Perspectiefnota 2022

Perspectiefnota 2022

2

Inhoudsopgave Voorwoord en leeswijzer

4

1. Aanbiedingsbrief 1.1 Blik vooruit 1.2 Samen voor elkaar: handen uit de mouwen en schouders er onder 1.3 Bestuur en dienstverlening 1.4 Schoon, heel en veilig 1.5 Duurzaam ontwikkelen en wonen 1.6 Ondernemen en ontspannen 1.7 Leren, participeren en ondersteunen 1.8 Financiën 1.9 Bestuurlijk proces

5 6 6 6 7 7 9 10 15 17

2. Financieel perspectief 2021 - 2025 2.1 Financieel perspectief 2021 e.v. 2.2 Sociaal Domein 2.3 Aanpak sluitende begroting 2021 en begroting 2022 - 2025 2.4 Openstaande taakstellingen 2.5 Investeringskredieten 2.6 Ontwikkelingen Algemene reserve 2.7 Verloop weerstandsratio 2.8 Stelposten loon- en prijsstijging 2.9 Stelpost areaalmutaties

18 18 20 23 23 24 24 25 26 26

3. Indeling programmabegroting 2022 - 2025 3.1 Inleiding 3.2 Programma’s 3.3 Paragrafen

28 28 28 29

4. Bijlage I Indexatie 4.1 Prijzen 4.2 Lonen 4.3 Samengesteld percentage 4.4 Toelichting berekeningswijze belastingen (OZB) en tarieven (riolering)

30 30 31 31 32

5. Bijlage II Overzicht knelpunten 2021 – 2025 5.1 Bestuur en dienstverlening 5.2 Schoon, heel en veilig 5.3 Duurzaam ontwikkelen en wonen 5.4 Ondernemen en ontspannen 5.5 Leren, participeren en ondersteunen 5.6 Overzichten 5.7 Coronacrisis 5.8 Sociaal Domein

34 38 38 41 44 44 45 51 51

6. Bijlage III Overzicht administratieve mutaties 2021 - 2025

58

7. Bijlage IV Reserves en voorzieningen

61

8. Bijlage V Investeringskredieten

63 3

Voorwoord en leeswijzer

Doel van de perspectiefnota De perspectiefnota is een eigen document van de gemeente Nissewaard (zie Financiële Verordening 2020) en komt als zodanig niet voor in het Besluit Begroting en Verantwoording voor Provincies en Gemeenten (BBV). De perspectiefnota is bedoeld om de afwijkingen weer te geven van de lopende begroting alsook het vastleggen van de uitgangspunten en verwachte (financiële) ontwikkelingen bij het opstellen van de begroting voor de komende jaren. Een groot deel van het werk van een gemeente bestaat uit “going concern” werkzaamheden, hierin zijn accenten aan te leggen, maar deze hebben minder politieke prioriteit. In het coalitieakkoord Samen voor elkaar! zijn de politieke lijnen uitgezet voor de huidige gemeenteraadsperiode. De perspectiefnota dient als handvat voor de gemeenteraad om de koers te bepalen voor de volgende programmabegroting. Via het indienen van moties kan de gemeenteraad deze richtinggevende uitspraken kenbaar maken. Het college stelt de begroting op. In de programmabegroting wordt vervolgens aangegeven op welke wijze de moties een plek hebben gekregen in de programmabegroting.

Leeswijzer De aanbiedingsbrief schetst een beeld van het beleidsmatig perspectief. Dit is gebaseerd op het coalitieakkoord Samen voor elkaar! De aanbiedingsbrief sluit af met een korte beschrijving van de wijze waarop het bestuurlijke besluitvormingsproces verloopt als ook hoe met de door de fracties ingediende moties wordt omgegaan. In hoofdstuk 2 wordt een uiteenzetting gegeven van het financieel perspectief 2021 – 2025. Belangrijke elementen hierin betreffen de mei- en septembercirculaire 2021. Ten tijde van het schrijven van deze perspectiefnota was de meicirculaire 2021 nog niet beschikbaar. Wij gaan ervan uit dat deze circulaire tijdig verschijnt om bij de behandeling te kunnen betrekken door middel van een brief waarin de belangrijkste ontwikkelingen van deze circulaire op de gemeentefinanciën geschetst worden. In dit hoofdstuk (en overige onderdelen van deze perspectiefnota) wordt bij sommige posten “PM” vermeld. Dit houdt in dat er wel (mogelijke) financiële mutaties (positief dan wel negatief) verwacht worden, maar dat momenteel daar nog geen/onvoldoende zicht op is. Zodra daar meer over bekend is, is het bovendien nog de vraag of hier extra middelen beschikbaar voor moeten worden gesteld dan wel dat het binnen de bestaande budgetten kan worden verwerkt/opgevangen. Indien de verwachte mutatie hiertoe aanleiding geeft, wordt er nader over geadviseerd.

In hoofdstuk 3 wordt de programma-indeling voor de begroting 2022 – 2025 uiteengezet waarbij tevens per programma de betreffende thema’s worden benoemd. In bijlage I wordt een nadere toelichting gegeven op de berekening van de gehanteerde indexpercentages voor 2022. In bijlage II zijn de geïnventariseerde knelpunten 2021 – 2025 terug te vinden. In bijlage III wordt een overzicht gegeven van de te verwerken administratieve mutaties 2021 – 2025. Deze zijn budgettair neutraal en zijn enkel en alleen aan deze perspectiefnota toegevoegd omdat ze over programma’s heen gaan waarmee ze, vanuit financieel technisch oogpunt, door de gemeenteraad dienen te worden geautoriseerd. Tenslotte worden in bijlage IV en V een overzicht gegeven van respectievelijk de reserves en voorzieningen en de investeringskredieten.

4

1.

Aanbiedingsbrief Nissewaard, 8 juni 2021

Aan de Gemeenteraad, Net als vorig jaar ook dit jaar een bijzondere perspectiefnota. Dit heeft vooral te maken met de coronacrisis waarin we nu verkeren. Daar waar we vorig jaar bij het schrijven van deze perspectiefnota nog overvallen waren door deze totaal onverwachte en onvoorziene situatie, hopen we nu dat we in de laatste fase van de coronapandemie zijn beland en dat wij onze blik weer vooruit kunnen richten. De gevolgen van de coronacrisis De coronacrisis heeft het afgelopen jaar op veel gebieden grote invloed gehad en de vraag blijft wat de lange termijn effecten zullen zijn. Tegelijkertijd hebben we ook niet stilgestaan. Ondanks de onzekere tijd zijn we blijven werken aan die aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente die we in 2040 willen zijn en hebben we onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners daar waar nodig in deze moeilijke periode ondersteunt. We hebben laten zien dat we als samenleving veerkrachtig zijn. We hebben dit samen voor elkaar gekregen. Elkaar geholpen, er zijn mooie initiatieven ontstaan én we hebben onze schouders eronder gezet. We zijn daar bijzonder trots op. En we blijven dit ook doen. We willen van crisis naar herstel. De geboden coronacompensatie vanuit het Rijk helpt ons hierbij, evenals onze corona-reserve. Toch moeten we een slag om de arm houden.

De vraag blijft wat de effecten zullen zijn van deze crisis op de korte, middellange en lange termijn. Ook blijft de vraag of we voldoende compensatie vanuit het Rijk blijven ontvangen. Op lokaal niveau proberen we deze effecten zo goed mogelijk te inventariseren om daar passende maatregelen op te treffen, zodat we onze samenleving kunnen blijven ondersteunen. Het laatste jaar van de raadsperiode Wat deze perspectiefnota ook bijzonder maakt, is dat het de laatste is van deze college- en gemeenteraadsperiode. Het college is er trots op dat het deze bijzondere raadsperiode kan afsluiten met een positief saldo voor de komende jaren, waar een nieuwe raad en een nieuw college mee aan het werk kan gaan. En dat is in deze bijzondere periode uitzonderlijk. We zijn geconfronteerd met veel onzekerheden door Corona, maar ook met onzekerheid met betrekking tot Rijksinkomsten. Door het behoudend om gaan met de gemeente financiën hebben wij dit positieve resultaat kunnen realiseren. Onzekerheid gemeentefinanciën De gemeentefinanciën staan onverminderd onder druk. Uit onderzoek van Binnenlandse Zaken naar de financiële positie van gemeenten blijkt dat gemeenten financieel in de knel zijn geraakt. De toenemende druk op de financiële positie leidt tot een sluipende uitholling van het voorzieningenniveau, zoals in de WMO of de jeugdzorg. Ook in Nissewaard zijn die zorgen.

