Jaarverslag 2023; Bijlage 3

JAARVERSLAG 2023

1

2

VAN WENSEN NAAR KANSEN

De investeringen van de afgelopen jaren leken zich in 2023 uit te betalen. Na vijftien jaar discussie over nieuwe huisvesting werd dit jaar een locatie aangewezen en een programma van eisen opgesteld. Zelfs werd al een architect uitgenodigd om een ontwerp te maken. Het e-depot van het Streekarchief, waar enkele jaren intensieve voorbereiding aan was voorafgegaan, was op tijd gereed om de eerste informatiebestanden van de per 1 januari opgeheven gemeenten op te kunnen nemen. Met de afdelingen Informatievoorziening van de gemeenten werd nauw samengewerkt om de overbrenging en uitplaatsing onderdeel te laten worden van het normale werkproces. Daarbij bleef de bestaande dienstverlening vanuit het Streekarchief op niveau en konden burgers, ambtenaren en leerlingen naar tevredenheid worden geholpen. Het Streekarchief Voorne-Putten is een belangrijke schakel in het cultuur-historische netwerk van het eiland en werkt nauw samen met verenigingen en musea. Het Streekarchief is bovendien een constante factor die zich inzet om verlies van informatie tegen te gaan. Zo werd afgelopen jaar de website Duinen en Mensen, dat een schat aan informatie over de duinen van Voorne herbergt, in beheer overgenomen zodat het Streekarchief ook op dit gebied als kenniscentrum kan optreden.

Bijzondere vermelding verdient verder de bijdrage aan de terugkeer van Capirussa als schilddrager van het gemeentewapen van Voorne aan Zee. Dit fabeldier was sinds de 17e eeuw schilddrager van Brielle, maar in 1815 vervangen door een centaur. De Hoge Raad van Adel adviseerde in eerste instantie de centaur te handhaven, maar op basis van archiefonderzoek in het Streekarchief werd erkend dat er in 1815 een fout was gemaakt. Dat is rechtgezet. De introductie van het nieuwe gemeentewapen werd aangegrepen om een lesbrief te maken voor het basisonderwijs in Voorne aan Zee. Om het onderwijs te helpen aan informatie over lokale geschiedenis wordt momenteel gewerkt aan een lespakket over de Tweede Wereldoorlog. Het succes en de toekomstplannen van het Streekarchief Voorne-Putten verleidde Gemeente GoereeOverflakkee om gesprekken aan te gaan met het doel om toe te treden tot de Gemeenschappelijke Regeling. Dit zou de kers op de taart zijn omdat het Streekarchief daarmee niet alleen een groter werkgebied krijgt, maar vooral een robuustere instelling wordt met een groter team en meer kansen tot specialisatie. drs. Aart A. van der Houwen directeur-streekarchivaris

3

INHOUD

SAMENVATTING: VAN WENSEN NAAR KANSEN

3

ORGANISATIE Gemeenschappelijke Regeling Huisvesting Bestuur Personeel Vrijwilligers Ondersteuning

5

BEHEER VAN OVERGEBRACHTE ARCHIEVEN Depot E-depot Acquisitie en overbrenging Topografisch Historische Atlas Bibliotheek Restauratie Inventarisatie en nadere toegangen Documentatie

8

TOEZICHT OP NIET-OVERGEBRACHTE ARCHIEVEN Inspectie en jaarverslagen Relaties en kennis Fusie Voorne aan Zee Vervanging, vernietiging en overbrenging Zaakgericht werken Overige werkzaamheden

13

PUBLIEKSGERICHTE TAKEN Studiezaal Digitale studiezaal Onderzoek/advies Tentoonstellingen Lezingen, radio en televisie e.d. Publicaties

15

BIJLAGE: lijst van vrijwilligers en hun werkzaamheden

17

4

ORGANISATIE Gemeenschappelijke Regeling Het Streekarchief Voorne-Putten is een gemeenschappelijke regeling waarin de gemeenten Nissewaard en Voorne aan Zee samenwerken. De regeling die hieraan ten grondslag ligt is voor het laatst gewijzigd in 2020 en zal in 2024 worden aangepast aan de gemeentelijke fusie van het afgelopen jaar en aan gewijzigde wet- en regelgeving. De kosten en baten van de bedrijfsvoeringsorganisatie worden volgens een sleutel over de deelnemers verdeeld. Deze verdeelsleutel is in 2022 door het bestuur opnieuw vastgesteld voor de komende vier jaren. Het Streekarchief is lid van de WSGO (Werkgeversvereniging Samenwerkende Gemeentelijke Organisaties). In 2023 heeft het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Goeree-Overflakkee, in reactie op een toenadering vanuit het Streekarchief Voorne-Putten, het principebesluit genomen toe te willen treden tot de Gemeenschappelijke Regeling. Besprekingen hierover hebben in de loop van 2023 plaatsgevonden en zullen in 2024 worden voortgezet. Huisvesting Het Streekarchief is gevestigd aan de Hendrik van Wijnstraat 1 te Brielle (3232TR). Het pand is in huur bij de gemeente Voorne aan Zee die het onderhoud verzorgd. In 2023 moest opnieuw een reparatie worden uitgevoerd aan het dak van de vrijwilligersruimte omdat daar, evenals in 2022, lekkage was geconstateerd.

