Gemeente Nissewaard ACV 2023 (was getekend)
Tekst van het document
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Concept Accountantsverslag 2023
Gemeente Nissewaard PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 27 juni 2024
0I
1
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag
Aanbiedingsbrief Gemeente Nissewaard T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders Postbus 25 3200 AA SPIJKENISSE 27 juni 2024
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Referentie:NLE00024086.1.1 Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze controle op de jaarrekening 2023 van Gemeente Nissewaard. We hebben onze controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan dat we in oktober 2023 hebben besproken. Daarnaast geven wij invulling aande aanvullende berichtgeving in de IBI-nieuwsbrief 121 en NBA Alert 48 over de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en onze controleverklaring daarbij. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie besproken op 28 mei 2024 en met de portefeuillehouder financiën en de gemeentesecretaris op 3 juni 2024.
Dit is het laatste jaar dat wij als controlerende accountant voor uw raad optreden. Wij hebben de samenwerking als plezierig en coöperatief ervaren. Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
Origineel getekend door drs. A.E. Gerritsma RA senior director
Wij hebben de inhoud van dit verslag besproken tijdens de vergadering van de auditcommissie op 18 juni 2024. PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: 088 792 00 10, F: 088 792 95 33, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop) voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief
Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag
• •
Onze samenwerking •
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt op het aspect getrouwheid. De rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de vereisten en geeft inzicht in de geconstateerde fouten en onduidelijkheden. We benadrukken (ook in een specifieke paragraaf in de controleverklaring) dat de onrechtmatigheden boven de verantwoordingsgrens komen van €8 mln, met name door de begrotingsUpdate interne onrechtmatigheden en onrechtmatige aanbestedingen. beheersing Daarnaast hebben we een goedkeurend oordeel verstrekt over de rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen (SiSa-bijlage), De jaarrekening en het jaarverslag zijn verenigbaar, het jaarverslag voldoet aan de vereisten van het BBV. De informatiewaarde kan verder worden verbeterd.
Onze conclusies
Overige ontwikkelingen 2023
Dit verslag is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Nissewaard. Op dit verslag kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan de gemeente Nissewaard.
•
Onze conclusies
Vooruitblik
Bijlagen
Uitkomsten controle 2023
Update interne beheersing •
• •
De bevinding tijdens de interim-controle inzake het voldoen aan de taaleis voor de participatiewet is incidenteel. Er is dus geen materieel effect heeft voor de jaarrekening. Uit onvoorspelbaarheid in onze controle blijkt dat declaraties niet worden getoetst aan het beleid. In 2024 heeft de organisatie een frauderisicoanalyse opgesteld. We hebben een aantal suggesties voor aanvullingen op deze analyse.
Uitkomsten controle
•
•
• Financiële positie
Overige ontwikkelingen 2023 •
•
•
•
De gemeente heeft zelf nog 32 naboekingen en correcties doorgevoerd na het opstellen van het eerste concept van de jaarrekening. Dit is veel en we adviseren dit proces anders in te richten. Onjuiste forfaitaire percentage gebruikt. EFK heeft gedurende de herijking geconstateerd dat de gemeente fiscaal gezien onvoldoende in control is. De gemeente gaat aan de slag met deze conclusie uit het rapport. Bevindingen over de IT-omgeving vanuit eerdere rapportages zijn actief opgepakt.
De actuele thema’s zijn meegenomen in de waardering van de grondexploitaties; ook de parameters zijn evenwichtig ingeschat, met de kanttekening dat het kostenstijgingpercentage in vergelijking met andere gemeenten laag is. Er zijn geen onzekerheden in het sociaal domein door het uitvoeren van de belrondes. De verlofvoorziening van €2,9 mln is gestegen ten opzichte van vorig jaar. Binnen de bandbreedte is deze voorziening voorzichtig bepaald. De regeling voor de jeugdhulp (GRJR) is gewijzigd; het vaststellen van de rechtmatigheid van die zorglasten heeft veel overleg gevraagd en moet nog structureel worden geregeld. Wij hebben een goede en constructieve samenwerking ervaren, onder andere door de fysieke samenwerking bij u op kantoor en de tweewekelijkse statusmeetings waardoor we allen goed op de hoogte waren van wat er speelde.
Financiële positie •
De weerbaarheid van de gemeente is iets afgenomen.
•
Wij adviseren met het oog op de onzekerheden in te toekomstige financiële positie vanaf 2026 met elkaar het gesprek aan te gaan over de prioriteiten en te maken keuzes voor de komende jaren, mede gezien de te verwachten schaarste in uitvoeringskracht en financiële middelen.
3
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2023 is goedkeurend met benadrukkingsparagraaf
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid
De accountantscontrole over 2023 van gemeente Nissewaard is afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt inzake de getrouwheid van de jaarrekening, waarin ook de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen, onder het voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad.
Er is sprake van twee controleverschillen boven onze rapporteringstolerantie van €300.000, deze zijn gecorrigeerd in de jaarrekening. Deze fouten zijn ook geconstateerd door de gemeente. Daarnaast blijkt op basis van recente informatie van de GRJR dat de lasten in programma 5 €0,6 miljoen lager zullen zijn en het gedeclareerde bedrag voor opvang van Oekraïners te hoog. Dit verschil is niet materieel voor de jaarrekening en heeft het college daarom niet gecorrigeerd. Het overzicht van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid wordt hier getoond.
De controleverklaring bevat een benadrukkingsparagraaf In de verklaring benadrukken wij dat het college in de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening heeft toegelicht dat een deel van de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand is gekomen. Het totaal aan geconstateerde rechtmatigheidsfouten, voor een bedrag van in totaal €10,3 miljoen, waarvan €0,4 miljoen acceptabel conform de financiele verordening. De niet-acceptabele onrechtmatigheden liggen boven de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens van €8 miljoen. Ons oordeel bij de jaarrekenig is niet aangepast als gevolg van deze aangelegenheid. Rechtmatigheid specifieke uitkeringen Wij verstrekken in onze controleverklaring ook een goedkeurend oordeel over de baten en lasten alsmede de balansmutaties met betrekking tot de specifieke uitkeringen (de zogenaamde SiSa-bijlage). We hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd in de SiSa-bijlage.
Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in de jaarstukken is opgenomen. De overige informatie omvat de delen Algemeen, Programma’s, de paragrafen en de bijlage EMU saldo en Overige gegevens. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
3II
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid
Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
#
1
2
Beschrijving
Jaarrekeningpost
We hebben op crediteurniveau een analyse uitgevoerd op de crediteurenlijst, hierin stonden 15 crediteuren met een te vorderen saldo per 31-12-2023. Deze posten moeten in de jaarrekening worden opgenomen onder de vorderingen. De gemeente heeft deze correctie ook geconstateerd, maar had deze doorgevoerd op factuurniveau in plaats van crediteurniveau. Deze boeking heeft geen effect op het resultaat en is doorgevoerd door de gemeente.
1. Uitzettingen met rentetypische looptijd van <1 jaar - vorderingen 2. Vaste schulden met een rentetypische looptijd van >1 jaar – overige schulden
We hebben op debiteurniveau een analyse uitgevoerd op de debiteurenlijst, hierin waren er 8 vorderingen met een negatief saldo per 31-12-2023. Deze behoren daarom bij de schulden per jaareinde. Deze boeking betreft een balansboeking en is doorgevoerd door de gemeente.
1. Uitzettingen met rentetypische looptijd van <1 jaar - vorderingen 2. Overlopende passiva schulden
Effect op resultaat
Fouten (in €1.000) +€859
-/-€859
-/-€1.980
+€1.980
€0
3III
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Overzicht van ongecorrigeerde fouten inzake getrouwheid
Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Fouten (in €1.000)
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost Lasten programma 5
€574
1
De raming van de zorglasten voor de jeugdzorg is in de jaarrekening €26,1 miljoen. Op basis van de conceptrapportage van de GRJR komt de last voor gemeente Nissewaard €574.000 lager uit. Het college heeft besloten deze correctie niet meer te verwerken in de jaarrekening.
Baten / SISA A16
€288
2
Voor de uitvoeringskosten per geregistreerde persoon waaraan in een maand een verstrekking is gedaan is door de gemeente geïnterpreteerd als normbedrag voor een jaar. Wij interpreteren de regeling als dat met ingang van de maand van opvang het normbedrag kan worden gedeclareerd. Dit verschil is besproken met de gemeente en die heeft besloten deze correctie niet meer te verwerken in de SISAbijlage bij A16/08.
Effect op resultaat
€286
4
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Uitkomsten controle 2023 In dit hoofdstuk beschrijven we de uitkomsten van de controle voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein en de overige domeinen.
03
5
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein Stijgende risico’s in de grondexploitaties
Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Actuele thema's voor de grondexploitaties leiden tot extra kosten Stijgende bouwkosten en rente, onzekerheden in de markt en een overvol stroomnetwerk zijn de actuele thema's voor gemeente Nissewaard met betrekking tot de uitvoering en waardering van de grondexploitaties. In totaal zijn er in 2023 zeven actieve grondexploitaties, waarvan één nieuw geopend project onder de grondexploitatie postzegelplannen en de grondexploitatie Heijwegenlaan die voorgaand jaar (2022) in voorbereiding was. Er zijn dit jaar geen grondexploitaties afgerond en ook geen wijzigingen in de prgrammering van projecten. De stijgende bouwkosten zijn als risico meegenomen in de weerstandsparagraaf voor in totaal €9 miljoen. Ook de stijgende rente wordt meegenomen als risico, in totaal geschat op €4 miljoen. Deze risico’s en geschatte financiële impact zijn gelijk aan vorig jaar. Uit gesprekken met de organisatie blijkt dat het netwerkcongestierisico bij verschillende projecten van toepassing is; de vervangingen van een stroomaansluiting (batterijen, gasgeneratos) zijn kostprijsverhogend en zijn voor de gemeente lastig in te schatten en is geschat op €0,75 miljoen. Dit lijkt een optimistische inschatting.
De gemeente geeft aan dat het financiële risico voor de gemeente hier beperkt is, er worden momenteel op verschillende (ambtelijke en bestuurlijke) niveaus gesprekken gevoerd met de netwerkbeheerder om de actuele situatie in beeld te krijgen. Grondbedrijf heeft een negatief resultaat van €0,4 miljoen, de verliesvoorziening stijgt en de winstneming is beperkt In 2023 is een negatief bedrijfsresultaat grondbedrijf gehaald van €0,4 miljoen (begroot €0,1 miljoen). Dit negatieve resultaat wordt met name veroorzaakt door
een toevoeging aan de verliesvoorziening van per saldo €1,6 miljoen (totale voorziening €22 miljoen), met name in verband met verslechtering van het resultaat van de grondexploitatie Elementen. Het BBV schrijft voor dat in sommige situaties, eerder dan bij het afsluiten van grondexploitaties, tussentijds winst moet worden genomen op basis van de Percentage-of-Completion-methode. De winstneming in 2023 is €1,2 miljoen, bijna gelijk aan 2022 (totale winstneming €6,1 miljoen). Dit is het resultaat vanuit vijf grondexploitaties. Ontwikkeling risicoprofiel De eerste twee ‘staven’ betreffen de prognose van het resultaat. Dit betreft de som van de geraamde eindwaarden (netto contante waarde) van alle grondexploitaties (zowel de financieel negatieve als de financieel positieve grondexploitaties). De verslechtering komt voort uit toenemende kosten. De negatieve resultaten zijn al genomen door het vormen van de voorziening. De risico’s zijn de onzekerheden in de lasten en opbrengsten die meegenomen worden in de winstberekening, in 2023 is dat €0,9 miljoen (2022: €1,2 miljoen). 0
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties
-5 -10 2023
-15
2022
-20 -25
Prognose resultaat
Risico's
Verliesvoorziening
5I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein Risico’s evenwichtig ingeschat met uitzondering van kostenstijging (optimistisch)
Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Gemeente Nissewaard heeft op de actuele thema’s gereflecteerd in de grondexploitaties
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichting ingeschat, behalve voor de kostenstijging
De stijgende bouwkosten, de onzekerheden in de markt, de stijgende rente en het stroomnet van Nederland dat overvol is. Dit zijn de thema’s die impact hebben op uw grondexploitaties. Wij hebben geëvalueerd of op deze onderwerpen in voldoende mate is gereflecteerd in de grondexploitaties. We lichten de onderwerpen hieronder toe:
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. Voor de kostenstijging vinden wij de 2% optimistisch ingeschat; bij andere gemeenten zien we op de korte termijn een stijging van 4%-5%. Ook zien we dat de kostenstijging per grondeploitatie kan verschillen. Door middel van een gevoeligheidsanalyse hebben we vastgesteld dat het verhogen van het kostenpercentage naar 4,5% zorgt voor een waarderingsverschil van €1 miljoen. We concuderen met deze analyse dat er geen significante afwijking is in de waardering van de grondeploitaties.
