Integraal beleidskader Sociaal Domein; raadsvoorstel
Tekst van het document
Burgemeester en Wethouders
Aan de Raad
datum 13 december 2022
casenummer
Bijlagen
eenheid Ontwikkeling
Betreft Integraal Beleidskader
Samenvatting: Het integraal beleidskader sociaal domein biedt de ontwikkelrichting voor het sociaal domein en is bedoeld voor de lange termijn, zodat continuïteit van beleid en samenhangende en duurzame inzet van middelen beter geborgd kan worden. Daarnaast biedt het beleidskader in de volle breedte van het sociaal domein de handvatten om op een eenduidige wijze beleids- en uitvoeringsvraagstukken te benaderen, zodat uiteindelijk de individuele vraagstukken van inwoners vanuit eenzelfde visie tegemoet getreden en tot een duurzame oplossing gebracht kunnen worden. Het beleidskader biedt tenslotte inzicht en overzicht voor wat betreft de relevante onderdelen en factoren -ook vanuit andere beleidsvelden- die van invloed zijn op vraagstukken in het sociaal domein. Daardoor is het beleidskader behulpzaam bij het maken van strategische afwegingen en keuzes, zoals bijvoorbeeld ten behoeve van de Omgevingsvisie. Het beleidskader bestrijkt meerdere college-periodes en de concretisering ervan vindt plaats in beleidsnota’s, ontwikkelagenda’s, uitvoeringsplannen enz. die binnen het integrale beleidskader opgesteld worden en waarover separaat besluitvorming plaatsvindt. Gevraagd Raadsbesluit: De raad wordt verzocht om:
1. Het Integraal beleidskader sociaal domein “Een gemeenschappelijk kompas – Samen Opgelost” vast te stellen. 2. Kennis te nemen van het advies van de ASD op het integraal beleidskader, tezamen met de reactie van het college daar op.
datum
13 december 2022
casenummer
pagina
2 van 5
1. Inleiding: Aanleiding Het integraal beleidskader sociaal domein is opgesteld om de komende jaren richting te geven aan de invulling van het sociaal domein en aan de wijze waarop we daarop sturen en regie voeren. In de afgelopen jaren hebben we lokaal, maar ook regionaal en landelijk, veel ervaringen en inzichten opgedaan met de nieuwe wetgeving, verantwoordelijkheden en werkwijzen. Dit stelt ons in staat om op basis van het geleerde, overall en integraal, de kaderstellende beleidslijnen voor een toekomstbestendig sociaal domein in Nissewaard uit te zetten. Deze leerperiode heeft ons tegelijkertijd de noodzaak in laten zien om daar sociaal domein-breed, krachtig en eenduidig op te sturen en dat over meerdere collegeperiodes heen. Dit tezamen vormt de aanleiding voor het integraal beleidskader en voor het feit dat het nú voorligt. Bestuurlijk belang Het bestuurlijk belang van het integraal beleidskader is direct gerelateerd aan de kaderstellende rol van de raad en aan de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor een toekomstbestendig sociaal domein. Die verantwoordelijkheid behelst het bewerkstelligen dat iedere inwoner naar vermogen ‘meedoet’ en dat dit betaalbaar blijft onder de gegeven omstandigheden waarin het aantal inwoners met een ondersteuningsbehoefte zal blijven groeien en de door het Rijk beschikbare gestelde middelen krap zullen blijven.
Het integraal beleidskader geeft de kaders aan waarbinnen een toekomstbestendig sociaal domein (kansrijk) tot stand kan komen en laat tegelijkertijd ruimte voor concrete bestuurlijke keuzes. Een aanvullend belang is dat het integraal beleidskader belangrijke input is vanuit het sociale domein ten behoeve van gemeentebrede ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld rondom de Omgevingsvisie of de Woonvisie. Centrale vraag Is de in het integraal beleidskader geschetste eenduidige visie op het sociaal domein het richtinggevend kader waarbinnen we in het sociaal domein onze verantwoordelijkheden en taken willen invullen? 2. Beoogd maatschappelijk resultaat Een toekomstbestendig sociaal domein. Dat betekent dat iedereen meedoet naar vermogen en dat dit samen met onze inwoners en partners gerealiseerd wordt met de beschikbare middelen. 3. Kader Alle wetten die voor het sociaal domein van toepassing zijn. Dat zijn in elk geval de volgende: Jeugdwet (J-wet), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Participatiewet (P-wet), Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), Wet Passend Onderwijs, Wet Inburgering 2021, Wet tijdelijk huisverbod (Wth), Wet publieke gezondheid (Wpg), Wet kinderopvang, Leerplichtwet en Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB). 4.
