Zienswijze ontwerpbegroting 2024 Streekarchief; Bijlage 3 Jaarverslag 2022

JAARVERSLAG 2022

1

2

OP KOERS

Het jaar 2022 was voor het Streekarchief het jaar van het e-depot. Na enkele jaren vooronderzoek en een traject van aanbesteding werden op 10 mei de handtekeningen gezet onder het contract met DiVault en Syntrophos. Daarmee werd een belofte, gedaan in het Beleidsplan voor 2025, ingelost. De e-depotvoorziening is een logisch gevolg van de toenemende digitalisering van de gemeenten. De kwetsbare digitale bestanden vragen om een andere bewaaromgeving. Die is nu gevonden in het door DiVault aangeboden e-depot. Het hebben van het e-depot is één ding, het inrichten en vullen van het e-depot iets heel anders. Dit zal zeker de eerste jaren veel inzet vragen van de eigen dienst en ook – misschien wel vooral – van de gemeenten die te bewaren materiaal zullen aanbieden. Medewerkers van het Streekarchief fungeren als poortwachter om te voorkomen dat informatie zonder metadata wordt opgeslagen om vervolgens onvindbaar te zijn. Nog veel méér dan bij papieren dossiers het geval is, vraagt het digitale archief om zorgvuldigheid en discipline. Voor de nieuwe huisvesting is een locatie aangewezen. Deze maakt deel uit van een grotere planontwikkeling zodat de start van de nieuwbouw niet vóór 2025 verwacht wordt. Eind 2022 heeft de gemeente Brielle opdracht gegeven tot het opstellen van een Programma van Eisen.

In de loop van het jaar verdween de angst voor corona die zelf ook aan kracht inboette. Het bezoek aan de studiezaal nam toe. Voorzichtig kwam ook het culturele leven weer op gang, wat leidde tot een toenemende vraag naar lezingen en presentaties vanuit het Streekarchief. Dat het aanbod gewaardeerd werd moge blijken uit het feit dat een medewerker uit handen van de burgemeester van Hellevoetsluis de Jan Blankenspeld ontving. De Russische inval in Oekraïne liet dit jaar niemand onberoerd. In de eerste maanden van de strijd vluchtten velen naar het Westen. Het Streekarchief heeft een oud-medewerker van het Regionaal Archief van Zjytomyr, die met haar zoontje onderdak heeft gevonden in Voorne aan Zee, een tijdelijke baan kunnen aanbieden. De afgelopen jaren is de taakstelling van het Streekarchief uitgebreid. Dit jaarverslag laat zien dat het Streekarchief Voorne-Putten die taken, dankzij een uitbreiding van het team, aan kan en op koers ligt om de gestelde doelen voor 2025 te halen. drs. Aart A. van der Houwen directeur-archivaris

3

INHOUD

SAMENVATTING: OP KOERS

2

ORGANISATIE Gemeenschappelijke Regeling Huisvesting Bestuur Personeel Vrijwilligers Ondersteuning

5

BEHEER VAN OVERGEBRACHTE ARCHIEVEN Depot E-depot Acquisitie en overbrenging Topografisch Historische Atlas Bibliotheek Restauratie Inventarisatie en nadere toegangen Documentatie

7

TOEZICHT OP NIET-OVERGEBRACHTE ARCHIEVEN Inspectie en jaarverslagen Relaties en kennis Fusie Voorne aan Zee Vervanging, vernietiging en overbrenging Zaakgericht werken Overige werkzaamheden

10

PUBLIEKSGERICHTE TAKEN Studiezaal Digitale studiezaal Onderzoek/advies Historische projecten Tentoonstellingen Lezingen, radio en televisie e.d. Publicaties

12

BIJLAGE: lijst van vrijwilligers en hun werkzaamheden

16

4

ORGANISATIE Gemeenschappelijke Regeling Het Streekarchief Voorne-Putten is een gemeenschappelijke regeling waarin de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis, Nissewaard en Westvoorne samenwerken. De regeling die hieraan ten grondslag ligt is voor het laatst gewijzigd in 2020. De kosten en baten van de bedrijfsvoeringsorganisatie worden volgens een sleutel over de deelnemers verdeeld. Deze verdeelsleutel is in 2022 door het bestuur opnieuw vastgesteld voor de komende vier jaren. Het Streekarchief is lid van de WSGO (Werkgeversvereniging Samenwerkende Gemeentelijke Organisaties). Mede als gevolg van de gemeentelijke fusie zal de Gemeenschappelijke Regeling dit jaar moeten worden aangepast. Momenteel speelt de vraag of Gemeente Goeree-Overflakkee deelnemer wil of kan worden aan de Gemeenschappelijke Regeling. Mede in afwachting daarvan wordt met het aanpassen van de GR gewacht. Huisvesting Het Streekarchief is gevestigd aan de Hendrik van Wijnstraat 1 te Brielle (3232TR). Het pand is in huur bij de gemeente Brielle die het onderhoud verzorgd. In 2022 is een reparatie verricht aan het dak van de vrijwilligersruimte waar lekkage was geconstateerd. Vanwege ruimtegebrek en andere overwegingen is eind 2021 besloten tot nieuwbouw. Deze bouw zal door Gemeente Brielle (Voorne aan Zee) worden gerealiseerd.

