Evaluatie financiële keten in beeld, armoede- en schuldenbeleid Nissewaard

Evaluatie Financiële keten in beeld Armoede- en schuldenbeleid Nissewaard

datum dinsdag 8 november 2021 versie Auteur(s)

E. Erkci

Maatschappelijke Ontwikkeling

Postadres Postbus 25, 3200 AA Spijkenisse Bezoekadres Raadhuislaan 106, 3201 EL Spijkenisse Telefoon 14 0181 E-mail gemeente@nissewaard.nl www nissewaard.nl

Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Doel evaluatie 1.3 Inhoud evaluatie

3 3 3 3

2. Korte weergave beleid en beroep op voorzieningen 2.1 Kader en doelstellingen 2.2 Huidig beleid 2.3 Beroep op armoede- en schuldenvoorzieningen

4 4 4 5

3. Klanttevredenheidsonderzoek 3.1 Armoedevoorzieningen 3.2 Schuldhulpverlening 3.3 Ketenpartners

7 7 8 9

4. Voortgang regelingen 4.1 Regelingen bij financiële problematiek eerder signaleren 4.2 Regelingen bij vereenvoudiging en verruiming van armoedevoorzieningen 4.3 Regelingen bij iedereen kan meedoen 4.4 Regelingen bij signaleren en voorkomen van armoede en schulden 4.5 Aanvullende wensen gemeenteraad

11 11 11 13 14 16

5. Conclusies en aanbevelingen 5.1 Bevindingen samengevat 5.2 Aanbevelingen 5.3 Hoofdconclusie

18 18 18 23

2

1. Inleiding Op 25 september 2019 heeft de gemeenteraad de nota “Financiële keten in beeld” vastgesteld. Het beleid heeft verschillende doelstellingen die in hoofdstuk 2 worden benoemd. Daarnaast zijn binnen het beleid pilots benoemd voor schuldhulpverlening. Per doelstelling worden verschillende maatregelen/voorzieningen ingezet, die gedurende de looptijd van de nota worden uitgevoerd. Zoals in het beleid is vermeld, zullen we deze evalueren, om daarmee op een later moment het beleid te kunnen bijstellen en/of continueren. 1.1. Doel evaluatie Het doel van de evaluatie is om tussentijds in kaart te brengen waar we staan, of we nog op het goede spoor zitten met het armoede- en schuldenbeleid. Daarnaast willen we laten zien hoe tevreden de klanten zijn over het aanbod van voorzieningen. Maar ook hoe tevreden de netwerkpartners zijn over de samenwerking inzake vroegsignalering en preventie van armoede en schulden. 1.2. Inhoud evaluatie De evaluatie ‘Financiële keten in beeld’ beschrijft de voorzieningen/maatregelen van het armoedeen schuldenbeleid, wat daarvan de status is, de doorlooptijd, de financiële uitgaven tot nu toe en wat daarvan is geprognotiseerd in het beleid. Ook wordt aangegeven in de evaluatie wat het beoogd effect is van de voorzieningen. Daarnaast brengt de evaluatie het gebruik en bereik van de verschillende armoederegelingen in beeld.

Het gebruik van de regelingen is gemeten over de jaren 2021 (tot nu toe), 2020 en ervoor. De gemeente heeft geen rechtstreekse toegang tot inkomensgegevens van haar inwoners. Door gebruik van diverse informatiebronnen van gemeentelijke regelingen voor minimahuishoudens, is bij het vaststellen van het beleid een inschatting gemaakt van het aantal. Daarvoor zijn de bij ons bekende (eigen) registraties van de volgende voorzieningen gebruikt: de Participatiewet, aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO), voormalige armoederegelingen, collectieve zorgverzekering en kwijtschelding gemeentelijke belastingen. Tevens zijn voor deze evaluatie de cijfers vanuit het Bestuursverslag Sociaal Domein 2020 gebruikt. Op deze manier ontstaat een samenhangend beeld van de omvang van de minimapopulatie, de mate van gebruik van voorzieningen en eventueel overlap in het gebruik van voorzieningen op andere beleidsterreinen. Omdat wij niet over inkomensgegevens van alle inwoners beschikken, is er een groep die, doordat ze geen gebruik maakt van de armoederegelingen, niet in de registratiebestanden voorkomt. Dit betekent waarschijnlijk dat het feitelijk aantal minima iets hoger ligt dan in deze evaluatie wordt gerapporteerd. Wanneer we het in deze evaluatie hebben over minimahuishoudens zijn dit de huishoudens die we in beeld hebben gekregen via de eerdergenoemde gegevens/ registraties.