De verkoopprijzen van woningen liggen in lijn met het afgelopen jaar. Daarentegen stijgen de bouwkosten. Effect is dat de residuele grondwaarde daalt. Wij hebben vastgesteld dat de organisatie een toetsing heeft uitgevoerd op uw grondwaardes. De uitkomsten hebben niet geleid tot afwaarderingen. De rentes zijn gestegen in vergelijking met de afgelopen jaren. Dit komt door de verhoging die de ECB heeft doorgevoerd om de inflatie onder controle te houden. Met de stijgende rente zijn ook de rentekosten die aan de grondexploitaties worden toegerekend gestegen. In de paragraaf weerstandsvermogen is rekening gehouden met dit risico. Door de toenemende vraag naar elektriciteit is het stroomnet in Nederland overvol geraakt. Hierdoor kan vertraging ontstaan in de bouwprojecten. Naast de rem op de woningbouw, zorgt netcongestie ook voor vertraging in de energietransitie. U hebt de impact van netcongestie in kaart gebracht zoals toegelicht op de vorige pagina.
2023
2022
Kostenstijging
2%
2%
Opbrengstenstijging
2%
0%
Disconteringsvoet
2%
2%
1,15%
1,15%
Geraamde kosten
€25,9 miljoen
€34,7 miljoen
Geraamde opbrengsten
€42,9 miljoen
€50,6 miljoen
Renteopslag
6
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein – Jeugd en Wmo
Uitkomsten controle 2023
Gemeente Nissewaard heeft voor de zorglasten vanuit zorgaanbieders een eigen proces ingericht om de prestatielevering vast te stellen, in 2023 komen er daarom geen onzekerheden
Ruimtelijk domein
De onzekerheden rondom prestatielevering van de zorglasten opgeheven
Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In 2023 zijn door de organisatie belrondes uitgevoerd om zelf de prestatielevering te controleren voor de stromen zorg in nature Wmo, Jeugd en Beschermd wonen. Voor de zorgaanbieders met lasten boven de €75.000 worden ook productieverantwoordingen inclusief controleverklaring opgevraagd. De belrondes worden uitgevoerd op de gehele populatie zorglasten zodat de gemeente minder c.q. niet afhankelijk is van de productieverantwoordingen van de zorgleveranciers. De vragenlijsten voor de belrondes zijn in lijn met de SDO-notitie van de NBA. Ook worden de bevindingen en conclusies nauwkeurig samengevat in het controle memorandum sociaal domein. We kunnen concluderen dat er in 2023 geen onzekerheden zijn over de prestatielevering in het sociaal domein (in 2022 waren die nog €1,1 miljoen). We constateren wel dat de documentatie van de beheersingsmaatregel kan worden verbeterd. We constateren dat de medewerker die de vragenlijst ondertekend niet altijd de medewerker is die heeft gebeld. Niet duidelijk is op basis waarvan in dei gevallen de ondertekening plaatsvindt. We adviseren daarom de beller altijd te laten ondertekenen. Daarnaast adviseren we voor de consistentie in de aanpak een plan van aanpak te schrijven aan het begin van het boekjaar met de overwegingen voor de omvang van de steekproef en hoe er om wordt gegaan met ‘no response’ bij een geselcteerde inwoner.
Grip op de kosten in het sociaal domein is een landelijk thema, bij Gemeente Nissewaard stijgende zorglasten We zien nog steeds stijgende zorglasten (zie tabel). Grip houden op deze kosten in het sociaal domein is een landelijk relevant thema. Om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen enerzijds en anderzijds het sociaal domein betaalbaar te houden, is in februari 2023 in de raad zowel het beleidskader sociaal domein vastgesteld, als de ontwikkelagenda voor een toekomstbestendig sociaal domein. Het effect van het nieuwe beleidskader op de lasten van het programma Leren, participeren en ondersteunen komt nog niet tot uitdrukking in de jaarrekening.
