240925 Presentatie Salta - verzilting

Impact van verzilting en beperkt zoetwater voor de praktijk

Verzilting in NE Fryslân Informatieve bijeenkomst Raad gemeente Noardeast-Fryslân

Invloed van verzilting wereldwijd

Verzilting in Nederland

Zoutschade, hoe te herkennen? Suikerbiet

Slechte bodemstructuur

Inhoud v Intro: SALTA in een notendop v Kennisagenda SALTA v Wat gebeurt er al? Voorbeelden uit de praktijk v Waar zet SALTA op in? v Wat kan de gemeente?

SALTA in een notendop vAntwoord op fragmentatie kennis en projecten vNationale krachtenbundeling – inmiddels 45 partijen vFocus op zoetwaterbeschikbaarheid en verzilting (6!) kustprovincies vNiche: klei-rijke Delta’s – internationaal relevant

SALTA in een notendop vAangejaagd door subsidie provincie Fryslan vStatutaire basis in Leeuwarden vOperationeel sinds november 2023 vDragende partijen

Waar zet SALTA op in? vPraktijkgericht - handelingsperspectief v“Mitigatie waar het kan, adaptatie waar het moet” vDoelen: verwerven kennis, structurele inbedding, bewustwording, ondersteuning toepassing vLandelijk en representatief netwerk langs hele kust (laag Nederland)

Uitvoeringsorganisatie vUitvoerend team dragende organisaties (Programmabureau) vProgrammaraad en Wetenschappelijke Commissie vThematafels – netwerkbijeenkomsten met aangesloten partners vPraktijkcoach per provincie

Kennisagenda SALTA

Thematafels

bodem en gewas Bodem: meten en monitoring, bodem bufferen en herstellen, bodembewerking,… Gewas: zouttolerantie nauwkeurig in kaart brengen, effecten teelt-technische aspecten

water oppervlaktewater / grondwater / irrigatie

natuur en biodiversiteit zouttolerantie zouttolerantie natuur(doeltypen), ecosystemen en individuele soorten,…

doorspoelen, vasthouden, (effect van) irrigatie, poriewater,…

handelingsperspectief watertechnologie

boer / perceel

economie

begrijpen we het systeem, omslagpunt, effect van maatregelen?

kosten en baten, financiering

ontzilting,….

beleid en transitie huidig beleid en nodige transitie inbedding in beleid, bewustwording, sociale en maatschappelijke aspecten, klimaatverandering,…

kosten en baten van de verschillende effecten en oplossingen, investeringen, nieuwe marktkansen,…

educatie en onderwijs educatie, voorlichting, training inbedding in onderwijs, onderzoeksprogramma’s, trainingen,…

Kennisagenda: WATER • Hoe ontwikkelt vraag en aanbod zoetwater? • Zoet water vasthouden, efficiënter doorspoelen? • Schaalbaarheid lokale maatregelen tot regionale aanpak? • Hoe kun je verschillende maatregelen optimaal combineren? • Wat is het werkelijke rendement van maatregelen op perceelniveau? • Modelleren/onderzoeken zoutconcentratie oppervlaktewater/grondwater > bodemzoutconcentratie

Kennisagenda: BODEM en GEWAS • Hoe zout is de bodem in NL, hoe wordt dit gemeten? • Effect van zout op bodemstructuur (klei), hoe te bufferen/voorkomen/herstellen? • Hoe kun je zout het beste weer uit de bodem krijgen? • Bodemmanagement om effecten zout te verminderen • Zouttolerantie van (verschillende groeistadia) gewassen en rassen, kwaliteit? • Interactie tussen teelt-technische aspecten, klimaat en zouttolerantie?

Kennisagenda: ECONOMIE • Economische haalbaarheid (kosten-baten) van verschillende technische maatregelen? • Economische haalbaarheid perceelniveau vs regionaal niveau (investering boer, waterbeheerder,..)? Tijdschaal, (onderbouwing) financiering? • Relatie mate van verzilting en waarde van het land? • Nieuwe marktkansen (nieuwe gewassen/rassen, export (kennis),…)? • Leefbaarheid platteland

Wat gebeurt er al?

Trends en praktijkvoorbeelden vZeeland vNoord-Holland vGroningen/Friesland

Uitwisselbaar!

Zeeland vAangepaste drainage – versterken zoetwaterlens - benutten neerslagoverschot vFertigatie in uien vUitdagingen hergebruik restwater uit industrie vOpslag van regenwater in bassins

Opvangen Den Boer • 155 mm neerslag (16 nov tot 3 jan) • Op basis van oppervlakte ~77 mm uit drains (50% van neerslag)

Den Hartog • 108 mm neerslag (8 dec tot 6 jan) • 24 mm uit bovenste drain (22% neerslag) • Van totale drainafvoer (=2188 m3) komt 44% uit bovenste drains • Missen neerslag: nader onderzoek nodig

Innovatieve drainage waar zout een rol speelt Antiverziltingsdrainage

Dubbele drainage

Noord-Holland vProject Zoetwaterboeren – Klaas Schenk vZoete Toekomst Texel – zelfvoorziening zoetwater

Project Zoetwaterboeren Akkerbouwer Klaas Schenk (Anna Paulowna) toont visie, lef en leiderschap

Groningen-Friesland v Boeren meten Water v Spaarwater-projecten (Acacia Water)

Boeren Meten Water

Verzilting – speelt al ..

Zoet en zout in percelen Kwelneutraal / geringe kweldruk Greppel

Buisdrainage

Kwel / hoge kweldruk

Wat gaat SALTA doen? vActiveren netwerk partners – projecten vIn beeld brengen bodemverzilting NL-kust vTestlocatie op klei – aanvraag Waddenfonds vGespecialiseerde praktijkcoach per provincie vKennisuitwisseling, evenementen

Wat kan de gemeente doen? v Bewustwording – via onderwijs en living labs (gemeente Schouwen-Duiveland!) v Ruimte voor zelfvoorzienendheid zoetwater regio v Ruimte voor watervoorziening op bedrijfsniveau (opslag bovengrondsondergronds, slimme irrigatie) vTeelt pootgoed aardappelen koesteren (robuuste rassen) v Experimenten ondersteunen (reduceren impact zoute kwel)

Ter afsluiting v Bewustwording groeit, echter langjarige aandacht gewenst én uitwisseling v Nog vele kennisvragen, wetenschappelijk én praktijkgericht v SALTA zoekt verbreding in partners én financiering v Behoefte aan nationaal Uitvoeringsprogramma Verzilting v Gemeenten cruciaal voor draagvlak Kijk voor meer informatie op www.salta-cluster.com of neem contact op: peter@salta-cluster.com / 06-10378595 Met dank aan: