Zienswijze ambitiedocument Zuid-Hollandse Delta; Wij zijn de Zuid-Hollandse Delta

De toekomst van de Zuid-Hollandse Delta

Wij zijn de Zuid-Hollandse Delta

Ons doel en onze plannen

Sinds 2020 bouwen wij samen aan de Zuid-Hollandse Delta. We geven richting aan onze kernambities en enkele cruciale randvoorwaarden om de potentie van ons gebied te benutten, tegen het licht van de maatschappelijke opgaven waar we voor staan. Dit verhaal is bedoeld als startpunt en heeft niet de pretentie uitputtend te zijn. De volgende stap is om onze ambities te vertalen in de strategische agenda Zuid-Hollandse Delta, die we opstellen met de provincie Zuid-Holland, het waterschap Hollandse Delta en maatschappelijke en economische partners. Deze agenda heeft een breed karakter en is nodig om een meer samenhangende afweging te maken over de inpassing van wonen, bereikbaarheid, energie, economie, landbouw en natuur in ons gebied. Met dit verhaal sorteren we onder andere voor op de vijfde tranche van de Regio Deals (eind 2023). Uitgangspunt is dat we met nieuw in te dienen voorstellen voortbouwen op de resultaten uit de huidige Regio Deal. In de huidige Regio Deal bundelen we onze krachten op de thema’s Duurzaamheid, Agrifood, Landschap & Toerisme en Onderwijs & Arbeidsmarkt. We zitten voor wat betreft deze thema’s nog in de pioniersfase en experimenteren volop, met goede resultaten tot gevolg. Nieuwe middelen hebben we nodig om de experimenten op te schalen en een volgende stap te zetten in onze samenwerking, om de brede welvaart in de regio te waarborgen.

1

De toekomst van de Zuid-Hollandse Delta

In onderstaande afbeelding is de brede welvaart op de Zuid-Hollandse eilanden weergeven en afgezet tegen het Nederlands gemiddelde. Daarnaast is een beeld weergegeven van Groot-Rijnmond. De score op de Brede Welvaartsindicator ----- = het Nederlands gemiddelde

Verhalen, agenda’s en deals geven richting. Daadwerkelijke realisatie- en uitvoeringskracht ligt besloten in het samenspel met onze inwoners en bestuurlijke, maatschappelijke en economische partners. Dit samenspel hebben we onder andere vormgegeven in een Regioboard. Hierin zijn naast de lokale overheden ook agrariërs, ondernemers en onderwijsinstellingen vertegenwoordigd. Met de Regioboard, die ook bij de totstandkoming van dit verhaal betrokken is, komen we tot een nadere uitwerking van onze gezamenlijke ambities. Daarnaast kijken we aan de hand van onze kernambities hoe we onze samenwerking in de Regioboard kunnen versterken. Ook realiseren we een groot deel van onze ambities met de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de Economic Board Zuid-Holland en zoeken we afstemming met de regio Drechtsteden en de provincies Noord-Brabant en Zeeland. Met de regionale partners en overheden gaan we in gesprek over hoe de verschillende ambities elkaar kunnen versterken.

Wie zijn wij? Wij zijn de Zuid-Hollandse Delta. Een gebied met 300.000 inwoners dat uniek is vanwege haar landschappelijke karakter vlak bij de stedelijke omgeving, onder Rotterdam.

Over de Zuid-Hollandse Delta

De gebieden Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard en VoornePutten vormen samen één gebied: de Zuid-Hollandse Delta. Voor meer informatie zie de website RegioZHD.nl Per 1 januari 2023 bestaat het gebied uit vier gemeenten: GoereeOverflakkee, Hoeksche Waard, Nissewaard en Voorne aan Zee. Voor meer informatie zie de website RegioZHD.incijfers.nl

We laten zien wie wij zijn en wat wij willen. We zijn realistisch over de kansen en mogelijkheden van ons gebied met zijn onderscheidende kenmerken. Realistisch, omdat we onderkennen dat één sluitend en allesomvattend verhaal voor de ZuidHollandse Delta zich niet laat schrijven. Het stedelijk en het landelijk gebied verschillen van elkaar en hebben eigen unieke (lokale) opgaven. Daar staat tegenover dat de verschillende karakteristieke functies van onze gebieden juist wel van belang zijn voor het gebied als geheel. Kenmerkend voor de Zuid-Hollandse