Jeudg en WMO
Realisatie 2023 (x €1.000)
Begroting 2023 (x €1.000)
Realisatie 2022 (x €1.000)
Jeugdzorg ZiN
35.079
33.451
32.751
Jeugdzorg pgb
31
231
390
Wmo ZiN
24.147
24.546
22.987
Wmo pgb
404
361
293
Totaal
59.661
58.589
56.421
6I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein – sociale verstrekkingen Opvolging van de bevinding in de sociale uitkeringen laat zien dat het incidenteel was
Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag
Opvolging rapportage van interim-bevindingen – taaleis Op basis van de bevinding in de rapportage interim-bevindingen is er door de organanisatie een analyse uitgevoerd op de uitkeringsgerechtigden in 2023 die mogelijk niet voldoen aan de taaleis. De bevinding was dat op basis van regelgeving bij de geselcteerde uitkeringsgerechtigde een taaltoets uitgevoerd had moeten worden. Het resultaat van de taaltoets bepaalt of de uitkering dient te worden ingekort. Uitkomst van de analyse is dat de bevinding een incident is. Wij hebben deze analyse beoordeeld en zijn het eens met dit standpunt. De financiële impact van de geconstateerde onduidelijkheid over het voldoen aan de voorwaarden blijft onder de rapportagegrens en komt daarom niet terug in de rechtmatigheidsverantwoording.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Sociale verstrekkingen Sociale uitkeringen
Realisatie 2023 (x €1.000) 34.755
Begroting 2023 (x €1.000) 34.586
7
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overige aandachtspunten in de controle We geven een aantal aandachtspunten mee uit de jaarrekeningcontrole van 2023
Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Forfaitair percentage – status 2023 – eerdere bevinding 2021 Gemeente Nissewaard heeft EFK Belastingadviseurs gevraagd het forfaitair percentage voor de jaren 2021 en 2022 te herijken. EFK heeft gedurende de herijking geconstateerd dat de gemeente fiscaal gezien onvoldoende in control is. Uit de administratie blijkt dat sprake is van achterstallig onderhoud, waardoor de fiscale risico’s als hoog worden gekwalificeerd. De gemeente Nissewaard gaat aan de slag met deze conclusie uit het rapport en is van plan over de fiscale positie in overleg te treden met de Belastingdienst. Vanwege de onzekerheid over de hoogte van een mogelijke correctie is een niet uit de balans blijkende verplichting opgenomen in de jaarrekening. Afsluitproces is voor verbetering vatbaar - veel correctieboekingen doorgevoerd na de ontvangst van de eerste versie van de jaarrekening Op basis van de uitgevoerde controle valt het op dat de financiële administratie niet tijdig wordt afgesloten. Op 22 april zijn we conform planning gestart met de jaarrekeningcontrole met een conceptjaarrekening waarin nog niet alle boekingen van 2023 waren verwerkt. Er zijn nog 189 boekingen en correcties geweest na de eerste conceptjaarrekening, waarvan 131 in het sociaal domein, 29 voor de afronding van de verantwoordingsinformatie SiSa en 29 overige boekeing.
Wij vragen hiervoor uw aandacht en denken hierbij aan de volgende zaken: •
Eerder sluiten van de boeken, per proces vastleggen wanneer de einddatum is voor boekingen van het voorgaande jaar.
•
Versterken van kennis en heldere (boekings)instructies. Voorbeelden
hierbij zijn afgrenzing (overlopende posten bepalen) en het boeken van balansposten. Het inrichten van een tussentijdse afsluitingen kan helpen de kennis op te bouwen en druk bij de jaarrekening te verminderen. •
Het tijdig voorbereiden van niet-routinematige boekingen (denk aan SiSaregelingen met een investerings- en exploitatiedeel).
•
Geen gebruik maken van extracomptabele boekingen.
Nieuwe bevindngen interne beheersing In onze rapportage interim-bevindingen 2023 hebben wij ons beeld gegeven van de interne beheersing van de gemeente Nissewaard. Naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole hebben wij één nieuwe belangrijke aandachtspunt in de interne beheersing geconstateerd. In het kader van onvoorspelbaarheid in de controle hebben we declaraties van management uit 2023 aangesloten met het personeelshandboek en de onderliggende bonnen. Wij constateren dat declaraties in zijn algemeenheid niet aan het beleid worden getoetst. Bevindingen in IT-omgeving vanuit eerdere rapportages actief opgepakt In onze interim-rapportage hebben wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking gemeld. In een updategesprek met de demand manager informatievoorziening hebben wij begrepen dat er verbeteringen zijn in de IT-omgeving. Gezien de fase van de controle hebben wij deze niet getoetst. Wij hebben geen nieuwe bevindingen naar aanleiding van onze werkzaamheden tijdens de jaarrekeningcontrole.
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overige ontwikkelingen in de controle Wijzigingen in de regeling met de GRJR nog niet vertaald in afspraken over de verantwoording
Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De uitvoering van de jeugdhulp is ondergebracht bij de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond (GRJR). De GRJR voert de administratieve taken uit en koopt zorg in namens de deelnemende gemeenten. Met ingang van 2023 is de vlaktaks afgeschaft, dat wil zeggen dat elke deelnemende gemeente ook de specialistische zorglasten van zijn inwoners draagt. Op basis van deze wijziging wordt de regeling gekenmerkt als een mandaat-regeling, omdat de zorgkosten nu alleen nog afhangen van de deelnemende gemeente zelf. Consequentie is dat niet alleen de betaalde bijdrage (voorschotten) aan de GRJR als last gelden in het jaar, maar tevens de nog te verrekenen bedragen met leveranciers van de zorg. Tweede ontwikkeling is de invoering van de rechtmatigheidsveranwoording. Het bestuur van de GRJR legt in zijn rechtmatigheidsverantwoording alleen verantwoording af over de rechtmatigheid van de eigen baten en lasten, dat wil zeggen exclusief de zorglasten. De accountant van de GRJR geeft alleen nog een verklaring over de getrouwheid van de jaarrekening van de GRJR. Daardoor zou er controle-informatie ontbreken over de rechtmatigheid van de zorglasten voor de gemeente Nissewaard die via de GRJR lopen.
Na overleg met de GRJR en de betrokken accountants van de deelnemende gemeenten is afgesproken dat de GRJR een specificatie van de zorglasten per gemeente opneemt in de jaarrekening 2023, met daarbij de bevindingen inzake de rechtmatigheid daarvan. Wij hebben kennis genomen van de werkzaamheden van de accountant van de GRJR om voldoende controle-informatie te verzamelen voor ons oordeel bij de jaarrekening van de gemeente Nissewaard. Voor 2024 moet een structurele oplossing worden gekozen.
7I
8
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die het college heeft gedaan beoordeeld en concluderen dat deze
Overige ontwikkelingen Schattingen
Schatting
Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking
Waarde (x €1000)
Oordeel 2023
zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Opmerkingen
2023
2022
Afschrijvingen van materiële vaste activa
10.667
10.961
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.
De waardering van het vastgoed
32.832
33.704
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben en op vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd, hieruit komen geen bevindingen.
De waardering van de grondexploitaties
14.322
12.950
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met kosten en opbrengsten ramingen gemaakt door het extern ingenieusbureau en voor de opbrengsten verkoopcontracten en beschikkingen. We zijn wel van mening dat de parameter kostenstijging te optimistisch in ingeschat, zie hiervoor de toelichting bij ruimtelijk domein.
Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
2022
Evenwichtig
Voorzichtig
8I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen
Schatting
Waarde (x €1.000)
Oordeel
2023
2022
Waardering debiteuren
33.704
15.142
We hebben de ouderdom (openstaande dagen) van de debiteuren gecontroleerd en de gehanteerde voorziening hierbij. We hebben vastgesteld dat deze evenwicht is bepaald.
De waardering en indexatie van de APPAvoorziening
2.599
2.622
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per ultimo 2023 is onderbouwd door actuariële berekeningen van een externe serviceorganisatie. Door deze organisatie zijn de uitgangspunten uit de circulaire van het Ministerie gebruikt. Wij kunnen instemmen met deze uitgangspunten.
De juistheid en volledigheid van de voorziening verlofsparen
2.900
260
De voorziening verlofsparen wordt onderbouwd door openstaande verlofuren maal gemiddeld tarief. Al het niet wettelijk verlof wordt omgezet naar verlofsparen. Per 31-122023 staan er 69.000 verlofuren open. De stijging van de voorziening ten opzichte van vorig jaar ontstaat doordat dit jaar alle bovenwettelijke uren zijn meegenomen. Naar onze mening heeft het college de voorziening voorzichtig bepaald, aangezien geen rekening wordt gehouden met het mogelijk vervallen of alsnog regulier opnemen van uren.
Voorziening riolering
11.566
11.933
We hebben de eindstand gecontroleerd en vinden de voorziening riolering evenwichting bepaald. Wel hebben wij geconstateerd dat de onttrekkingen achterblijven op het onderhoudsplan (het watertakenplan), de verwachte eindstand conform plan is €8,3 miljoen. Dit verschilt dus €3,2 miljoen met de gerealiseerde eindstand. We verwachten hiermee niet dat de kosten niet juist zijn ingeschat maar dat de geplande investeringen langer doorlopen.
Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
2023
Opmerkingen
2022
9
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Rechtmatigheid Uw rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de vereisten Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording goed opgesteld; door capaciteitstekort zijn niet alle werkzaamheden conform het interne controleplan uitgevoerd In 2023 werd de laatste stap in wijziging van de gemeentewet gezet. Het college van burgemeester en wethouders was al staatsrechtelijk en bestuurlijk verantwoordelijk voor de rechtmatigheid en moet vanaf deze jaarrekening voor het eerst zelfstandig verantwoording afleggen over de financiële rechtmatigheid. De onderliggende regelegeving, zoals het BBV en het Besluit Accountantscontrle Decentrale Overheden (BADO) zijn echter nog niet aangepast. In de IBInieuwsbrief 121 heeft het ministerie van BZK aangegeven hoe met de ontstane situatie moet worden omgegaan. In NBA Alert 48 zijn nadere bepalingen opgenomen voor de accountant. Tevens heeft uw raad in de financiële verordening beaplingen opgenomen voor de invulling van de rechtmatigheidsverantwoording.
verantwoorde baten, lasten en balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de verantwoordingsgrens van €8 miljoen. Rechtmatigheidsverantwoording is tot stand gekomen mede op basis van werkzaamheden Team Audit Wij hebben inzicht verkregen in de wijze waarop de rechtmatigheidsverantwoording tot stand komt. Daarnaast hebben wij kennisgenomen van het plan en de uitgevoerde werkzaamheden van Team Audit en de algemene beheersingsmaatregelen binnen de gemeente. Om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording vast te stellen hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •
vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld conform de Kadernota Rechtmatigheid 2023;
•
Gedurende 2023 is de gemeente Nissewaard bezig geweest met de inrichting van de rechtmatigheidsverantwoording. In de opzet is het proces voor het opstellen van de verantwoording en het interne controleplan toereikend; in de uitvoering dient het proces te worden verbeterd. Dit kwam onder andere door capaciteitstekorten, een deel hiervan hebben wij opgevangen.
vastgesteld dat de werkzaamheden van Team Audit voor een deel conform het plan zijn uitgevoerd, voldoende op de onderdelen van het voorwaardecriterium en/of detailwerkzaamheden op de juistheid en volledigheid van het begrotingscriterium en ten aanzien van Misbruik & Oneigenlijk gebruik (‘M&O’);
•
Rechtmatigheidsbevindingen van in totaal €9,9 miljoen overschrijden door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens van €8 miljoen
aansluiten van de gerapporteerde afwijkingen (fouten en onduidelijkheden) met de onderliggende administratie;
•
deelwaarnemingen uitgevoerd voor toetsing van het voorwaardecriterium, begrotingscriterium en M&O.
Op basis van onze werkzaamheden hebben wij de getrouwheid van uw rechtmatigheidsverantwoording vastgesteld en geconstateerd dat de toelichting toereikend is. Het college concludeert dat de in de jaarrekening 2023
9I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Uw rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de vereisten
Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Toelichting op het voorwaardecriterium De onrechtmatigheden komen voort uit het inkoop en aanbestedingsproces en hebben betrekking op onrechtmatige inkopen. Uit de uitgevoerde spendanalyse van Team Audit blijkt dat er contracten zijn afgesloten met een contractwaarde boven de Europese aanbestedingsgrens zonder dat deze Europees zijn aanbesteed en dat losse opdrachten bij eenzelfde leverancier gezamenlijk boven de aanbestedingsgrens uitkomen. Op basis van een steekproef wordt de omvang van de lasten die samenhangen met deze contracten en opdrachten geraamd op €1,6 miljoen. De onrechtmatigheden in 2023 komen voort uit zeven contracten, in de categorie diensten. Daarnaast is sprake van een doorwerking van geconstateerde fouten bij contracten uit vorig boekjaar voor €4,4 miljoen. Toelichting op M&O Uit de controles is naar voren gekomen dat de gemeente geen geüpdatet overkoepelend M&O beleid heeft vastgesteld. Hier gaat het college in 2024 mee aan de slag. Er zijn geen bevindingen boven de rapportagegrens. Begrotingsonrechtmatigheid U hebt over 2023 €4,3 miljoen aan begrotingsafwijkingen gerealiseerd. Op basis van de geactualiseerde Kadernota Rechtmatigheid heeft het college de afwijkingen die onrechtmatig zijn, juist en volledig opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.