Jarenlang lagen de kosten voor het sociaal domein in lijn met de eerste begroting en werden overschrijdingen gedekt vanuit de reserve sociaal domein. Deze reserve is nu uitgeput en inmiddels zien we de lasten in het sociaal domein alleen maar toenemen. Deze stijging van de lasten hangt samen met het onvoorspelbare karakter van de vraag in de zorg. Op dit moment is er nog geen zicht op extra Rijksmiddelen. Daarvoor zal de kabinetsformatie moeten worden afgewacht. Het is nog maar de vraag of hier meer duidelijkheid is als we de begroting 2022 aan u voorleggen. Daarnaast zien wij ook onze eigen uitdagingen om die aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente in 2040 te zijn. We staan als groeigemeente aan de vooravond van een grote complexe vervangingsopgave in onder andere onze eigen accommodaties, de 5

onderwijshuishuisvesting en diverse wijken, die herstructurering behoeven. Ook ligt er een forse klus om de landelijke en lokale ambities in het kader van duurzaamheid te realiseren en om onze gemeente meer bereikbaar te maken. Deze grote opgaven samen met de onzekerheid over onze Rijksinkomsten maakt dat we óók de komende jaren behoedzaam en zorgvuldig met onze financiële middelen om moeten blijven gaan. Dus blijft de verantwoordelijkheid voor een financieel gezonde gemeente onze prioriteit, juist nu. 1.1 Blik vooruit Ondanks de hierboven genoemde onzekerheden hebben wij onze blik vooruit. Ons financieel perspectief geeft ons ook die ruimte. We maken af waar we mee begonnen zijn en blijven ondertussen onze financiële positie versterken. Onze ambitie om die aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente in 2040 te zijn, blijft ongewijzigd. Het blijft van belang om te investeren in onze mooie gemeente. Nissewaard is dat waard! De projecten als Kolkplein, Heywegenlaan, De Haven en de projecten in de kleine kernen zijn daar mooie voorbeelden van. Met onze blik vooruit bieden wij u hierbij de laatste Perspectiefnota van deze raadsperiode aan, waarbij ook een nieuwe raad en een nieuw college kan bouwen aan de toekomst van onze mooie gemeente.

1.2 Samen voor elkaar: handen uit de mouwen en schouders er onder Onze belangrijkste uitdaging blijft om die aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente in 2040 te zijn. Dit doen wij natuurlijk niet alleen. We werken samen met onze inwoners, externe partners, andere gemeenten en besturen, voor onze inwoners. ‘Samen voor elkaar’ geldt misschien nu meer dan ooit in deze onzekere tijd. Vanzelfsprekend is het van belang wij op constructieve wijze blijven samenwerken met de raad. Ieder vanuit z’n eigen rol en verantwoordelijkheid, met een gemeenschappelijk doel: doen wat goed is voor Nissewaard en zijn inwoners. In de begroting zijn de ambities van het coalitieakkoord vertaald naar de thema’s ‘Bestuur en dienstverlening’, ‘Schoon heel en veilig’, ‘Duurzaam ontwikkelen en wonen’, ‘Ondernemen en ontspannen’, ‘Leren participeren en ondersteunen’. Naast alles wat we al doen, vertaalt dit zich in de hieronder genoemde vijf hoofdopgaven van het perspectief van Nissewaard. 1.3 Bestuur en dienstverlening Regionale samenwerking Samenwerken en beïnvloeden zijn in deze huidige maatschappij, de netwerksamenleving, noodzakelijk om onze gemeentelijke doelen te bereiken. De uitdagingen van Nissewaard noodzaken ons tot meer samenwerking in het netwerk waar we deel van uitmaken, maar ook tot samenwerking met nieuwe partners: we kijken over onze grenzen heen.

Door het bundelen van krachten kunnen we met elkaar meer bereiken en pakken we opgaven samen op. Dit blijkt ook uit de nieuwe innovatieve regionale samenwerking van de Zuid-Hollandse Delta waaraan we in 2022 verdere uitwerking geven aan de regiodeal, waardoor we onze economische structuur versterken en ons woon- en leefklimaat verbeteren op de onderdelen agrifood, landschap & toerisme, duurzaamheid en onderwijs & arbeidsmarkt. We willen deze samenwerking in 2022 verder verstevigen en als nieuw samenwerkingsverband meer positie verwerven. Daarnaast blijven we actief op zoek naar nieuwe partners, maar kijken we ook naar creatieve mogelijkheden en oplossingen om (financiële) opgaven op meerdere schouders te leggen, want samen staan we sterker.

6

Placebranding Uit de ambitie op regionale samenwerking en externe oriëntatie vloeit voort dat we het unieke van Nissewaard meer willen benadrukken en dat we ons onderscheidende karakter goed voor het voetlicht willen brengen. De naam Nissewaard is nog steeds te onbekend en dat is niet gunstig voor de diverse projecten en programma’s. Als we ons beter in de markt zetten geeft dat meer kansen op (mede)financiering. Tegelijk blijft citymarketing essentieel om te laten zien aan inwoners en bedrijven dat we die aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente zijn. Dienstverlening In onze recent vastgestelde visie op dienstverlening zijn vijf pijlers opgenomen: 1. Onze dienstverlening draait om mensen 2. Digitaal waar het kan 3. Met ons is het eenvoudig zaken doen 4. Onze dienstverlening is snel en goed 5. We werken als één organisatie De nadere uitwerking van de visie zal in de loop van 2021 gereed zijn. Duidelijk is dat, mede vanuit wetgeving, digitale toegankelijkheid, openbaarheid en privacy belangrijke onderwerpen zijn. We blijven werken aan de uitbreiding van onze digitale dienstverlening. Dat doen we vanuit het perspectief van onze klanten. We blijven ondersteunen als het digitaal niet lukt of wanneer de (digitale) informatie niet aansluit op zijn vraag of behoefte. Persoonlijk contact blijft altijd mogelijk.

1.4 Schoon, heel en veilig Vervangingsopgave De openbare ruimte is het visitekaartje van Nissewaard. Ze vormt de publieke verblijfs- en ontmoetingsplek, bepaalt de leef- en woonomgeving en draagt bij aan de algemene gezondheid en sociale veiligheid. Wij vinden het belangrijk om hierin te blijven investeren. De grote dubbele vervangingsopgave is in 2020 volop van start gegaan. De grootste opgave waar we voor staan is het herstraten van de jaren negentig wijken en de reconstructies van de eerste wijken uit de groeikernperiode. Dit vraagt om een integrale beheeraanpak en vertaalt zich de komende jaren in grote reconstructies in wijken. In 2022 komt de focus met name te liggen op het uitvoeren van het integraal uitvoeringsprogramma die in 2020 is opgesteld. In dit uitvoeringsprogramma zijn vervangingen en groot onderhoud opgenomen van onder andere, wegen, bruggen, openbare verlichting, beschoeiingen (particulier en openbaar), duikers, groen, speelplaatsen en verkeerregelinstallaties. Bij het vervangen en uitvoeren van groot onderhoud worden maatregelen in het kader van klimaatadaptatie, energietransitie en circulaire economie standaard toegepast. Denk hierbij aan meer waterbergingscapaciteit, meer bomen en biodiversiteit, het aanbrengen van LEDverlichting in de openbare ruimte en het hergebruiken van grond en bagger.