2

De toekomst van de Zuid-Hollandse Delta

Delta is dat het een ‘schakelgebied’ is tussen stad en land. Met name op Voorne-Putten komt deze karakteristieke functie van het gebied tot uitdrukking. Zo is het aantrekkelijk stedelijk wonen in Spijkenisse en Hellevoetsluis naast een hoogwaardig landschap met landbouw, natuur en (water)recreatie. Eveneens kenmerkend voor de Zuid-Hollandse Delta is de innovatiekracht op het gebied van de energietransitie en de landbouw. Zo is Goeree-Overflakkee een belangrijke proeftuin voor de energietransitie en is het gebied door de provincie Zuid-Holland aangemerkt als “duurzaam & innovatief eiland”. Daarnaast zijn alle gebieden, maar Hoeksche Waard in het bijzonder, belangrijke landbouwgebieden vanwege de goede vruchtbare (zee)bodem. De laatste jaren is een biotechnologische revolutie binnen de akkerbouw gaande die zijn grenzen nog lang niet heeft bereikt. De verwachting is dat hightech landbouw de productie sterk gaat vergroten waarbij bodem en water sturend zijn. In de Hoeksche Waard is men hier op internationaal niveau al mee bezig. Juist in de verschillen schuilt de kracht van ons gebied en wat ons bindt. De karakteristieke functies van de gebieden versterken elkaar en we hebben elkaar nodig om onze lokale en regionale ambities te realiseren.

We zijn er trots op dat de Zuid-Hollandse Delta een veelzijdig gebied is met een rijke historie, sterke sociale binding in de gebieden en een karakteristiek landschap verbonden met het water en de zee, waar rust, ruimte en reuring altijd dichtbij zijn. Zo vertelt de erfgoedlijn Historisch Haringvliet het verhaal van tradities en de zee en zorgt de schitterende kustlijn ervoor dat een heerlijk dagje strand in elk seizoen gegarandeerd is. Daarnaast bieden de natuurgebieden Voordelta en Haringvliet een unieke getijdennatuur met een rijke biodiversiteit én zijn onze gebieden ook nog eens unieke proeftuinen voor gezonde volhoudbare landbouw en de energietransitie. Het laat zien dat ons gebied vitaal is en een enorm (innovatief) potentieel heeft. De Zuid-Hollandse Delta kan daarmee een nog grotere bijdrage leveren aan mondiale- en nationale opgaven en programma’s, zoals klimaat, energie, stikstof, natuur, (zoet)water(kwaliteit) en biodiversiteit. Ons gebied staat tegelijk voor grote uitdagingen. Er zijn ontwikkelingen die de vitaliteit van ons gebied raken. Door ontgroening en vergrijzing daalt de beroepsbevolking en er zijn groepen binnen de samenleving die niet goed de aansluiting vinden op de arbeidsmarkt.

Daarnaast bestaat een toenemende spanning tussen economische groei en natuur en wordt de Zuid-Hollandse Delta, relatief meer dan de rest van Nederland, geconfronteerd met grote maatschappelijke opgaven op het gebied van klimaatverandering, duurzaamheid, veiligheid en toekomstbestendige landbouw. Deze maatschappelijke opgaven waren aanleiding om in 2020 onze krachten te bundelen in een Regio Deal, samen met het Rijk, op de thema’s Duurzaamheid, Agrifood, Landschap & Toerisme en Onderwijs & Arbeidsmarkt. De samenwerking in de Regio Deal bracht extra landelijke investeringen van 7,5 miljoen euro en extra miljoenen door andere partners waarmee een vliegwiel in werking is gezet. Het vliegwiel loopt op tot 25 miljoen euro aan publieke en private financiering. We hebben hiermee geoefend om samen aan de slag te gaan en resultaten te realiseren. Deze samenwerking zetten we voort, maar willen we ook versterken én verbreden.

3

De toekomst van de Zuid-Hollandse Delta

Wat willen wij? We willen een gebied zijn én blijven waar rust, ruimte en reuring altijd dichtbij zijn. We hebben ruimte, maar dat betekent niet dat alles kan. We willen ons karakteristieke landschap en onze schakelfunctie behouden en onze kernboodschap is dat we toekomstige ruimtelijke keuzes afstemmen op de karakteristieke functies van onze gebieden. In de Zuid-Hollandse Delta bouwen we voort op de bestaande resultaten en versterken we onze samenwerking. Daarnaast verbreden we onze samenwerking naar wat er randvoorwaardelijk nodig is om het gebied vitaal te houden en het potentieel ervan te benutten. We hebben vier kernambities en enkele cruciale randvoorwaarden geformuleerd. Deze kernambities en randvoorwaarden versterken elkaar en kunnen in de verdere uitwerking niet los van elkaar gezien worden. Kernambitie: Ons middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is toonaangevend voor heel Nederland, omdat we de best opgeleide mensen hebben voor werkgevers in de Zuid-Hollandse Delta en het Havenindustrieel complex (HIC). In de Zuid-Hollandse Delta werken de bestaande vmbo-/mbo-opleidingen aan campusvorming en een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. We zetten een volgende stap om toonaangevend voor heel Nederland te worden. Niet alleen fragmentarisch sterk, maar sterk als geheel.

