Rekenkameronderzoek Armoede en ongelijkheid Nissewaard

Stichting Urgente Noden Nissewaard (SUNN) behandelt aanvragen die niet binnen het reguliere (voorliggende) aanbod of via gemeentelijke voorzieningen kunnen worden opgelost. SUNN fungeert

45 Antwoord op schriftelijke vragen Lijst Verweij. (2024). via

https://nissewaard.raadsinformatie.nl/document/13820484/2?connection_type=17&connection_id=10296368

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 49.

daarmee als vangnet voor situaties waarin maatwerk noodzakelijk is en de bestaande voorzieningen ontoereikend blijken. Aanvragen bij SUNN kunnen uitsluitend worden ingediend door een professionele hulpverlener. Er is sprake van structureel contact tussen SUNN en de betrokken wethouder over beleidsmatige knelpunten. Eén medewerker van de gemeente is voor 8 uur per week gedetacheerd bij SUNN.

2.8 De casusregie richt zich op complexe casussen Kernbevinding: De gemeente Nissewaard zet sinds 2022 nadrukkelijker in op casusregie om de ondersteuning aan inwoners met meervoudige of complexe problematiek beter te coördineren. Sinds begin 2024 zijn hiervoor formeel casusregisseurs actief, met name vanuit de Wmo. In de praktijk verloopt de samenwerking tussen professionals grotendeels informeel, doordat een duidelijke procesmatige en organisatorische inbedding van casusregie nog ontbreekt. Voor minder complexe casussen is het onduidelijk wanneer en hoe casusregie wordt ingezet. De gemeente Nissewaard heeft in 2022 in haar beleid uitgesproken meer in te willen zetten op casusregie om de afstemming en coördinatie van de ondersteuning te verbeteren. Dit is volgens de gemeente met name van belang wanneer er meer speelt dan alleen een (te) laag inkomen, zoals bij dakloosheid of problematiek op meerdere levensdomeinen: casussen met complexe problematiek. In dergelijke situaties wordt casusregie ingezet om de ondersteuning integraal te organiseren. Sinds begin 2024 zijn binnen de gemeente officiële casusregisseurs actief, vooral vanuit de afdeling Wmo. Voor die tijd werd casusregie op een minder formele manier ingevuld.

Casusregie binnen de gemeente Nissewaard houdt in dat één hulpverlener fungeert als vast aanspreekpunt voor de inwoner en de coördinatie op zich neemt tussen verschillende betrokken afdelingen en maatschappelijke organisaties. Uit de gesprekken blijkt dat medewerkers elkaar doorgaans goed weten te vinden voor advies bij casussen, ook als deze formeel niet onder casusregie vallen. Er is echter geen standaard proces of overlegstructuur waarin deze werkwijze formeel is vastgelegd. Interne samenwerking en afstemming verlopen dus vaak informeel en ad hoc. Bij minder complexe casussen, waar wel sprake is van meerdere problemen, is het minder duidelijk hoe casusregie wordt toegepast. Er zijn slechts beperkt afspraken over de inzet ervan. Het voeren van regie over de eigen situatie is voor sommige inwoners niet haalbaar, waardoor de noodzaak voor een vast aanspreekpunt ook in minder complexe situaties aanwezig kan zijn. In sommige gevallen voert een maatschappelijk werker van Kwadraad de casusregie. Eens per maand organiseert het preventieteam een netwerkbijeenkomst. Daar worden ook casussen besproken.

Wat leren we van Shannah Bij Shannah is er sprake van meerdere problemen met raakvlakken op verschillende domeinen. Dit maakt haar casus complex. De klantmanagers die Shannah helpen bij het verkrijgen van minimaregelingen weten wie ze moeten benaderen als ze merken dat er sprake is van complexe problemen. Casusregie wordt in Nissewaard ingezet in het geval van complexe problematiek. De casusregie ligt bij de afdeling Wmo. Sinds iets meer dan een jaar (januari 2024) zijn er casusregisseurs. Daarvoor waren er vergelijkbare andere vormen. Deze regisseur is een contactpersoon voor Shannah. De regisseur zorgt ervoor dat Shannah niet zelf langs alle afdelingen moet, maar coördineert dit

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 50.

proces. Op deze manier is de kans groter dat Shannah op gepaste wijze wordt ondersteund op de verschillende problemen.

2.9 Doelbereik Kernbevinding: De gemeente Nissewaard heeft duidelijke beleidsdoelen geformuleerd op het gebied van armoedebestrijding en ongelijkheid, waaronder preventie, stress-sensitieve dienstverlening en kansengelijkheid. De gemeente bereikt deze doelen gedeeltelijk. Er is aantoonbare vooruitgang in bereik van regelingen en de doelmatigheid van de hulp, vooral dankzij automatische toekenning en de stresssensitieve aanpak in de schuldhulpverlening. Tegelijkertijd is de feitelijke aanwezigheid in de buurten afgenomen, terwijl het beleid inzet op een wijkgerichte benadering. Dit kan ten koste kan gaan van zichtbaarheid en vertrouwen. De gemeente heeft een breed beleidskader met heldere doelen, zoals preventie, stress-sensitieve dienstverlening en inzet op kansengelijkheid. Over het doelbereik wordt met name gerapporteerd in het bestuursverslag sociaal domein. Uit het meest recente bestuursverslag blijkt dat het strategische doel om in 2026 minder uitkeringsgerechtigden dan het Nederlandse gemiddelde in Nissewaard te hebben nog niet in zicht is. Zo nam het aantal uitkeringsgerechtigden in 2023 met 2.2% toe, ten opzichte van een landelijk gemiddelde stijging van 1%.46 Het percentage van de beroepsbevolking met betaald werk nam in 2023 iets sneller toe dan het landelijk gemiddelde, maar Nissewaard blijft nog wel buiten de 50% meest gemiddelde gemeenten.

Het gemiddelde schuldbedrag steeg in 2023 sterk ten opzichte van 2022, van €32.098 naar €57.974.47 In het bestuursverslag wordt dit grotendeels toegeschreven aan voormalig ondernemers die nu in de problemen komen door schulden uit de coronaperiode. Een andere mogelijke verklaring is dat lichtere schuldproblematiek eerder wordt opgepakt met preventieve maatregelen, met als gevolg dat de gemiddelde schuld ‘zwaarder’ wordt. Op de meer operationele doelen wordt meer voortgang geboekt. De doelen voor het gebruik van loonkostensubsidie en het aantal kinderen in bijstandsgezinnen worden behaald. De collectieve zorgverzekering werd in 2023 iets minder gebruikt, maar het bereik van de energiebijdrage, Rotterdampas en het Jeugdfonds en Stichting Leergeld nam toe. De individuele inkomenstoeslag werd in 2023 minder toegepast, maar inmiddels wordt deze regeling automatisch toegekend. Op het strategische doel om kwetsbare inwoners in 2026 meer en eerder te bereiken is een positieve beweging ingezet. Het doel om ieder jaar meer inwoners via het Digitaalhuis te bereiken wordt bijvoorbeeld gehaald. Ook uit de eerdere evaluatie van de financiële keten blijken positieve ontwikkelingen op het gebied van stress-sensitieve dienstverlening, preventie, klanttevredenheid en kansengelijkheid, zoals:    

Daling schuldhulpaanmeldingen en minder recidive duiden op effect van stress-sensitieve aanpak en vroegsignalering.48 Audit NVVK oordeelt positief over de kwaliteit en breedte van de schuldhulpverlening.49 De Rotterdampas en kindvoorzieningen worden goed gebruikt, ook tijdens corona.50 Inwoners die 18 worden, krijgen een brief van de gemeente met informatie over wat er (financieel) verandert zodra zij volwassen worden. Dit is onderdeel van de preventiemaatregelen.