Veiligheid Veiligheid is een voorwaarde voor een vitale stad en om veiligheid te waarborgen stellen wij ons daadkrachtig op. Dit kenmerkt zich door ‘Lik-op-stuk-beleid’ en de aanpak van criminaliteit en ondermijning. Gezien de vele steekincidenten die de samenleving in Nederland maar ook in Nissewaard flink heeft opgeschud wordt prioriteit gegeven aan de versteviging van de samenwerking met politie, BOA’s, jongerenwerk, onderwijs en de jeugd zelf als ook de ouders. 1.5 Duurzaam ontwikkelen en wonen Nissewaard naar 2040 De ambitie van Nn2040 is het worden van een aantrekkelijke stad, waar het plezierig is om te wonen, te werken, te ontmoeten en te recreëren. Deze ambities willen we realiseren door te blijven werken aan de vier pijlers “Wonen”, “Werken en onderwijs”, “Mobiliteit en bereikbaarheid” en “Groen en 7

recreatie”. Door goede verbinding en afstemming binnen deze pijlers komen we tot een verrassende veerkrachtige, vitale en verbindende stad. De MRDH heeft € 8 miljoen gereserveerd voor de reconstructie van het metro- busstation Spijkenisse Centrum. Door deze samenwerking kunnen we nu onze plannen verder uitwerken om een modern metro- busstation met hoogwaardige voorzieningen te realiseren en de openbare ruimte aan te pakken zodat het een fijne plek wordt om te verblijven. Daarnaast zijn we samen met de MRDH in gesprek met de RET om gelijktijdig het bestaande metrostation aan te pakken. Het metro- busstation is een belangrijk regionaal OV knooppunt voor de inwoners van Nissewaard alsook voor alle 150.000 inwoners op Voorne-Putten en draagt bij aan een goede bereikbaarheid van onze stad. Naast investeren in een goede bereikbaarheid per openbaar vervoer zijn ook investeringen nodig voor maatregelen ter verbetering van de bereikbaarheid per fiets en per auto. Vanuit het onderzoekstraject ‘Gebiedsuitwerking Bereikbaarheid Voorne-Putten en Haven Rotterdam’ is een pakket maatregelen te verwachten wat hieraan tegemoet komt, te denken valt aan o.a. maatregelen rondom de ontsluiting Groene Kruisweg, Hartelkruis en aansluiting A15.

Vanuit de gedachte van cofinanciering staan meerdere partijen hiervoor aan de lat zoals onder andere de provincie ZuidHolland, het Rijk maar mogelijk ook de gemeente. Hierover wordt te zijner tijd separaat geadviseerd. In 2021 gaan we ook verder met het versterken van het kernwinkelgebied. Het accent ligt hier op het terugdringen van grote leegstand van winkel en het aantal vierkante meters detailhandel oppervlakte. Het besluit omtrent de ontwinkeling van het Kolkplein, te transformeren naar woningbouw is de eerste grote stap. Zo wordt het centrum compacter en levendiger voor onze inwoners en aantrekkelijk voor potentiële investeerders en nieuwe ondernemers. De veranderende werkzaamheden in de haven en in de zorg leiden tot nieuwe opleidingseisen en de behoefte aan ‘handen’ om zorg te verlenen. Om een belangrijke workpool te blijven voor de haven is het van belang dat onze inwoners – met name ook de jongeren - zich opleiding technisch in Nissewaard kunnen ontwikkelen. Door het MBO te versterken in Nissewaard willen we zorgdragen voor een goede basis voor onderwijs en trajecten van ‘leven lang ontwikkelen’ in de regio. Hiermee wordt ook de kans vergroot voor een leertraject en of dependance van een hogeschool in combinatie met haven georiënteerd Techniek/ICT-onderwijs en een MBO/HBO Zorgcampus. Duurzaamheid De komende jaren hebben we een forse klus aan duurzaamheid.

In lijn met het landelijk klimaatbeleid, de Nationale klimaatadaptatiestrategie, het landelijk kader circulariteit en ons lokale programmaplan/to do list Duurzaamheid is het onze ambitie om in 2050 energieneutraal, circulair en bestendig te zijn tegen veranderingen in het klimaat. De focus voor 2022 ligt op het maken van de warmteplannen in samenwerking met de omgeving, uitvoeren van het project energiebesparing, de uitvoering van de Regionale Energiestrategie 1.0 en het bewust maken van de inwoners van het belang van het hebben van een klimaatadaptieve tuin. Verder richten we ons op de activiteiten zoals opgenomen in het programmaplan/to list Duurzaamheid 2021-2022. Tot slot wordt in 2022 bekeken, indien bekend is welke financiële middelen we vanuit het Rijk ontvangen, welke nieuwe taken vanuit het klimaatakkoord, het deltaprogramma en deltaplannen de gemeente gaat oppakken of gaat intensiveren om de ambitie dichterbij te brengen. Vanaf 2022 bestaat het risico dat de personele invulling van de uitvoering van de taken niet gedekt kan worden uit de bijdrage van het Rijk of dat er geen personele invulling gegeven kan worden aan de opdracht. De financiële risico’s van Duurzaamheid maken dan ook onderdeel uit van de risicoparagraaf in de programmabegroting 2022 - 2025.

8

Verduurzaming accommodaties In 2018 is de ambitie vastgelegd om voor de gemeentelijke accommodaties tien procent energie te besparen en de energie prestatie advies labels (EPA) met twee stappen te verbeteren, ten opzichte van het huidige label. In 2019 is een verduurzamingsplan gemeentelijke accommodaties opgesteld, waarvan fase 1: verduurzaming van 23 accommodaties door middel van het aanbrengen van LED-verlichting en zonnepanelen is vastgesteld. In 2020 zijn de meeste duurzaamheids-maatregelen uit fase 1 uitgevoerd. Om de vastgoedportefeuille verder te verduurzamen en in 2050 gemiddeld energie neutraal (Klimaatakkoord) te maken zijn verdergaande maatregelen nodig. Voor de 2de fase, de verdere verduurzaming van de gemeentelijke accommodaties, is een Routekaart Verduurzaming gemeentelijk vastgoed (tot 2050) opgesteld, die het kader voor de verdere verduurzamingsopgave van het vastgoed stelt. Na vaststelling door de raad zal vanaf eind 2021, begin 2022, met de uitvoering worden gestart en aan de ambitie om met de vastgoedportefeuille in 2050 energieneutraal te zijn verder invulling gegeven kunnen worden. Omgevingswet De Omgevingswet zal waarschijnlijk wederom uitgesteld worden en treedt daarmee naar verwachting medio april dan wel juli 2022 in werking.

Het uitstel is nodig omdat het (landelijk) Digitaal Stelsel Omgevingswet niet op tijd gereed is en door de coronacrisis de implementatie van de Omgevingswet vertraagt. Uitstel betekent geen afstel en daarom gaan we onverminderd door met onze werkzaamheden om de Omgevingswet te implementeren. Wij richten ons in eerste instantie op de minimale acties om te voldoen aan de wet maar werken wij ook door aan de hogere ambities die wij met de komst van de Omgevingswet hebben. Daarbij kijken wij hoe de instrumenten die de wet biedt, ingezet kunnen worden voor onze opgaven. Voor de aansluiting op het Digitaal Stelsel en de noodzakelijke aanpassingen in de bedrijfsvoering intensiveren wij de samenwerking met de gemeenten op Voorne-Putten en onze ketenpartners. Dit draagt bij aan een betere dienstverlening in het fysiek domein. De exacte financiële effecten van de Omgevingswet zijn nog onzeker. In een brief aan de Kamer (12 maart jl.) schrijft de minister dan ook dat er sprake zal zijn van “een zorgvuldig monitoringsproces richting de drie interbestuurlijk afgesproken financiële evaluaties van de stelselherziening in 2022, 2023 en 2027”.

“De structurele directe financiële effecten hangen af van de wijze waarop de decentrale overheden gebruik maken van de extra decentrale ruimte en keuzemogelijkheden die de Omgevingswet biedt.” Deze keuzemogelijkheden zullen dan ook een rol gaan spelen bij het opstellen van de nieuwe Legesverordening op dit vlak. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de vraag of voor het uitgebreide vooroverleg (intaketafel en omgevingstafel) leges geheven zullen worden. Dat zal van invloed zijn op de kostendekkendheid hiervan. Bij het bepalen van de veranderopgave na 2022 en het inzichtelijk maken van de structurele effecten zullen de keuzemogelijkheden nader aan de orde komen. 1.6 Ondernemen en ontspannen Ontwikkelingen centrum Wij willen het hart van Spijkenisse meer kloppend maken door ruimtelijke, functionele en cultuurhistorische verbeterpunten te realiseren. Naast het versterken van het kernwinkelgebied vanuit Nn2040, willen we een compacter centrum met meer samenhang creëren, met een kloppend hart, dat daardoor aantrekkelijker wordt voor inwoners, bezoekers en ondernemers. Ook in 2022 gaan we verder met de uitvoering van de herijking van Meerjarenvisie van het stadcentrum samen met het BIZ en andere partners.

Vanuit het drie partijenoverleg, een samenwerking tussen Stichting BIZ, gemeente en betrokken vastgoedeigenaren, wordt in 2021 gewerkt aan het opstellen van een koersdocument waarin concreet afspraken worden gemaakt ten aanzien van de uitvoering. In 2022

9

zal hier uitvoering aan worden gegeven. Het koersdocument sluit aan op de omgevingsvisie Stadscentrum en is een uitvloeisel daarvan. Pop-up terras Gelet op de coronamaatregelen en ondersteund door een motie is er de afgelopen periode medewerking verleend aan het verruimen van terrassen en het mogelijk maken van pop-up terrassen. Het college zal ook de komende periode open staan voor initiatieven en ideeën die bijdragen aan het verlevendigen van het stadscentrum, het gebied langs de Oude Maas en de kernen. Recreatie De oever langs de Oude Maas is een belangrijke landschappelijke kwaliteit aan de rand van Spijkenisse die we meer willen benutten. Kansen liggen er voor intensivering ten aanzien van sportief en recreatief gebruik in combinatie met de landschappelijke kwaliteit. Aan de hand van een landschappelijke studie zullen mogelijke (haalbare) toekomstscenario’s voor dit gebied onderzocht worden, waarna een aantal deelprojecten gerealiseerd worden om nieuwe recreatieve activiteiten in het gebied te faciliteren. In het Bernisse gebied gaan we verder met de realisatie van een nieuw initiatief aan de Hoenderhoek. In 2020 werd hiervoor een Placemaking traject ingezet en inmiddels hebben ondernemers ideeën hiervoor ingediend. Sport We vinden het belangrijk dat elke inwoner toegang heeft tot sport en beweging.

Dit is een van de ambities van de in 2020 vastgestelde kadernota “Sport en bewegen”. In 2021 geven wij verder uitvoering aan onze ambities van deze nota. Daarnaast wordt uitvoering gegeven aan het lokaal sportakkoord dat is gesloten tussen sportaanbieders, gemeente, andere betrokken / geïnteresseerde organisaties zoals het onderwijs, bedrijfsleven en zorg en welzijnsorganisaties. Het lokale sportakkoord zet in op de zes thema’s: vitaal aanbod, armoede & bewegen, inclusief sporten, onderwijs & bewegen, veilig sportklimaat en topsport & talent. Kunst en cultuur Kunst en cultuur zijn van belang vanwege de bijdrage aan het leefklimaat in de kernen en de wijken, waar het voor inwoners prettig is om te wonen, te werken en te ontspannen. In 2021 geven we verder uitvoering aan de in 2020 vastgestelde Cultuurnota genoemde ambities voor kunst en cultuur. 5G (digitale connectiviteit) Het Rijk heeft de ambitie om vanaf 2020 5G gefaseerd uit te rollen. Dit kan ons land helpen een ‘smart region’ te worden en wordt gezien als een belangrijke voorwaarde voor de verdere ontwikkeling van de informatiesamenleving. Om ons voor te bereiden op de komst van digitale connectiviteit/smart city en 5G is het zaak dat we nu hiervoor onze strategie en visie gaan bepalen, het beleid gaan opstellen en deze vaststellen.

De gemeente werkt hierin samen met de MRDH waar via de werkgroep ‘digitale connectiviteit’ kennis en ervaringen worden uitgewisseld. 1.7 Leren, participeren en ondersteunen Toekomst bestendigheid Sociaal Domein Iedereen kan meedoen en wie dit niet kan helpen we daarmee. Zodanig dat een ieder zich zo goed mogelijk redt, samen met zijn of haar omgeving. Ieder krijgt de zorg die nodig is. Laagdrempelig en

10

dicht bij huis. Voor jong en oud. Tegelijkertijd willen we de zorg ook betaalbaar houden: goede lokale zorg tegen minder kosten. Het goed vormgeven van het sociaal domein, zodat iedereen de ondersteuning krijgt die nodig is (maar ook niet teveel) is al ingewikkeld genoeg met de vele uitdagingen waarvoor we staan, zoals vergrijzing, grote problematiek onder de jeugd, wijzigingen rijksbeleid. Om de doelen in het sociaal domein te behalen (en daarmee te voldoen aan de wettelijke verplichtingen op grond van Wmo, Jeugdwet, Participatiewet en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening enerzijds, en anderzijds het sociaal domein betaalbaar te houden) is het nodig de beschikbare middelen op een effectieve manier te besteden en de risico’s beheersbaar te houden. Dit vergt vele veranderingen en inspanningen, op het geheel van het sociaal domein. Van efficiënter samenwerken met en tussen partnerorganisaties tot meer inzet op preventie door het versterken van de samenleving. Een deel van de veranderingen en inspanningen is ondergebracht in het programma Toekomstbestendig sociaal domein. Eind 2022 moeten de inspanningen binnen het programma zijn gerealiseerd.

Zo staat er eind 2022 een integrale ingang voor het sociaal domein, is de positie van vrijwilligers en vrij toegankelijke organisaties in het sociaal domein versterkt, zijn alternatieven voor begeleiding en dagbesteding onderzocht, is er een beleidsplan over (gemeentelijke) ontmoetingslocaties en is data voor het sociaal domein beter beschikbaar. De uitdagingen(ook financieel) rondom de transformatie van het Sociaal Domein zijn blijvend groot, ook als het rijk gaat compenseren. Onzeker is nog in hoeverre het nieuwe kabinet verantwoordelijkheid neemt voor problematische onderdelen binnen wetgeving en stelsel en voor financiële tekorten,. Daarbij komt dat de effecten van de corona-crisis ook nog na 2021 doorspelen, door toename in problematiek op het gebied van welzijn, geestelijke gezondheidszorg, inkomen, schulden en vergrijzing. Inmiddels is duidelijk dat de arbitragecommissie het kabinet dringend adviseert om in 2022 € 1,9 miljard voor jeugdhulp beschikbaar te stellen, aflopend tot € 800 miljoen in 2028. Ook zijn er signalen dat het Wmo abonnementstarief gespreksonderwerp zal zijn aan de formatietafel. In aanloop naar de begroting 2022 zal daarom naar verwachting duidelijkheid kunnen worden geboden over de rijksfinanciën en hoofdlijnen van plannen voor het sociaal domein, waardoor dan meer inzicht is in de grootte van de uitdagingen voor Nissewaard.

Eenzaamheidsbestrijding/mantelzorg Eenzaamheid is meer dan ooit een thema in onze samenleving. Daar waar bij eenzaamheid altijd werd gedacht aan ouderen, is het laatste jaar duidelijk geworden dat juist jongeren hier ook zeker mee te maken hebben. In Nissewaard zijn we aangesloten bij de landelijke coalitie ‘Eén tegen Eenzaamheid’ en hebben we ‘Elkaar Waard’. In de kerngroep zitten vertegenwoordigers van diverse partners van verschillende doelgroepen. In Nissewaard is er een breed activiteitenaanbod voor jong en oud. Om eenzaamheid echt aan te pakken is er meer nodig dan het organiseren en faciliteren van activiteiten. Het gaat om signaleren. Hoe herken je eenzaamheid? En als je het van iemand weet, wat doe je er vervolgens mee? We gaan de komende jaren aan de slag wat bij de aanpak van eenzaamheid werkt en hoe we op een systematische en duurzame manier aan de slag kunnen. De gemeente, sociale professionals en inwoners spelen een cruciale rol bij het voorkomen en verminderen van eenzaamheid. Een voorbeeld van een mooi initiatief is Automaatje. Deze motie zal worden uitgevoerd zodra de situatie rondom Corona dit toe laat. De bestrijding van Eenzaamheid heeft veel raakvlakken met andere ontwikkelingen in Nissewaard, zoals het thema Sterke Samenleving van het programma Toekomstbestendig Sociaal Domein.