Vanwege ruimtegebrek en andere overwegingen is eind 2021 besloten tot nieuwbouw. Deze bouw zal door Gemeente Voorne aan Zee worden gerealiseerd. Volgens de huidige planning zal de nieuwbouw in 2026 worden opgeleverd. In 2023 werd in samenwerking met Complan BV een Programma van Eisen opgesteld. Bestuur De gemeentelijke fusie resulteerde in een wijziging binnen het bestuur, waarvan het aantal deelnemers teruggebracht is tot twee. De samenstelling is als volgt: namens Nissewaard burgemeester F. van Oosten en namens Voorne aan Zee wethouder J. Postma. De heer Van Oosten treedt als voorzitter op en mw. Postma als plaatsvervangend voorzitter. De directeur treedt op als ambtelijk secretaris. De verslaglegging wordt verzorgd door de heer Werring, en bij zijn afwezigheid door de heer Van den Berg. Het bestuur vergaderde vijfmaal (op 6 april, 9 juni, 24 augustus, 12 oktober en 18 december), de vergaderingen van 19 januari en 23 februari vonden geen doorgang.

Nissewaard

collegebesluit 14-06-2022

Voorne aan Zee

21-03-2023

Lid van het bestuur F. van Oosten, burgemeester Mw. J. Postma, wethouder

Plaatsvervanger M. Hamerslag, wethouder R. van der Kooi, wethouder

Personeel Het team telde het afgelopen jaar zeven vaste medewerkers (5,8 fte) en één tijdelijke kracht (0,6 fte). Er is nog een vacature van 0,8 fte. Directeur, tevens archivaris in de zin der wet, is Aart van der Houwen. Hij geeft leiding aan de organisatie en adviseert het bestuur op beleids- en inhoudelijke zaken. Tevens onderhoudt hij de contacten met de deelnemers. Hij is lid van de monumentencommissie van Brielle, van de straat5

namencommissies van Brielle en Nissewaard, van de (Brielse) projectgroep Bastions Ontsloten en is adviseur bij archeologische werkzaamheden in Brielle. Hij is lid van het bestuur van de Stichting Digitale Duurzaamheid, en van de redactiegroep Beheer en Behoud fysiek archief die op verzoek van het Nationaal Archief een bijdrage levert aan landelijke handreikingen. Adjunct-streekarchivaris is Bob Benschop. Naast zijn rol als teamcoördinator gegevensbeheer is hij belast met de automatisering en digitalisering van de collectie. Als streekhistoricus besteedt hij een belangrijk deel van zijn tijd aan publiekstaken. Hij is lid van het pbo (programma beleidsbepalend orgaan) van Linq, de streekomroep van Voorne-Putten. Namens het Streekarchief woont hij de vergaderingen bij van de Gebruikers-vereniging van MAIS-Flexis van De Ree Archief-systemen. Archivist is Nick Werring. Hij inventariseert archieven en collecties en maakt daarop nadere toegangen of coördineert het maken daarvan door vrijwilligers. Tevens voert hij de controles en correcties uit. Hij verzorgt de verslaglegging van de bestuurs-vergaderingen van het Streekarchief. Archiefinspecteur is Alexandre van den Berg. Hij houdt toezicht op het archief- en informatiebeheer bij de gemeenten. Hij beoordeelt de vernietigingslijsten en adviseert in zaken als substitutie en de invoering van zaakgericht werken.

Hij onderhoudt daarvoor contact met de betrokken ambtenaren. Hij is nauw betrokken bij de implementatie van de e-depotvoorziening. Tevens heeft hij de rol van privacy-officer en onderhoud hij de contacten met de Functionaris Gegevensbescherming. Door persoonlijke omstandigheden heeft hij het afgelopen jaar een deel van zijn functies niet of minder kunnen uitvoeren. Sandra Oldenhof is medewerker dienstverlening. Haar taken omvatten onder meer het assisteren van bezoekers bij hun onderzoek op de studiezaal, het voeren van de genealogische correspondentie, de behandeling van verzoeken om bouwvergunningen en het beheer van de bibliotheek. Zij volgde dit jaar de cursus Archivistiek voor niet-archivarissen aan de hogeschool van Amsterdam. De administratief medewerkster, Rianne Dreuning-Borgmeijer, voert naast de administratie een belangrijk deel van de financiële administratie, waaronder het Schatkistbankieren. Zij voert bestaande inventarissen en nadere toegangen in in MAIS-Flexis en scant kleine collecties. Boukje Wolters is als adviseur e-depot het aanspreekpunt voor de gemeenten wanneer het gaat over het e-depot. Zij volgde dit jaar eveneens de eerder genoemde cursus Archivistiek voor nietarchivarissen. In het nieuwe jaar zal gezocht worden naar completering van het team e-depot.