We streven hierbij altijd naar een groter bereik.

3

2. Korte weergave beleid en beroep op voorzieningen Dit hoofdstuk heeft als doel het armoede- en schuldenbeleid van de gemeente beknopt weer te geven. Naast het kader en de doelstellingen, wordt ook benoemd wat de nieuwe regelingen zijn binnen het beleid en wat het bereik hierin is geweest in 2020 en de jaren ervoor. Dit hoofdstuk laat ook zien wat tot nu toe is aangevraagd in 2021. Aangezien het jaar nog niet voorbij is, kan het nog niet vergeleken worden met de jaren hiervoor. 2.1. Kader en doelstellingen beleid ´Financiële keten in beeld´ is het kader voor het huidige armoede- en schuldenbeleid van de gemeente Nissewaard. De Nissewaardse visie op de financiële keten houdt in dat alle inwoners, ongeacht hun financiële situatie, kunnen meedoen. Ondersteuning in armoede en schulden is voor een brede doelgroep toegankelijk. We zetten meer in op het voorkomen en tijdig signaleren van armoede en schulden; financiële tegemoetkomingen zijn op lange termijn niet de oplossing van financiële problemen en financiële problemen worden altijd in een bredere context bezien. Het uiteindelijke doel is een verschuiving van dure naar minder dure voorzieningen, door op onderdelen meer informele en minder formele hulp in te zetten. Dit gaat gepaard met een juiste balans tussen de inzet van professionals en vrijwilligers.

Daarbij zetten we in op werk wanneer mogelijk; de beste manier om uit armoede en schulden te raken. De visie op de financiële keten en de ondersteuning in situaties waarin sprake is van een laag inkomen zijn vertaald naar onderstaande doelstellingen waarop de gemeente investeert: 1. 2. 3. 4. 5.

Er is een financiële keten waardoor financiële problematiek eerder wordt gesignaleerd; Armoedevoorzieningen zijn eenvoudig met eenduidige voorwaarden; Voorzieningen worden verruimd zodat meer mensen er gebruik van kunnen maken; Iedereen, ongeacht inkomenspositie, kan meedoen aan activiteiten in onze samenleving; De aanpak op het signaleren en voorkomen van armoede en schulden worden doorontwikkeld.

2.2. Huidig beleid Binnen de financiële keten hebben we de volgende regelingen c.q. wijzigingen opgenomen in het huidige beleid. 1. Inkomensgrens verhoogd van 110% naar 120% bijstandsniveau met een toekenningsperiode 24 maanden. a. Individuele Inkomens Toeslag (IIT) €250,-. b. Kindtoeslag 4 t/m 17 jaar € 300,c. Energiebijdrage ouderen (vanaf pensioengerechtigde leeftijd) € 250,-. 2. Rotterdampas voor alle inwoners. Aanschaf pas kan tegen een gereduceerd tarief voor inwoners met een inkomen tot 120% bijstandsniveau. Drie OV-dagkaarten (totale waarde volwassenen €25,50) voor inwoners met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. 3. Collectieve ziektekostenverzekering (CZ) tot 120% van bijstandsniveau: pakket “Extra” gemeentebijdrage € 30,-, pakket “Uitgebreid” gemeentebijdrage € 13,-. 4. Volledige vergoeding eigen risico € 385,- bij pakket “Uitgebreid”, premie na bijdrage € 152,5. Extra inzet op preventie en vroegsignalering. 6. Stimuleren van sport, cultuur en educatie. Stimuleren van kinderen uit gezinnen met een laag inkomen (tot 150%) door o.a. gratis toegang tot een sportvereniging te kunnen bieden en cultuur en educatie te stimuleren. 7. Wijziging term schuldhulpverlening, aangepaste beleidsregels.