De verbindingen die er al zijn, zullen worden versterkt en er zullen nieuwe verbindingen worden gelegd om zo het thema eenzaamheid gezamenlijk in Nissewaard aan te pakken. 11

Eén van de doelgroepen die zich, juist ook in Coronatijd, eenzaam voelen, zijn de (jonge) mantelzorgers. De mantelzorgondersteuners van onze partners merken dat veel mantelzorgers overbelast raken. We worden steeds ouder en blijven steeds langer thuis wonen. De komende jaren zal het aantal mantelzorgers alleen maar toenemen. Middels samenwerkingen en het netwerk willen de mantelzorgondersteuners hun bereik vergroten en op die manier meer mantelzorgers ondersteunen. Op het vergroten van hun bereik zullen we gaan inzetten evenals op de behoeften van de mantelzorgers om hen zo goed mogelijk te faciliteren en ondersteunen. Doorontwikkeling beschermd wonen en maatschappelijke opvang De gemeente Nissewaard is als centrumgemeente verantwoordelijk voor het realiseren van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang voor de gemeenten van de Zuid Hollandse Eilanden (Brielle, Goeree-Overflakkee, Hellevoetsluis, Hoeksche Waard, Nissewaard en Westvoorne). Vanaf 2023 wordt Beschermd wonen gefaseerd gedecentraliseerd naar de individuele gemeenten, zowel financieel als inhoudelijk. Maatschappelijke opvang volgt later (vermoedelijk rond 2026). De gemeenten hebben ervoor gekozen om in elk geval tot en met 2023 te blijven samenwerken. In 2020 is daartoe het regionale project Doorontwikkeling Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang gestart. Onderdeel van de doorontwikkeling is o.a.

de overgang van subsidie naar inkoop voor Beschermd wonen. Het inkooptraject is in 2021 afgerond en de wijziging gaat in per 1 januari 2022. Dit leidt tot veranderingen in o.a. het aanbod en de toegang. Ook is de Wet langdurige zorg (Wlz) in 2021 opengesteld voor cliënten uit het Beschermd Wonen, waarbij geen verbetering in hun situatie meer verwacht kan worden. Hierdoor is zo’n 30-40% van de cliënten uitgestroomd naar de Wlz en zal het aantal cliënten dat gebruikmaakt van Beschermd wonen in de Wmo evenals de doeluitkering vanuit het Rijk voor deze zorgvorm vanaf 2021 structureel lager zijn dan in voorgaande jaren. Op het gebied van maatschappelijke opvang werken we vanuit het landelijke programma ‘Een (t)huis een toekomst’ middels diverse projecten aan meer (gevarieerde) opvangvoorzieningen voor verschillende vormen van dak- en thuisloosheid, een betere preventie en een snellere uitstroom. Dit vormt de opmaat naar regionale besluitvorming over de toekomst van de opvang op de ZuidHollandse Eilanden en de intergemeentelijke samenwerking op dit onderwerp. Vrouwenopvang en huiselijk geweld Als Centrumgemeente is Nissewaard verantwoordelijk voor de financiering van de opvang voor slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties en van de Veilig Thuis organisaties.

In de Regiovisie Geweld hoort nergens thuis, is de visie verwoord dat het lokale veld de basis is voor de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit betekent dat de expertise binnen het lokale veld op orde moet zijn. Er is dan ook een 0-meting gehouden en een verbeterplan opgesteld voor het lokale veld. Dit verbeterplan beslaat de periode 2021-2023 en wordt zoveel mogelijk door de gemeenten in onze regio gezamenlijk uitgevoerd en in samenwerking met de ketenpartners. Op hoofdlijnen gaat het om deskundigheidsbevordering, het invoeren van een gezamenlijke methodiek, informatie en voorlichting, inzet van ervaringsdeskundigen en het beter bespreekbaar maken van huiselijk geweld. De financiering van de regionale activiteiten komt vanuit centrummiddelen, voor 2021 binnen de reguliere begroting. Wanneer meer zicht is op de noodzakelijke uitgaven voor 2022 en 2023 zal er ook een voorstel gedaan worden om middelen voor dit plan uit de reserves te onttrekken. Nieuwe inburgeringswet Met ingang van 1 januari 2022 wordt de nieuwe Wet Inburgering ingevoerd. Vanaf die datum zijn we verantwoordelijk voor de inburgering van nieuwkomers. We gaan uitvoering geven aan het nieuw opgestelde beleidskader daarvoor. Met als doel: nieuwkomers een goede start in Nissewaard te geven, zodat ze snel en volwaardig mee kunnen doen.

12

Wonen, zorg en welzijn De gemeente staat door de vergrijzing en het langer thuis wonen van ouderen voor een grote opgave om samen met de woningcorporaties en zorgaanbieders voldoende passende woningen en woonzorgvoorzieningen te realiseren. De gemeente heeft de regie op het proces om op basis van de Woonzorgvisie die in 2021 samen met de partners wordt opgesteld tot een uitvoeringsagenda en prestatieafspraken te komen. De eerste gesprekken met zorginstellingen, woningcorporaties en ouderenorganisaties om de samenwerking te versterken hebben inmiddels plaatsgevonden met positief resultaat en krijgen rond de zomer een vervolg. Daarnaast ligt er een opgave om de bestaande (particuliere) woningvoorraad toekomstbestendig te maken. Dementievriendelijke samenleving Om te zorgen dat het toenemend aantal mensen met dementie deel kan blijven nemen aan de samenleving zetten we de regionale samenwerking rond de Dementievriendelijke samenleving voort. De aandacht voor mensen met dementie wordt geborgd binnen de verschillende onderdelen van het beleid binnen het Sociaal Domein. Jeugdzorg en de aansluiting zorg-onderwijs Om regionaal meer grip op de Jeugdzorg kosten te krijgen zijn er verschillende onderzoeken gestart. Dit met het doel om beïnvloedingsmogelijkheden te inventariseren, waarmee we binnen de GR JR de transformatie kunnen aanjagen.

Met al onze ketenpartners (lokaal en regionaal) werken we hard om op langere termijn de jeugdhulp toekomstbestendig te maken. We willen de preventieve verbinding met (passend) onderwijs versterken, tegelijkertijd door onze nieuwe toegang beter te positioneren (als teams voor meer complexe hulpvragen) met specifieke aandacht voor de rol van leerplicht. Ons doel is nog steeds om in Nissewaard het voorzieningenniveau op peil te houden, ook al stelt dit ons als nadeelgemeente - net als veel andere gemeenten - voor dilemma’s. Kinderogen De gemeenten op Goeree-Overflakkee en Voorne-Putten hebben samen met de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs (PO en VO een programmatische aanpak van de transformatie in het jeugddomein vastgesteld. De betrokken partijen omarmen het zelfde vergezicht; ‘Door het inzetten van passend onderwijs, samen met jeugdhulp (preventief, stimuleren eigen kracht, versterken pedagogische kwaliteit onderwijs) en het bieden van passende hulp en opvang, maken minder kinderen gebruik van zwaardere vormen van jeugdhulp en speciaal basis- en voorgezet onderwijs. Hierbij hanteren de betrokken partners de volgende doelstellingen: Iedereen hoort er bij, expertise tijdig beschikbaar en op de goede plek en geen kind de wijk uit.

Er is met betrekking tot het programma Kinderogen een brede doelstelling geformuleerd, namelijk: er is een gedeelde, concrete en doorleefde ambitie op het thema Kinderogen / Onderwijszorg. Deze ambitie geeft richting aan het handelen van iedere betrokkenen binnen het veld. Deze ambitie wordt in de praktijk gebracht door ervaring op te doen met deze geïntegreerde aanpak (pilots, projecten), waardoor onderbouwde kennis en draagvlak voor verbreding wordt opgebouwd. Er is sprake van een open kennisdeling tussen de betrokken partners en haar professionals en er is verbinding tussen lange- en de korte termijn doelen: praktijkinnovatie en systeemverandering ondersteunen elkaar. Aan de hand van de genoemde doelstellingen en ambities zijn de volgende programmalijnen en pilots tot stand gekomen: Programmalijn 1. Samenwerking onderwijs (PO) en jeugdhulp (4-12 jaar); 13

Programmalijn 2. Doorgaande ondersteuningslijn (0-6 jaar); Programmalijn 3. Jeugdhulp op het S(B)O en VSO; Programmalijn 4. Poortwachter dyslexie. Inmiddels is gestart met de uitvoering van programmalijn 1. Met de uitvoering van de programmalijnen 2 en 3 zal in het najaar van 2021 worden begonnen. Het is de bedoeling om het Nationaal Programma Onderwijs te betrekken bij de programmalijnen 1 en 2. Verward gedrag en Wet verplichte GGZ In het laatste kwartaal van 2020 is een onderzoek uitgevoerd naar bouwstenen voor een sluitende en domein overstijgende aanpak om mensen met verward gedrag en hun naasten beter te kunnen helpen. Een belangrijke uitkomst hiervan is dat er al veel is maar dat er op onderdelen verbetering of aanvulling nodig is. Met de resultaten van dit onderzoek wordt in het derde kwartaal van 2021 een uitvoeringsplan opgeleverd waarin staat wat nodig is om de keten rondom personen met verward gedrag woonachtig in Nissewaard sluitend te krijgen. We willen hiermee de ondersteuning aan deze mensen verbeteren en voorkomen dat problemen escaleren. Dit doen we met de verschillende ketenpartners. De Wet verplichte GGZ is ingevoerd en lokaal geïmplementeerd. We beschikken over een meldpunt en we hebben twee regisseurs aangesteld die casuïstiek oppakken en op de juiste manier doorgeleiden.