46 Gemeente Nissewaard. (2024). Bestuursverslag Sociaal Domein over 2023, p. 14. 47 Gemeente Nissewaard. (2024). Bestuursverslag Sociaal Domein over 2023, p. 21. 48 Gemeente Nissewaard. (2021). Evaluatie financiële keten, p. 15. 49 Gemeente Nissewaard. (2021). Evaluatie financiële keten, p. 9. 50 Gemeente Nissewaard. (2021). Evaluatie financiële keten, p. 5.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 51.

Eén aanbeveling uit de evaluatie financiële keten luidt: vergroot het bereik van de armoederegelingen. De gemeente is voornemens dat te doen door een wijkgerichte aanpak: […] “We breiden de locaties uit waar we langsgaan om meer bekendheid te geven aan de armoederegelingen. Niet alleen langs scholen, ook langs wijkcentra, ouderenbijeenkomsten waar de potentiële doelgroep te vinden is”.51 Zoals al eerder geconstateerd in deze nota van bevindingen is sinds het stoppen van de netwerkregisseurs, en de verandering van Thuis in de Wijk naar Thuis in Nissewaard, de gemeente juist minder aanwezig in de wijken. Aan de andere kant is door middel van het automatisch toekennen van de individuele inkomenstoeslag het bereik van die regeling zeker wel verhoogd, waardoor de aanbeveling ‘vergroot het bereik’ is opgevolgd. Het vergroten van het bereik is een blijvend aandachtspunt in zowel de centrale beleidsstukken als in het coalitieakkoord.

51 Gemeente Nissewaard. (2021). Evaluatie financiële keten, p.20.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 52.

3. Tegengaan van ongelijkheid Dit hoofdstuk gaat in op de inzet van de gemeente om ongelijkheid tegen te gaan. Allereerst wordt er gekeken naar het beleid en de visie van de gemeente op het tegengaan van ongelijkheid. Vervolgens wordt nader ingegaan op de inzet van de gemeente op het gebied van ongelijkheid en hoe dit aansluit bij de inwoners van Nissewaard, gestructureerd aan de hand van de typen kapitaal die eerder zijn toegelicht.

3.1 Beleidskaders Kernbevinding: in de gemeentelijke visie op kansenongelijkheid wordt ongelijkheid in de verschillende typen kapitaal aan elkaar gekoppeld. Ongelijkheid hangt in Nissewaard samen met hoe de gemeente als voormalige groeikern is ontwikkeld. Vanuit de visie Nissewaard van 2040 worden de ruimtelijke en sociale opgaven als gevolg van deze ontwikkeling in samenhang aangepakt. Nissewaard trekt samen met andere voormalige groeikernen op in de New Town Alliantie.

De gemeente heeft in het beleid aandacht voor (kansen)ongelijkheid Het tegengaan van (kansen)ongelijkheid speelt een nadrukkelijke rol in het beleid van de gemeente Nissewaard. Het bevorderen van kansengelijkheid is een van de centrale opgaven in het integraal beleidskader sociaal domein.52 Kansenongelijkheid betekent voor de gemeente dat inwoners dezelfde kansen hebben om hun talenten te ontwikkelen. De gemeente ziet kansenongelijkheid onder inwoners ontstaan door een combinatie van inkomen, opleidingsniveau en gezondheid. Deze visie op ongelijkheid sluit aan op het theoretisch raamwerk dat de rekenkamer in dit onderzoek hanteert. Ongelijkheid komt in de ervaring van de gemeente vooral voor in wijken met lage huren, bij inwoners met een migratieachtergrond of met complexe problematiek. Ook wordt ongelijkheid over generaties heen overgedragen. Het is een uitdaging om dit patroon te doorbreken. De gemeente heeft daarom specifiek aandacht voor het effect van ongelijkheid op kinderen. De inzet van de gemeente om ongelijkheid tegen te gaan is erop gericht om de negatieve spiraal van ongelijkheid te doorbreken. In de visie van de gemeente is het daarom nodig om juist voor de inwoners die op achterstand staan maatregelen te treffen, bijvoorbeeld met selectieve preventie. Kinderen en jongeren zijn daarin een belangrijke doelgroep.

‘Nissewaard naar 2040’ als visie om toekomstige opgaven te lijf te gaan De opgave van Nissewaard op het gebied van ongelijkheid kan niet los worden gezien van de manier waarop Nissewaard ontwikkeld is. Nissewaard is in de jaren ’70 en ’80 snel gegroeid, mede als gevolg van de groei van de stad Rotterdam en de ontwikkeling van de Rotterdamse havens. Als gevolg hiervan kent Nissewaard een eenzijdige bevolkingssamenstelling en staan veel inwoners er zwak voor wat betreft de verschillende typen kapitaal (zie ook het hoofdstuk ‘Vooraf’). De gemeente werkt aan de visie ‘Nissewaard naar 2040’ om een antwoord te geven op de verwachte opgaven waar de gemeente voor staat.53 Deze aanpak bevat een combinatie van ingrepen in het fysiek en sociaal domein, zoals het versterken van werkgelegenheid en opleidingsmogelijkheden, het verbeteren van de mobiliteit, het differentiëren van de woningvoorraad en het benutten van het groene karakter van de gemeente. Een van de instrumenten die uit de visie richting 2040 voortkomt is het gebiedsgericht werken, bijvoorbeeld met gebiedspaspoorten. De gebiedspaspoorten zijn erop gericht om de ruimtelijke en maatschappelijke kenmerken van een gebied in samenhang te zien, op basis van de thema’s werken, wonen, mobiliteit en groen. 52 Gemeente Nissewaard. (2022). Integraal Beleidskader Sociaal Domein Nissewaard, p. 26 53 Gemeente Nissewaard. (2017).

Ontwikkelperspectief Nissewaard naar 2040.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 53.