We zijn koploper in de transitie naar een circulaire economie en zorgen voor sterke verbindingen met innovatief onderwijs zoals de campus Green Technology, zodat een deel van onze beroepsbevolking direct inzetbaar is voor deze energietransitie.

Het Havenindustrieel Complex

Het Havenindustrieel Complex (HIC) bestaat niet alleen uit de Rotterdamse haven. Ook de regio’s er omheen maken onderdeel uit van het HIC. Chemie & Energie, Transport & Logistiek, Biobased Economy en Maritiem & Deltatechnologie zijn de belangrijkste sectoren.

Doel is om met onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven te zorgen voor een compleet onderwijsaanbod en goede aansluiting tussen: • vmbo-/mbo-opleidingen, het voortgezet onderwijs (vo) en hoger en wetenschappelijk (beroeps)onderwijs (hbo en wo); • het onderwijsveld en belangrijke werkgevers in de Zuid-Hollandse Delta en het Havenindustrieel Complex (HIC). Waar we naartoe willen is een stevig werk- en leernetwerk waarin de belangrijkste onderwijsspelers en werkgevers elkaar moeiteloos weten te vinden. Niet om te overleggen om het overleggen, maar om de juiste topcondities voor een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te creëren. Zodat we onze mensen opleiden tot de beste vaklui voor onze werkgevers in de Zuid-Hollandse Delta en het HIC én we een aantrekkelijk werkgebied zijn voor onze talenten, jong en oud. We leiden niet alleen mensen op voor onze eigen regio, maar ook voor anderen (met name de werkgevers in het HIC). Hierin schuilt een belangrijke wederkerigheid: we willen zelf een aantrekkelijk werkgebied zijn, maar sluiten onze ogen er ook niet voor dat veel van onze mensen buiten de regio (willen) werken. Dit vraagt om structureel gesprek met onze partners in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH), over hoe onze ambities elkaar kunnen versterken en we voor onze mensen een aantrekkelijk werkgebied kunnen zijn.

4

De toekomst van de Zuid-Hollandse Delta

Kernambitie: Duurzame en innovatieve energieverwekking is de gangbare praktijk en we zijn als eerste gebied in Nederland energieneutraal. De Zuid-Hollandse Delta pioniert al jaren op het gebied van innovatie en duurzaamheid. Hier zijn we goed in. Zo heeft de provincie Zuid-Holland Goeree-Overflakkee aangemerkt als “duurzaam & innovatief eiland”, ofwel proeftuin in de energietransitie, en lopen we voor op het gebied van duurzame en innovatieve energieopwekking. Op Goeree-Overflakkee wordt verkend wat groene waterstof kan betekenen voor het gebied waarin we wonen, werken, reizen en recreëren. We zitten nu nog in de pioniersfase en experimenteren volop. Met goede resultaten tot gevolg. De volgende stap is dat we van pionieren naar gangbare praktijk willen. We willen als eerste gebied in Nederland energieneutraal zijn en beogen hiermee een voorbeeld voor de rest van Nederland en Europa te zijn. We geven zo een duidelijk en krachtig signaal af dat we ons gebied ook voor de volgende generatie leefbaar willen houden. Kernambitie: Gezonde volhoudbare landbouw op wereldniveau en mensen uit heel Nederland en daarbuiten komen naar de Zuid-Hollandse Delta om hiervan te leren. Gezonde volhoudbare landbouw is onlosmakelijk verbonden met de Zuid-Hollandse Delta en we stellen onze goede vruchtbare (zee)bodem en ruimte nu al beschikbaar om te experimenteren met volhoudbare landbouw.

Ook hier zijn we goed in. Zo kunnen we bouwen op sterke (familie)bedrijven die ‘vooruitboeren’. Oftewel, die doen wat praktisch haalbaar is om gezonde volhoudbare landbouw te realiseren. Ook hier geldt dat we nog in de pioniersfase zitten en volop experimenteren, met goede resultaten tot gevolg. De volgende stap is dat we van pionieren naar volhoudbare landbouw op wereldniveau willen en dat mensen uit heel Nederland en daarbuiten naar de Zuid-Hollandse Delta komen om hiervan te leren.