In 2022 is door Gemeente Brielle het plangebied waarbinnen het Archiefgebouw valt in kaart gebracht en is de locatie vastgesteld: tegenover het Brestheater aan de Reede, op de plaats waar op dit moment nog een gymzaal staat met de aangrenzende parkeerplaats. Eind 2022 is door Gemeente Brielle opdracht gegeven om een Programma van Eisen op te stellen. Wegens uitbreiding van het team was het noodzakelijk om over extra kantoorruimte te beschikken. Daartoe werd in mei een prefab kantoorunit geplaatst in de Studiezaal. Hiermee zijn provisorisch twee werkplekken gecreëerd. Bestuur Het bestuur van het Streekarchief Voorne-Putten onderging in 2022 geen wijziging. De samenstelling is als volgt: namens Brielle -tevens voorzitter- burgemeester G.G.J. Rensen, namens Hellevoetsluis wethouder mw. M.P. den Brok-Swakhoven, namens Nissewaard burgemeester F. van Oosten en namens Westvoorne burgemeester P.E. de Jong. De streekarchivaris treedt op als ambtelijk secretaris. De heer Werring verzorgt de verslaglegging. Het bestuur vergaderde vijfmaal (op 20 januari, 24 februari, 7 april, 7 juli en 29 september), de vergadering van 24 november vond geen doorgang.

Brielle

Raads-/collegebesluit 05-06-2018

Hellevoetsluis

09-07-2018

Nissewaard

14-06-2022

Westvoorne

05-06-2018

Lid van het bestuur G.G.J. Rensen, burgemeester Mw. M.P. den Brok, wethouder F. van Oosten, burgemeester P.E. de Jong, burgemeester

5

Plaatsvervanger R.M. van der Kooi, wethouder Mw. M.C. Junius, burgemeester M. Hamerslag, wethouder Mw. J.D. de Jongh-de Champs, wethouder

Personeel Het team telde het afgelopen jaar zes vaste medewerkers (4,8 fte) en één tijdelijke kracht (0,6 fte). Er is nog een vacature van 0,8 fte. Directeur, tevens archivaris in de zin der wet, is Aart van der Houwen. Hij geeft leiding aan de organisatie en adviseert het bestuur op beleids- en inhoudelijke zaken. Tevens onderhoudt hij de contacten met de deelnemers. Hij is lid van de monumentencommissie van Brielle, van de straatnamencommissies van Brielle en Nissewaard, van de (Brielse) projectgroep Bastions Ontsloten en is adviseur bij archeologische werkzaamheden in Brielle. Hij is lid van de redactiegroep beheer en behoud fysiek archief (module klimaat en luchtbehandeling) die op verzoek van het Nationaal Archief een bijdrage levert aan een landelijke handreiking. Hij volgde dit jaar de cursus Kwaliteitszorg en Risicomanagement. Adjunct-streekarchivaris is Bob Benschop. Naast zijn rol als teamcoördinator gegevensbeheer is hij belast met de automatisering en digitalisering van de collectie en is hij nauw betrokken bij de ontwikkeling van een e-depotvoorziening. Als streekhistoricus besteedt hij een belangrijk deel van zijn tijd aan publiekstaken. Hij was betrokken bij de organisatie van de festiviteiten in het kader van 800jaar Rockanje en is lid van het pbo (programma beleidsbepalend orgaan) van Linq, de streekomroep van Voorne-Putten.

Namens het Streekarchief woont hij de vergaderingen bij van de Gebruikersvereniging van MAIS-Flexis van De Ree Archief-systemen. Hij nam deel aan enkele workshops die door De Ree werden aangeboden. Mede voor zijn inzet voor de kennis van het verleden van Hellevoetsluis ontving hij de Jan Blankenspeld uit handen van burgemeester Junius. Archivist is Nick Werring. Hij inventariseert archieven en collecties en maakt daarop nadere toegangen of coördineert het maken daarvan door vrijwilligers. Tevens voert hij de controles en correcties uit. Hij bezocht de gebruikersbijeenkomst van de website WieWasWie (CBG) en neemt deel in de denktank voor het ontsluiten van genealogische bronnen. Hij verzorgt de verslaglegging van de bestuursvergaderingen van het Streekarchief. Archiefinspecteur is Alexandre van den Berg. Hij houdt toezicht op het archief- en informatiebeheer bij de gemeenten. Hij beoordeelt de vernietigingslijsten en adviseert in zaken als substitutie en de invoering van zaakgericht werken. Hij onderhoudt daarvoor contact met de betrokken ambtenaren. Hij is nauw betrokken bij het project e-depotvoorziening. Tevens heeft hij de rol van privacy-officer en onderhoud hij de contacten met de functionaris gegevensbescherming. Per 1 februari is Sandra Oldenhof als medewerker dienstverlening in dienst getreden.

