zilte teelten • Automatisering • Robuuste rassen ontwikkelen • Onderzoek en onderwijs • Robotisering • Ondergrondse zoetwateropslag

In Noardeast-Fryslân vormt landbouw een belangrijke pijler van de lokale economie en gemeenschap. Met ruim 21.000 hectare grasland en 3.100 hectare akkerbouw draagt de agrarische sector substantieel bij aan de economie en werkgelegenheid. Maar liefst 1 op de 6 banen is direct of indirect verbonden aan de agrofoodsector, van veehouderij en akkerbouw tot dienstverlening, verwerking en toelevering.

CH4

De landbouw staat voor unieke uitdagingen, zoals verzilting en een toenemende druk op beschikbaarheid van zoetwater. Tegelijkertijd vragen klimaatverandering, waterkwaliteit en de energietransitie om ingrijpende veranderingen. Deze ontwikkelingen maken de transitie naar een circulaire en duurzame landbouw urgenter dan ooit.

Water

• Kwaliteit • Verzilting • Natuurlijke bermen en oevers • Biodiversiteit • Zoetwaterbeschikbaarheid • Klimaatadaptie

In Noardeast-Fryslân wordt geëxperimenteerd met zilte teelten, onderzoek naar mogelijkheden voor ondergrondse zoetwateropslag en versterken van de biodiversiteit door natuurlijke bermen en oevers. Ook is er een belangrijke rol weggelegd voor de agrarische sector in de energietransitie door bijvoorbeeld de productie van groengas en opwek en opslag van groene stroom. Agrarisch natuur- en landschapsbeheer draagt bij aan meer biodiversiteit en een gezonde leefomgeving. De kracht van Noardeast-Fryslân ligt in verbinding. Gemeente, landbouw, ondernemers en gemeenschap werken samen aan een gedeelde visie: een toekomst waarin landbouw blijft bijdragen aan de economie, werkgelegenheid, leefbaarheid en gezond, duurzaam en betaalbaar voedsel. De landbouw in Noardeast-Fryslân draagt daarmee bij aan brede welvaart en een duurzame toekomst.

€ CH4

€

1

Landbouwbedrijven

260 Tuin- en akkerbouw: 190 Veehouderij:

€

€

1

Oppervlakte

CH4

€

Grasland en groenvoedergewassen:

21.844,87 ha Tuin- en akkerbouw:

3.141,00 ha

Brede welvaart

Werkgelegenheid

Leefbaarheid

• Leefomgeving • Gezondheid • Werkgelegenheid • Voorzieningen • Gevarieerd landschap

Korte keten Grond

• Bodemgezondheid • Kringlooplandbouw • Organische mest als grondstof • Cultuurhistorisch landschap

• Lokale economie • Hoogwaardig en betaalbaar voedsel • Voedselzekerheid • CO2 reductie - Biobased gewassen - Opslag in bodem

CH4 2, 3

Werkgelegenheid

1 op de 6 mensen actief in de agrofoodsector , goed voor 4.215 banen. In Noardeast-Fryslân is

*

*Dit cijfer omvat de gehele productiekolom: van de primaire sector (landbouw en veeteelt), toeleverende bedrijven en van de verwerkende industrie tot aan de detailhandel. Bronnen: 1. CBS Statline (2024) Landbouw; gewassen, dieren en grondgebruik naar gemeente. 2. LISA (2021) Werkgelegenheidsregister provincie Fryslân. 3. Noardeast-Fryslân (2021) Factsheet Agrarische sector.

CH4

Gemeente Harlingen: Poort naar land en zee

werken aan landbouw CH4

Energietransitie

• Wind, zon, erfmolens • Biogas / groengas CH4

Landschapskwaliteit

• Versterking groen - Kruidige percelen - Traditionele erfbeplanting • Verbinding met de zee

Harlingen is een stadsgemeente met een unieke combinatie van maritieme bedrijvigheid en een open agrarisch landschap rondom de zeehavenstad. Hoewel de landbouwsector hier kleiner is dan in andere delen van de Friese Kleischil, bepaalt zij in hoge mate het aanzicht van het buitengebied. Bovendien speelt de zeehaven een cruciale rol in de agrarische keten, met onder andere de verscheping van aardappelen, groenten en fruit naar nationale en internationale markten. De gemeente staat voor complexe ruimtelijke uitdagingen. De schaarse ruimte vraagt om een zorgvuldige afweging tussen woningbouw, economische ontwikkeling en leefbaarheid. Tegelijkertijd worden klimaatvraagstukken zoals verzilting en waterbeheer steeds urgenter. Daarom zet gemeente Harlingen in op vergroening, duurzame landbouw en klimaatadaptieve maatregelen, zoals erfbeplanting, natuurvriendelijke oevers en innovatieve wateroplossingen. De transitie in de landbouwsector biedt zowel uitdagingen als kansen. Door samenwerking met agrariërs kunnen functies zoals recreatie, natuur en waterberging worden gecombineerd met bestaande landbouwgrond. Het Hegewiersterfjild is een mooi voorbeeld van een evenwichtige combinatie van natuur en landbouw. De verbinding met de zee blijft een leidend thema. Niet alleen voor de maritieme sector, maar ook in relatie tot waterbeheer en duurzame ontwikkeling.