Argumentatie De doelstelling ‘iedereen doet mee naar vermogen!’ klinkt eenvoudig, maar in de praktijk brengen is verre van eenvoudig. In het integraal beleidskader beschrijven we het sociaal domein vanuit veel verschillende gezichtspunten en daarmee maken we de complexiteit van dit domein inzichtelijk. We geven aan wat vanuit de verschillende invalshoeken actueel is, wat nodig is en wat daarbij een gewenste ontwikkeling is. We maken ook inzichtelijk dat een eenduidige visie en een gedeelde mindset, zowel vanuit zorginhoudelijk perspectief als vanuit financieel perspectief, noodzakelijk zijn om als gemeente sturing aan een toekomstbestendig sociaal domein te geven. Vooral omdat er zo veel mensen een rol vervullen in het sociaal domein (als inwoner, vrijwilliger, professionele aanbieder, maatschappelijke partner en als bestuurder, raadslid of ambtenaar van de gemeente) is er een gezamenlijk kompas nodig. Dat kompas beschrijven we aan de hand van een viertal beleidslijnen (het beleidskader) waarin we de gewenste ontwikkelingen vanuit de verschillende invalshoeken verenigen en tot een samenhangend kader maken.
datum
13 december 2022
casenummer
pagina
3 van 5
We laten zien dat om richting te kunnen geven aan een samenhangende uitwerking van verantwoordelijkheden en taken, een inhoudelijk fundament nodig is dat breed gedragen wordt. Daarom expliciteren we in dit beleidskader onze overtuigingen, missie en visie zoals die de afgelopen jaren ontwikkeld zijn. De essentie daarvan is dat we uitgaan van een positief mensbeeld: een inwoner wil voor zichzelf kunnen zorgen, contacten onderhouden en van betekenis zijn voor anderen. Daarnaast stellen we de leefwereld van inwoners centraal en dat is de basis voor de wijze waarop we voorzieningen in het sociaal domein organiseren en inzetten. Dit betekent dat niet voor elke moeilijkheid vanzelfsprekend professionele hulp ingezet wordt, maar dat gekeken wordt in hoeverre inwoners elkaar onderling kunnen helpen en van elkaar kunnen leren (normaliseren). Maar ook dat er duidelijke verwijsroutes zijn als in de leefomgeving wordt opgemerkt als het niet goed met iemand gaat (signaleren). En dat de ondersteuning die inwoners nodig hebben in samenhang plaatsvindt, dat wil zeggen dat meerdere vormen van (professionele en informele) ondersteuning worden afgestemd, passend bij de inwoner en samen met de inwoner (integreren).
We laten zien aan de hand van de demografie, de maatschappelijke ontwikkelingen en de aard en omvang van de huidige sociale problematiek wat de komende jaren de grootste maatschappelijke opgaven voor onze gemeente zijn. Dat zijn: ‘behoud en herstel van bestaanszekerheid’, ‘bevorderen van kansengelijkheid’ en ‘ondersteunen en faciliteren van zelfstandig wonen’. Daaronder valt een breed scala aan risico’s en concrete problemen die inwoners (kunnen) ondervinden en waarvan de oorzaken in zowel maatschappelijk gebonden als persoonlijke factoren liggen. Daarom gaat het om veel vormen van preventie, ondersteuning en voorzieningen en dientengevolge om een grote diversiteit aan vrijwillige en professionele aanbieders die betrokken zijn en samenwerken. Daarnaast is veel wetgeving van toepassing, die bij meervoudige problematiek soms tegenstrijdig is, hebben we met schaarse middelen te maken en zijn effecten van inspanningen moeilijk en meestal pas op lange termijn meetbaar. Tezamen maakt dit het sociaal domein tot een complex domein. Daarenboven gaat het sociaal domein over mensen en dus over persoonlijke omstandigheden, beleving en levensinstelling, waardoor het lastig is om het voor iedereen goed te doen. We laten zien dat het nodig is om elke beschikbare euro effectief in te zetten.
Voor een effectievere inzet van elke (gemeentelijke) euro kunnen we beter kijken hoe beleidsvelden ‘voor elkaar kunnen werken’ en dat bijvoorbeeld tot uitdrukking laten komen in de ketensamenwerking tussen domeinen. Dat vraagt gemeentebreed vaker om integrale afwegingen en keuzes, zodat het maatschappelijk rendement van gezamenlijke inspanningen toeneemt. Dat draagt tevens bij aan het integraal werken als gemeente vanuit het perspectief van de leefwereld van inwoners. We laten tenslotte zien op welke wijze we als gemeente de sturing en regie op dit domein kunnen versterken. Daarin zijn sturen op instroom en uitstroom, ontwikkelen in partnerschap en werken met de beleidscyclus de belangrijkste aangrijpingspunten. 5. Maatschappelijk draagvlak Het concept integraal beleidskader is zowel in de voorfase als in de eindfase voorgelegd aan de ASD en de TidW-partners en uiteraard zijn relevante betrokkenen binnen de gemeentelijke organisatie in de ontwikkeling van het beleidskader meegenomen. Reactie ASD (Adviesraad Sociaal Domein) De ASD heeft een positief advies uitgebracht voor wat betreft de inhoud van dit beleidskader en vindt dat met dit beleidskader recht gedaan wordt aan de Inwoners van Nissewaard. De ASD wil dit beleidskader gebruiken als toetsingskader om deelbeleid, uitvoeringsplannen e.d. (mede) te beoordelen.