Nissewaard trekt samen met andere New Towns op om ongelijkheid aan te pakken Nissewaard is niet de enige gemeente waar de snelle groei van enkele decennia geleden nu zorgt voor maatschappelijke uitdagingen. Ook andere gemeenten die in de Tweede Nota Ruimtelijke Ordening zijn aangemerkt als groeikernen hebben met deze opgaven te maken. De voormalige groeikernen Almere, Capelle aan den IJssel, Helmond, Nieuwegein, Purmerend en Zoetermeer vormen daarom samen met Nissewaard de New Town Alliantie. In dit samenwerkingsverband trekken de gemeenten samen op om de sociale problematiek waar zij mee te maken hebben aan te pakken. De gemeenten hebben een onderzoek laten uitvoeren naar de problemen en uitdagingen van de New Towns.54 Het onderzoek concludeert dat er in New Towns sprake is van selectieve migratie: mensen die op zoek zijn naar een betaalbare woning komen de gemeente binnen en inwoners die meer financiële middelen hebben of er financieel beter voor komen te staan trekken naar de nieuwere wijken of verlaten de gemeenten. Het resultaat hiervan is een broze sociale cohesie, lage leefbaarheid en veiligheid, minder ontwikkelingsmogelijkheden voor de jeugd en lage arbeidsparticipatie en minder bestaanszekerheid. De New Town Alliantie heeft daarnaast een actieplan opgesteld, dat gericht is op de benodigde investeringen in de New Towns.

Een concrete actie die voortkomt uit de samenwerking met andere New Towns is dat Nissewaard samen met Zoetermeer en Capelle aan den IJssel een regiodeal van €10 miljoen heeft aangevraagd.55 De gemeenten willen deze middelen inzetten om onder meer te investeren in de kwaliteit van de leefomgeving en om de patronen rondom armoede te doorbreken.

3.2 Inzet op het tegengaan van ongelijkheid Kernbevinding: De gemeente spant zich in om alle vier de typen kapitaal van inwoners te versterken. De inzet om het economisch kapitaal te versterken door de lokale arbeidsmarkt toekomstbestendig te maken is gericht op de langere termijn. Combinatiefunctionarissen hebben een rol bij het versterken van zowel sociaal als cultureel kapitaal. In het gezondheidsbeleid is aandacht voor het raakvlak tussen persoonlijk kapitaal en andere typen kapitaal.

Economisch kapitaal Een belangrijk deel van de inzet van de gemeente op het gebied van economisch kapitaal is het armoedebeleid, zoals dat in de eerdere hoofdstukken is beschreven. De gemeente zet zich ook in om het economisch kapitaal van inwoners te versterken met maatregelen op het gebied van de arbeidsmarkt en het onderwijs. De gemeente signaleert een specifieke uitdaging op het gebied van de lokale arbeidsmarkt. Veel inwoners van Nissewaard werken namelijk in de havens van Rotterdam. Werknemers kunnen hier relatief veel verdienen in verhouding tot hun opleidingsniveau, vanwege de toeslagen voor onregelmatig werk. De verwachting is echter dat veel banen van dit type in de komende jaren gaan verdwijnen vanwege de energietransitie en robotisering.56 Het inzetten op de ontwikkeling van werkgelegenheid, onderwijs en ruimte voor ondernemerschap is dan ook een van de principes in het

54 WijkWijzer. (2024). Zorgen voor New Towns. Geraadpleegd van https://newtownalliantie.nl/media/filer_public/26/d9/26d9c41f-

9321-42de-bc46-4494dd1c8e99/onderzoeksrapport_wijkwijzer_zorgen_voor_newtowns.pdf 55 Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. (2025). Kamerbrief Selectie zesde tranche Regio Deals.

Geraadpleegd van: https://open.overheid.nl/documenten/79ce9bfd-94f9-4779-80df-cf1e7ae6ac60/file 56 Gemeente Nissewaard. (2022). Integraal Beleidskader Sociaal Domein Nissewaard, p. 17

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 54.

ontwikkelraamwerk voor Nissewaard naar 2040.57 Vanuit de economische visie Nissewaard werkt de gemeente aan het economisch profiel en het vestigingsklimaat van de gemeente.58 Onderdeel van deze visie is om de gemeente te positioneren als ‘service valley’, waarmee de gemeente ruimte wil bieden aan bedrijvigheid die de transitie van de Rotterdamse haven ondersteunt. Daarnaast spant de gemeente zich in om de kansenongelijkheid tussen kinderen tegen te gaan, in aansluiting op de constatering dat ongelijkheid vaak van generatie op generatie wordt doorgegeven. In het gemeentelijk onderwijskansenbeleid zet de gemeente uiteen hoe zij ongelijkheid onder kinderen tegengaan.59 Een uitgangspunt daarbij is dat kinderen bij de start van het basisonderwijs zo min mogelijk achterstanden hebben. De gemeente zet in dit kader ook middelen in die vanuit de Rijksoverheid beschikbaar zijn voor de aanpak van onderwijsachterstanden en vanuit het Nationaal Programma Onderwijs. In 2021 sloot de gemeente zich aan bij de Gelijke Kansen Alliantie, een programma van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Onder de noemer van de High Five aanpak kunnen scholen deelnemen aan activiteiten op het gebied van sport, natuur en cultuur. Sluit dit aan bij de inwoners van Nissewaard? De meeste inwoners in Nissewaard vallen in het bruine profiel.

Inwoners uit dit profiel zijn, net als inwoners uit het roze en groene profiel relatief kwetsbaar wanneer zij met financiële problemen te maken krijgen. Wanneer zij hun baan zouden verliezen, weten zij minder goed de weg naar de gemeente te vinden voor hulp en worden de problemen snel groter. Vanuit Nissewaard 2040 zet de gemeente op een macroniveau in het op het versterken van het economisch kapitaal. Dit sluit goed aan op de specifieke situatie van Nissewaard als New Town en de kwetsbaarheden van de inwoners van Nissewaard. De inzet op het tegengaan van kansenongelijkheid onder kinderen sluit goed aan bij het streven om intergenerationele armoede te doorbreken, dat tot nu toe als een knelpunt wordt ervaren.

Sociaal kapitaal De gemeente signaleert dat inwoners van Nissewaard zich minder dan gemiddeld inzetten voor medebewoners.60 Dit betekent dat er te weinig ‘dragers’ zijn voor de hoeveelheid ‘vragers’ in wijken: er zijn te veel inwoners die ondersteuning en hulp nodig hebben in verhouding tot het aantal inwoners dat betrokken is bij anderen. De gemeente vindt de inzet van actieve inwoners belangrijk, ook omdat dit een positief effect voor henzelf kan hebben. Zo kunnen inwoners die ‘vragers’ zijn ook voor een deel ‘dragers’ worden. De gemeente spant zich op een aantal manieren in om actieve bewoners te stimuleren en te ondersteunen en daarmee het sociaal kapitaal te versterken. Deze inzet is georganiseerd in de programmalijn sterke samenleving.61 De programmalijn richt zich in brede zin op factoren die bijdragen aan sociaal kapitaal: een inclusieve samenleving, verenigingen, vrijwilligers, activiteiten en ontmoeting, mantelzorg en de aanpak van eenzaamheid. De gemeente wil samenwerken met de verschillende netwerken en organisaties die in de gemeente op dit thema actief zijn, bijvoorbeeld door onderling contact te faciliteren.

57 Gemeente Nissewaard. (2020, 11 juni). Ontwikkelraamwerk werk met werk maken. 58 Erasmus UPT. (2020, 7 januari). Economische visie Nissewaard. 59 Gemeente Nissewaard. (z.d.) Het Gemeentelijk Onderwijskansenbeleid 2022-2026 60 Gemeente Nissewaard. (2022, 14 november). Integraal Beleidskader Sociaal Domein Nissewaard, p. 19 61 Gemeente Nissewaard. (2022, oktober). Ontwikkelagenda deel 2 – Inspanningen voor het sociaal domein 2022-2026.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 55.