Wat volhoudbare landbouw is

Volhoudbare landbouw is gericht op een landbouwsysteem dat vanaf de bodem gezond is, dat gezonde voedselproducten voortbrengt voor gezonde mensen en dat ook financieel gezond kan zijn. Bijkomend voordeel is dat deze vorm van landbouw vaak leidt tot betere economische resultaten. Een gezonde bodem zorgt namelijk voor voedsel van hogere kwaliteit en dit maakt het mogelijk om producten af te zetten in een hoger marktsegment.

We willen koploper gezonde volhoudbare landbouw worden en voorzien in de behoefte van mensen uit ons gebied en de Randstad om gezond en duurzaam eten van dichtbij te halen. Daarnaast willen we met deze vorm van landbouw ook een bijdrage leveren aan de brede maatschappelijke opgaven, omdat volhoudbare landbouw verder gaat dan duurzame landbouw alleen. Het is gericht op herstel van de bodem met een positief effect op de omgeving, natuur en biodiversiteit. Kernambitie: Ons recreatief en toeristisch aanbod versterkt de mentale gezondheid van onze gasten binnen een kwalitatief hoogwaardige omgeving. De Zuid-Hollandse Delta is vanwege haar veelzijdigheid geliefd bij bezoekers en toeristen. In de huidige Regio Deal werken we aan de beleving rondom het Haringvliet en de Voordelta en aan een sterk recreatief aanbod in de regio dat met elkaar is verbonden. Hiermee maken wij onze regio economisch sterker en kunnen wij ons onderscheiden. We verbinden onze toeristische en recreatieve ambities met de karakteristieke functies van onze gebieden, zodat mensen blijvend genieten van de reuring van de stad en de rust en ruimte van ons hoogwaardige landschap.

5

De toekomst van de Zuid-Hollandse Delta

Randvoorwaardelijk: We zijn een aantrekkelijk gebied waar rust, ruimte en reuring altijd dichtbij zijn. Voor het realiseren van de ambities gaan we uit van de volgende randvoorwaarden: • We hebben een kwalitatief goed woningaanbod passend bij het karakter en de karakteristieke functies van onze gebieden en gemeenten. • Door gemeenschapszin en goede fysieke (voor openbaar vervoer, fietsers, wandelaars en autoverkeer) en digitale ontsluiting zijn we verbonden met elkaar en onze omgeving. • Bij alle ruimtelijke keuzes is een sturende rol van water en bodem cruciaal. • We hebben een gezonde en veilige leefomgeving, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar ruimte is voor ontmoeting en ontplooiing. De Zuid-Hollandse Delta is vitaal en heeft een enorm potentieel. Maar we maken ons ook zorgen. De afstanden tussen de kernen zijn groot en de (digitale) bereikbaarheid van en binnen het gebied is niet goed genoeg. Het realiseren van voldoende kwalitatief goede woningen voor de mensen die hier willen, blijven of komen wonen is een grote uitdaging. Daarnaast vinden we gemeenschapszin en een veilige en gezonde leefomgeving belangrijk, maar zien we ook dat dit niet altijd vanzelfsprekend is. Het is een greep uit de zorgen die we hebben.

Ogenschijnlijk lijkt het mee te vallen, maar zonder investeringen dreigen we het (innovatief) potentieel van ons gebied onvoldoende te kunnen benutten en dragen we niet bij aan de maatschappelijk opgaven van Nederland. Dat is ook de reden dat we onze samenwerking verbreden en samen met onze partners een antwoord willen formuleren op onze uitdagingen voor de toekomst. Onze randvoorwaarden hebben we bewust ‘breed’ geformuleerd. Waarbij de kernboodschap is dat we dicht bij de karakteristieke functies van onze gebieden willen blijven, maar tegelijk ook een bijdrage willen leveren aan de ambities die we delen met het Rijk, de provincie Zuid-Holland en andere partners. We bieden een uitgestoken hand aan om met onze partners te zoeken naar een goede balans om ons gebied vitaal te houden en het potentieel ervan te benutten.

Samen verder Met deze ambities van de Zuid-Hollandse Delta stellen we ons op als een zelfbewuste regio en laten we zien wie wij zijn en wat wij willen. We bouwen voort op de bestaande resultaten en versterken onze samenwerking. Dit doen we met onze omgevingspartners vanuit een gezamenlijke investering.

6