4

8. Start pilots schuldhulpverlening voor ondernemers, structurele financiële dienstverlening met inkomensgrens tot 120% van bijstandsniveau, stress-sensitieve dienstverlening, budgetcursus als nazorg. 2.3. Beroep op armoede- en schuldenvoorzieningen Per 1 januari 2020 is het armoedebeleid vernieuwd en daarmee de voormalige armoedevoorzieningen aangepast. De voorzieningen kennen andere voorwaarden dan voorheen, waardoor de aantallen niet helemaal vergelijkbaar zijn met voorgaande jaren. Het jaar 2021 is bovendien nog niet voorbij om de vergelijking te kunnen maken tussen 2021 en 2020. Het aantal CZ verzekerden is na een grote stijging in 2018, en de lichte stijging in 2019, in 2020 gedaald. Dit kan komen omdat de inkomensgrens om in aanmerking te komen is verlaagd van 130% naar 120% van de bijstandsnorm, zodat dit in het kader van eenduidigheid in overeenstemming is met de andere armoederegelingen. In dat kader zijn de andere voorzieningen namelijk verruimd, te weten van 110% naar 120% van de bijstandsnorm. Aanvullend hierop wordt het eigen risico ad. € 385,- kwijtgescholden bij het pakket ‘uitgebreid’. Het aantal CZ verzekerden in 2020 zit met 2764 nog wel ruim boven het aantal van 2017 (2585). De Individuele Inkomenstoeslag (IIT) en de kindtoeslag zijn in 2020 nagenoeg gelijk aan de Individuele Minimatoeslag en kindtoeslag in 2019.

De energiebijdrage (een financiële bijdrage voor weinig draagkrachtige ouderen) is gedaald ten opzichte van 2018 en 2019. Tabel 1. Aantal cliënten per armoedevoorziening

Aantal CZ verzekerden Individuele InkomensToeslag Kindtoeslag Energiebijdrage

2018 2.850 2.475 1.595 438

2019 2.883 2.568 1.558 447

2020 2.764 2.549 1.551 413

% Ontwikkeling 2020 tov 2019 -4,1 -0,7 -0,4 -7,6

Vanaf februari 2020 is de gemeente Nissewaard, als nieuw onderdeel van het armoedebeleid, aangesloten bij de Rotterdampas. Minima kunnen de pas tegen gereduceerd tarief (€ 5) aanschaffen en voor hun kinderen is de pas gratis. Ook niet-minima kunnen de pas kopen, tegen niet gereduceerd tarief (€ 60 voor volwassenen en € 12,50 voor kinderen). Tabel 2. Verkoop Rotterdampas in 2020 Reductie Volw Regulier Volw Balie 603 108 Internet 1341 500 Totaal 1944 608

Reductie Kind 440 952 1392

Regulier Kind 98 326 424

Totaal 1249 3119 4368

Ondanks dat door Corona veel uitjes en activiteiten gesloten waren is de totale verkoop van de pas nog vrij hoog geweest. Er waren namelijk ook andere mogelijkheden met de pas zoals het volgen van een digitale workshop of korting op afhaalmaaltijden. Daarnaast zijn veel passen al aangeschaft net voordat Corona uitbrak halverwege maart 2020. In totaal zijn 4368 passen verkocht, terwijl er bij de vaststelling van het armoedebeleid uitgegaan was van 7100 passen in totaal. Tot nu toe zijn in de periode 1 januari tot en met 31 augustus 2021 3416 passen verkocht. Het aantal schuldhulpverleningstrajecten is over 2020 gedaald met 9,9% naar 662 cliënten en daarmee zet de dalende trend van 2019 door. Dit ondanks de coronacrisis in 2020. Naar verwachting zal op het gebied van schuldproblematiek de coronacrisis wellicht later een stijging laten zien in het 5

aantal cliënten schuldhulpverlening. De daling van het aantal cliënten komt zowel door fors minder aanmeldingen over 2020 als door een groter aantal beëindigingen. Tabel 3. Cliënten schuldhulpverlening

Aantal cliënten schuldhulpverlening waarvan jonger dan 27 jaar Aantal aanmeldingen Aantal beëindigingen

2018 803 58 403 395

2019 735 45 423 486

2020 662 45 341 437

% Ontwikkeling 2020 tov 2019 -9,9 0,0 -19,4 -10,1

In de volgende figuur is de trend van het aantal aanvragen per maand te zien van alle armoederegelingen.