Haar taken omvatten onder meer het assisteren van bezoekers bij hun onderzoek op de studiezaal, het voeren van de genealogische correspondentie, de behandeling van verzoeken om bouwvergunningen en het beheer van de bibliotheek. De administratief medewerkster, Rianne Dreuning-Borgmeijer, voert naast de administratie een belangrijk deel van de financiële administratie. Zij voert bestaande inventarissen en nadere toegangen in in MAIS-Flexis en scant kleine collecties. In de zomer kon de vacature voor medewerkers digitaal archiveren (adviseur e-depot) deels worden vervuld. Boukje Wolters is als adviseur e-depot het aanspreekpunt voor de gemeenten wanneer het gaat over het e-depot. Zij volgde dit jaar de cursus Leren Preserveren en de Instructiecursus die noodzakelijk is om met de e-depotvoorziening van DiVault aan de slag te kunnen gaan. In het nieuwe jaar zal gezocht worden naar completering van het team e-depot. Gedurende een half jaar was André de Bruin via Voorne-Putten Werkt als projectmedewerker aan de dienst verbonden. In die tijd zijn grote stappen gezet in het project bouwvergunningen. Sinds 8 november werkt Liudmyla Sivkova, een Oekraïnse statushouder (en oud medewerker van de archiefdienst in Zjytermyr), op contractbasis gedurende drie halve dagen. Zij legt zich onder meer toe op het charterproject en het digitaliseren van beeldmateriaal.

Vrijwilligers Het Streekarchief beschikt over een trouwe groep vrijwilligers. Dankzij hen konden opnieuw diverse archiefbronnen via de website voor gebruikers ontsloten worden. De meeste vrijwilligers werkten aan 6

de toegankelijkheid van genealogische bestanden, zoals de registers van de burgerlijke stand en de kerkelijke doop-, trouw- en begraafregisters. Anderen hielden zich bezig met de beschrijving van foto’s, het beter toegankelijk maken van bouwdossiers en met transcripties. Het zijn in alle gevallen langlopende projecten die vragen om volharding. In de zomermaanden heeft de 16-jarige Anna Buikstra werkzaamheden verricht op het Streekarchief. Leuk te merken dat het vak ook op belangstelling van jongeren mag rekenen. Het afgelopen jaar is ons de heer Kramer ontvallen; hij heeft zich 25 jaar lang toegelegd op de foto-collectie. Ook hebben we afscheid genomen van mw. Sybilla Auwerda-Berghout, die sinds 1991 bronnen voor het Streekarchief transcribeerde. Vrijwilligers zijn van grote waarde voor de archiefdienst. Oneerbiedig gezegd: zij schillen de aardappelen waarmee de kok eten en de ober mooie sier maakt. Om in die beeldspraak te blijven: we hebben het jaar afgesloten met een etentje in Brielle. Ondersteuning Voor de financiële administratie, alsmede het opstellen van de begroting en jaarrekening, wordt het Streekarchief ondersteund door de gemeente Nissewaard, voor personeelszaken door de gemeente Brielle. De ICT-diensten worden afgenomen van de GR Syntrophos, zoals afgesproken in een DVO.

Het Streekarchief is aangesloten op het gemeentelijke glasvezelnet, heeft telefonie en werkplekken met fat- en thinclients. Verder krijgt het streekarchief ondersteuning bij storingen, defecten en het installeren van randapparatuur.

BEHEER VAN DE OVERGEBRACHTE ARCHIEVEN Depot In de gemeenschappelijke regeling hebben de gemeenten het depot van het Streekarchief aangewezen als hun gemeentelijke archiefbewaarplaats. Het depot aan de Hendrik van Wijnstraat 1 biedt ruimte voor bijna vier kilometer archiefmateriaal en is vol. Het Streekarchief kan daardoor al enige tijd geen archieven meer overnemen. Enige jaren geleden is de klimaatinstallatie vervangen. Omdat destijds al werd voorzien dat binnen korte tijd een besluit over nieuwe huisvesting zou worden genomen is gekozen voor een provisorische oplossing. De installatie, en daarmee het depot, voldoet aan de eisen maar zal niet als voorbeeld dienen voor de installatie die in de nieuwbouw wordt geplaatst. E-depot Sinds mei 2022 beschikt het Streekarchief Voorne-Putten over een e-depot! Op 10 mei werd het contract getekend met DiVault en Syntrophos en kreeg het Streekarchief deze voorziening, noodzakelijk voor het beheer van digitale archieven. Fieke Krikhaar, die als projectleider e-depot de aanbesteding en implementatie heeft begeleid, droeg in de loop van het jaar haar werk over aan Boukje Wolters die als digitaal adviseur het e-depot. Het e-depot is landelijk nog in ontwikkeling, reden voor de adviseur om regelmatig met vakgenoten ervaringen en oplossingen uit te wisselen. Bijvoorbeeld tijdens de gebruikersdagen van DiVault en de RM-tool.

De gemeentelijke fusie van drie gemeenten speelde een belangrijke rol in de prioritering van de werkzaamheden. Inmiddels is een pilot uitgevoerd naar het overzetten van het Raadsinformatiesysteem van een van de deelnemers; begin 2023 wordt dit pakket uit gefaseerd en de (blijvend te bewaren) data opgenomen in het edepot.