Onderwijshuisvesting Nissewaard staat voor een grote vervangingsopgave met betrekking tot onderwijshuisvesting. In het ontwikkelperspectief ‘Nissewaard naar 2040’ zijn bredere opgaven geformuleerd voor een toekomstbestendig Nissewaard, waarin onder andere de ontwikkelkansen van kinderen worden vergroot. Dit vraagt om een bredere blik dan alleen de aanpak van onderwijsgebouwen. Als basis wordt gestart met het vaststellen van een financieel kader voor de komende 16 jaar. Met als resultaat een (financiële) planning voor deze vervangingsopgaaf, gebaseerd op met name de technische staat en boekwaarde van de gebouwen. Vervolgens zal vanuit dit kader, in overleg met de schoolbesturen, zoveel mogelijk een wijkgerichte, maatschappelijke functie worden uitgewerkt. Met als resultaat een Integraal Huisvesting Programma (IHP) voor de komende 16 jaar. Naar verwachting zal dit IHP in de loop van het 4e kwartaal 2021 worden opgeleverd aan het college. Voor wat betreft het huidige IHP (2018-2022) staan een vijftal projecten op stapel.

Naast de duurzame renovatie van het schoolgebouw in De Hoek (De Vuurvogel), komende zomervakantie 2021, zijn twee nieuwbouwprojecten in voorbereiding: het schoolgebouw voor de twee basisscholen met inpandige gymzaal in de wijk Sterrenkwartier (verwachte oplevering medio 2023) en het schoolgebouw (met gymzaal) voor de twee basisscholen in de wijk Elementen/ Schenkel (verwachte oplevering medio 2024). Daarnaast zijn in voorbereiding twee VO scholen richting Groene Kruisweg; MY college en de Penta mavo. MY college stuurt aan op oplevering medio 2023. Penta mavo is waarschijnlijk een jaar later opgeleverd, medio 2024. Armoedebeleid Ook in 2021 geven we verdere uitvoering aan het Armoedebeleid. Daarbij ligt de focus op preventie en vroegsignalering. We willen daarbij het bereik voor jongeren en ouderen vergroten en zetten in op voorzieningen voor deze doelgroepen. Zo wordt de Rotterdampas door ontwikkeld en willen we met meerdere partners een groter aanbod in Nissewaard realiseren. Het is daarnaast niet uitgesloten dat door de coronacrisis meer inwoners onder de armoedegrens komen en er een groter beroep wordt gedaan op de schuldhulpverlening. Dit houden we nauwlettend in de gaten en indien nodig passen we ons armoedebeleid hierop aan. In oktober wordt 14

het armoedebeleid geëvalueerd en brengt mogelijke aanpassingen met zich mee. Ook wordt onderzocht of de motie Gezond Leven binnen het armoedebeleid past. Emancipatie We vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen en dat een ieder gelijke kansen heeft hiervoor. Ongeacht je geslacht, huidskleur, religie, land van herkomst, leeftijd, seksuele geaardheid. Daarom ontwikkelen we in 2021 een plan van aanpak waarbij diversiteit en acceptatie daarvan centraal staan. Daarnaast blijven we uitvoering geven aan het zijn van een Regenbooggemeente. Volksgezondheid en spoedzorg De gemeente ondersteunt inwoners om zo gezond en gelukkig mogelijk te kunnen leven. Dit doen we door in te zetten op een gezonde leefstijl. De coronacrisis heeft het belang van werken aan gezondheid en een gezonde leefstijl extra benadrukt. Ook werd er, als gevolg daarvan, meer aandacht gevraagd voor mentale en positieve gezondheid. In 2021 stellen we een integraal gezondheidsbeleid op, welke richtlijnen geeft voor de komende vier jaar. Daarnaast geven we verdere uitvoering aan het preventieakkoord Gezonde Voeding. Daarbij ligt de aandacht op het vergroten van het netwerk en het ondersteunen en stimuleren van initiatieven. Het realiseren van een hartveilig Nissewaard is inmiddels bijna gerealiseerd door de plaatsing van AED’s in de buitenruimte.

Met de komst van een extra opkomstlocatie wordt er gewerkt aan betere aanrijtijden. Op dit moment wordt de integrale spoedpost gerealiseerd in het Spijkenisse Medisch Centrum in samenwerking met de huisartsenpost. De gemeenten heeft een actieve rol gespeeld in de realisatie van dit unieke concept. 1.8 Financiën Een gezonde financiële huishouding wordt gekenmerkt door een sluitende (meerjaren)begroting, voldoende weerstandsvermogen en een verantwoorde schuldquote. Om met dit laatste te beginnen; de jaarrekening 2020 (paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheer) laat zien dat de gemeentelijke schuldquote 47,58% bedraagt (dit is de omvang schuld gecorrigeerd voor uitgezette leningen / begrotingsomvang x 100%). Daarmee bevindt deze zich in de categorie “laag risico” zoals gedefinieerd door de VNG. Ook het weerstandsvermogen is van uitstekende omvang in relatie tot de geïnventariseerde risico’s. Dit wordt nader uiteengezet in het hoofdstuk Financieel Perspectief 2021 - 2025. Een sluitende (meerjaren)begroting completeert het geheel. Het belang hiervan is dan ook opgenomen in het coalitieakkoord. Onderdeel van een sluitende (meerjaren)begroting is om zo goed mogelijk zicht te hebben op de te verwachten lasten (en baten). (Vervangings)investeringen spelen hierin een belangrijke rol.

In het toezicht door de provincie Zuid-Holland heeft dit ook een prominente plaats door het belang dat gehecht wordt aan een goede paragraaf Kapitaalgoederen in de programmabegroting. Dit is dan ook een onderwerp dat de afgelopen jaren en ook dit jaar weer een belangrijk aandachtspunt zal zijn. Nota’s gemeentelijke financiën en overige ontwikkelingen In de commissie Bestuur van 13 april jongstleden is stil gestaan bij een viertal rapporten die de afgelopen maanden zijn verschenen over de stand van de gemeentelijke financiën in Nederland. Daarbij is het voorstel gedaan om deze rapporten te betrekken bij de Perspectiefnota 2022 in relatie tot de vraagstukken/knelpunten die in Nissewaard spelen/voorzien worden. Onderstaand wordt hier nader op ingegaan. Rapport Roeien met te korte riemen (maart 2021) Dit rapport is gemaakt door Berenschot in opdracht van de provincie Zuid-Holland met als doel om meer inzicht te krijgen in de feitelijke financiële en beleidsvrije ruimte van gemeenten. De aanleiding 15

hiervoor was dat de Zuid-Hollandse gemeenten het afgelopen jaar de noodklok hebben geluid over hun financiële situatie. Dat komt vooral door de financiële tekorten in het sociaal domein. De onderzoeksresultaten bevestigen het beeld dat gemeenten niet alleen structureel onvoldoende middelen krijgen, maar dat de financiële situatie in de toekomst naar verwachting alleen maar verder zal verslechteren. In de rapportage komt duidelijk naar voren dat een stapeling van factoren eraan bijdraagt dat gemeenten steeds minder financiële en beleidsvrije ruimte hebben. Financieel wordt dat niet alleen veroorzaakt door de evidente tekorten in de Jeugdzorg en WMO, maar heeft dit ook te maken gehad met een lange nasleep van de economische crisis in 2008. T.a.v. de beleidsvrije ruimte laten de resultaten zien dat een steeds groter deel van de gemeentelijke begroting opgaat aan medebewindstaken waar gemeenten minder beleidsvrijheid in hebben (van 44,4% in 2011 naar 61,5% in 2019). Binnen het sociaal domein blijkt bijvoorbeeld dat waar de tekorten het grootst zijn (bij de jeugdzorg), de sturingsmogelijkheden juist het kleinst zijn. Daarnaast vragen nieuwe interbestuurlijke opgaven rondom klimaat en energie, circulaire economie en de invoering van de Omgevingswet om structurele bijdragen van gemeenten.