De onderstaande tabellen laten zien wat en op welk onderdeel is verstrekt binnen het Individuele Inkomenstoeslag. Tabel 4. Aantal verstrekkingen Individuele Inkomenstoeslag 2021 2021

Individuele Inkomenstoeslag

Aantal verleende aanvragen

Basistoeslag* Kindtoeslag(en) 1 of meer kinderen Bijdrage energiekosten

1956 722 305

*Hiervan is de verwachting dat er 573 reguliere aanvragen nog binnenkomen. We schrijven o.a. de inwoners hiervoor aan.

Terugloop klanten Voedselbank Uit cijfers van de Voedselbank Nissewaard blijkt dat er een terugloop is in klanten bij de Voedselbank Nissewaard. Het aantal personen dat een pakket ophaalt in Nissewaard is in de periode van 30 juni 2020 tot 30 september 2021 met 66 personen gedaald. Het gaat om 40 pakketten. Tabel 5. Aantal huishoudens bij de Voedselbank Nissewaard 30-6-2020 Aantal personen in Nissewaard 842 Aantal pakketten in Nissewaard 357

6

30-6-2021 793 322

30-9-2021 776 317

3. Klanttevredenheidsonderzoek In 2016 heeft I&O Research in opdracht van de gemeente Nissewaard onderzoek gedaan naar de klantbelevingen van inwoners die gebruik maken van een voorzienig uit de Participatiewet, een armoederegeling of schuldbemiddeling. Nu, 5 jaar later is opnieuw aan I&O Research gevraagd om dit onderzoek te herhalen voor schuldbemiddeling en armoederegelingen. Met als doel: door middel van kwantitatieve vragenlijst de ervaringen van inwoners op de dienstverlening te analyseren. Deze resultaten zijn ook gedeeld in het Bestuursverslag Sociaal Domein 2020. In dit onderzoek zijn vier van deze regelingen bevraagd. • De Individuele Inkomenstoeslag, dit is een eenmalige jaarlijkse storting waarmee inwoners met een laag inkomen noodzakelijke uitgaven kunnen doen. • Stichting Leergeld, dit is een stichting die ervoor zorgt dat kinderen uit gezinnen met lage inkomens mee kunnen doen aan sport en culturele activiteiten. • De collectieve ziektekostenverzekering tegen een gunstig tarief. • De energiebijdrage, dit is een bijdrage aan de energiekosten bedoeld voor ouderen met een laag inkomen. Bereikbaarheid gemeente is goed Over het algemeen vinden inwoners met een armoederegeling de gemeente goed bereikbaar. Over de bereikbaarheid van het stadhuis is 90 procent van deze inwoners tevreden.

Driekwart van de inwoners van Nissewaard met een armoederegeling is van mening dat de gemeente ook telefonisch goed bereikbaar is. Meer gebruik van de website, gebruiksgemak toegenomen Het aandeel inwoners met armoederegelingen dat de website van de gemeente wel eens bezoekt steeg van 30 procent in 2016 naar 56 procent in 2021. Ook vinden deze inwoners vaker de informatie die zij nodig hebben op de website (2021: 75%, 2016: 67%) en regelen meer inwoners met een armoederegeling hun zaken met de gemeente het liefst via de website (2021: 60%, 2016: 43%). Naast de website heeft de gemeente ook een telefonisch spreekuur. Zeven op de tien inwoners met een armoederegeling zijn hiermee bekend en 38 procent maakt gebruik van dit spreekuur. Zij vinden het prettig dat dit spreekuur bestaat en zijn vaker dan in 2016 vriendelijk en respectvol behandeld (2021: 86%, 2016: 77%). Inwoners kunnen daarnaast terecht bij Thuis in de Wijk, maar slechts een klein deel van de inwoners met een armoederegeling (15%) is hier bekend mee. Zij die gebruik maakten van de diensten van Thuis in de Wijk zijn hier tevreden over. 3.1. Armoedevoorzieningen Aanvraag Individuele Inkomenstoeslag Inwoners die de Individuele Inkomenstoeslag aanvroegen zijn over het geheel tevreden. Voor driekwart was het aanvraagproces en ook het aanvraagformulier duidelijk.