7

Samengevat staat het afgelopen jaar in het teken van leren. Het vakgebied leren ontdekken, de edepot applicatie leren gebruiken door functioneel beheer uit te voeren en netwerk in dit vakgebied en bij de deelnemers op te bouwen. Daarnaast is een begin gemaakt met vastleggen van het noodzakelijke beleid. De fusie van de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne dwingt tot het afsluiten van een aantal programma’s. In 2023 zal het RIS van Hellevoetsluis als eerste pakket worden uit gefaseerd en zal de (blijvend te bewaren) data worden opgenomen in de e-depot voorziening. Acquisitie en Overbrenging Vanwege ruimtegebrek was de overbrenging van secretarie-archieven onmogelijk. Slechts registers van de burgerlijke stand zijn overgenomen. Tevens is zeer terughoudend acquisitie gepleegd. Beeld- en kaartmateriaal - Zeekaart van de kust van Holland, tussen de Maas en Texel (Amsterdam 1672) - Foto’s van Voorne-Putten, kort na de Watersnoodramp - Schets en plattegrond van de burcht te Oostvoorne, door A.C. Twent (ca.

1820) - Tekeningen van Leen Droppert van de duinen, Brielle en Zwartewaal (1946-1950) Brielle - Register van overlijden Brielle, 1966-1970 - Register van overlijden Vierpolders, 1961-1970 - Registers van overlijden Zwartewaal, 1968-1971 Hellevoetsluis - Register van geboorten Nieuwenhoorn, 1913-1920 - Register van geboorten Nieuw-Helvoet, 1916-1920 - Notulen en ledenlijst van de coöperatieve landbouwvereniging Oudenhoorn, 1910-1951 - Bedrijfsarchief van de firma K.C. Lekkerkerk te Nieuw-Helvoet - Documentatie en diverse kleine archieven, via het stadsmuseum Hellevoetsluis Nissewaard - Register van overlijden Abbenbroek, 1951-1970 Westvoorne - Register van geboorten Oostvoorne, 1913-1922 - Register van overlijden Oostvoorne, 1961-1970 - Register van geboorten Rockanje, 1913-1922 - Register van overlijden Rockanje, 1961-1970 - Collectie calques (gebouwen in gemeentebeheer) - Begraafplaatsadministratie, 1966-2004 (beperkt openbaar)

Topografisch Historische Atlas De afgelopen jaren is veel energie gestoken in deze collectie; op dit moment is het een kwestie van bijhouden. Beschrijvingen zijn nagezien en ontbrekende scans toegevoegd.

8

Bibliotheek Ten behoeve van de bibliotheek werd een aantal boeken aangeschaft of in ontvangst genomen. Hieronder volgt een selectie. -

Arkenbout, Leo en Marianne de Bruyn-Stolk, De torpedisten van Den Briel (z.p. 2022) Elk verhaalt zijn weg en zaken. De geschiedenis van de ‘kleáne koarke’ te Rijssen 1836-2011 (zp, zj) (hierin: hoofdstuk 8 aandacht voor ds. L. Spoel, in 1879-1885 evangelist in Brielle) Oldtimermuseum De Rijke, een eeuw vervoer in beeld (Schiedam 2006) Beveren, Arthur van, en Jeroen Rijpsma, Atlantikwall in kaart. Bunkers en bezetting in ZuidHolland (Rozenburg 2022) Briggeman, Pleun, Stichting Werkgroep Ouderen Rockanje, 40 jaar geschiedenis van de SWOR in woord en beeld (Rockanje 2021) Cruyningen, Arnout van, 1572, een kanteljaar in de tachtigjarige oorlog (Utrecht 2022) Doedens, Anne, Liek Mulder en Frits de Ruyter de Wildt, Agenten voor de koning, Engelse spionage tijdens het Rampjaar, 1672-1673 (Zwolle 2022) Elenbaas, Sanne, In de keuken van Voorne aan Zee (z.p., z.j.) Fagel, Raymond, en Judith Pollmann, 1572, burgeroorlog in de Nederlanden (Amsterdam 2022) Huisman, Anneke en Johan Koppenol, Daer compt de lotery met trommels en trompetten! Loterijen in de Nederlanden tot 1726 (Hilversum 1991) Joor, Johan, Door de mazen van het net (Amsterdam 2022) Leeuw van Weenen – van der Hoek, Riet de, Joods leven binnen de vesting Brielle 1699-1942 (Zuidland 2022) Moree, Emy, De Romeinen op Voorne-Putten en Goedereede, werden deze in de Romeinse tijd bewoond en zijn daar overblijfselen van terug te

vinden? (Profielwerkstuk 6VW1, 2022) Rensen, drs. Gregor, Prof. dr. Judith Pollmann en Prof. dr. Henk te Velde, Brielle lezingen 2021 (Brielle, 2022) Rensen, drs. Gregor, Dr. Femke Deen, Nico de Vries e.a., Willem & Charlotte. Het standbeeld van Heleen Levano in Brielle van Willem van Oranje en Charlotte de Bourbon (Brielle 2022) Slachmuylders, R., Stormachtig april 1572. Brielle en Voorne, Libertatis Primitiae: eerste vruchten van de vrijheid (Brielle 2022)