Een voorbeeld van het ondersteunen van deze netwerken zijn de inspanningen die de gemeente pleegt om verenigingen gezond te houden. De gemeente zet bijvoorbeeld een meetinstrument - de vitaliteitsscan - in om de staat van het verenigingsleven te monitoren. Ook hebben de combinatiefunctionarissen (zie ook de volgende paragraaf over cultureel kapitaal) een rol om afspraken te maken met verenigingen over belemmeringen die zij ervaren. Een nieuw beleidsstuk voor de ondersteuning van vrijwilligers is in ontwikkeling. Vrijwilligersvacatures worden verspreid via Thuis in Nissewaard. Een ander speerpunt voor het versterken van sociaal kapitaal is de aanpak van eenzaamheid, onder de noemer ‘Elkaar Waard’.62 In het beleid worden drie vormen van eenzaamheid onderscheiden: sociale eenzaamheid (door een gebrek aan gelijkwaardig contact), existentiële eenzaamheid (door een gebrek aan zingeving) en emotionele eenzaamheid (door een gebrek aan intieme banden). De uitvoering van eenzaamheidsbestrijding wordt gekoppeld aan Thuis in de Wijk (nu: Thuis in Nissewaard). Via Thuis in Nissewaard worden veel activiteiten aangeboden binnen het thema ‘ontmoeten’. Een kanttekening bij deze inzet is dat het beleid is opgesteld in 2019. In voortgangsrapportages wordt het thema eenzaamheid zeer beperkt behandeld. Er lijkt daarmee weinig sturing te zijn op dit thema.

Sluit dit aan bij de inwoners van Nissewaard? De lage sociale cohesie is een kwetsbaarheid in New Towns.63 Dit sluit aan op de analyse van inwoners in Nissewaard, eerder in dit onderzoek. Nissewaard heeft veel inwoners uit het bruine, roze en groene profiel. Deze inwoners zijn minder betrokken bij hun omgeving en zijn minder vaak lid van verenigingen. Maatschappelijk partners signaleren ook dat er weinig begrip is voor inwoners die in armoede leven en dat de Nissewaarde samenleving best ‘hard’ is. De inzet op het versterken van sociaal kapitaal is dan ook van meerwaarde voor de inwoners van Nissewaard. Omdat inwoners uit het bruine profiel doorgaans minder betrokken zijn bij verenigingen en gemeenschappen, zal het extra moeite kosten om hen te bereiken. In andere gemeenten wordt gewerkt met een wijkgerichte aanpak. Dat houdt in dat er gemeente voor bepaalde wijken een andere aanpak hanteren, bijvoorbeeld door een wijksteunpunt te openen. De gemeente Hoorn doet dit bijvoorbeeld voor de wijk Kersenboogerd. Dit kan een manier zijn om nog gerichter in te zetten op het versterken van sociaal kapitaal. Nissewaard kent wat betreft sociaal kapitaal een dilemma. De gemeente zet namelijk, via het woonbeleid, in op de doorstroming van inwoners op de woningmarkt binnen de gemeente.

Het streven is om lange verhuisketens binnen de gemeente mogelijk te maken: als ouderen van een eengezinswoning naar een levensloopbestendige woning kunnen verhuizen, kan een gezin vanuit het sociale huurwoning weer doorstromen naar een betaalbare koopwoning. Dit kan een positief effect hebben op het sociaal kapitaal op wijk- of buurtniveau: er komen immers meer ‘dragers’ ten opzichte van ‘vragers’. Doorstroming op de woningmarkt kan echter ook een negatief effect hebben op het sociaal kapitaal, omdat het de sociale netwerken van inwoners die erg gericht zijn op de vertrouwde mensen om hen heen kan beschadigen. Uit gesprekken blijkt dat de gemeente zich hiervan bewust is.

62 Gemeente Nissewaard. (2019, 30 september). Plan van Aanpak Eenzaamheidsbestrijding. 63 WijkWijzer. (2024). Zorgen voor New Towns. Geraadpleegd van https://newtownalliantie.nl/media/filer_public/26/d9/26d9c41f-

9321-42de-bc46-4494dd1c8e99/onderzoeksrapport_wijkwijzer_zorgen_voor_newtowns.pdf

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 56.

Cultureel kapitaal Het versterken van cultureel kapitaal gaat erom dat inwoners kunnen meedoen in de maatschappij en de vaardigheden bezitten die daarvoor nodig zijn. In Nissewaard hebben met name de combinatiefunctionarissen hierin een belangrijke rol. De combinatiefunctionarissen ondersteunen verenigingen en bewonersinitiatieven en zijn actief in wijkcentra. De werkzaamheden van de contactfunctionarissen zijn uiteenlopend. Er zijn combinatiefunctionarissen actief op de thema’s van cultuur, natuur en duurzaamheid, sociaal en sport. De inzet van de combinatiefunctionarissen valt onder Thuis in Nissewaard en draagt op verschillende vlakken bij aan activiteiten voor verschillende (kwetsbare) doelgroepen. De gemeente maakt meedoen ook toegankelijker door middel van de Rotterdampas (zie ook het hoofdstuk over armoedebeleid). Pashouders krijgen korting op een veelheid aan culturele, sportieve en recreatieve activiteiten. Inwoners met een laag inkomen en studenten kunnen de pas tegen een gereduceerd tarief aanvragen. Daarnaast werkt de gemeente aan het tegengaan van laaggeletterdheid en het versterken van digitale vaardigheden middels het DigiTaalhuis.64 Het DigiTaalhuis is opgericht door bibliotheek de Boekenberg en is een samenwerking met de gemeente en Stichting Lezen en Taal. Het DigiTaalhuis richt zich expliciet op het versterken van basisvaardigheden.

In de bibliotheek is een balie voor het DigiTaalhuis ingericht. Activiteiten vanuit het DigiTaalhuis zijn onder andere taalcafés en cursussen voor digitale vaardigheden. Vanuit het DigiTaalhuis wordt contact gezocht met onder meer zorgverleners en werkgevers om toeleiding te bevorderen. Sluit dit aan bij de inwoners van Nissewaard? Cultureel kapitaal is geen bijzondere kwetsbaarheid voor de inwoners van Nissewaard. Inwoners uit het meest voorkomende profiel hebben over het algemeen de basisvaardigheden die nodig zijn om mee te doen in de maatschappij. De inzet die de gemeente pleegt via de combinatiefunctionarissen en het DigiTaalhuis is dus vooral van meerwaarde voor de meest kwetsbare groepen inwoners. Dit komt overeen met de specifieke manier waarop deze ondersteuning is ingericht. De Rotterdampas heeft een breed bereik en draagt daarmee voor veel inwoners bij aan het cultureel kapitaal.