Dit wordt nu veelal via incidentele middelen of via deals (waarbij cofinanciering benodigd is) bekostigd. De in dit rapport geschetste problematiek is, helaas, ook voor Nissewaard herkenbaar. De hoge kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief en de stijgende lasten van de jeugdzorg zorgt ervoor dat de betaalbaarheid flink onder druk komt te staan, zie ook paragraaf 2.2 en bijlage II. Nissewaard is dan ook blij met de uitkomst van de arbitrage over de financiën van het Sociaal Domein dat aangeeft dat gemeenten volgend jaar € 1,9 miljard extra voor de jeugdzorg moeten ontvangen. In 2023 en 2024 gaat het om jaarlijks € 1,6 miljard. Daarna lopen de extra budgetten langzaam af tot € 800 miljoen in 2028. Het nu afwachten hoe het (nieuwe) kabinet hier mee om zal gaan. De interbestuurlijke opgaven in relatie tot deze perspectiefnota (en voorgaande perspectiefnota’s) komen bij de onderstaande rapporten aan de orde. Rapport Het kraakt en het piept (juli 2020) Dit rapport is gemaakt door het bureau BMC in opdracht van de VNG. Het rapport gaat in op de problematiek ten aanzien van de uitvoeringscapaciteit bij gemeenten. De uitvoeringscapaciteit van gemeenten in het fysieke domein bevindt zich in een negatieve spiraal. Ondanks een groei in aantal en complexiteit van de opgaven, zijn de budgetten lager dan tien jaar geleden.

De oplopende tekorten in het sociaal domein en de coronacrisis dreigen deze ontwikkeling te versnellen. Het doorbreken van de trend vergt een forse inspanning van Rijk en gemeenten. Het begint bij inzicht in de mechanismen van haperende uitvoeringskracht en de rol die betrokkenen daarin spelen. Dat het hier en daar knelt in de uitvoeringscapacteit wordt ook in Nissewaard herkent. Bij de vorige perspectiefnota is dan ook in verband met de vele projecten en investeringen dit spelen extra projectcapaciteit beschikbaar gesteld. In deze perspectiefnota is ook naar andere beleidsterreinen gekeken zoals bijvoorbeeld het Sociaal Domein, economie, de Omgevingswet, onderwijshuisvesting en privacy/informatiebeveiliging. In bijlage II is een nadere uiteenzetting te vinden van deze capaciteitsvoorstellen. Rapport Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 – 2030 (september 2020) Dit rapport is gemaakt door het bureau AEF in opdracht van de Raad voor het Openbaar Bestuur. Het rapport gaat in op de financiële middelen en capaciteit die nodig is om de nieuwe taken voor gemeenten, provincies en waterschappen als gevolg van het getekende Klimaatakkoord uit te kunnen voeren.

16

Hier is bij de vorige perspectiefnota(‘s) reeds extra geld beschikbaar gesteld. Recent is door de gemeente een aanvraag ingediend bij het Volkshuisvestingsfonds waaruit geld beschikbaar wordt gesteld voor het verduurzamen van woningen. Hierbij is wel sprake van co-financiering, zie ook het rapport Roeien met te korte riemen. Rapport Stelsel in groei (december 2020) Dit rapport is gemaakt door het bureau AEF in opdracht van het Rijk en de VNG. Het rapport gaat in op de financiële tekorten in de jeugdzorg. Hierin wordt de conclusie getrokken dat op basis van de cijfers 2019 gemeenten tussen de € 1,6 en 1,8 miljard te kort komen. Het structurele tekort wordt geraamd op tussen de € 1,3 en € 1,5 miljard. De kostenstijging voor individuele voorzieningen jeugd wordt veroorzaakt door achterblijvende uitstroom en hogere kosten per cliënt per jaar. Deze tekorten zijn ook voor Nissewaard zeer herkenbaar. In paragraaf 2.2 en in bijlage II is terug te zien dat het tekort op de lokale jeugdzorg zo’n € 3 miljoen bedraagt in 2021 en structureel zo’n € 2 miljoen. Tegen die achtergrond is de door het Rijk beschikbare gestelde € 613 miljoen in 2021 niet slechts een welkome aanvulling, maar ook echt noodzaak. Op basis van de recente uitkomst van de arbitrage op dit vlak is de hoop dat het Rijk ook structureel met extra middelen over de brug gaat komen.

Digitalisering Steeds meer wordt ICT een productiefactor, een proces dat al langer gaande is in andere sectoren als banken en webwinkels. Belangrijke trends hierin zijn de digitalisering van de dienstverlening aan burgers en digitalisering van de manier van werken: de papierstroom wordt vervangen door digitale processen. Door het thuiswerken als gevolg van Corona is dat proces versneld. Deze trend versterkt het plaats- en device-onafhankelijk werken.’ Er is daarnaast ook sprake van een toename van functies op het gebied van privacy en beveiliging en de opkomst van datafuncties: in datalabs worden maatschappelijke vraagstukken opgepakt. ‘Data worden steeds meer los van applicaties beheerd. Dat vraagt om standaardisering van gegevensbeheer. En eveneens is er een toename van software-as-a service en cloudsoftware waarneembaar. Software vormt dan ook een steeds groter aandeel in de totale ICT-kosten’. Tot slot is het verbeteren van de informatievoorziening tussen organisatieonderdelen en het beter inrichten van informatieprocessen steeds belangrijker. Ook de invoering van de Wet open overheid (WOO) per 1-1-2022, die is bedoeld om overheden transparanter te maken en ervoor moet zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is, zal hieraan nog een extra impuls gaan geven.

Naar verwachting zullen hiervoor in de toekomst ook extra investeringen benodigd zijn. 1.9 Bestuurlijke proces Om u mee te nemen in de Perspectiefnota 2022 is op 10 juni 2021 een thema-avond voor de raad gepland. De perspectiefnota wordt vervolgens op 11 juni 2021 verzonden. Naar aanleiding hiervan krijgen de fracties de gelegenheid tot het stellen van technische vragen, die schriftelijk ingediend kunnen worden tot uiterlijk 16 juni 2021 voor 12.00 uur. Dit, ter voorbereiding op de behandeling in de gecombineerde commissievergadering op 24 juni 2021. Het college spant zich in om alle technische antwoorden 21 juni 2021 in de namiddag via de Griffie te verzenden. U wordt op 7 juli 2021 tijdens de gemeenteraadsvergadering in de gelegenheid gesteld om algemene beschouwingen te houden en uw eventuele moties toe te lichten, waarna besluitvorming plaatsvindt over de ingediende moties en de Perspectiefnota 2022. Het college zal de moties die worden aangenomen, als richtinggevende uitspraken meenemen bij het opstellen van de definitieve programmabegroting 2022 - 2025.

17

2.

Financieel perspectief 2021 – 2025

2.1 Financieel perspectief 2021 e.v. De basis voor het financieel perspectief voor 2021 en verder wordt gevormd door positieve saldo in de lopende – begroting 2021 – 2024. Deze bedraagt € 2,3 miljoen in 2021 oplopend tot € 2,8 miljoen in 2024. Daarnaast is voor de begroting 2022 – 2025 een technische doorrekening gemaakt van de huidige meerjarenraming rekening houdende met de verwachte loon- en prijsstijging voor 2022 en is een inventarisatie gedaan van de gesignaleerde knelpunten voor het lopende jaar 2021 en de op te stellen programmabegroting 2022 – 2025. Onderstaand wordt hier nader op ingegaan. 1. Technische begroting 2022 – 2025 De technische begroting 2022 – 2025 sluit met een nadelig saldo van - € 1,5 miljoen structureel. De technische begroting is gebaseerd op de meerjarenraming van de huidige begroting 2021 – 2024 waarbij de budgetten zijn geïndexeerd voor de verwachte loon- en prijsstijging in 2022 (zie ook bijlage I). Hiervoor zijn de volgende percentages berekend: Loon 2,36% Prijs 1,30% Mix 1,83% (Dit indexpercentage is bedoeld voor budgetten welke zowel een loon als een materiële component in zich hebben.) Een deel van het saldo van de technische begroting valt binnen het hek rondom het Sociaal Domein. Dit betreft € 0,6 miljoen.