Restauratie Op beperkte schaal heeft dit jaar restauratie plaatsgevonden. Het betrof gebruikersschade en werd uitgevoerd door het restauratieatelier Boekbinderij Anchamedus te Spijkenisse. Hieronder volgt een overzicht van de gerestaureerde documenten. Archief of collectie - Gemeente Oostvoorne 1811-1930 • Register van huwelijken 1863-1872 - Stad Brielle, 1572-1811 • Register van allerhande zaken, 1661-1667 - Weeskamer Brielle, 1616-1887 • Weesboek, 1660-1682 - Ambacht Biert en Simonshaven, 1611-1811 • Register allerhande zaken - Gemeente Rockanje, 1811-1920 • Kadastrale legger

9

Inv.nr. 721 RA 63 12 RA 1 485

Inventarisatie en nadere toegangen Opnieuw is de nadruk gelegd op de bouwvergunningen. Met het oog op de overbrenging van de recente series bouwvergunningen en de wenselijkheid om deze digitaal doorzoekbaar te maken zijn ook de oude vergunningen beschreven. Algemeen Foto-collectie Collectie documentatie Collectie prenten, affiches, kaarten etc. Collectie films Nazien serie jaargangen weekblad Voorne Putten Overflakkee en Goedereede

In bewerking In bewerking In bewerking In bewerking afgerond

Brielle Splitsen (110.000) namen in digitale toegang dopen Brielle Bouwvergunningen Vierpolders, -1979 Collectie charters Archief Zwartewaal, 1950-1979 Invoer kadastrale leggers Zwartewaal

afgerond afgerond In bewerking In bewerking In bewerking

Hellevoetsluis Bouwvergunningen Oudenhoorn, -1979 Bouwvergunningen Hellevoetsluis, 1960-

In bewerking In bewerking

Nissewaard Bouwvergunningen Heenvliet, 1905-1979 Bouwvergunningen Geervliet, 1905-1979 Bouwvergunningen Hekelingen, 1900-1960

afgerond In bewerking In bewerking

Westvoorne Invoer Kadastrale leggers Rockanje Collectie calques (gebouwen in gemeentelijke eigendom)

In bewerking In bewerking

Documentatie Het archief beschikt over een grote collectie losse stukken die onder de naam documentatie wordt gevangen. De stukken hebben met elkaar gemeen dat het geen unica zijn. In dat geval zouden zij worden overgebracht naar de collectie Handschriften. Wel is de verzameling interessant voor het maken van werkstukken door scholieren en andere onderzoekers. Sinds 2020 wordt gewerkt aan het ordenen en invoeren van trefwoorden in het programma MAIS-Flexis.

TOEZICHT OP NIET-OVERGEBRACHTE ARCHIEVEN Inspectie en jaarverslagen De streekarchivaris is belast met het toezicht op de naleving van wettelijke regels met betrekking tot de zorg voor en het beheer van de gemeentelijke archieven. In de praktijk laat hij dit toezicht uitoefenen door de archiefinspecteur. Jaarlijks schrijft de inspecteur namens de archivaris voor elke aan het Streekarchief deelnemende gemeente een jaarverslag over de informatiehuishouding. In dit 10

verslag wordt de staat van de gemeentelijke informatiehuishouding besproken aan de hand van acht kritische prestatie indicatoren (KPI’s). In 2022 is voor elke gemeente een jaarverslag geschreven. Dit verslag wordt door de betreffende gemeente ingediend bij de Provincie Zuid-Holland. Relaties en kennis Enkele malen zijn door de archiefinspecteur bijeenkomsten en Webinars bijgewoond met vakgenoten en specialisten om de ontwikkelingen binnen de sector te volgen. Het betrof onder andere het congres van de KVAN en bijeenkomsten van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de gebruikersvereniging van Divault. Verder heeft de inspecteur zelf in oktober 2022 aan medewerkers van het Stadsarchief Delft een fysieke presentatie gehouden over het uitvoeren van de hotspotmonitor. Door het jaar heen heeft de inspecteur samen met enkele collega’s deelgenomen aan cursussen met betrekking tot het gebruik van Record Management Tool en het gebruik van het e-depot. De contacten met de inspecteurs van archiefdiensten in de regio zijn goed. Zo wordt er, naast overleg met de Provinciearchivaris, regelmatig overlegd en kennis uitgewisseld met onder andere de archiefinspecteur van het Streekarchief Langstraat Heusen Altena en de archiefinspecteurs van Delft en Rotterdam.

Fusie Voorne aan Zee Op 1 januari 2023 zijn de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne gefuseerd tot de gemeente Voorne aan Zee. De archiefinspecteur heeft in 2022 veel tijd gestoken in het begeleiden van deze fusie, zoals het beoordelen van plannen, nieuwe regelgeving en vernietigingslijsten en het voeren van overleg over zaken die ter sprake kwamen tijdens de voorbereiding van de fusie. Vervanging, vernietiging en overbrenging Alle gemeenten vervangen voor één of meerdere processen papieren dossiers door digitale dossiers. Daarover is regelmatig contact en overleg geweest. In 2022 heeft de gemeente Hellevoetsluis een vervangingsbesluit genomen. Voorts werden de selectielijsten van de gemeentelijke archiefbescheiden die voor vernietiging in aanmerking komen, gecontroleerd op de juistheid van de grondslag van vernietiging, eventueel nog geldende waarde voor de bedrijfsvoering en het mogelijk historische belang dat de dossiers kunnen hebben.