Het eerste half jaar was Liudmyla Sivkova, een Oekraïnse statushouder (en oud medewerker van de archiefdienst in Zjytermyr), op tijdelijke basis verbonden aan het Streekarchief. Gedurende vijf halve dagen per week legde zij zich onder meer toe op het charterproject en het digitaliseren van beeldmateriaal. Gedurende de zomermaanden is een vakantiehulp ingezet voor het project Bouwvergunningen. Emy Moree, als vrijwilliger al een bekende voor het Streekarchief, heeft de serie van Oostvoorne bewerkt en ingevoerd. Vrijwilligers Het Streekarchief beschikt over een trouwe groep vrijwilligers. Dankzij hen kunnen diverse archiefbronnen via de website voor gebruikers ontsloten worden. De meeste vrijwilligers werkten aan de toegankelijkheid van genealogische bestanden, zoals de registers van de burgerlijke stand en de kerkelijke doop-, trouw- en begraafregisters. Anderen hielden zich bezig met de beschrijving van foto’s, het beter toegankelijk maken van bouwdossiers en met transcripties. Het zijn in alle gevallen langlopende projecten die vragen om volharding. Als waardering voor hun inzet werden de vrijwilligers op 25 mei getrakteerd op een uitgebreide lunch in het Klokshuys in Vierpolders, gevolgd door een bezoekje aan het nabijgelegen museum met historische landbouwwerktuigen en aanverwante objecten van de familie Dingemans.

6

Ondersteuning Voor de financiële administratie, alsmede het opstellen van de begroting en jaarrekening, wordt het Streekarchief ondersteund door de gemeente Nissewaard, voor personeelszaken door de gemeente Voorne aan Zee. De ICT-diensten worden afgenomen van de GR Syntrophos, zoals vastgelegd in een DVO. Het Streekarchief is aangesloten op het gemeentelijke glasvezelnet, heeft telefonie en werkplekken met fat- en thinclients. Verder krijgt het streekarchief ondersteuning bij storingen, defecten en het installeren van randapparatuur. In gevolge de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) heeft het Streekarchief een eigen Functionaris Gegevensbescherming (FG) in de persoon van mr. Maarten van Diggele. Voor de jaarlijkse financiële controle is een contract gesloten met Verstegen accountants en belastingadviseurs te Dordrecht. Voor de e-depotvoorziening is een contract gesloten met de firma DiVault te Beverwijk.

7

BEHEER VAN DE OVERGEBRACHTE ARCHIEVEN Depot In de gemeenschappelijke regeling hebben de gemeenten het depot van het Streekarchief aangewezen als hun gemeentelijke archiefbewaarplaats. Het depot aan de Hendrik van Wijnstraat 1 biedt ruimte voor bijna vier kilometer archiefmateriaal en is vol. Het Streekarchief kan daardoor al enige tijd geen archieven meer overnemen. Enige jaren geleden is de klimaatinstallatie vervangen. Omdat destijds al werd voorzien dat binnen korte tijd een besluit over nieuwe huisvesting zou worden genomen is gekozen voor een provisorische oplossing. De installatie, en daarmee het depot, voldoet aan de eisen maar zal niet als voorbeeld dienen voor de installatie die in de nieuwbouw wordt geplaatst. Door het verstoppen en vervolgens overlopen van de hemelwaterafvoerpijpen aan de buitenzijde van het depot ontstond er eind april lekkage in het depot. Omdat het snel werd opgemerkt en de oorzaak kon worden weggenomen leed de collectie geen schade. E-depot Sinds mei 2022 beschikt het Streekarchief Voorne-Putten over een e-depot en bevindt zich daarmee in een select gezelschap. Er was een goede reden om niet langer te wachten: de fusie van drie gemeenten had tot gevolg dat diverse software pakketten zouden worden uit gefaseerd waarbij de verzamelde data gevaar zou gaan lopen.

Bij de aanbesteding van het e-depot is daarom gekozen voor een voorziening waarin niet slechts permanent te bewaren informatie kan worden opgenomen, maar ook informatie die na kortere of langere tijd vernietigd mag worden. Dit laatste biedt mogelijkheden voor de deelnemers om na het afsluiten van een (zaak)dossier, dit te plaatsen in het e-depot van het Streekarchief. In 2023 werden bijna 625.000 records (individuele archiefstukken) opgenomen in het e-depot. In een later stadium volgt de selectie en de keuze: vernietigen of permanente bewaring. Het voordeel hiervan is duidelijk; de informatie is veilig gesteld en de definitieve overbrenging naar het Streekarchief is een kwestie van een druk op de knop. Dat in tegenstelling tot de gebruikelijke werkwijze waarbij archieven pas na enkele jaren aan het Streekarchief worden aangeboden. In het digitale tijdperk is er dan een risico dat de software niet langer ondersteund wordt. Het digitale informatie- en archiefbeheer vraagt meer dan ooit samenwerking met de archiefvormers. Het maken van afspraken is belangrijk. In oktober is daartoe de Handleiding bij migratie en conversie van archiefbescheiden opgesteld waarin de stappen staan vermeld die genomen moeten worden bij de overbrenging naar het e-depot.

Ten behoeve van de training van de medewerkers van Voorne aan Zee die met het e-depot gaan werken is op verzoek van het Streekarchief door de leverancier een training Functioneel Beheer verzorgd in het stadhuis in Hellevoetsluis. Op uitnodiging van het Streekarchief hebben hieraan ook enkele medewerkers van Nissewaard deelgenomen. Relaties en kennis De adviseur digitaal archief, tevens functioneel beheerder van het e-depot, is betrokken bij de diverse trajecten en werkt regelmatig op locatie om de lijntjes zo kort mogelijk te houden. Met collega’s in den lande is bovendien regelmatig overleg. De materie is nog steeds in ontwikkeling en het bijwonen van vakverdiepings-bijeenkomsten is dan ook noodzakelijk. Vermelding verdienen de jaarlijkse bijeenkomst van de ADI-groep (adviseurs digitale informatie); workshops van de Koninklijke Bibliotheek over het bewaren van websites en de online themabijeenkomsten, georganiseerd door DEN, VNG en KIA. 8