Water

• Kwaliteit • Verzilting • Natuurlijke bermen en oevers • Biodiversiteit • Zoetwaterbeschikbaarheid • Klimaatadaptie

De ontwikkeling van Harlingen als maritieme kennishub, gesteund door regionale samenwerking binnen de Regiodeal, biedt kansen om kennis en innovatie te bundelen. Door slim gebruik te maken van de ruimte, blijft Harlingen een aantrekkelijke stad waar landbouw, economie, toerisme en leefbaarheid in balans zijn. De unieke wisselwerking tussen haven, landbouw en leefomgeving vormt de basis voor een duurzame en toekomstbestendige gemeente.

1

Landbouwbedrijven

10 Tuin- en akkerbouw: 10 Veehouderij:

CH4

Landbouw met toekomst

1

Oppervlakte

Grasland en groenvoedergewassen:

• Balans tussen ecologie en economie • Integrale aanpak en samenwerking

1.129,47 ha CH

4

Tuin- en akkerbouw: CH4

Landbouw & Beleving

• Verbinding tussen landbouw en toerisme • Ervaringsgerichte landbouw • Cultuur en landbouw verbinden

Brede welvaart • Leefomgeving • Gezondheid • Werkgelegenheid • Voorzieningen • Landschap

232,04 ha

2

Werkgelegenheid In Harlingen zijn

340 banen verbonden

aan de agrofoodsector*. Dat betekent dat

1 op de 47 banen in deze sector valt. 3

Haven

Grond

• Bodemgezondheid • Kringlooplandbouw

Jaarlijks wordt

75.000 ton pootaardappelen

over zee verscheept via onze haven. *Dit cijfer omvat de gehele productiekolom: van de primaire sector (landbouw en veeteelt), toeleverende bedrijven en van de verwerkende industrie tot aan de detailhandel. Bronnen: 1. CBS Statline (2024) Landbouw; gewassen, dieren en grondgebruik naar gemeente. 2. LISA (2021) Werkgelegenheidsregister provincie Fryslân. 3. Port of Harlingen (2024) Overslagcijfers zeevaart en binnenvaart.

CH4

werken aan landbouw €

Gemeente Waadhoeke: Waar landbouw, natuur en landschap elkaar duurzaam versterken

Innovatie Energietransitie

€

CH4 • Wind, zon

• Landbouw als energiehub • Biogas / groengas • Monovergisting

CH4

• Zilte teelten • Automatisering • Data • Robotisering • Ondergrondse zoetwateropslag • Klimaatlandschap 2040 • SEAP (innovatietafel) • Renure

De agrarische sector is belangrijk voor de economie, samen met groothandel, industrie en toeleveranciers. Met het Sociaal-Economisch Actie Programma Het Goud van Noordwest, stimuleert Waadhoeke agrarische innovaties en samenwerking tussen de bedrijven, het onderwijs en de overheid. De landbouw heeft te maken met nieuwe regelgeving, verzilting en klimaatverandering. Daarom investeert de gemeente in duurzame en toekomstbestendige landbouw. Om verzilting en zoetwatertekorten tegen te gaan, werkt Waadhoeke samen met kenniscluster SALTA en volgt de Bodemvisie voor duurzaam bodemen watergebruik en een vitale bodem. Waadhoeke heeft naast een sterke agrarische sector een uniek historisch landschap met zeedijken, kwelderwallen en terpen. Deze vertellen de eeuwenoude ontstaansgeschiedenis en geven het gebied een eigen karakter. Waadhoeke wil dat landschap, natuur en landbouw elkaar duurzaam versterken, om blijvend te genieten van een gezond en divers landschap.

Water

• Kwaliteit • Verzilting • Biodiversiteit • Zoetwaterbeschikbaarheid • Klimaatadaptie • Groenblauwe doorwatering

Waadhoeke wil in 2040 energieneutraal zijn, waarbij duurzame energie in de agrarische sector een grote rol speelt. Zo blijft de regio vooroplopen in agrarische innovatie en draagt de sector bij aan een duurzame en leefbare toekomst.

€

1

Landbouwbedrijven

220 Akkerbouw: 190 Tuinbouw onder glas: 10 Veehouderij:

Projecten

• Agricycling • Biodiversiteitsprojecten • Klimaatlandschap 2040 • SALTA: Kenniscluster verzilting • Sociaal-Economisch Actie Programma (SEAP)

CH4

€

1

Oppervlakte

€

Grasland en groenvoedergewassen:

13.964 ha Akkerbouw:

8.731 ha

CH4

CH4

Tuinbouw onder glas:

110 ha Korte keten Brede welvaart • Leefomgeving • Gezondheid • Werkgelegenheid • Voorzieningen • Landschap

Grond

• Bodemgezondheid • Kringlooplandbouw - Agricycling

• Lokale economie • Gezondheid • CO2 reductie - Opslag in bodem - Biobased gewassen

2, 3

Werkgelegenheid

1 op de 10 banen in Waadhoeke is een baan in de primaire landbouwsector. In de gemeente Waadhoeke is zelfs bijna

1 op de 5 banen een baan in de agrofoodsector . *

*Agrofood omvat niet alleen landbouw, maar ook groothandel, toeleverende bedrijven en verwerkende industrie in landbouw en voedingsmiddelen. Bronnen: 1. CBS Statline (2024) Landbouw; gewassen, dieren en grondgebruik naar gemeente. 2. LISA (2021) Werkgelegenheidsregister provincie Fryslân. 3. Waadhoeke (2021) Factsheet Agrarische Sector.