SELECTIE ARCHIEFBESCHEIDEN gemeente Brielle Vernietigingslijst 2022: nog geen machtiging verleend gemeente Hellevoetsluis Vernietigingslijst 2019: machtiging verleend Vernietigingslijst schuldhulpdossiers: machtiging verleend gemeente Nissewaard Vernietigingslijst 2022: machtiging verleend Vernietigingslijsten schuldhulpadministratie: machtiging verleend voor 8 lijsten met data over de periode 2015-2022 afkomstig uit de applicatie Allegro. gemeente Westvoorne Vernietigingslijst 2022: machtiging verleend Vernietigingslijst personeelsdossiers: machtiging verleend

11

In 2022 is geen regulier secretariearchief van de deelnemende gemeenten overgebracht. Wel zijn het tekeningenarchief en een deel van de begraafplaatsadministratie van de gemeente Westvoorne overgebracht naar het Streekarchief. Zaakgericht werken De overheid gaat over op een nieuwe manier van werken, het zogeheten Zaakgericht werken. Dit is een grote omslag waarvoor projectleiders zijn aangewezen. Het Zaakgericht werken heeft gevolgen voor de archivering. Bovendien heeft de fusie tot Voorne aan Zee het gevolg dat de lopende zaken uit drie zaaksystemen gemigreerd moeten worden naar het zaaksysteem van Voorne aan Zee. De archiefinspecteur is betrokken bij veel projecten die voorkomen uit het zaakgericht werken; er zijn gesprekken gevoerd en opmerkingen geplaatst bij het plannen, de vervangingsbesluiten, de uitfasering van de huidige DMS-en en de migratie van de bestanden naar nieuwe systemen (Atos eSuite voor Voorne aan Zee en Djuma voor Nissewaard). Overige werkzaamheden Verder was de inspecteur het afgelopen jaar betrokken bij het implementeren van het nieuwe edepot en het begeleiden van de nieuwe e-depot beheerder.

PUBLIEKSGERICHTE TAKEN Studiezaal Door de noodzaak van extra werkplekken voor de medewerkers is de studiezaal ingrijpend aangepast. De zogeheten Generale Index is verplaatst naar de vrijwilligersruimte en de handbibliotheek grotendeels naar het depot. Omdat de scanapparatuur in dezelfde ruimte staat is er op de studiezaal slechts ruimte voor drie á vier bezoekers. De openingstijden van de studiezaal bleven in 2022 gelijk, namelijk van dinsdag tot en met vrijdag van 9.00 tot 16.00 uur. Tijdens de beperkingen die door corona waren afgedwongen, was het maken van afspraken verplicht gesteld. Dat bleek voor zowel de bezoeker als de dienst meerwaarde te hebben en na het opheffen van de beperkingen is het maken van een afspraak gehandhaafd, zij het dat dit niet verplicht is gesteld. Op bescheiden schaal worden in een vitrine stukken en objecten uit de collectie getoond. Veelal betreft het jonge aanwinsten of zaken die actueel zijn. Digitale studiezaal De bezoeker van het Streekarchief maakt inmiddels al jarenlang gebruik van de mogelijkheden om onderzoek te doen via de website en e-mail; zelfs méér dan de mogelijkheden die de studiezaal biedt. Dit vraagt een andere opstelling van de dienst: het faciliteren van onderzoek is niet langer voldoende, in plaats daarvan wordt vaker een beroep gedaan op inhoudelijke kennis.

Bovendien vraagt het onderzoek-op-afstand een meer proactieve houding vanuit de archiefdienst. Nieuwsbrief Viermaal per jaar verscheen een digitale Nieuwsbrief. Hierin werden opvallende zaken vermeld die het voorgaande kwartaal waren gepasseerd zoals een lezing, een aanwinst of een bijzonder optreden. De Nieuwsbrief is als mailing verzonden aan zo’n tweehonderd personen en instellingen, waaronder de gemeenteraden, en is te downloaden via de website.

