Jij hoort erbij - Visie op inclusie-V7

Jij hoort erbij Visie op inclusie

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

november 2024

Inhoudsopgave Inleiding 3 Stappen Leeswijzer

1. Wat is inclusie? 4 Waarom is inclusie actueel? Waar moet de gemeente met name rekening mee houden?

2. Visie op inclusie 5 Wat is de Nissewaardse visie? Strategie: visie in de praktijk

3. Uitgangspunten 6 Welzijn, zorg en hulp (sociaal) Inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving (ruimtelijk) Dienstverlening en communicatie

4. Betrekken van de doelgroep bij inclusie Direct betrekken van de doelgroep Betrekken van adviesorganen bij het thema inclusie

2

8

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

november 2024

Inleiding In de vorige collegeperiode is de startnotitie ‘Inclusief Nissewaard’ opgesteld en op 25 januari 2022 goedgekeurd door het college. Het coalitieakkoord 2022-2026 benadrukt dat de gemeente Nissewaard toegankelijk moet zijn voor alle inwoners. Op 5 juli 2023 heeft het huidige college het ‘Procesvoorstel Lokale Inclusie’ vastgesteld. Hierin wordt aangegeven dat er in deze collegeperiode een visie en agenda voor lokale inclusie klaar moeten zijn en waar die aan moeten voldoen. Stappen Het proces omvatte de volgende stappen: • De gemeenteraad gaf in een vroeg stadium haar visie tijdens een themabijeenkomst op 7 maart 2024. Eerdere moties worden geborgd in de lokale inclusie agenda zoals destijds afgesproken. • De Kindergemeenteraad en Adviesraad Sociaal Domein leverden belangrijke adviezen, die in de visie zijn opgenomen. • Een breed samengestelde ambtelijke werkgroep heeft de praktijkinzichten toegevoegd en de visie opgesteld. Leeswijzer Dit document bestaat uit vier hoofdstukken met de Nissewaardse visie op inclusie. Onder visie wordt in dit geval verstaan: een denkwijze. Met andere woorden: een set van principes, uitgangspunten, waarden of overtuigingen die een bepaalde richting voor de toekomst aangeven. Bij deze visie volgt er een agenda die later in 2025 door het college wordt vastgesteld.

In de agenda volgen de stappen die deze collegeperiode gezet worden om deze koers in te slaan.

Kindergemeenteraad Nissewaard Foto: Foto-Ok.nl

3

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

1.

november 2024

Wat is inclusie?

“In Nissewaard telt en doet iedere inwoner mee”, stelt het Coalitieakkoord 2022-2026. Dit betekent dat alle inwoners zich gezien en betrokken moeten voelen en actief kunnen deelnemen aan de samenleving. Uitsluiting van inwoners wordt voorkomen door drempels weg te nemen, of ze nu fysiek, sociaal of informatie gerelateerd zijn. Het houdt in dat iedereen zich vrij voelt om zichzelf te zijn en zich verbonden voelt met de groep, zonder druk om zich aan te passen (Cunningham, 2019). Het waardeert ook de verschillen tussen mensen. Waarom is inclusie actueel? Verschillende redenen maken dit onderwerp belangrijk: • Groeiende groep mensen met beperkingen, bijvoorbeeld ouderen met een beperking. • Digitale ontwikkelingen: iedereen moet digitaal kunnen communiceren met de overheid en andere instanties. Ook persoonlijke contacten zijn steeds vaker digitaal. • Taalvaardigheid: veel mensen hebben moeite met taal, wat hun deelname aan de samenleving moeilijker maakt. • Niet iedereen heeft dezelfde kansen. • Maatschappelijke tegenstellingen: verschillen tussen bevolkingsgroepen nemen toe door bijvoorbeeld arbeidsmigratie, vluchtelingen en de emancipatie van de LHBTIQ+ (Lesbisch, Homo, Biseksueel, Transgender, Intersekse en Queer) gemeenschap en het gevaar van uitsluiting van groepen dreigt (polarisatie).