Voor het e-depot maakt het Streekarchief Voorne-Putten gebruik van de diensten van Divault. Om de continuïteit bij een eventueel faillissement te waarborgen is de Stichting Digitale Duurzaamheid opgericht. Daarvan is het Streekarchief lid geworden, de directeur is tevens bestuurslid van de Stichting. Acquisitie en Overbrenging Vanwege ruimtegebrek was de overbrenging van secretarie-archieven onmogelijk. Slechts registers van de burgerlijke stand zijn overgenomen. Tevens is zeer terughoudend acquisitie gepleegd. Beeld- en kaartmateriaal - Gezicht op een straatje in Rockanje, tekening in pastel door Henk Bellaart - Gezicht op een militair kampement in de duinen van Rockanje, aquarel 1891 - Gezicht op Brielle, aquarel door Samuel Hutchinson, 1801 - Gezicht op de Turfkade en het nauwe sloopje, aquarel en inkt door Charles J. Kemper, ca. 1975 - Gravures van Philippus Baldaeus en Johan van Lokhorst, predikanten van Geervliet, N.B.: de eerstgenoemde gravure kon worden toegevoegd aan het vorig jaar verworven boek van zijn hand: “Beschrijving der Oost-Indische kusten Malabar en Choromandel enz.” (1672), waarin deze ontbrak. - Portretten van Lambrecht Hendrikszoon, Maarten Harpertszoon Tromp en Willem Corneliszoon de With, gravures van J.F.Ch. Reckleben ca. 1851 - Glasnegatieven van de fotograaf Gutteling te Hellevoetsluis (ca.

1920-1930) - Collectie foto’s en papieren van de familie Kruit van de Anna Hoeve - Collectie foto- en filmmateriaal van Jaap van Vliet († 2022) te Hekelingen - Foto’s van de schoonmaakploeg uit Borculo, in 1953 actief in Oudenhoorn Bijzonder drukwerk - Jacob Cats, ’s Werelts begin, midden, eynde, besloten in den trouw-ring, met den proefsteen van denselven (1662) N.B.: gedrukt in Den Briel by Michiel Feermans, boeckverkooper - Jean de Parival, Les delices de la Hollande enz. (deel twee, Den Haag 1726) N.B.: hierin opgenomen kaarten van Brielle en Hellevoetsluis

Nissewaard - Register van geboorten Hekelingen, 1913-1922 - Register van geboorten Spijkenisse, 1913-1922 - Register van geboorten Zuidland, 1913-1922 - Register van overlijden Zuidland, 1961-1970 - Stukken betreffende de Putse Footballclub (PFC) te Geervliet, 1942-1977 - Archief van de muziekvereniging De Kleine Trompetter/Wilhelmina uit Abbenbroek, ca. 1970-2020 - Aanvulling foto- en familiearchief Boers-Kuyper Boone. - Bedrijfsarchief van de fa. Breen, rijwiel- en bromfietsenhandel in Geervliet. Voorne aan Zee - Register van overlijden Hellevoetsluis, 1965-1972 - Kiezerslijsten van de gemeente Rockanje, 1935 - Archief van de Stichting Behoud Synagoge Brielle: stukken van de architect en bestuurslid Jan Walraad - Aanvulling op het archief van de RK Parochie Martelaren van Gorcum. 9

-

Archief van de afdeling Rockanje van de Plattelandsvrouwen/Vrouwen van nu Stukken betreffende de Stichting Doelgerichte Woningbouw Hellevoetsluis, 1980-1989, afkomstig van de voormalige voorzitter Dijkema. “custingbrief”, schuldbekentenis van Floris Dekker aan Cornelis Kwak, van een lening van 200 gulden met aan achterzijde vermelding van de aflossing, 1795-1845.

Bijzondere vermelding verdienen de volgende aanwinsten: • Eind 2022 overleed Jaap van Vliet uit Hekelingen. Uit zijn nalatenschap ontving het Streekarchief Voorne-Putten in 2023 een enorme collectie foto-, dia- en film- en geluidmateriaal. Een belangrijk deel daarvan bestond uit dia’s van zijn vele reizen, van het bloemencorso in Zundert tot reizen naar Tenerife, Tokyo en India. Het materiaal dat betrekking heeft op Hekelingen en Voorne-Putten is in de collectie opgenomen en om recht te doen aan de fotograaf is ook een kleine selectie van diens reizen bewaard. • Van de heer Rolf Roos, onderzoeker, schrijver en uitgever van boeken over met name de Nederlandse duinen, werd diens website Duinen en Mensen, die op het punt stond uit de lucht te gaan, in beheer overgenomen door het Streekarchief Voorne-Putten. De website omvat een schat aan (historische) informatie over de duinen van Voorne en blijft op deze manier voor een ieder toegankelijk. De website blijft interactief en zal de komende jaren verder groeien. Het Streekarchief Voorne-Putten streeft ernaar dat het ook op dit terrein het kenniscentrum zal worden, zoals destijds Weeversduin landelijke bekendheid genoot. Op de website van het Streekarchief is een link aangebracht naar Duinen en mensen.