12

Onderzoek / advies Joods vastgoed tijdens en kort na de oorlog Gedurende de oorlogsjaren werden woonhuizen en bedrijfspanden van Joodse eigenaren door de bezetter verkocht. Na de oorlog werd de Raad van Rechtsherstel in het leven geroepen, die de oorspronkelijke eigenaren weer in het bezit stelde van de panden. Op verzoek van het bestuur heeft het streekarchief onderzoek gedaan naar de rol van de gemeenten bij deze transacties en naar de vraag of er sprake is geweest van het vorderen van naheffingen. Capirussa Ten behoeve van het gemeentewapen van de nieuwe gemeente Voorne aan Zee is door het Streekarchief onderzoek gedaan naar de geschiedenis van Capirussa, het fabeldier dat als schilddrager staat afgebeeld. Dit heeft geleid tot herintroductie van dit dier. Brielle Vanuit de gemeente Brielle is regelmatig om historische informatie gevraagd. Dit betrof uiteenlopende zaken als de voormalige Noordpoort, militaire bouwwerken op de wallen, de Tweede Wereldoorlog, (bouw)geschiedenis van panden, 1 en 5 april, foto’s en verhalen, de molens, toeristisch interessante locaties, de veerdiensten, teksten op informatieborden, enz. Maak Max Mogelijk Ter herinnering aan de familie Levie die in de Tweede Wereldoorlog door de bezetter is omgebracht, is voor de slagerswinkel aan de Voorstraat te Spijkenisse een bronzen beeld geplaatst van hun hond Max. Hieraan ging een fondsenwerving vooraf.

Informatie over de familie is door het Streekarchief geleverd. Straatnaamgeving Ten behoeve van nieuwe straatnamen in Brielle, Nissewaard en Westvoorne werden adviezen uitgebracht. Zuid-Holland route Op 11 juni werd voor het eerst de Zuid-Holland route gereden. Deze is tot stand gekomen uit een samenwerking tussen KNAC en de Vereniging Vestingsteden en voert langs diverse plaatsen die een relatie met de 80-jarige oorlog hebben. Het Streekarchief heeft hiervoor de historische informatie betreffende Voorne-Putten geleverd. Historische projecten 200 jaar Vuurtoren Hellevoetsluis Voor verschillende onderdelen is medewerking verleend en informatie verstrekt. Brielle 1572-2022 Voor de viering van het herdenkingsjaar is voor het Streekarchief een ondersteunende rol weggelegd. Medewerking is verleend aan de voorbereidingen van verschillende tentoonstellingen door museum en particulieren. Vermelding verdient het project “De straat van mijn grootvader”, waarvoor het Streekarchief de foto’s, teksten en verdiepingsteksten heeft geleverd. Verder fungeerde het Streekarchief vooral als vraagbaak voor historische informatie. Rampjaar 1672 In samenwerking met bibliotheek van Hellevoetsluis en de Stichting Vrienden van het Streekarchief zijn lezingen georganiseerd over het Rampjaar en Voorne-Putten. 13

Brielle boek 1980-2022 Medewerking is verleend aan het jubileumboek dat ter gelegenheid van de gemeentelijke fusie door de gemeente Brielle is uitgegeven. Erfgoedplatform Nissewaard Gemeente Nissewaard wil meer aandacht voor het culturele leven binnen de gemeente. Voorheen lag de nadruk op monumenten, nu komt meer aandacht voor de sociale geschiedenis. Het Streekarchief is hierbij betrokken als adviseur en ervaring-deskundige. Tentoonstellingen Materiaal is ter beschikking gesteld aan de Oudheidkamer in Oostvoorne voor een tentoonstelling met diverse onderwerpen. Voor een expositie in het museum Stadhuis Geervliet zijn enkele archiefstukken uitgeleend. Bijzondere vermelding verdient het boek Beschrijving van het machtige eyland Ceylon enz. uit 1672 van de hand van Philippus Baldaeus, destijds predikant te Geervliet. Het boek vormde het middelpunt van de expositie waaraan een bezoek werd gebracht door de ambassadeur van Sri Lanka, mw. Aruni Ranaraja. Voor een tentoonstelling in de open lucht over het Korps Torpedisten, dat in 1922 uit Brielle verdween, werd materiaal en informatie verstrekt. In het Historisch Museum Den Briel is een selectie van jonge aanwinsten te zien geweest. Dit maakte onderdeel uit van een tentoonstelling over de drie gemeenten op Voorne die per 1 januari 2023 zullen samengaan tot een nieuwe gemeente.

Daarnaast werden uit de collectie VerHuell, uit het stadsarchief van Brielle en het heerlijkheidsarchief van Heenvliet stukken uitgeleend voor de tentoonstelling Het Huis Oranje-Nassau in Brielle en op Voorne-Putten. Lezingen, radio en televisie e.d. 29 januari 26 februari 5 maart 8 maart 17 maart 22 maart 25 april 1 mei 4 mei 4 mei 25 mei 4 juni 29 juni 1 september 24 september

Toespraak over historische betekenis van De Nieuwe Waterweg, tijdens opening tentoonstelling Bibliotheek Rozenburg, Opkomst over lokale historie bij de Welpen van Scouting Hellevoetsluis (voor de geschiedenis insigne) in Kazerne Haerlem, Hellevoetsluis Lezing over natuurhistorie en toerisme in westelijk Voorne tijdens de IVNjaarvergadering, in De Man, Oostvoorne Opnamen voor RTV Rijnmond over Machteld van Voorne, die 650 jaar geleden is overleden Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken voor de Seniorenclub in De Nieuwe Sluis, Heenvliet Opnamen voor RTV Rijnmond over toerisme in Rockanje Idem voor Expeditie Nederland bij Omroep Max Lezing over het verdwenen dorp Nieuwesluis, voor de historische vereniging Oud Rozenburg, in muziektheater de Ontmoeting, Rozenburg Rondleiding 19e eeuw door de vesting Hellevoetsluis Bijdrage aan de herdenking van Joodse slachtoffers, lezen van de namen bij de woning van Levi in Spijkenisse. Voordracht tijdens Dodenherdenking in de kerk van Nieuwenhoorn, Hellevoetsluis Lezing over de Historische Atlas Voorne-Putten in de Boekenberg, Spijkenisse Rondleiding 19e eeuw door de vesting Hellevoetsluis Toespraak over belang oorkonde 1220 in de Duinhuisjes, Rockanje ‘De historie van Hellevoetsluis’ lezing voor medewerkers van Rijkswaterstaat in de Waag, Hellevoetsluis. Lezing over 40 jaar Rotary in Historyland, Hellevoetsluis 14

