Implementatie iRC-module; raadsvoorstel

Burgemeester en Wethouders

Aan de Raad Aan de Raad datum 22 mei 2024

zaaknummer 4079412

bijlagen 1

eenheid Advies Werk, Inkomen en Identiteit

betreft

Samenvatting: De mogelijke implementatie van de aangeschafte iRC-module wordt aan de raad voorgesteld. De iRCmodule is ondersteunende software voor digitale rechtmatigheidsonderzoeken in publiek toegankelijke bronnen in het kader van de Participatiewet, Jeugdwet, Wmo, BRP, Bibob en Openbare Orde en Veiligheid. Deze geautomatiseerde ondersteuning is effectiever en kent meer waarborgen ten aanzien van de privacy dan de huidige handmatige werkwijze. Gevraagd Raadsbesluit: De raad wordt voorgesteld te besluiten om: over te gaan tot implementatie van de iRC-module door het college. 1. Inleiding Aanleiding De iRC-module wordt inmiddels door ruim 150 gemeenten en overheidsorganisaties gebruikt ter vervanging van handmatig digitaal onderzoek. De module kan in Nissewaard in het kader van de Participatiewet, Jeugdwet, Wmo, BRP en Openbare Orde, Bibob en Veiligheid worden geïmplementeerd. Deze geautomatiseerde ondersteuning is effectiever en biedt betere waarborgen ten aanzien van de privacy ten opzichte van handmatig onderzoek. De raad is hierin meegenomen tijdens de thema-avond op 5 maart 2024. Bestuurlijk belang De module kan na positieve besluitvorming door de raad worden geïmplementeerd. Het college wil de implementatie van deze software transparant en expliciet voorleggen aan de raad. Centrale vraag Kan het college overgaan tot implementatie van de iRC-module? 2.

Beoogd maatschappelijk resultaat Een raadsbesluit voor ingebruikname van de iRC-module genomen beoogt transparantie en zorgvuldigheid opdat de raad goed geïnformeerd is over de wijze waarop professioneel en rechtmatig onderzoek in publiek toegankelijke bronnen wordt verricht om de leefbaarheid in de stad

datum

22 mei 2024

zaaknummer

4079412

pagina

2 van 3

te bevorderen en onrechtmatig gebruik van sociale voorzieningen en zorggelden tegen worden gegaan. 3. Kader In een groot deel van onderzoeken door gemeenten zit tegenwoordig een digitale component, omdat ons maatschappelijk leven zich in toenemende mate op het internet afspeelt. Inmiddels zijn fraude en misbruik van gemeentegelden soms slechts digitaal te achterhalen, bijvoorbeeld door het aanbieden van diensten in publiek toegankelijke bronnen. Ook de openbare orde is bijna vanzelfsprekend gebaat bij zorgvuldig, navolgbaar en transparant onderzoek in publiek toegankelijke bronnen, bijvoorbeeld bij oproepen tot verstoringen, geweld en het tegengaan van vestiging van criminele ondernemingen. Wat doet deze ondersteunende software bij onderzoek in open bronnen? De definitie van internet rechercheren is Open Source Intelligence (OSINT): het rechtmatig verzamelen van data en informatie uit open en voor het publiek beschikbare bronnen. Deze gegevens worden verzameld en op een begrijpelijke manier gepresenteerd, rekening houdend met de AVG. De iRC-module professionaliseert onderzoek onder meer door het inkaderen van zoekacties binnen de lijnen van privacyregelgeving, meer specifiek door het automatisch loggen van zoekacties, uniformeren van zoekacties op verschillende zoekmachines tegelijkertijd en werken vanuit een goed beveiligde omgeving.

In het kader van de maatschappelijke discussie is het hier belangrijk om te weten dat deze module geen gebruik maakt van aliassen of algoritmes, noch van accounts of cookies. Bovendien heeft onderzoek in publiek toegankelijke bronnen niets te maken met de Systeem Risico Indicatie (SyRI), waar ongeoorloofd domein overstijgende informatie uit 17 verschillende werkvelden werd gekoppeld. Proportionaliteit en subsidiariteit Digitaal onderzoek doen in publiek toegankelijke bronnen schept geen nieuwe risico-categorie. De software die hierbij gebruikt kan worden ter ondersteuning is ook niet meer dan een instrument dat ambtenaren helpt beter gedocumenteerd en op uniforme wijze in publiek toegankelijke bronnen te onderzoeken. De software kan niet meer dan een natuurlijk persoon, beslist niet en doet geen voorstellen. Er ontstaat geen bijzonder juridisch speelveld. Er moet voor zowel digitaal als traditioneel onderzoek altijd een rechtsgrond zijn. Ook de gebruikelijke principes van proportionaliteit en subsidiariteit gelden hier. Als extra ondersteuning voor het werken volgens deze algemene principes zijn handreikingen van de AP, VNG en de Rijksoverheid verschenen ten aanzien van internetonderzoek in publiek toegankelijke bronnen voor wat betreft de Participatiewet, BRP en de openbare orde.