De ASD heeft een aantal suggesties en opmerkingen in haar advies opgenomen, die deels tot aanpassingen hebben geleid in de definitieve versie die ter besluitvorming voorligt. Zo is bijvoorbeeld de wens van de ASD om in het beleidskader uitgebreider op te nemen dat inwoners de gemeente kunnen aanspreken op het naleven van de positieve benadering van inwoners, overgenomen. Het ASD-advies en de reactie van het college op het advies zijn als bijlage bij dit raadsvoorstel gevoegd.
datum
casenummer
13 december 2022
pagina
4 van 5
Reactie TidW-partners De TidW-partners kunnen zich vinden in dit integraal beleidskader. Ze ervaren inhoudelijk voldoende richting en ook ruimte voor het verder ontwikkelen van een toekomstbestendig sociaal domein in Nissewaard. Zij geven de gemeente qua sturing en regie echter de volgende overweging mee: bespreek periodiek met de TidW-partners de rolverdeling tussen opdrachtgever (gemeente) en opdrachtnemer (TidW-partners). Bied de mogelijkheid om die aan te passen, zodanig dat er ruimte is voor de TidW-partners om -als dat bij kan dragen aan de gewenste ontwikkeling- om meer medeverantwoordelijkheid te nemen voor de gewenste transformatie, samenhang en resultaten in het basisaanbod. Het actief meedenken over inhoudelijke keuzes (het ‘wat’), ook ten gevolge van de te verwachten financiële en personele krapte in de toekomst, behoort wat de TidW-partners betreft tot de mogelijkheden. Zo ook het toewerken naar een situatie waarin de gezamenlijke TidW-partners meer als één opdrachtnemer kunnen optreden. 6. Financiële consequenties: Het Integraal beleidskader heeft geen financiële consequentie. 7. Communicatie van het besluit: Nadat de raad het integraal beleidskader heeft vastgesteld worden de volgende acties op gebied van communicatie in de loop van 2023 uitgezet en ook daarna zal de inhoud van het beleidskader nog geregeld en op meerdere manieren worden gecommuniceerd.
- Er komt een infographic die in één oogopslag de inhoud weergeeft als aanvulling op de nota. - Het gedachtengoed wordt verwerkt in de inrichting en teksten van de digitale sociale kaart en in een publiekscampagne. - Alle intern en extern betrokkenen binnen en bij het sociaal domein worden geïnformeerd, waarbij men afhankelijk van functie en positie een nadrukkelijke rol krijgt in het verder uitdragen van de inhoud van het beleidskader. - Er is al een concept-Handelingskader voor de uitvoering opgesteld, dat een vertaling is van het Integraal beleidskader naar de uitvoeringspraktijk, dat met medewerkers in de brede uitvoeringspraktijk wordt gecommuniceerd. 8. Realisatie van het besluit: De realisatie van het besluit is een geleidelijk proces en omvat veel aspecten, zoals bijvoorbeeld het doen van beleidsvoorstellen die passen binnen dit beleidskader, het doelbewust(er)maken van integrale afwegingen en keuzes op alle niveaus, het verstevigen van de samenwerking met aanbieders en andere maatschappelijke partners en het werken vanuit de geschetste mindset en werkwijze in de uitvoeringspraktijk. Met dat laatste is al een begin gemaakt door het uit het beleidskader afgeleide concept-Handelingskader binnen de meeste gemeentelijke uitvoeringsteams door middel van coaching on the job te implementeren.
Ook zijn de geformuleerde doelen voor deze coalitieperiode geheel in lijn met het integraal beleidskader. Deze doelen worden separaat aan de raad voorgelegd. Zoals genoemd is het integraal beleidskader een kompas dat richting geeft aan de verdere ontwikkeling van het sociaal domein. Het reikt de leidende principes aan die we hanteren bij het realiseren van onze doelen in de toekomst. De realisatie van die doelen blijven we volgen via de gebruikelijke inhoudelijke en financiële sturingsinformatie. Dit komt via het jaarlijkse bestuursverslag en de begroting/jaarrekening naar u als raad.
9. Bijlagen: - Integraal Beleidskader Sociaal Domein “Een gemeenschappelijk kompas – Samen Opgelost” dd 14 november 2022 - Raadsbesluit integraal beleidskader - Advies van de ASD aan het college op het integraal beleidskader - Reactie van het college aan de ASD op dit advies
datum
13 december 2022
casenummer
pagina
5 van 5
10. Advies Commissie
de secretaris,
de burgemeester,