Dit hangt samen met de evaluatie van het hek rondom het Sociaal Domein bij de vorige perspectiefnota en de afspraken die naar aanleiding hiervan gemaakt zijn. 2. Knelpunten Perspectiefnota 2022 Ten behoeve van de deze perspectiefnota is bekeken in hoeverre de beschikbare budgetten 2021 t/m 2025 voldoen gegeven de verwachte ontwikkelingen. Deze knelpunten tellen op tot een bedrag van € 909.000 in 2021 aflopend tot € 601.000 in 2025. De belangrijkste knelpunten betreffen: Bestuur en dienstverlening Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2021 2022 2023 2024 -235 -203 -203 -182 157 147 147 147

Portaal Burgerzaken Portaal Burgerzaken – beschikbare dekking

2025 -160 147

Schoon, heel en veilig Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2021 2022 2023 2024 -285 -285 -285 285 285 285 -50 -100 -150 50 100 150 -1.035 1.035 -92 92

Onderhoud bosplantsoen en parkbos Reserve Beheer Areaaluitbreidingen beheer Stelpost areaalmutaties Viaduct Baljuwlaan Reserve Beheer Onderhoud begraafplaats Reserve Beheer

18

2025 -80 -200 200

Duurzaam ontwikkelen en wonen Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2021 2022 2023 2024 -100 -200 PM PM

Placebranding Reserve Nn2040 (+ € 0,3 miljoen storting in reserve Nn2040 t.l.v. Algemene reserve) Regionale energiestrategie Regionale energiestrategie - bijdrage Regeling Reductie Energiegebruik Woningen Regeling Reductie Energiegebruik Woningen bijdrage Inhuur VTH Bouwleges Leges kabels en leidingen (glasvezel)

100

2025 PM

200

-162 162 -1.578 1.578 -425 510

85 50

PM 50

PM 50

PM 50

Ondernemen en ontspannen Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2021 2022 2023 2024 -50 50 -100 100

Sportakkoord 2020 Sportakkoord 2020 Sportakkoord 2021 Sportakkoord 2021

2025

Leren, participeren en ondersteunen Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2021 2022 2023 2024 -350 -200

Onderwijshuisvesting Vergroening schoolpleinen

2025 -350

Overzichten

Syntrophos Stelpost Concernoverhead Indexering contracten facilitaire dienstverlening Efficiency belastingtaken Invulling taakstelling ICT Innovatiebudget Formatieve mutaties Korte rente OZB – areaal Stelpost Areaalmutaties

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2021 2022 2023 2024 -147 -34 -116 -271 235

2025 -271 235

-100

-101

-101

-101

-101

-366 100 128 -128

150 -50 -50 -523 49 290 -290

200 -50 -50 -114 49 319 -319

300 -100 -50 -100 49 297 -297

300 -100 -50 -100 49 372 -372

In bijlage II wordt een nadere uiteenzetting gegeven van de betreffende knelpunten.

19

Daarmee ziet het financieel perspectief er als volgt uit. Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2021 2022 2023 2024 2.297 2.014 1.726 2.823 -1.553 -1.552 -1.522 575 574 563 -909 -670 -345 -446 0 0 0 0

Saldo begroting 2021 – 2024 Technische begroting 2022 – 2025 Technische begroting 2021 – 2024 – Soc. Dom. Knelpunten Sociaal Domein Overige Meicirculaire 2021 (Eind)analyse begroting 2022 – 2025 Septembercirculaire 2021

PM

Saldo + PM

2025 2.823 -1.522 563 -601 0

PM

PM PM PM

PM PM PM

PM PM PM

PM PM PM

1.388

366

403

1.418

1.263

Voor de volledigheid zijn de meicirculaire 2021, de (eind)analyse van de begroting 2022 – 2025 en de septembercirculaire 2021 toegevoegd aan de tabel. Deze onderwerpen zullen in positieve dan wel negatieve zin van invloed zijn op het financieel perspectief. Omdat de hiermee samenhangende financiële effecten pas in de loop van de zomer duidelijk zullen worden, zal hier bij de programmabegroting 2022 – 2025 nader over geadviseerd worden. De uitzondering hierop betreft de meicirculaire 2021. Deze circulaire was op het moment dat deze perspectiefnota in de collegevergadering werd behandeld net ontvangen en derhalve nog niet geanalyseerd. Om de informatie rondom de Perspectiefnota 2022 zo compleet en actueel mogelijk te laten zijn, zal voor de gemeenteraadsbehandeling een eerste analyse van de meicirculaire 2021 via een brief worden toegezonden. Afhankelijk van de financiële effecten de meicirculaire 2021, de (eind)analyse van de begroting 2022 – 2025 en de septembercirculaire 2021 kan het zijn dat opgenomen knelpunten en beschikbaar gestelde middelen voor de realisatie van diverse ambities heroverwogen worden, zodat de gemeenteraad in november 2021 een sluitende (meerjaren)begroting ter besluitvorming kan worden aangeboden.

2.2 Sociaal Domein Naast de bovengenoemde zaken zijn ook de verwachte ontwikkelingen met betrekking tot het Sociaal Domein van belang voor het financieel perspectief van de gemeente. Stelpost Sociaal Domein De stelpost Sociaal Domein vormt een belangrijk indicator voor de financiële stand van zaken op dit terrein. De stand van de stelpost Sociaal Domein1 zag er ten tijde van het opstellen van deze perspectiefnota als volgt uit.

1

Het gaat hierbij om het Sociaal Domein exclusief de centrumtaken Maatschappelijke Opvang (MO), Vrouwenopvang (VO) en Beschermd wonen (bestemde middelen).

20

Mutaties Sociaal Domein in PPN 2022 Saldo stelpost voor PPN 2022 SD Breed Aandeel tekort technische begroting Geen indexering toepassen Meicirculaire Taakstelling accountmanager Taakstelling toezichthouder Participatie wet Participatiewet uitkeringen IAOW/ IOAZ Rijksinkomsten BUIG Loonkostensubsidie/ beschut werken Re-integratie overig Minima / schuldhulp Wmo Extra formatie Wmo Lokale inkoop Wmo PGB Wmo Collectief vervoer Wmo overig Jeugd Lokale inkoop Jeugd PGB Jeugd Bijdrage GR JR (voorlopige extra bijdrage) Bijdrage GR JR (besluit AB GRJR dd 2-7-2021) POH JGGZ Wet Kinderopvang Jeugd overig Schatting extra baten Jeugdhulp (def. in meicirc.) Saldo stelpost SD na mutaties SD Additionele ontwikkelingen/maatregelen SD Verwachte extra middelen Rijk Op te nemen taakstelling Begrotingssaldo / Algemene reserve Saldo stelpost Sociaal Domein

Bedragen x € 1.000 2021 2022 0 685

2023 1.135

2024 1.726

2025 1.726

-575 171

-574 181

-563 189

-563 189

PM -202 -180

PM -202 -180

PM PM -180

PM PM -180

PM PM -180

1.328 317 -317 -200 -86 257

1.548 405 -317 -300 25 -11

1.587 494 -317 -400 50 -11

1.624 576 -317 -500 50 -11

1.377 635 -317 -550 50 -11

-263

-525

-655 290 223 24

PM PM 139 24

PM PM PM 120 24

PM PM PM 76 24

PM PM PM 32 24

-3.216 105 -374 PM

-2.800 105 -647 PM

-2.000 105

-2.000 105

-2.000 105

-250 40 1.119 -2.040

PM -156 PM -2.608

PM PM PM 40 PM 256

PM PM PM 40 PM 839

PM PM PM 40 PM 558

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

Voor een nadere toelichting op de afzonderlijke posten wordt verwezen naar bijlage II. De stelpost Sociaal Domein laat voor de jaren 2021 en 2022 een tekort zien van samen € 4,6 miljoen. Voor de jaren 2023 en verder is sprake van positieve saldi. Waarbij de bufferfunctie (opvangen van nadelige effecten in de betreffende jaren) beperkt is gezien de omvang van de positieve saldi in relatie tot de omvang van het Sociaal Domein, de diverse openeinde regelingen en de beperkte beleidsvrijheid om bij te sturen op diverse terreinen zoals Wmo en Jeugd.