Die handreikingen worden bij positieve besluitvorming nadrukkelijk in de verschillende processen gevolgd. Daarnaast hoort een opleiding bij het implementatietraject. In die opleiding wordt uitgebreid ingegaan op het juridisch juist gebruik van de module. Proces tot besluitvorming In 2018 en 2019 zijn er gezamenlijk door een aantal teams en vakafdelingen, het gemeentelijke Privacy en InformatieveiligheidsTeam (PIT) en Syntrophos gesprekken gevoerd met Digitale Opsporing over de iRC-module. De raad is in een memo d.d. 7 december 2020 op de hoogte gesteld van de implementatie van de iRC-module na een goedgekeurde Data Privacy Impact Assessment (DPIA). Die goedkeuring is na levering van een zeer uitgebreide DPIA in november 2021 gegeven. Daarna heeft de stuurgroep Toekomstbestendig sociaal domein in februari 2022 bepaald dat een besluit tot implementatie het best kan worden voorgelegd aan een nieuw geïnstalleerde raad. Op 5 maart 2024 vond een themabijeenkomst voor de Raad plaats waarin de functionaliteiten van de iRCapplicatie en de juridische context uitvoerig zijn belicht. 4. Argumentatie In de DPIA worden de nadelen duidelijk bij voortzetting van het werken zonder digitale ondersteuning. Traditioneel handmatig onderzoek kan en mag volgens de AVG. Maar bij voortzetting

datum

22 mei 2024

zaaknummer

4079412

pagina

3 van 3

van de huidige werkwijze wordt digitaal onderzoek niet door een applicatie automatisch ingekaderd, gelogd en geüniformeerd. Bij voortzetting van de huidige niet-ondersteunde vorm van digitaal onderzoek is dat onderzoek minder effectief, minder goed beveiligd tegen bijvoorbeeld ransomware en kent het minder waarborgen tegen schending van de privacy. 5. Maatschappelijk draagvlak De iRC-module wordt al door ruim 150 gemeenten en overheidsorganisaties gebruikt ter vervanging van handmatig digitaal onderzoek. Niettemin dient een transparante en open besluitvorming inzake digitaal onderzoek het vertrouwen in de overheid. 6. Financiële consequenties De kosten worden gedekt uit het ICT budget sociaal domein (budgetnummer 690481). De eenmalige kosten zijn reeds in 2022 verwerkt. Deze kosten (inclusief opleiding) waren in totaal € 8.278. De structurele kosten bedragen € 11.286. 7. Communicatie van het besluit De voordelen ten aanzien van de privacy en getroffen waarborgen tegen inbreuken op de privacy zijn zeer uitgebreid beschreven in de DPIA. Dat document wordt op de gemeentelijke website bekend gemaakt na eventuele positieve besluitvorming. In de themabijeenkomst op 5 maart 2024 voor de raad zijn de functionaliteiten van de applicatie, de juridische context en de maatregelen voor waarborging van de privacy uitvoerig toegelicht. 8.

Realisatie van het besluit Na eventuele goedkeuring van de raad zal een opleiding met zowel aandacht voor de werking en het rechtmatig gebruik van de applicatie wordt gegeven. Nadat de opleiding door de gebruikers is gevolgd wordt de software via de verschillende accounts van de toezichthouders en handhavers geactiveerd en kan deze met inachtneming van de handreikingen en protocollen in gebruik worden genomen. 9. Bijlagen • Memo aan de Raad Vragen over de IRC-module d.d. 7 december 2020 • DPIA Ingebruikname iRC-applicatie voor gericht internetonderzoek bij toezicht in de gemeente Nissewaard d.d. 24 november 2021 • Memo college implementatie iRC-module d.d. 26 februari 2024 10. Advies Commissie In de vergadering van de commissie Bestuur van 14 mei 2024 behielden de fracties van VOOR Nissewaard, CDA, Belang van Nissewaard en GroenLinks hun menig voor; de overige aanwezige fracties adviseren positief. (De fracties CU-SGP, Lijst Van Boven, Lijst Soeterboek en Lijst Spanjersberg zijn afwezig). de secretaris,

M. Visscher

de burgemeester,

F. van Oosten