Memo bij rapport Roeien met te korte riemen t.b.v. cie Bestuur

Memo aan

van

Leden commissie Bestuur

Wethouder Financiën

datum

pagina

9 april 2021

1 van 2

Rapport Berenschot "Roeien met te korte riemen" Beste commissieleden, In de raadsvergadering van 31 maart 2021 heeft u kennis genomen van het rapport van het bureau Berenschot “Roeien met te korte riemen” alsook de begeleidende brieven waarmee het rapport onder andere naar het kabinet, de 1e en 2e Kamer, VNG, IPO en de betreffende gemeenten is gezonden. In deze raadsvergadering is besloten om het rapport te agenderen voor de commissie Bestuur om dit nader te bespreken. Rapport Roeien met te korte riemen Het rapport is in opdracht van de provincie Zuid-Holland gemaakt met als doel om meer inzicht te krijgen in de feitelijke financiële en beleidsvrije ruimte van gemeenten. De aanleiding hiervoor was dat de Zuid-Hollandse gemeenten het afgelopen jaar de noodklok hebben geluid over hun financiële situatie. Ook dit jaar is gebleken dat veel gemeenten moeite hebben om structureel evenwicht in hun begroting te presenteren. Dat komt vooral door de financiële tekorten in het sociaal domein. Hier bovenop komen de gevolgen van de coronacrisis, waarvan nog niet altijd helder is hoe groot die zijn en of het Kabinet ze volledig compenseert. De onderzoeksresultaten bevestigen het beeld dat gemeenten niet alleen structureel onvoldoende middelen krijgen, maar dat de financiële situatie in de toekomst naar verwachting alleen maar verder zal verslechteren.

In de rapportage komt duidelijk naar voren dat een stapeling van factoren eraan bijdraagt dat gemeenten steeds minder financiële en beleidsvrije ruimte hebben. Financieel wordt dat niet alleen veroorzaakt door de evidente tekorten in de Jeugdzorg en WMO, maar heeft dit ook te maken gehad met een lange nasleep van de economische crisis in 2008. T.a.v. de beleidsvrije ruimte laten de resultaten zien dat een steeds groter deel van de gemeentelijke begroting opgaat aan medebewindstaken waar gemeenten minder beleidsvrijheid in hebben (van 44,4% in 2011 naar 61,5% in 2019). Binnen het sociaal domein blijkt bijvoorbeeld dat waar de tekorten het grootst zijn (bij de jeugdzorg), de sturingsmogelijkheden juist het kleinst zijn. En deze ruimte wordt niet alleen steeds verder beperkt door de financiële mogelijkheden, maar ook door kaders vanuit het Rijk, jurisprudentie en de toenemende regionalisering. Daarnaast vragen nieuwe interbestuurlijke opgaven rondom klimaat en energie, circulaire economie en de invoering van de Omgevingswet om structurele bijdragen van gemeenten. Dit wordt nu veelal via incidentele middelen of via deals (waarbij cofinanciering benodigd is) bekostigd. Aan de hand van het rapport “Roeien met te korte riemen” heeft de provincie deze problematiek aangekaart bij het Rijk en gevraagd om het onder de aandacht te brengen van het nieuwe kabinet.

Postadres Postbus 25, 3200 AA Spijkenisse Bezoekadres Raadhuislaan 106, 3201 EL Spijkenisse Telefoon 14 0181 E-mail gemeente@nissewaard.nl www nissewaard.nl

datum

pagina

betreft

9 april 2021

2 van 2

Rapport Berenschot "Roeien met te korte riemen"

De in het rapport van Berenschot geschetste problematiek is helaas ook Nissewaard niet onbekend. De conclusies in het rapport worden door ons dan ook onderschreven. Het rapport van Berenschot is overigens niet het enige rapport dat zorgen uit over hoe gemeenten er voor staan. Zo zijn afgelopen jaar ook de volgende rapporten verschenen. (Deze zijn als bijlagen aan deze memo toegevoegd.) Rapport Het kraakt en het piept (juli 2020) Dit rapport is gemaakt door het bureau BMC in opdracht van de VNG. Het rapport gaat in op de problematiek ten aanzien van de uitvoeringscapaciteit bij gemeenten. De uitvoeringscapaciteit van gemeenten in het fysieke domein bevindt zich in een negatieve spiraal. Ondanks een groei in aantal en complexiteit van de opgaven, zijn de budgetten lager dan tien jaar geleden. De oplopende tekorten in het sociaal domein en de coronacrisis dreigen deze ontwikkeling te versnellen. Het doorbreken van de trend vergt een forse inspanning van Rijk en gemeenten. Het begint bij inzicht in de mechanismen van haperende uitvoeringskracht en de rol die betrokkenen daarin spelen. Rapport Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 – 2030 (september 2020) Dit rapport is gemaakt door het bureau AEF in opdracht van de Raad voor het Openbaar Bestuur.

Het rapport gaat in op de financiële middelen en capaciteit die nodig is om de nieuwe taken voor gemeenten, provincies en waterschappen als gevolg van het getekende Klimaatakkoord uit te kunnen voeren. Rapport Stelsel in groei (december 2020) Dit rapport is gemaakt door het bureau AEF in opdracht van het Rijk en de VNG. Het rapport gaat in op de financiële tekorten in de jeugdzorg. Hierin wordt de conclusie getrokken dat op basis van de cijfers 2019 gemeenten tussen de € 1,6 en 1,8 miljard te kort komen. Het structurele tekort wordt geraamd op tussen de € 1,3 en € 1,5 miljard. De kostenstijging voor individuele voorzieningen jeugd wordt veroorzaakt door achterblijvende uitstroom en hogere kosten per cliënt per jaar. Alle vier rapporten geven duiding aan waar gemeenten, ook Nissewaard, momenteel mee worstelen. Bij de Perspectiefnota 2022 wordt u nader geadviseerd over de vraagstukken die worden voorzien voor de komende jaren. Voorgesteld wordt om, daar waar van toepassing, een relatie te leggen met de hierboven genoemde vier rapporten. Voorstel Voorgesteld wordt om de 4 rapporten te betrekken bij de Perspectiefnota 2022 in relatie tot de vraagstukken/knelpunten die in Nissewaard spelen/voorzien worden. Met vriendelijke groet, M. Hamerslag Wethouder Financiën