26 september 2 oktober 4 oktober 6 oktober 18 oktober 3 november 8 november 17 november 22 december

Opnamen voor RTV Rijnmond over 200 jaar vuurtoren Hellevoetsluis Toelichting op de Hellevoetse vuurtoren, bijdrage aan een workshop schilderen door Cris Vaudo in De Twee Hondjes, Hellevoetsluis Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken in de Boekenberg, Spijkenisse Lezing bij de viering 200 jaar vuurtoren Hellevoetsluis in de feesttent Westerhavenhoofd, Hellevoetsluis Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken voor de PCOB Zuidland, in de Welkomkerk, Zuidland Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken voor de Lions in hotel De Man, Oostvoorne Lezing over het Haringvliet, onderdeel van de cursus Gastheerschap IVN op Tiengemeten Lezing over de Historische Atlas Voorne-Putten, voor de leden van de Historische Vereniging Brielse Maasmond, in het stadhuis, Brielle Lezing over vroegere grensverschuivingen, gehouden tijdens de afscheidsbijeenkomst Gemeente Hellevoetsluis

Publicaties Ter gelegenheid van het jubileum van de vuurtoren verscheen De vuurtoren van Hellevoetsluis, van de hand van Peter Kouwenhoven en Bob Benschop. Het boekje werd uitgegeven door het Streekarchief. In het Rotterdams Dagblad wijdt de journaliste Claudia Langendoen wekelijks een hele of halve pagina aan een historisch onderwerp, waarvoor het Streekarchief de informatie levert. Van de Historische Atlas Voorne-Putten verzorgde Bob Benschop een tweede druk die bovendien werd uitgebreid met een aantal kaarten en toelichtingen (Waanders boeken, 2022). Ook was hij medeauteur van het boek Verleden en verandering, gemeente Brielle 1980-2022 dat door Gemeente Brielle werd uitgegeven ter gelegenheid van de gemeentelijke fusie. Naast deze publicaties verschenen van de hand van de medewerkers de volgende artikelen: Bob Benschop, Rampjaar 1672: de oorlog is dichtbij, maar Brielle vlagt, in: de Brielse Mare, 32 (2022), nr. 2 Idem, De vuurtoren van Hellevoetsluis, in: Hellevoeter 36 (jul. 2022) Idem, 1 april 1972, in: Briellenaer 38 (mrt. 2022) Idem, Oudenhoorn, een dorp van land en water, in: HoornNieuws extra, speciale uitgave ter gelegenheid van de uitbreiding van Oudenhoorn met ‘de Akkerranden’.

Idem, 1982+, 40 jaar winkelcentrum Struytse Hoeck, in: Jubileum Bewaar Exemplaar Idem, De mariniers en 400 jaar haven van Hellevoetsluis, in: HouweZo, periodiek van het contact ouden actief dienende Mariniers 73 (2022), 1 (mrt.) Aart van der Houwen, Wie wat bewaart, de weet wat!, een rubriek over archiefvondsten in: Briels Nieuwsland en Weekblad Westvoorne [twee bijdragen: Liever Turks dan Paaps (23 mrt.) en De eerste Hollandse waterlinie (6 apr.)] Idem, De kijkpaal van Brielle, in: Brielse Mare 32 (2022), 2 (okt.), 36-38

15

BIJLAGE

Lijst van vrijwilligers en hun werkzaamheden (2022) sinds naam werkzaamheden 1991 F. (Felix) van Hoorn Transcripties 1991 A.P. (Arie) Boogert Invoeren Kadastrale legger en burgerlijke Stand, selectie collectie prentbriefkaarten; 1993 P.C. (Piet) Bravenboer Materiële verzorging; 2003 P. (Piet) Dijkman Invoeren burgerlijke stand 2004 S. (Steffie) Schuytvlot Transcriberen 17e eeuwse bronnen 2009 Chr. (Chris) van der Tuijn Transcriberen 18e eeuwse bronnen 2009 L. (Leen) van Orselen Invoeren nadere toegangen 2012 R.P. (Ruud) Dekker Bewerking documentatie 2017 W.J. (Ineke) Paulussen-Nugteren Invoeren burgerlijke stand; transcriptie 2021 E. (Emy) Moree Controleren 19e eeuwse kranten 2021 D. (Daniëlle) Hoeben Bewerking kaartmateriaal

16