• Door een kunsthandelaar werd een aquarel aangeboden, dat omstreeks 1800 is vervaardigd door de destijds in Brielle woonachtige Britse commissaris van de Engelse pakket- of postboten Samuel Hutchinson. Het aquarel geeft een beeld van Brielle, gezien vanaf het eiland Rozenburg met op de Maas een aantal schepen. Er zijn meerdere aquarellen van zijn hand bekend, maar extra bijzonder is dat dit aquarel model heeft gestaan voor een in 1801 in Engeland uitgegeven prent. De gevraagd prijs was voor het Streekarchief helaas onoverkomelijk, waarop de aanbieder besloot om het aquarel om niet aan het Streekarchief te schenken. • De familievereniging Hoor(n)weg heeft haar activiteiten gestaakt en zocht een plaats om de van waarde zijnde documenten over te dragen. Het Streekarchief heeft de stukken die betrekking hebben op ons werkgebied aanvaard en ontving daarbij tevens een financiële bruidsschat die de kosten van bewerking en verpakking ruimschoots dekte. Topografisch Historische Atlas De afgelopen jaren is veel energie gestoken in deze collectie; op dit moment is het een kwestie van bijhouden. Beschrijvingen zijn nagezien en ontbrekende scans toegevoegd. Bibliotheek Ten behoeve van de bibliotheek werd een aantal boeken aangeschaft of in ontvangst genomen. Hieronder volgt een selectie. -

Adam-Wolvers, Nel, Bedevaartsoord Brielle, Martelaren van Gorcum (2023) Berkhout, Ria en Arjen Tevel, Spijkenissers van elders (2023) Biezen, Patrick van der, Biezen of delen (2022) Boer, Arjan den, e.a., Bruut, atlas van het brutalisme in Nederland (Zwolle 2023) Levie Bernfeld, Tirtsah, en Bart Wallet, Canon van 700 jaar Joods Nederland (Zutphen 2023) Dornstedt, Walter, Ontbranden (z.p. 2022) Graaf, Beatrice de, Brielle lezing 2022 (z.p. z.j.)

10

-

Hor, Joop van der, Van boerenmeid tot politievrouw. Het levensverhaal van Marja (Mieke) Mulderij-van Looij (z.p. 2022) Kooten, M. van, Oase van Voorne en Putten, herdenkingsboek hersteld hervormde gemeente Abbenbroek (z.p. z.j.) Tussenbroek, Gabri van, De houten eeuw van Amsterdam, bouwen, werken en wonen in de middeleeuwse stad 1275-1578 (Amsterdam 2023) Vannieuwenhuyze, Bram, Marissa Griffioen en Anne-Rieke van Schaik, Oude kaarten lezen, handboek voor historisch cartografie (Zwolle 2023) Vogelaar, Gert, prentbriefkaarten Spijkenisse 1900-1970 (z.p. 2023) Idem, Fotoboek Spijkenisse, van dorp naar stad in wording, afbraak en opbouw (z.p. 2023) Wijbrands, E., 150 jaar Rotterdamsche Watergeuzenvereeniging “Pro Patria”(z.p. 2022) Wijnholt, Witske en Wolter, Een reis van Rotterdam naar Batavia, reisjournaal uit 1834 van Hendrik Krijger (Rotterdam 2022). Winkelhorst, Joke, Brielse Maasdam, wie???, wat???, waar??? 1953 (Oostvoorne 2023)

Restauratie Op beperkte schaal heeft dit jaar restauratie plaatsgevonden. Het betrof gebruikersschade en werd uitgevoerd door het restauratieatelier De Valk in Middelburg en het restauratieatelier Anchamedus te Spijkenisse. Hieronder volgt een overzicht van de gerestaureerde documenten. Archief of collectie - Stadsarchief Brielle, 1280-1572 • Register van jaarrekeningen 1470• Rechtsboek van Jan Matthijssen - Gemeente Heenvliet 1811-1930 • Notulenboek 1870-1883 • Notulenboek 1883-1902 - Diploma’s, oorkonden en certificaten • Diploma voor het behalen van de graad van prevot op geweer - Bijzondere banden • zgn. Palmbijbel, aangeboden aan het echtpaar Lette Anemaet en Hoogwerff de Clercq, 1832 -

-

Bibliotheek • Joh. van Vloten, Nederland tijdens den volksopstand tegen Spanje (Schiedam 1872) Topografisch Historische Atlas • De reede van Hellevoetsluis, aquarel door A.H. Huysman

Inv.nr. 65 151 8 9

12

00081

2023/41

Inventarisatie en nadere toegangen Opnieuw is de nadruk gelegd op de bouwvergunningen. Met het oog op de overbrenging van de recente series bouwvergunningen en de wenselijkheid om deze digitaal doorzoekbaar te maken zijn ook de oude vergunningen beschreven. Algemeen Archief dekenaat Zuid-Hollandse eilanden (en rechtsvoorgangers) (nr. 180) Foto-collectie Collectie documentatie Collectie prenten, affiches, kaarten etc. 11

afgerond In bewerking In bewerking In bewerking

Brielle Archief Brielle, 1811-1950

In bewerking

Nissewaard Bouwvergunningen Geervliet, 1905-1979 (1982) Bouwvergunningen Abbenbroek, 1932-1979 (1980) Bouwvergunningen Hekelingen, 1900-1960 Familiearchief Boers-Kuijper Boone (nr. 702) Bedrijfsarchief fa. Breen, rijwiel- en bromfietsenhandel te Geervliet

afgerond afgerond In bewerking afgerond afgerond

Voorne aan Zee Archief RK parochie van de H.H. Martelaren van Gorcum te Brielle (nr. 131) Bedrijfsarchief fa. Lekkerkerk te Nieuw-Helvoet (nr. 685)

In bewerking afgerond

Documentatie Het archief beschikt over een grote collectie losse stukken die onder de naam documentatie wordt gevangen. De stukken hebben met elkaar gemeen dat het geen unica zijn. In dat geval zouden zij worden overgebracht naar de collectie Handschriften. Wel is de verzameling interessant voor het maken van werkstukken door scholieren en andere onderzoekers. Sinds 2020 wordt gewerkt aan het ordenen en invoeren van trefwoorden in het programma MAIS-Flexis.