Waar moet de gemeente met name rekening mee houden? Wetgeving en verdragen: • Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ) • Wet gemeentelijke antidiscriminatie voorzieningen • VN-verdrag Handicap • EU-richtlijnen digitale toegankelijkheid • Sociale wetgeving zoals de Jeugdwet, Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), Wet Inburgering en Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) • Omgevingswet en Omgevingsvisie • Participatieverordening Nissewaard (2020) • Wet modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (WMEBV) • Wet eenmalige uitvraag (WEU) • Single Digital Gateway (SDG) Financiën: De uitvoering van de visie zal met de bestaande middelen en capaciteit gerealiseerd moeten worden wat op dit moment ook vanuit verschillende domeinen plaatsvindt. Beleids- en uitvoeringspraktijk: Wat goed werkt behouden en verbeteringen opnemen in de agenda.

4

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

2.

november 2024

Visie op inclusie

Dit hoofdstuk beschrijft de visie op inclusie met algemene richtlijnen voor de hele gemeente. Wat is de Nissewaardse visie? • Meedoen (naar vermogen) geldt voor alle inwoners, ongeacht leeftijd, geslacht, gender, geaardheid, achtergrond, opleiding, werk, religie of land van herkomst. Maar ook lichamelijke, zintuiglijke, cognitieve of geestelijke beperkingen. • Centraal staat een samenleving waarin iedereen dezelfde rechten heeft en (binnen de eigen mogelijkheden) zelfstandig kan leven en meedoen. De gemeente verbetert en ondersteunt dit vanuit haar wettelijke taken en rollen. • Inwoners worden aangesproken op hun eigen verantwoordelijkheid. • De gemeente stimuleert de onderlinge betrokkenheid. Discriminatie wordt niet geaccepteerd. • Heldere en toegankelijke communicatie is onmisbaar. Inwoners worden niet alleen geïnformeerd, maar ook betrokken bij verschillende onderwerpen en plannen. Dat geldt ook voor kinderen en jongeren. • Faciliteiten en activiteiten die zorgen voor ‘meedoen’ zijn daarom voor iedereen beschikbaar. Er wordt alleen iets aparts georganiseerd voor specifieke doelgroepen als zij een andere manier nodig hebben om mee te kunnen doen. • Nissewaard is zo inclusief mogelijk zonder de verwachting te wekken dat een 100% score haalbaar is. De mogelijkheden van de gemeente en de maakbaarheid van de samenleving zijn beperkt.

Daarnaast betekenen woorden als ‘meedoen’, ‘erbij horen’ en ‘gezien worden’ voor iedereen iets anders. Strategie: visie in de praktijk • De gemeentelijke organisatie verbetert een inclusieve samenleving door de ‘inclusie-bril’ te dragen in zowel de dienstverlening en het werk voor inwoners als in de rol als werkgever. Dit betekent dat het een onderdeel is van alle onderwerpen waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. • De visie wordt meegenomen in de aanpak en financiering van nieuwe ontwikkelingen, (beheer)plannen en activiteiten. Dat gebeurt binnen het beschikbare budget voor dat doel. Uitzonderingen zijn mogelijk bij nieuwe wettelijke verplichtingen of als de raad een besluit neemt voor extra maatregelen die om grote investeringen vragen. • Inwoners worden betrokken bij gemeentelijke plannen en projecten, binnen de kaders van de Participatieverordening (2020). • De gemeente streeft ernaar inwoners zoveel mogelijk te betrekken bij plannen, activiteiten of projecten. Dit kan op verschillende niveaus: meeweten, denken, meedoen of meebeslissen. • De Kindergemeenteraad en het Jongerenpanel adviseren het college over verschillende vraagstukken. • De Adviesraad Sociaal Domein (ASD) heeft een wettelijke adviesrol en richt haar aandacht sterk op inclusie. Ze geven gevraagd en ongevraagd advies aan het college en zien als er problemen zijn.

5

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

3.

november 2024

Uitgangspunten

Dit hoofdstuk beschrijft de specifieke uitgangspunten voor verschillende vakgebieden, rekening houdend met de wet- en regelgeving. Welzijn, zorg en hulp (sociaal) Sociale vraagstukken gaan over welzijn, zorg en hulp, gebaseerd op wet- en regelgeving. Hierbij gaat het vooral om meedoen. De vijf uitgangspunten voor dit onderwerp zijn: 1. Faciliteiten en activiteiten zijn er om ‘meedoen’ mogelijk te maken. Dat betekent dat inwoners zelfstandig kunnen leven, wonen, rondkomen, kinderen verantwoord opvoeden, zich ontwikkelen, gezond leven en contacten onderhouden. 2. Inwoners in hun eigen kracht zetten en versterken. 3. Er wordt gewerkt vanuit de gedachten dat mensen het liefst voor zichzelf en de mensen om hen heen willen zorgen en zoveel mogelijk zelf daarover willen bepalen. Hulp door vrijwilligers en door professionals is er wanneer mensen er met hun netwerk niet uitkomen. 4. Een positieve benadering van inwoners is enorm belangrijk, met de juiste aanspreekvorm, de juiste toon, begrijpelijke informatie en afspraken die men kan opvolgen zonder vooroordeel. 5. Het verbeteren van ontmoetingen en het steunen van actieve inwoners en vrijwilligers is belangrijk, net als het organiseren van de hulp en vroeghulp (preventie) daar waar mensen wonen en leven.

Inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving (ruimtelijk) De samenleving heeft een toegankelijke en bruikbare woonomgeving voor iedereen nodig. Niet op elk deel van de woonomgeving heeft een gemeente evenveel invloed. Zo is het aanpassen van busvervoer lastig, maar het aanpassen van gemeentelijke gebouwen makkelijker. Negen uitgangspunten voor een toegankelijke en bruikbare woonomgeving zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Toegankelijkheid voor alle mensen, ongeacht fysieke capaciteiten. Geen obstakels die beweging belemmeren. Duidelijke bewegwijzering. Veiligheid in de openbare ruimte. Bereikbaarheid openbare faciliteiten en activiteiten. Toegankelijkheid van het openbaar vervoer. Een ontwerp dat rekening houdt met verschillende mensen en behoeften. Inwoners, organisaties en ondernemers met een plan zorgen voor toegankelijke openbare ruimten, waar de gemeentelijke organisatie bij wordt betrokken. 9. Stimuleren van de bouw van voldoende passende woonvormen voor zorgbehoevenden, senioren en overige aandachtsgroepen.

6

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

november 2024

Dienstverlening en communicatie Inclusieve dienstverlening betekent dat alle inwoners gebruik kunnen maken van gemeentelijke diensten. Het vertrekpunt van de dienstverlening is toegankelijk en begrijpelijk. Dit wordt bereikt door de gebruiker centraal te stellen volgens vijf uitgangspunten: 1. 2. 3.

4.

5.

Als dienstverlening te ingewikkeld wordt, kan het moeilijk zijn voor inwoners om deze te gebruiken. Daardoor worden mensen onzeker en vermijden ze de gemeente. Daarom is het belangrijk om waar mogelijk taken eenvoudig en eenduidig te maken. Het is belangrijk om inwoners te betrekken bij het bedenken en de ontwikkeling van dienstverlening. Meningen, reacties, gedrag en vaardigheden van inwoners worden betrokken bij het maken van nieuwe processen. Inwoners moeten begrijpen wat er staat, wat er van hen wordt verwacht en waarom. Het mag niet uitmaken met welk soort apparaat een inwoner informatie op zoekt, een product of dienst aanvraagt of vraag stelt. Er moet daarbij worden gekeken wat de juiste vorm is en in welke taal er wordt gecommuniceerd. Niet ieder kanaal (bijvoorbeeld website, telefoon, balie) is geschikt voor alle soorten dienstverlening. Digitale diensten moeten technisch werken op verschillende apparaten en besturingssystemen. De gemeente zoekt altijd naar het geschikte kanaal voor het doel, het onderwerp en de doelgroep van de dienstverlening. Mensen die niet (goed) met (digitale) dienstverlening van de gemeente kunnen of willen omgaan, kunnen hulp krijgen. Deze hulp varieert van het geven van eenvoudige toelichting tot het samen doen van bijvoorbeeld een aanvraag.

Communicatie is een onderdeel van de dienstverlening, maar ook van projecten, werkzaamheden in de woonomgeving en nieuwe regels en richtlijnen. Uitgangspunten voor inclusieve communicatie: • • • • •

Gebruik van representatief beeldmateriaal. Geen stereotype beelden en teksten. Toegankelijke informatie voor mensen met beperkingen. Informatie die aansluit bij verschillende culturen, waarden en normen. De gemeentelijke communicatie zorgt voor erkenning en respect door actief inwoners te betrekken.

7

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

4.

november 2024

Betrekken van de doelgroep bij inclusie

Naar aanleiding van de aangenomen motie op 9 november 2023 focust dit hoofdstuk specifiek op het betrekken van de doelgroep bij initiatieven in het kader van inclusie. De samenstelling is afhankelijk van het onderwerp en de situatie. Hier gaat het om twee vormen: • •

Direct betrekken van de doelgroep. Betrekken van de adviesorganen.