Persoonlijk kapitaal De inzet van de gemeente om het persoonlijk kapitaal van inwoners te versterken wordt met name vanuit het gezondheidsbeleid vormgegeven.65 De gemeente benadert het gezondheidsbeleid vanuit positieve gezondheid en heeft daarbij aandacht voor kansengelijkheid. De reden hiervoor is dat niet alle inwoners in gelijke mate in staat zijn om gezonde keuzes te maken. Dit wordt beïnvloed door het opleidingsniveau, inkomen en andere leefomstandigheden zoals stress. Er is beleidsmatige aandacht voor zowel fysieke als mentale gezondheid. De gemeente wil een gezonde leefstijl stimuleren door gezonde keuzes makkelijker te maken. Interventies zijn bijvoorbeeld rookvrije zones, beweegaanbod voor specifieke doelgroepen en preventie op het gebied van alcoholgebruik. Ook een gezonde leefomgeving moet hieraan bijdragen. Vanuit het gezondheidsbeleid wordt daarom aansluiting gezocht met het ruimtelijk domein, om zo de gezondheid te bevorderen vanuit de fysieke leefomgeving. Daarnaast heeft de gemeente als doel om gezondheidsachterstanden onder inwoners met een lagere sociaaleconomische status terug te dringen. De focus ligt op de eerste levensfase. Ook de Thuis in de Wijk partners hebben hier een rol in.

64 Bibliotheek de Boekenberg en Gemeente Nissewaard. (z.d.). Meerjarenplan DigiTaalhuis Nissewaard. 65 Gemeente Nissewaard. (z.d.). Nota Gezondheidsbeleid Nissewaard 2022-2026.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 57.

Onder het doel ‘mentaal welbevinden’ heeft de gemeente aandacht voor de wisselwerking tussen fysieke en mentale gezondheid. Psychische problematiek kan het bijvoorbeeld lastiger maken om gezonde keuzes te maken en kan zorgen voor een lagere ervaren gezondheid. Om het mentaal welbevinden te bevorderen wordt in het beleid aansluiting gezocht bij de activiteiten op het gebied van meedoen en ontmoeten (zie ook de voorgaande paragraaf). De gemeente wil preventief inzetten op mentale weerbaarheid, bijvoorbeeld met trainingen voor jongeren. Ook is Nissewaard gecertificeerd als dementievriendelijke gemeente. Sluit dit aan bij de inwoners van Nissewaard? Zoals eerder beschreven is de fysieke gezondheid van inwoners van Nissewaard op een aantal punten ondergemiddeld. De gemeente kiest met de aanpak in het gezondheidsbeleid op het versterken van het persoonlijk kapitaal op de langere termijn. Ook is in het beleid veel aandacht voor de wisselwerking tussen persoonlijk kapitaal en andere soorten van kapitaal. Op deze manier draagt de inzet op het gebied van gezondheid ook bij aan het verminderen van ongelijkheid in brede zin.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 58.

4. Rol en (informatie)positie gemeenteraad Voor de gemeenteraad van Nissewaard zijn armoede en ongelijkheid belangrijke thema’s. Maar hoe stuurt de gemeenteraad op deze thema’s? In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 10. 11.

In hoeverre heeft de gemeenteraad voldoende zicht op de effectiviteit en efficiëntie van het beleid om zijn kaderstellende en controlerende taken uit te kunnen voeren? Hoe vervult de raad zijn kaderstellende en controlerende rol op dit moment als het gaat om armoede en kansenongelijkheid, en hoe zou die rol er in de toekomst uit moeten zien?

4.1 Betrokkenheid van de gemeenteraad Kernbevinding: de gemeenteraad van Nissewaard wordt volledig geïnformeerd. Via jaarlijkse bestuursverslagen en de P&C-cyclus vindt de informatievoorziening structureel plaats. Daarnaast wordt de raad over actuele ontwikkelingen geïnformeerd via presentaties. Om bij te sturen, gebruikt de raad haar instrumentarium: regelmatig worden er moties ingediend en schriftelijke vragen gesteld.

Informatievoorziening: structureel en incidenteel De gemeenteraad van Nissewaard krijgt op verschillende manieren informatie over de effectiviteit en de efficiëntie van het armoede- en ongelijkheidbeleid. De structurele informatievoorziening vindt plaats via de p&c cyclus; door middel van de begroting en jaarrekening krijgt de gemeenteraad informatie over de doelstellingen van het college en over de financiële gevolgen van het beleid. In de begroting voor 2025 staat bijvoorbeeld het voornemen genoemd om de werking van de integrale ingang sociaal domein en de gemeentelijke toegang te verbeteren, zodat deze (in samenhang) optimaal gaan functioneren.66 In de jaarrekening 2023 worden de plannen voor 2023 benoemd en er wordt gereflecteerd op wat er bereikt is dat jaar. 67 Zo wordt bijvoorbeeld genoemd dat er in 2023 gewerkt is aan meer monitoring en analyse binnen het sociaal domein. Ook is in 2023 Thuis in de Wijk overgegaan in Thuis in Nissewaard en is de sociale kaart ontwikkeld en gepubliceerd. Via de bestuursverslagen Sociaal Domein68 wordt de raad geïnformeerd over het bereik van de regelingen (absolute getallen). Daarnaast krijgt de raad regelmatig presentaties over actuele zaken in het sociaal domein. In 2024 kreeg de raad presentaties over Thuis in Nissewaard en de geplande bezuinigingen voor 202669.

Op 8 mei 2025 werd de Nibudrapportage met het effect van de bezuinigingen op de minimaregelingen gepresenteerd in de gemeenteraad. In deze presentatie wordt niet specifiek ingegaan op de effecten van de bezuinigingen op alle typen huishouden. De gemeenteraad had op dat moment nog niet de Nibudrapportage zelf.

66 Gemeente Nissewaard. (2024). Begroting 2025 en meerjarenraming 2026 –2028, p91. 67 Gemeente Nissewaard (2024). Jaarrekening 2023. 68 Gemeente Nissewaard (2024). Bestuursverslag Sociaal Domein over 2023. 69 Gemeente Nissewaard. Presentatie bezuinigingen subsidies jeugd en armoede en schuldbemiddeling, 28 november 2024,

geraadpleegd op 8 april via https://nissewaard.raadsinformatie.nl/document/14877670/1#search=%22presentatie%20armoede%22

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 59.

Kaders stellen en controleren Het thema armoede en ongelijkheid leeft voor de gemeenteraad van Nissewaard. De gemeenteraad zet het raadsinstrumentarium in om bij te sturen op het armoedebeleid, met name in de context van de aanstaande bezuinigingen. In moties krijgt vooral armoede en ongelijkheid onder jeugd veel aandacht van de raad. Zo werd er in juli 2024 een motie aangenomen om niet te bezuinigen op het budget voor individuele inkomenstoeslag voor kinderen van minima. De gemeenteraad heeft ook heldere kaders meegegeven aan het college voor de geplande bezuinigingen van 2026, zo blijkt uit de gesprekken: de raad wil geen bezuinigingen op de kindtoeslag en de voedselbank. Dit laat zien dat de gemeenteraad zich actief opstelt in het armoedebeleid, maar daarbij vooral aandacht heeft voor specifieke regelingen en doelgroepen. Zie tabel 3 en 4 voor een overzicht van moties, amendementen en schriftelijke vragen.