12

TOEZICHT OP NIET-OVERGEBRACHTE ARCHIEVEN Inspectie en jaarverslagen De streekarchivaris is belast met het toezicht op de naleving van wettelijke regels met betrekking tot de zorg voor en het beheer van de gemeentelijke archieven. In de praktijk laat hij dit toezicht uitoefenen door de archiefinspecteur. Jaarlijks schrijft de inspecteur namens de archivaris voor elke aan het Streekarchief deelnemende gemeente een jaarverslag over de informatiehuishouding. In dit verslag wordt de staat van de gemeentelijke informatiehuishouding besproken aan de hand van acht kritische prestatie indicatoren (KPI’s). In 2023 is voor elke gemeente een jaarverslag geschreven. Dit verslag wordt door de betreffende gemeente ingediend bij de Provincie Zuid-Holland. Relaties en kennis Enkele malen zijn door de archiefinspecteur bijeenkomsten en webinars bijgewoond met vakgenoten en specialisten om de ontwikkelingen binnen de sector te volgen. Wegens persoonlijke omstandigheden was de archiefinspecteur het grootste gedeelte van het tweede halfjaar afwezig. In het eerste halfjaar werd in het kader van ambtelijke samenwerking nauw samengewerkt met de archivaris van Goeree Overflakkee en werd gezamenlijk een inspectieverslag geschreven. De contacten met de inspecteurs van archiefdiensten in de regio zijn goed.

Zo wordt er, naast overleg met de Provinciearchivaris, regelmatig overlegd en kennis uitgewisseld met onder andere de archiefinspecteur van het Streekarchief Langstraat Heusen Altena, de gemeentearchivaris van GoereeOverflakkee en de archiefinspecteur van Delft. Op 2 oktober heeft de archiefinspecteur, samen met de gemeentearchivaris van Goeree-Overflakkee, een presentatie gegeven over het toepassen van de Hotspotmonitor tijdens het congres Informatie aan Zee in het Belgische Oostende. Fusie Voorne aan Zee Op 1 januari 2023 zijn de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne gefuseerd tot de gemeente Voorne aan Zee. De archiefinspecteur heeft ook in 2023 veel tijd gestoken in het begeleiden van deze fusie, zoals het beoordelen van plannen, nieuwe regelgeving en vernietigingslijsten en het voeren van overleg over zaken die ter sprake kwamen tijdens de voorbereiding van de fusie. Vervanging, vernietiging en overbrenging Alle gemeenten vervangen voor één of meerdere processen papieren dossiers door digitale dossiers. Daarover is regelmatig contact en overleg geweest. In 2023 heeft de gemeente Voorne aan Zee vier vervangingsbesluiten genomen. Deze werden vooraf gegaan door een positief advies dat in naam van de gemeentearchivaris is opgesteld door de archiefinspecteur.

In het kader van uitzondering van vernietiging van informatie heeft de inspecteur bij de gemeente Voorne aan Zee een brainstormsessie georganiseerd. Tijdens deze sessie zijn zoveel mogelijk Hotspots geïdentificeerd. Dit zijn gebeurtenissen waarvan de informatie, ingevolge de Selectielijsten, voor vernietiging in aanmerking komt, maar die dermate belangwekkend is dat deze blijvend bewaard dient te blijven. De uitkomsten zullen worden uitgewerkt tot een eenduidig overzicht.

13

Voorts werden de selectielijsten van de gemeentelijke archiefbescheiden die voor vernietiging in aanmerking komen, gecontroleerd op de juistheid van de grondslag van vernietiging, eventueel nog geldende waarde voor de bedrijfsvoering en het mogelijk historische belang dat de dossiers kunnen hebben. Opgemerkt wordt dat er sprake is van een grote achterstand bij de vernietiging van daarvoor in aanmerking komende archiefstukken. Dit is door de archiefinspecteur in de jaarlijkse verslaglegging aangegeven. SELECTIE ARCHIEFBESCHEIDEN Nissewaard Vernietigingslijst 2023: machtiging verleend Vernietigingslijsten schuldhulpadministratie: machtiging verleend Vernietigingslijst Personeelsadministratie: nog geen machtiging verleend Voorne aan zee Vernietigingslijst Voormalige gemeente Brielle 2022: machtiging verleend Vernietigingslijst Voormalige gemeente Hellevoetsluis 2019, 2020, 2021, 2022: geen lijsten ingediend. Vernietigingslijst voormalige gemeente Westvoorne 2023: geen machtiging verleend In 2023 is geen regulier secretariearchief van de deelnemende gemeenten overgebracht. Wel zijn aanvullingen van de bouwvergunningen van de voormalige gemeenten Hellevoetsluis en Westvoorne overgebracht naar de archiefbewaarplaats van het Streekarchief.