In de geactualiseerde Kadernota Rechtmatigheid is de definitie van begrotingsrechtmatigheid aangepast Over- en onderschrijdingen van baten of onderschrijdingen van lasten/investeringen zijn onrechtmatig als deze afwijkingen niet tijdig aan de raad zijn gemeld. Wat tijdig is heeft uw raad vastgelegd in de financiële verordening. Hierbij is melden voldoende, een begrotingswijziging is niet noodzakelijk. Er zijn in 2023 geen begrotingsonrechtmatigheden die voortvloeien uit het niet tijdig melden van over- en onderschrijdingen van baten of onderschrijdingen van lasten/investeringen. Begrotingsonrechtmatigheden die acceptabel zijn In de financiële verordening zijn ook afspraken gemaakt tussen de raad en het college over welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel kunnen worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). De onrechtmatigheden die acceptabel zijn, moeten worden verantwoord in de rechtmatigheidsverantwoording, waarbij wordt verwezen naar de intern gemaakte afspraken in de financiële verordening en de toelichting in het programmaverslag of de toelichting bij de programma’s in de jaarrekening. Onacceptabele afwijkingen moeten worden toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording zelf. In het overzicht op de volgende pagina zijn de begrotingsonrechtmatigheden inzichtelijk gemaakt. Zie ook onze observaties bij het programmaverslag.
9II
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Uitkomsten controle 2023
Rechtmatigheid
Ruimtelijk domein
Er zijn onrechtmatigheden in het kader van de begrotingsrechtmatigheid
Onze conclusies
Sociaal domein
Programma
Baten/lasten werkelijk (x1000)
Overige ontwikkelingen
Afwijking t.o.v. begroting (na wijziging) (x €1.000)
Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Programma 6 – Verplichte overzichten
Lasten 41.908
Lasten -4.188
Acceptabel/ onacceptabel
Lasten: overschrijding voor €3,9 mln. niet acceptabel
Toelichting
Overschrijding door kosten in huur, meer toegevoegd aan de algemene reserve in de turap dan beschikbaar was en verhoging van voorziening verlofsparen.
10
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen
Fraude en wet- en regelgeving Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd. Er zijn geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen. Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u hebt opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. De uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten hebben wij gerapporteerd in onze verklaring. Hieronder geven wij u inzicht in onze belangrijkste bevindingen.
Fraude en wet- en regelgeving
Wij constateren dat de gemeente een fraudersiciomanagement proces aan het opzetten is. In 2024 is er voor het eerst een frauderisicoanalyse opgesteld; deze wordt goedgekeurd door het college. Wij adviseren u minimaal eenmaal per jaar de frauderisicoanalyse te actualiseren en te bespreken binnen verschillende lagen van de organisatie.
Jaarverslag
Op basis van de huidige frauderisicoanalyse hebben wij nog een aantal aanbevelingen:
Vooruitblik
•
Er missen procesoverstijgende risico’s zoals het frauderisico dat management beheersmaatregelen doorbreekt of dat er fraude plaatsvindt in het boekingsproces.
•
In inkkoopproces zouden wij het risico dat de gemeente inkopen gunt aan bevriende partijen toevoegen. Hiermee bedoelen we niet dat er geen beheersingsmaatregelen voor zijn maar dat risico niet is opgenomen.
•
In de frauderisicoanalyse is het niet duidelijk of een beheersmaatregel bestaat.
Schattingen Rechtmatigheid
Onze samenwerking Bijlagen
binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem hebt geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude. Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem geëvalueerd, zoals gedragscode, klokkenluidersregeling, en frauderisicoanalyse, voor zover wij dit noodzakelijk achten, hebben we de werking getoetst van elementen uit het frauderisicomanagementsysteem. Hierbij hebben wij geen tekortkomingen geconstateerd. Verantwoordelijkheden omtrent fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (toezicht door de raad) en het college. Vanuit PwC hebben we een blog gepubliceerd die ingaat op de rol van de raad bij het voorkomen van fraude en corruptie. Deze blog belicht de verantwoordelijkheden van de organisatie en hoe u deze kunt aanpakken.
In de opzet zijn er bij de gemeente voldoende beheersmaatregelen voor het voorkomen en detecteren van fraude
Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wettelijke en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven.
Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude
Tijdens de controle van de jaarrekening 2023 zijn geen aanwijzingen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
11
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is opgevallen opgevallen in relatie tot de in relatie tot de informatiewaarde van het jaarverslag. informatiewaarde het visie jaarverslag. Daarnaast beschrijvenvan we onze op de financiële Daarnaast beschrijven we onze visie op positie. de financiële positie van de gemeente X.
04
12
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie De financiele bevattten geen hoge risico’s, kerngetallen laten een daling zien in de weerbaarheid en wendbaarheid
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik
De financiële positie van uw gemeente zegt iets over de mate waarin uw gemeente in staat is om haar schulden af te lossen, onverwachte tegenvallers op te vangen en noodzakelijke ombuigingen te realiseren. De gemeente Nissewaard kenmerkt zich als een financieel stabiele gemeente. De laatste jaren staat de financiële positie van gemeenten echter onder druk door bijvoorbeeld de toenemende kosten in het sociaal domein, het stijgende aantal SiSa-regelingen (incidenteel geld) en de loon- en prijsontwikkelingen.