Motie of amendement

Datum

Fracties

Motie verhogen leeftijd Nissewaard Lokaal 23 februari 2022 kostendelersnorm Motie inventarisatie ondersteuning Lijst Verweij 6 juli 2022 noodzakelijke dierenartskosten

Motie noodfonds energiecrisis

14 september 2022.

Motie vergroten bereik armoedebeleid

9 november 2022.

Betrek kinderen met een beperking 9 november bij inclusie beleid 2022 Motie Jongeren Perspectief Fonds Motie “Effectiviteitsanalyse Sociaal Domein” Motie mensen bereiken Motie intrekken bezuinigingsvoorstellen die minima raken Motie "niet bezuinigen op budget individuele inkomenstoeslag voor kinderen van minima" Motie bezuinigen bij en versterken samenwerking maatschappelijke organisaties

9 november 2022 8 november 2023 10 juli 2024 10 juli 2024

10 juli 2024

Aangenomen Nee. Ja, unaniem

ONS, PvdA, Nissewaard Lokaal, PVV, VOOR Nissewaard, VVD, Ja unaniem CDA, Belang van Nissewaard, CUSGP, GroenLinks en Lijst Verweij PvdA, PVV, ONS Nissewaard, Ja, unaniem GroenLinks VOOR Nissewaard, Ja CDA, GroenLinks PVV Nee VVD, GroenLinks Nee CU-SGP, CDA PVV, VOOR Nissewaard, CDA, CU-SGP PvdA, Nissewaard Lokaal, ONS Nissewaard

Nee. Nee

Ja

CDA 10 juli 2024

Ja, unaniem

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 60.

Motie heroverwegen bezuinigingsvoorstel Adviesraad Sociaal Domein

18 september 2024

Motie voedselbank en budgetmaatjes

13 november 2024

Amendement intrekken bezuinigingen op hondenbelasting voor minima

13 november 2024

CDA, GroenLinks, CU-SGP CU-SGP, Lijst Verweij, CDA, GroenLinks, PvdA Lijst Verweij

Nee

Nee

Ja Tabel 3

De gemeenteraad stelt ook regelmatig schriftelijke vragen. De raad gebruikt dit instrument om aanvullende informatie te krijgen over bijvoorbeeld het bereik van specifieke regelingen en de mogelijkheid om regelingen uit te breiden.

Onderwerp schriftelijk vragen Datum

Fracties

Datum beantwoording

Energietoeslag studenten onder de GroenLinks 8 augustus 2022 6 september 27 Ondernemers in nood door 6 september VOOR Nissewaard 11 oktober 2022 energieprijzen 2022 Vervroegd uitkeren energietoeslag 27 september Belang van Ja, 18 oktober 2022 2023 2022 Nissewaard Collectieve ziektekostenverzekering 16 november VOOR Nissewaard 13 december 2022 voor inwoners 2022 Ophogen Vermogensgrens 6 februari 2023 CU-SGP 16 maart 2023 Jongerengeldcoach 5 maart 2023 Nissewaard Lokaal 7 april 2023 PvdA en GroenLinks 13 juli 2023 Aanvragen bijstand jongeren 29 juni 2023 Vraag naar aanpassen regeling 120% Maandelijks voorschot stookkosten bewoners Maasdelta Gratis OV AOW minima Bijzondere bijstand Klachten voedselbank

18 augustus 2023

Belang van Nissewaard ONS Nissewaard

14 november 2023

12 september 2023

12 december 2023

8 januari 2024

VOOR Nissewaard

30 januari 2024

25 januari 2024 Lijst Verweij

15 februari 2024

Lijst Verweij en 12 februari 2024 Belang van Nissewaard

11 maart 2024 Tabel 4

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 61.

Bijlage 1. Geraadpleegde bronnen Schriftelijke documentatie Voor de geraadpleegde schriftelijke documentatie wordt verwezen naar de voetnoten in de rapportage.

Gevoerde interviews Datum gesprek

Functie

Organisatie

24 februari

Portefeuillehouder en beleidsadviseur werk en inkomen

Gemeente Nissewaard

4 maart

Ambtenaren uitvoering armoedebeleid en schuldhulpverlening

Gemeente Nissewaard

24 maart

Bestuurders maatschappelijke partners

Stichting Leergeld Zuid-Holland Midden, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Voedselbank en Vrede voor de Stad, Budgetmaatjes en Vrede voor de Stad

26 maart

Vrijwilligers en bestuurders maatschappelijke partner

Humanitas

26 maart

Voorzitter

Adviesraad sociaal domein

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 62.

Bijlage 2. Onderzoeksverantwoording Onderzoeksuitvoering Het onderzoek is uitgevoerd in de periode februari tot en met juni 2025. Het onderzoek is uitgevoerd langs de volgende fasen:

Fase 1: Opstarten van het onderzoek In de eerste fase is het onderzoek aangevangen met een digitaal startgesprek met de ambtelijke organisatie op 16 januari 2025. In dit gesprek is de onderzoeksopzet besproken en zijn er procesmatige afspraken gemaakt. Tijdens deze fase zijn ook procesmatige afspraken gemaakt met de ambtelijke contactpersoon en is een informatieverzoek gedaan. De gemeente Nissewaard heeft vervolgens documenten aangeleverd.

Fase 2: Beleid in beeld Om zicht te krijgen op de ambities en doelstellingen van de gemeente rondom armoede en sociale ongelijkheid, evenals de instrumenten die de gemeente daarvoor inzet en rol van de verschillende (maatschappelijke) betrokkenen, is in februari een start gemaakt met de documentanalyse. Hiervoor zijn ruim 40 documenten geanalyseerd. Om de bevindingen uit de documentanalyse te verifiëren en te verrijken, hebben we verschillende gesprekken gevoerd (zie Bijlage 1). Met name het gesprek met de betrokken portefeuillehouder is benut om de overwegingen achter het huidige beleidskader te leren kennen en om zicht te krijgen op de bestuurlijke visie op armoede en sociale ongelijkheid.

Fase 3: Uitvoering en praktijk In fase drie stond de uitvoering van de aanpak van armoede en kansenongelijkheid centraal. Om te onderzoeken hoe het beleid en de inrichting van de samenwerking op papier in de praktijk uitpakt hebben we een klantreis opgesteld. Hiervoor hebben we een drietal fictieve, maar realistische, casussen het proces laten doorlopen van het (vroegtijdig) in beeld komen bij de gemeente tot het komen tot een plan van aanpak. In de onderzoeksrapportage komen deze casussen voornamelijk terug in hoofdstuk 3. Daarnaast zijn we in gesprek gegaan met ambtenaren vanuit verschillende disciplines werkzaam in de uitvoering en verschillende betrokken maatschappelijke organisaties. Zo konden we de werkelijkheid op papier verder inkleuren en bezien hoe die in de praktijk daadwerkelijk uitpakt. Het maakte bovendien inzichtelijk waar de uitvoering goed verloopt, welke knelpunten er zijn en waar de gemeente mogelijkheden onbenut laat.