Overige werkzaamheden Verder was de inspecteur het afgelopen jaar betrokken bij diverse migratietrajecten van informatie vanuit af te sluiten informatiesystemen van de gemeente Voorne aan Zee naar het e-depot. Ook hiervoor zijn veel gesprekken gevoerd en plannen gemaakt.

14

PUBLIEKSGERICHTE TAKEN Studiezaal De openingstijden van de studiezaal bleven in 2023 gelijk, namelijk van dinsdag tot en met vrijdag van 9.00 tot 16.00 uur. Op bescheiden schaal worden in een vitrine stukken en objecten uit de collectie getoond. Veelal betreft het jonge aanwinsten of zaken die actueel zijn. Digitale studiezaal De bezoekers van het Streekarchief maken veel gebruik van de mogelijkheden om onderzoek te doen via de website en e-mail; zelfs méér dan de mogelijkheden die de studiezaal biedt. Dit vraagt een andere opstelling van de dienst: het faciliteren van onderzoek is niet langer voldoende, in plaats daarvan wordt vaker een beroep gedaan op inhoudelijke kennis. Bovendien vraagt het onderzoekop-afstand een meer proactieve houding vanuit de archiefdienst. Nieuwsbrief Viermaal per jaar verscheen een digitale Nieuwsbrief. Hierin werden opvallende zaken vermeld die het voorgaande kwartaal waren gepasseerd zoals een lezing, een aanwinst of een bijzonder optreden. De Nieuwsbrief is als mailing verzonden aan zo’n tweehonderd personen en instellingen, waaronder de gemeenteraden, en is te downloaden via de website. Onderzoek / advies Straatnaamgeving Ten behoeve van nieuwe straatnamen in Nissewaard werden adviezen uitgebracht.

Sluisdeurenbassin Ten behoeve van de gemeente Voorne aan Zee is in het Nationaal Archief onderzoek gedaan naar het zogeheten Sluisdeurenbassin, een onderdeel van het sluizencomplex van het voormalige Kanaal door Voorne. De ogenschijnlijk onbelangrijke waterpartij kreeg hiermee de verdiende waarde toegekend. Educatieve projecten Het Streekarchief Voorne-Putten wil een bijdrage leveren aan de belangstelling voor het verleden en het kweken van historisch bewustzijn en dat kan niet jong genoeg! Voor het onderwijs worden daartoe educatieve projecten aangeboden. Het is bekend dat het onderwijs overspoeld wordt met goed bedoelde onderwijspakketten met bijbehorend verzoek om aandacht voor een specifiek onderwerp. De ervaring leert dat lespakketten slechts kans van slagen hebben wanneer het verzoek daartoe uitgaat van het onderwijs. Contact met het onderwijs en nauwe samenwerking is daarom belangrijk. Hiervoor maakt het Streekarchief dankbaar gebruik van Robert van Herk, docent en bekend van Sterk Verhalend Werk. Gemeentewapen Voorne aan Zee Het verlenen van een nieuw gemeentewapen aan Voorne aan Zee, en vooral de bijzondere schilddrager, was aanleiding om een lesbrief op te stellen voor de basisscholen in Voorne aan Zee. Hierin werd uitleg gegeven over heraldiek e.d. Opdracht was om zelf een ontwerp te maken.

Hierop werd erg positief gereageerd; er verschenen artikelen in de kranten en de mooiste ontwerpen zijn opgenomen in de collectie van het Streekarchief. Tweede Wereldoorlog

15

Het onderwijs besteedt jaarlijks omstreeks Bevrijdingsdag aandacht aan de Tweede Wereldoorlog. Telkens opkomende vraag is om informatie over het verloop van de oorlog binnen de eigen lokale omgeving. De afgelopen jaren is daar op ad hoc basis telkens een reactie op gegeven. Dit jaar is gestart met een structurele aanpak. Naast aandacht voor Voorne-Putten in oorlogstijd zal aandacht besteed worden aan de diverse gemeenten. Een eerste pilot is gedaan met een basisschool in Rockanje, waarbij tevens gedichten werd geschreven en de begraafplaats Maria Rust werd bezocht. Tentoonstellingen Medewerking is verleend aan de tentoonstelling “School – verliefd, verveeld, verslapen” in het fotomuseum Den Haag. Het museum werd door 19.000 mensen bezocht. In het Historisch Museum Den Briel was een selectie van jonge aanwinsten te zien geweest. Dit maakte onderdeel uit van een tentoonstelling over de drie gemeenten op Voorne die per 1 januari 2023 zijn samengegaan tot een nieuwe gemeente. Voor de expositie “De overwinning na het rampjaar 1672/Spionnen van de Engelse koning” die gedurende de zomer in het Historisch Museum Den Briel te zien was zijn niet minder dan twaalf prenten uit de collectie Verhuell uitgeleend. De tentoonstelling werd druk bezocht.

In de Catharijnekerk werd, gedurende de Nieuwjaarsreceptie van de nieuwe gemeente Voorne aan Zee, een bescheiden tentoonstelling ingericht over de ambtsketens van de voormalige gemeenten. Bijzondere aandacht ging daarbij uit naar Capirussa, de traditionele schilddrager die na ruim tweehonderd jaar weer in ere hersteld is. De tentoonstelling trok veel bekijks.