Onze samenwerking
De weerbaarheid is iets afgenomen
Bijlagen
In het jaarverslag in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheer is de financiële positie van uw gemeente in kaart gebracht aan de hand van zes kengetallen (zie tabel). Uit de kengetallen blijkt dat de weerbaarheid van Nissewaard het afgelopen jaar iets is afgenomen. De solvabiliteit is gedaald door toename van de kortlopende schulden (ontvangen voorschotten) en de structurele exploitatieruimte is gedaald van 5,2% in 2022 naar 1,4% in 2023 De wendbaarheid van de financiële positie verder in kaart brengen Het positieve jaarrekeningresultaat (voor mutaties reserves) over 2023 is €4,7 miljoen, waar dat vorig jaar nog €13,4 miljoen was. De komende twee begrotingsjaren (2024 en 2025) lieten in de begroting 2024 nog een begroot structureel evenwicht zien van 0,3% en 0% (bron programmabegroting). Dat beeld is in de recente kadernota bijgesteld. Daarbij is sprake van belangrijke onzekerheden zoals mogelijke prijsstijgingen, schaarste aan menskracht en
materialen, nog te realiseren (ingeboekte) taakstellingen en onduidelijkheid over de omvang van het gemeentefonds in de toekomst. Wij adviseren met het oog op de onzekerheden in te toekomstige financiële positie vanaf 2026 met elkaar het gesprek aan te gaan over de prioriteiten en te maken keuzes voor de komende jaren, mede gezien de te verwachten schaarste in uitvoeringskracht en financiële middelen.
Kengetallen
Gemeente
Landelijk**
2023
2022
2023*
2022
Solvabiliteit
31,9% ●
34,3% ●
28,7%
35,7%
Grondexploitaties
9,5% ●
11,0% ●
8,5%
8,1%
Structurele exploitatieruimte
1,4% ●
5,2% ●
1,4%
6,0%
Nettoschuldquote
43,1% ●
49,6% ●
70,5%
44,7%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
48,7% ●
44,7% ●
61,9%
36,4%
96% ●
96% ●
92,3%
87,3%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
Belastingcapaciteit * **
Op basis van de begroting 2023. Bron: https://findo.nl/jive voor gemeenten met 80.000 – 100.000 inwoners
12I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Financiële positie Het weerstandsvermogen is voor 2023 gedaald maar conform de normtabel nog uitstekend Gemeente Nissewaard heeft een goede weerstandsnorm. De ratio weerstandsvermogen is gedaald naar 3,33 (2022: 4,65) is bijna gelijk aan de begroting 2023 (3,67). De benodigde weerstandscapaciteit is met name gedaald ten opzichte van vorig jaar vanwege de toename van de risico’s. Ook de beschikbare weerstandscapaciteit is iets toegenomen door de stijging van het eigen vermogen. Het bedrag dat nodig is voor het opvangen van de risico’s tussen begroting en rekening is stabiel te noemen. De ratio weerstandsvermogen van 3,33 betekent (ook volgens landelijke begrippen) een kwalificatie uitstekend. De gekwantificeerde risico’s (kans maal impact) in de jaarrekening 2023 vloeien voort uit de risico’s die gemeente Nissewaard komende jaren loopt, zoals risico’s rondom gebiedsontwikkelingen, woningbouw, prijsstijgingen. Het is en blijft belangrijke om deze ontwikkelingen te monitoren.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 80.339
2023 € 24.099
€ 79.637
2022 € 17.450
€ 76.854
2021 € 15.730
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Risico's (x €1.000)
12II
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het resultaat van de gemeente Nissewaard laat zich in dit tijdperk lastig voorspellen
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het voorspellend vermogen van de gemeente Nissewaard kan worden verbeterd De grafiek hiernaast laat het verschil tussen het begrote en gerealiseerde saldo van baten en lasten zien van 2020 tot en met 2023 (het resultaat voor toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves). In de begroting 2023 werd rekening gehouden met een tekort van €9,1 miljoen, dat met begrotingswijzigingen is bijgesteld naar een tekort van €22,8 miljoen. Het uiteindelijk saldo van baten en lasten is €4,7 miljoen positief (verschil €27,5 miljoen). Er kan geconcludeerd worden dat het voorspellend vermogen van de gemeente te verbeteren is.
Voorspellend vermogen van Nissewaard € 30.000 € 25.000 € 20.000 € 15.000 € 10.000 € 5.000 €0
2020
2021
2022
2023
verschil werkelijk/begroot gemeente
13
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is goed voldoende
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De jaarrekening en het jaarverslag zijn verenigbaar, daarnaast voldoet het jaarverslag aan de vereisten van het BBV Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn. In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV. De kwaliteit van uw paragrafen is voldoende Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid. Daarnaast zijn paragrafen opgesteld over specifieke onderwerpen. Wij adviseren wel om bondiger en meer op hoofdlijnen te rapporteren. Uw paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ geeft niet voldoende inzicht in het fraudepreventieprogramma van de gemeente Nissewaard In onze controleverklaring hebben wij gerapporteerd over de risico-inschatting, onze verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Daarbij hebben we ook aandacht besteed aan de toelichtingen die de gemeente Nissewaard heeft opgenomen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Wij vinden dat de toelichting inzake fraude beter kan.
De paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ geeft voldoende inzicht in het vermogen om risico’s uit de bedrijfsvoering financieel op te vangen Naast het onderwerp fraude hebben wij in onze controleverklaring ook gerapporteerd over de financiële positie van de gemeente Nissewaard. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente alle relevante informatie heeft opgenomen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’; daarnaast zijn alle relevante ontwikkelingen uit de sector en de impact daarvan op de gemeente opgenomen in de toelichting. Wij vinden dat de gemeente Nissewaard in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ een goede reflectie heeft gegeven op het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen. Informatiewaarde is voldoende Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. Wij missen daarin nog een duiding van wat de effecten zijn en wat bereikt is voor de ‘staat van de gemeente’ als geheel. Zo merken wij op dat in de jaarstukken de totstandkoming van de indicatoren vaak wordt toegelicht, maar dat weinig wordt ingegaan op wat het college vindt van de ontwikkeling in de kengetallen.