Fase 4: Rapportage De rapportagefase bestond allereerst uit het opstellen van de nota van bevindingen voor het ambtelijk wederhoor. De conceptnota van bevindingen is aangeboden aan de ambtelijke organisatie voor een feitenverificatie. De reactie verwerken wij in de definitieve nota van bevindingen. Vervolgens stelt de rekenkamer conclusies en aanbevelingen op. De nota van bevindingen en de bestuurlijke nota wordt dan aan het college aangeboden voor de bestuurlijke reactie. Deze wordt integraal opgenomen in de rapportage. De rekenkamer kan eventueel een nawoord toevoegen.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 63.

Nadere omschrijving vier hulpbronnen De indeling van ongelijkheid en typen kapitaal is afgeleid van het onderzoek naar Eigentijdse ongelijkheid door het SCP70. Zij maken gebruik van een indeling van typen kapitaal die voor het eerst in de rapportage Verschil in Nederland71 is gebruikt. Hieronder wordt per type kapitaal een nadere toelichting gegeven evenals de indicatoren die hiervoor zijn gebruikt.

Economisch kapitaal Deze vorm van kapitaal richt zich op de financieel-economische positie van de inwoner binnen de samenleving. Het kijkt daarom niet alleen naar geld, maar ook naar de mogelijkheden om geld te verdienen. Met andere woorden, naast financiële positie ook het potentiële verdienvermogen van inwoners. In dit onderzoek zijn daarvoor de volgende indicatoren gebruikt: Indicatoren

Jaartal

Bron

Bereikt onderwijsniveau (vergeleken met landelijk)

2023

CBS Arbeidsdeelname

Inkomensverdeling (vergeleken met landelijk)

2023

CBS Inkomens

Aantal personen dat moeite heeft met rondkomen (vergeleken met landelijk)

2022

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

Werkloosheidspercentage (vergeleken met landelijk)

2022

CBS Arbeidsdeelname

Cultureel kapitaal Cultureel kapitaal ('waar je bij past') gaat om vaardigheden die nodig zijn om mee te kunnen doen in de moderne maatschappij, zoals Engels spreken of met computers om kunnen gaan. In dit onderzoek zijn daarvoor de volgende indicatoren gebruikt: Indicatoren

Jaartal

Bron

Lidmaatschap van verenigingen

2024

Vragenlijst Citisens

Beheersing van Engelse taal

2024

Vragenlijst Citisens

Basale digitale vaardigheden

2024

Vragenlijst Citisens

Sociaal kapitaal Sociaal kapitaal ('wie je kent') slaat op het sociale netwerk. In dit onderzoek zijn daarvoor de volgende indicatoren gebruikt: Indicatoren

Jaartal

Bron

Aantal mensen met sociale eenzaamheid

2022

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

Gemis van sociale steun in Nederland

2022

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

70 Sociaal Cultureel Planbureau (2023). Eigentijdse ongelijkheid. 71 Sociaal Cultureel Planbureau (2014). Verschil in Nederland.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 64.

Sociale omgeving van inwoners

2024

Vragenlijst Citisens

Ervaren sociale steun in omgeving

2024

Vragenlijst Citisens

Persoonlijk kapitaal Persoonlijk kapitaal heeft te maken met mentale en fysieke gezondheid en of je zelf de persoonlijke hulpbronnen hebt (waar je niet per se iets aan kunt doen) om mee te doen in de maatschappij. In dit onderzoek zijn daarvoor de volgende indicatoren gebruikt: Indicatoren

Jaartal

Bron

Aantal personen met overgewicht (vergeleken met landelijk)

2023

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

Mentaal welbevinden (vergeleken met landelijk)

2022

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

Laaggeletterdheid

2019

ROA (via geletterdheidinzicht.nl)

Vragenlijst door Citisens over de vier hulpbronnen In de periode van 20 mei tot 27 mei 2024 is er een vragenlijst uitgezet onder ongeveer 20.000 leden van het Citisenspanel uit heel Nederland naar de sociale en culturele positie in de samenleving. Er hebben 6.170 unieke panelleden de enquête ingevuld waarmee de resultaten, na weging, representatief zijn. Deze vragenlijst was erop gericht om het cultureel en sociaal kapitaal van inwoners te laden. De vragenlijst is gebaseerd op het onderzoek van het SCP en aangevuld met relevante indicatoren. De leden van het panel hebben antwoord gegeven doormiddel van een ‘slider’ of door een keuze tussen maken uit meerdere opties. De resultaten van de vragenlijst zijn gekoppeld aan de 8 inwonerprofielen. In dit rekenkameronderzoek hebben we gebruik gemaakt van de informatie die we dankzij dit Citisensonderzoek hadden over de verschillende profielen.

Sociaal kapitaal • •

•

Met hoeveel mensen in je persoonlijk omgeving (anders dan gezinsleden en hulpverleners) bespreek je persoonlijke zaken? Denk hierbij bijvoorbeeld aan problemen met je gezondheid of geldzaken. Heb je vrienden, kennissen of familieleden met één van de volgende beroepen? Hierbij gaat het erom dat je deze mensen persoonlijk kent, buiten hun werk om. Je kunt meerdere antwoorden kiezen. o Burgemeester of lid van de Tweede Kamer o Arts of advocaat o Directeur van een commercieel bedrijf met meer dan 10 mensen in dienst o Hoge ambtenaar, bv. gemeentesecretaris of directeur op een ministerie o Professioneel musicus, artiest of schrijver o Iemand met een inkomen van meer dan €5.000 euro netto o Weet ik niet / zeg ik liever niet o Geen van bovenstaande Hieronder staan verschillende vaardigheden en eigenschappen. Ken je mensen die je daarmee kunnen helpen als dat nodig is? o Iemand die veel weet van allerlei regelingen van de overheid of geldzaken

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 65.

•

o Iemand die je medisch advies kan geven als je ontevreden bent over je dokter o Iemand die veel geld (€2.500 of meer) aan je kan lenen o Iemand die af en toe mensen een baan kan aanbieden o Iemand die een goede referentie/aanbeveling kan geven voor een sollicitatie o Zeg ik liever niet o Geen van bovenstaande Hieronder staan verschillende vaardigheden en eigenschappen. Ken je mensen die je daarmee kunnen helpen als dat nodig is? o Iemand die kan helpen bij klussen in huis (timmerwerk, schilderen) of reparaties uitvoeren o Iemand die boodschappen kan doen als je ziek bent o Iemand die een logeeradres kan bieden als je tijdelijk uit je huis moet o Iemand die advies kan geven bij een conflict op het werk o Iemand die advies kan geven bij een conflict met familieleden o Iemand die voor je kan zorgen als je langdurig ziek bent o Zeg ik liever niet