16

Lezingen, radio en televisie e.d. 11 januari

17 januari 13 februari 11 maart 22 maart 27 maart 2 april 20 april 2 mei 5 mei 17 mei 19 mei 24 mei 19 juni 20 juni 7 september 15 september 27 september 1 oktober 3 oktober 5 oktober

12 oktober 16 november 19 november 26 november 28 november 2 december 14 december

Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken voor de PCOB in de Welkomkerk, Rockanje Idem voor de VU Westvoorne in De Man, Oostvoorne Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken voor de PCOB in de Sjoel, Brielle Lezing voor de Vrouwen van Nu in De Man, Oostvoorne Lezing Spijkenisser Spierkracht in de Boekenberg, Spijkenisse, tevens evenement Ideeënfabriek Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken in bibliotheek, Abbenbroek Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken voor historische vereniging Westelijk Voorne in Welkomkerk, Rockanje Rondleiding19e eeuw door de vesting, Hellevoetsluis Lezing Historisch Brielle voor vereniging Maarland-bewoners, Brielle Lezing over WO II voor de Ontbijtclub van Fijn je te Zien, in het Cultuurhuis te Hellevoetsluis Lezing Bevrijdingsontbijt, Oudenhoorn Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken in Voornesteijn, Hellevoetsluis Lezing 75 jaar Bevrijding tijdens symposium in Historyland, Hellevoetsluis Presentatie Boek Spijkenissers van elders, Spijkenisse Lezing over discrepanties in de vroege akten van de burgerlijke stand tijdens de WieWasWie gebruikersbijeenkomst Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken in Stuifakkers, Rockanje Stadswandeling door Brielle voor de Lions Club, Brielle Lezing Angelus Merula tijdens Contactdag voormalige weeshuizen, Brielle Ontvangst en rondleiding op het Streekarchief van leden van de vereniging Hollandsche Molen.

Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken in de kerk van de N.P.B. te Brielle Lezing Spijkenisser Spierkracht in de Boekenberg, Spijkenisse Lezing kruitmagazijnen in Hellevoetsluis in het kader van de restauratie van de Schietkatoenloods tijdens de stuurgroep-vergadering van de ROP (Restauratie Opleidings Projecten) Regio Zuid-Holland en Zeeland, Hellevoetsluis Introductie Hellevoetsluis in de 19e eeuw bij lancering Podwalk, Hellevoetsluis Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken voor Vrouwennetwerk in de Petrakerk, Hellevoetsluis Lezing ‘Brielle op de kaart’, in Bolwerk-Prinsenkwartier, Brielle Gesprek tijdens het radio 1 programma Ter Plekke, Oostvoorne Lezing over Van Weilanden naar Woonwijken voor de Vrijmetselaarsloge in de Sjoel, Brielle Lezing ‘Martitiem Hellevoetsluis’ in het kader van de reünie van HTS Scheepsbouw, in de kerk van Nieuwenhoorn Lunchbijeenkomst op het Streekarchief met medewerkers van de afdeling DIV van de gemeente Voorne aan Zee.

17

Publicaties Samen met de Stichting Vrienden van het Streekarchief Voorne-Putten verzorgde het Streekarchief de uitgave van “Spijkenissers van elders”, een geslaagd voorbeeld van oral history. In het Rotterdams Dagblad wijdt de journaliste Claudia Langendoen wekelijks een hele of halve pagina aan een historisch onderwerp, waarvoor het Streekarchief de informatie levert. Van de hand van de medewerkers verschenen de volgende artikelen: Bob Benschop, De Brielse Huizenvordering, in: De Brielse Bevrijdingskrant, mei 2023 Aart van der Houwen, Kampement in de duinen van Voorne, in: Brielse Mare, halfjaarlijks magazine van de historische vereniging de Brielse Maasmond, 33 (2023), 1 (april), 28-31 Idem, De kijkpaal van Brielle, in: Voortvarend, uitgave van de Loodsen Sociëteit Rotterdam, 37 (2023), 2 (juni), 14-16. Nick Werring, Huwelijkse bijlagen: een sleutel tot verhalen, in: Gen. magazine voor familiegeschiedenis, 29 (2023) 1, 8-9 Idem, Van impost tot quotisatie, rijkdom en armoede in Geervliet, in: Oudnieuws, 44 (2023), 4, 24-29

18

BIJLAGE

Lijst van vrijwilligers en hun werkzaamheden (2023) sinds naam werkzaamheden 1991 F. (Felix) van Hoorn Transcripties 1991 A.P. (Arie) Boogert Invoeren Kadastrale legger en burgerlijke Stand, selectie collectie prentbriefkaarten 1993 P.C. (Piet) Bravenboer Materiële verzorging 2003 P. (Piet) Dijkman Invoeren burgerlijke stand 2004 S. (Steffie) Schuytvlot Transcriberen 17e eeuwse bronnen 2009 L. (Leen) van Orselen Invoeren nadere toegangen 2012 R.P. (Ruud) Dekker Bewerking documentatie 2017 W.J. (Ineke) Paulussen-Nugteren Invoeren burgerlijke stand; transcriptie 2021 E. (Emy) Moree Bewerking bouwvergunningen 2021 D. (Daniëlle) Hoeben Bewerking bouwvergunningen

19