Direct betrekken van de doelgroep Steeds vaker wordt gevraagd aan inwoners om mee te denken over hun buurt of belangrijke onderwerpen. Het kunnen belangengroepen zijn (zoals bij ondernemers en huisartsen), specifieke doelgroepen (zoals slechtzienden en kinderen met een beperking), maar ook hele grote groepen inwoners. Omdat ze er een belang bij hebben of een idee of plan hebben. Hierbij is het belangrijk om te voorkomen dat steeds dezelfde groep inwoners aan het woord komt. Hoe kunnen groepen die vaak buiten de boot vallen bereikt worden? Door te begrijpen hoe en wanneer inwoners het liefst meedenken, doen meer inwoners mee. Het betrekken van inwoners is een onderdeel van het werk van medewerkers. De algemene uitgangspunten voor de gemeentelijke organisatie zijn: • • • • • • •

Contact maken met inwoners door te communiceren op een manier die ze makkelijk kunnen begrijpen. Zowel online als offline communicatie aanbieden om verschillende groepen aan te spreken. Alternatieven bieden voor mensen die niet digitaal vaardig zijn. De doelen, verwachte resultaten en directe voordelen van projecten vanaf het begin duidelijk maken. Gelijkwaardig in gesprek gaan met elke groep, rekening houdend met kennis, generatie en achtergrond van inwoners. Participatie zoveel mogelijk in de buurt of wijk organiseren. Met zoveel mogelijk mensen van verschillende achtergronden, geslacht, leeftijden en beperkingen in gesprek gaan.

Betrekken adviesgroepen Naast het direct betrekken van inwoners bij onderwerpen, is er de mogelijkheid om een groep mensen namens hen te laten spreken. In dit geval zijn er vaste afspraken met deze adviesgroepen. Een uitleg over de rollen van de kindergemeenteraad, het jongerenpanel en de Adviesraad Sociaal Domein. Kindergemeenteraad De Kindergemeenteraad adviseert het college en reikt ideeën en wensen aan. Dit gebeurt via een modulair programma. Pas nog presenteerde de Kindergemeenteraad ideeën aan het college, zoals de communicatie over inclusie meer op kinderen te richten. Zowel leerlingen van het basisonderwijs als van het speciaal onderwijs zijn vertegenwoordigd. Jongerenpanel Het Jongerenpanel adviseert het college over verschillende onderwerpen en reikt ideeën en wensen aan.

8

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

november 2024

Adviesraad Sociaal Domein (ASD) De ASD heeft een taak die is beschreven in de wet. Zij adviseren het college over onderwerpen zorg, welzijn en hulp. Zij spreken namens de inwoners van Nissewaard en zijn een sparringpartner bij het maken van regels en plannen, ook als het om inclusie gaat. Specifieke doelgroepen worden betrokken als deze niet in de adviesraad zitten. De rol van de ASD: •

•

•

Adviezen afgeleid van sociale wetgeving worden in een vroeg stadium besproken met de ASD. Zodra het ambtelijk advies klaar is en voordat het naar de gemeenteraad gaat, wordt de adviesraad om advies gevraagd. Dit is een vaste manier van werken en de samenwerking is positief. Problemen die de ASD ziet worden binnen deze samenwerking besproken en opgelost. Onderwerpen over de leefomgeving die met de ASD worden besproken, gaan vaak over werkzaamheden in de buitenruimte of het maken van een nieuw groot plan, zoals de Omgevingsvisie. De ASD adviseert bij aanpassingen in de openbare ruimten. Bij informatie- en inspraakbijeenkomsten voor inwoners wordt de ASD uitgenodigd. Er is geen vaste manier van werken voor het betrekken van de ASD bij overig beleid, plannen of uitvoering op gebied van inclusie, zoals voor dienstverlening en communicatie. Een duidelijk omschreven manier van werken voor deze onderwerpen volgt in de nader op te stellen inclusieagenda.

9

Jij hoort erbij - Visie op inclusie

Gemeente Nissewaard Raadhuislaan 106 Postbus 25 3200 AA Spijkenisse 14 0181 gemeente@nissewaard.nl www.nissewaard.nl November 2024

november 2024