Cultureel kapitaal • •

•

• •

Ik begrijp brieven die ik van de gemeente binnen krijg? Van welke verenigingen of gemeenschappen ben je lid of actief deelnemer? o Sport- en spelvereniging (zoals een voetbalclub, boksclub of een hengelsportvereniging) o Muziek- of culturele vereniging (zoals een fanfare of toneelclub) o Gezelligheidsverenigingen (zoals een studentenvereniging, heren/dames sociëteiten) o Religieus- of levensbeschouwelijke gemeenschap o Serviceclub (zoals de Rotary of een Lions Club) o Natuur, milieu en dierenverenigingen (zoals IVN, postduivenbond of milieuvereniging) o Vakbond o Een ander type vereniging, namelijk: o Ik ben niet lid van een vereniging of gemeenschap o Zeg ik liever niet Kun je Engels? o Nee o Ja, ik kan makkelijke zinnen begrijpen als ik ze lees of hoor o Ja, ik spreek een paar woorden (genoeg om bijvoorbeeld iets te bestellen in een restaurant) o Ja, genoeg om te praten over simpele en algemene dingen (genoeg om bijvoorbeeld de weg te vragen) o Ja, genoeg om zonder voorbereiding een gesprek te voeren over dagelijkse onderwerpen (bijv. over familie, hobby’s) o Ja, genoeg om de kern van een ingewikkelde tekst te begrijpen, en een spontaan gesprek te voeren met iemand die Engels als moedertaal heeft. o Ja, genoeg om ingewikkelde en lange teksten helemaal te begrijpen, en mijzelf zonder problemen uit te drukken in een gesprek met iemand die Engels als moedertaal heeft.

o Ja, genoeg om zonder voorbereiding aan elk gesprek of discussie deel te nemen en een ingewikkeld betoog te houden o Ja, Engels is mijn moedertaal o Zeg ik liever niet Kun jij op de computer werken met een tekstverwerkingsprogramma (zoals Word of Pages)? Kun jij een programma installeren op een computer?

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 66.

•

Kun jij de beveiliging op een computer regelen (met bijvoorbeeld een virusscanner of firewall)?

Politiek zelfvertrouwen Deze vragen zijn gesteld om context te bieden bij de interpretatie van de vragenlijst. • •

Mensen zoals ik hebben invloed op het bestuur van de gemeente? De gemeenteraad vindt het belangrijk wat mensen zoals ik denken

Indeling van inwoners aan de hand van de Citisens-methode De Citisens betrokkenheidsprofielen zijn ontwikkeld om aan de hand van data een nauwkeurige inschatting te maken van de samenstelling van gemeenten. Op basis van big data onderscheidt het model acht groepen inwoners die van elkaar verschillen in sociaal-economische positie in de samenleving, vertrouwen in de overheid en voorkeuren voor dienstverlening van de gemeente. Voor iedere groep is een profiel opgesteld; hierbij hebben we sociaal-demografische kenmerken zoals leeftijd, opleidingsniveau en welstand uit gerenommeerde bronnen gecombineerd met eigen onderzoeksdata over de positie in de samenleving van inwoners die verzameld is via het Citisenspanel met meer dan 75.000 leden. Zo krijgt iedere groep een herkenbaar karakter. De resultaten van dit onderzoek zijn uitgesplitst naar de profielen. De uitsplitsingen worden vervolgens gebruikt om de verschillen in houding, sociaaleconomische positie en gedrag tussen wijken weer te geven.

De fictieve persona’s Om de bevindingen van het onderzoek te laten leven, is er in dit onderzoek gewerkt met drie fictieve, maar realistische persona’s: Omar, Shannah en Dennis. Deze persona’s zijn gebaseerd op patronen en inzichten die voortkwamen uit eerdere onderzoeken. Hoewel de persona’s niet letterlijk bestaande personen representeren, geven zij wel een waarheidsgetrouw beeld van de leefwerelden, opvattingen en ervaringen van de onderzochte doelgroepen.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 67.

Bijlage 3. Overzicht maatschappelijke partners armoede Partner

Omschrijving werkzaamheden

Typering en relatie met de gemeente

Ontstaat als initiatief van Vrijwillige partner. kerkenvereniging Vrede voor de Stad. De Subsidierelatie. Voedselbank Spijkenisse e.o. Voedselbank ondersteunt wekelijks ongeveer 200 gezinnen met een voedselpakket. Initiatief van kerkenvereniging Vrede Vrijwillige partner. voor de Stad. Vrijwilligers ondersteunen Subsidierelatie Budgetmaatjes inwoners bij de administratie, bieden steun bij schuldhulpverleningstrajecten en bieden nazorg. Vrijwilligers helpen inwoners om de Vrijwillige partner. Humanitas Thuisadministratie administratie op orde te krijgen en Subsidierelatie Voorne-Putten Rozenburg streven daarbij naar het bereiken van zelfredzaamheid. SUNN verleent inwoners incidenteel Vrijwillige partner. financiële steun tot maximaal €1500 voor De gemeente detacheert Stichting Urgente Noden zaken die niet op een andere manier een medewerker, die actief Nissewaard (SUNN) bekostigd kunnen worden. Aanvragen is als coördinator. Ook is er kunnen alleen worden ingediend door een subsidierelatie met de hulpverleners. gemeente. Professionele partner. Deze organisaties voeren de regelingen Jeugdfonds Sport en Cultuur en Subsidierelatie voor het op het gebied van sport, cultuur en Stichting Leergeld uitvoeren van de educatie voor de gemeente uit. gemeentelijke regeling. Vrijwilligers ondersteunen inwoners bij Vrijwillige partner. het aanvragen van regelingen, het Subsidierelatie.

Papershop invullen van formulieren en specifiek het aanvragen van bijstand en schuldhulpverlening. Vrijwilligers ondersteunen inwoners in Vrijwillige parnter. Stichting maatschappelijke het contact met diverse organisaties, Subsidierelatie. opbouw Spijkenisse (Stimos) zoals de Belastingdienst, Sociale Verzekeringsbank en het UWV.

Partners Thuis in Nissewaard Omschrijving Kwadraad

Stichting Welzijn Ouderen (SWO)

Algemeen en schoolmaatschappelijk werk. Professionele partner. Ondersteunt senioren in Nissewaard met diensten zoals maaltijdenservice, klussenservice, administratiehulp, en ontmoetingsruimtes. Ook actief in mantelzorgondersteuning en Alzheimer Café. Professionele partner.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 68.

Centrum Jeugd en Gezin

MEE Plus

Jongeren op Zuid (JOZ)

Pameijer

Biedt gratis preventieve jeugdgezondheidszorg en opvoedondersteuning aan ouders en kinderen van 0 tot 18 jaar. Locaties in Spijkenisse en Zuidland. Professionele partner. Richt zich op mensen met een beperking en hun omgeving. Ondersteunt mantelzorgers met advies, begeleiding en praktische hulp, zodat zij de zorg beter en langer vol kunnen houden. Verzorgt jongerenwerk (inpandig, ambulant en sportbuurtwerk). Gericht op het stimuleren van zinvolle vrijetijdsbesteding en maatschappelijke participatie. Professionele partner. Ondersteunt mensen van alle leeftijden: van kinderen en jongeren tot volwassenen en ouderen. Ze begeleiden cliënten met een verstandelijke beperking, psychische problemen, een verslaving of na detentie, en helpen ze bij hun ontwikkeling en herstel. Professionele partner.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 69.