13I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag Toelichtingen in het kader van de rechtmatigheid
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Paragraaf ‘Bedrijfsvoering’
Toelichting begrotingsrechtmatigheid
Wij hebben vastgesteld dat de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ voldoet aan de vereisten van de Kadernota Rechtmatigheid 2023. Wij hebben het volgende vastgesteld: • Gemeente Nissewaard heeft een toelichting opgenomen op alle afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording voor zover deze de rapportagegrens overschrijden. Daarnaast zijn de maatregelen toegelicht over hoe deze afwijkingen in de toekomst worden voorkomen;. • Er is een toelichting opgenomen over de maatregelen die de Gemeente neemt om toekomstige onrechtmatighedne te voorkomen. Voor Europees aanbesteden betreft dit: naar aanleiding van de fouten uit vorig boekjaar is in het tweede kwartaal van 2023 een taskforce opgezet om de rechtmatigheidsfouten zo veel als mogelijk te beperken. Tevens is er vanuit de afdeling inkoop gestart met het uitrollen van een verbeterplan.
Volgens artikel 28 van de BBV moeten over- en onderschrijdingen van zowel de baten als de lasten ten opzichte van de begroting na wijziging bij het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening worden toegelicht. W ij hebben vastgesteld dat de toelichting inzake de begrotingsrechtmatigheid voldoet aan de vereisten van de BBV. Het college betrekt de afwijkende baten en onderschrijdingen van lasten en investeringen die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of niet tijdig zijn gemeld aan de gemeenteraad in de rechtmatigheidsverantwoording. Het college doet dit vanzelfsprekend ook voor de overschrijdingen van lasten en investeringen die niet passen binnen het vastgestelde beleid en de criteria uit de financiële verordening.
14
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Relevante ontwikkelingen Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2023 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en een wijziging in (onze) controlestandaarden.
05
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Relevante ontwikkelingen In gesprek met diverse stakeholders over belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Relevante ontwikkelingen Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen
Lokale overheden hebben een fundamentele rol rond belangrijke maatschappelijke thema’s zoals de woningcrisis, energietransitie, duurzaamheid en schaarste. In onze podcastserie Breed perspectief op lokale overheden bespreken wij samen met diverse stakeholders, allen vanuit hun eigen perspectief, de realisatie van belangrijke maatschappelijke doelstellingen en het belang van een goede beheersing en verantwoording daarbij om daarop te kunnen sturen en bij te kunnen sturen.
15
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Cybersecurity Voorbereiden op AI
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Relevante ontwikkelingen Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen
Belangrijke stap in de richting van verantwoord gebruik AI Het Europees Parlement werkt aan regels om risico’s rondom kunstmatige intelligentie (‘AI’) te beheersen en te komen tot verantwoord gebruik. Organisaties (privaat en publiek) die AI-systemen ontwikkelen, exploiteren, gebruiken, importeren of distribueren met impact op EU-burgers kunnen binnen het toepassingsgebied van de AI-wet vallen. De AI-wet gaat uit van een risicogebaseerde aanpak voor het beheer van AI, gericht op het beoordelen van de verwachte risico’s die een bepaalde AI kan opleveren voor de gezondheid, veiligheid of fundamentele rechten van EUburgers. De AI-wet specificeert ook gebruiksscenario’s en systemen die hiervan zijn vrijgesteld, denk aan de ontwikkeling en het gebruik van open sourcemodellen die niet als grote impact zijn geïdentificeerd om tegelijkertijd innovatie niet te belemmeren. Het merendeel van de clausules van de AI-wet zal naar verwachting twee jaar na de inwerkingtreding ervan worden geïmplementeerd. Dit houdt een korte implementatietijd in om aan de verplichting en de vereisten te voldoen. Het is belangrijk om na te gaan welke acties er noodzakelijk zijn binnen de gemeente om bij AI-beheer en -ontwikkeling aan de wetgeving te blijven c.q. te gaan voldoen.
16
17
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking
Uitkomsten controle 2023
In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers. Daarnaast presenteren wij een overzicht van het aantal uren dat er is gewerkt aan de controle.
Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
06
17I
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
We hebben een goede samenwerking ervaren, de communicatie tussen team financien, team audit en PwC is goed verlopen. De communicatielijnen waren kort, wij zaten twee dagen per week op locatie en hadden daarnaast twee keer per week een statusmeeting. Dit heeft eraan bijgedragen dat het over het algemeen een meer gestructureerd proces is geweest. We hebben een open en fijne cultuur ervaren. Onze reflectie op het proces van de jaarrekeningcontrole Bij het opvragen van informatie merken wij samen met uw kernteam jaarrekeningcontrole dat de organisatie moeite heeft om vragen met voldoende snelheid en kwaliteit te beantwoorden. Daarnaast was de dossiervorming voor de conclusie van een aantal processen (bijv. europees aanbesteden) in de organisatie aanvankelijk onvoldoende om voor ons effcient te kunnen steunen op de conclusies. Hierdoor is de controle op dit onderdeel een zeer tijdsintensief proces geweest. De SISA dossier oplevering is dit jaar aanzienlijk verbeterd. Wij adviseren wel om op basis van onze extra vragen dit jaar het dossier nog vollediger te maken. Voorbeelden hierbij zijn overzicht financiele administratie (printscreens) die aansluiten met de SISA verantwoording en aanlevering van de hoogste deelwaarneming indien kosten > €125.000
Geen bevindingen te melden rondom onafhankelijkheid Wij hebben onze naleving van externe normen en ons wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze dienstverlening in 2023 bewaakt en bevestigen dat wij aan deze onafhankelijkheidsvereisten hebben voldaan en voldoen. Overzicht van de gemaakte uren De controle van de jaarrekening van de gemeente Nissewaard vereist voldoende tijd en aandacht van de teamleden van het juiste niveau voor inhoudelijke werkzaamheden, beoordeling en begeleiding. In overeenstemming met de maatregelen die zijn beschreven in het rapport In het publiek belang geven wij hierboven een overzicht van de uren die we hebben besteed aan de controle van het lopende jaar van de gemeente Nissewaard. De extra gemaakte uren ten opzichte van de planning hebben met name betrekking op de onderwerpen afgestemd in het honorarium en voor een deel ook door inefficiëncies in het proces. Wij zullen na afronding van de controle de gerealiseerde uren en onderwerpen inzichtelijk maken.
18
Accountantsverslag | Gemeente Nissewaard | 2023
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Onze controletools Communicatie Verantwoordelijkheden