Bovendien ontving 83 procent binnen de gestelde termijn van acht weken een besluit over de toekenning van de toeslag. Bij slechts een enkeling kwam dit besluit niet tijdig, omdat niet volledig aan de aanvraagprocedure was voldaan. Aanvraag regeling Stichting Leergeld Stichting Leergeld zet zich ervoor in dat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen deel kunnen nemen aan sport en culturele activiteiten. Voor ruim de helft van de inwoners die bekend zijn met de Stichting Leergeld is het aanvraagproces duidelijk. Ook is ongeveer de helft tevreden over hoe zij zijn geholpen bij de stichting. Voor iets minder dan de helft is de bijdrage van de kinderen voldoende voor hun kinderen, voor 16 procent is de bijdrage niet voldoende. De gemeente gaat hierover in het eerstvolgende kwartaalgesprek met Stichting Leergeld om na te gaan hoe hierop ingespeeld kan 7

worden. Zodat bij het herijken van beleid eventueel wijzigingen kunnen volgen. Bovendien werkt Stichting Leergeld momenteel aan professionalisering van hun werkwijze. Hiervan is de verwachting dat ze in gezamenlijkheid met andere organisaties nog meer voor de doelgroep kunnen betekenen. Aanvraag collectieve ziektekostenverzekering Driekwart van de inwoners die gebruik maken van de collectieve ziektekostenverzekering is daar tevreden over en vindt de maandelijkse kosten duidelijk. Twee derde van deze inwoners geeft aan dat het overstappen naar de verzekering makkelijk was. Wel is het aandeel tevreden inwoners voor alle drie deze aspecten lager dan in 2016. Aanvraag energiebijdrage Bijna alle inwoners die gebruik maken van de energiebijdrage vinden het goed dat deze bestaat (96%). Voor driekwart is het aanvragen van de toeslag duidelijk, maar ongeveer 20 procent heeft hier moeite mee. In 2016 had slechts 3 procent moeite met het aanvragen van de bijdrage. De toegekende bijdrage wordt na de juiste aanvraagprocedure in alle gevallen op tijd uitgekeerd. 3.2. Schuldhulpverlening Bereikbaarheid Plein Werk en Inkomen Ook voor inwoners die gebruik maken van schuldhulpverlening is de gemeente goed bereikbaar. Nagenoeg alle inwoners met schuldhulpverlening vinden het stadhuis goed bereikbaar (92%) en acht op de tien zijn tevreden met de telefonische bereikbaarheid van de gemeente.

Dit is een toename ten opzichte van 2016. Over het Plein Werk en Inkomen zijn inwoners die gebruik maken van schuldhulpverlening iets kritischer. Net als in 2016 vindt ongeveer twee derde van hen dat het Plein voldoende privacy biedt en prettig is ingericht. De tevredenheid met de openingstijden nam af van 74 procent in 2016 naar 65 procent in 2021. Gebruik en ervaring van de website is verbeterd Sinds 2016 is zowel het gebruik als de ervaren gebruiksvriendelijkheid van de website van de gemeente toegenomen. Waar vijf jaar geleden 67 procent de website makkelijk en/of prettig vond om mee te werken, daar vindt nu 81 procent van de inwoners met schuldbemiddeling de website gebruiksvriendelijk. Ook weet men iets vaker de informatie te vinden die zij nodig hebben op de website. De helft van de inwoners die gebruik maakt van schuldbemiddeling (54%) gebruikt ‘Mijn Schuldhulpverlening’. Van deze inwoners zeggen bijna acht op de tien (79%) dat de ontwikkelingen van hun schuldbemiddeling goed te volgen zijn via deze functie. In 2016 was dit nog 67 procent. Dit lijkt ten koste te gaan van het gebruik van het telefonische spreekuur, waar in 2016 88 procent dit kende, is dat nu gedaald naar 74 procent. Ruime meerderheid ook tevreden over het traject, vertrouwen in goede afloop Voor acht op de tien inwoners was het aanmeldproces voor schuldhulpverlening duidelijk.

Aan de duidelijkheid, begrijpelijkheid van de formulieren wordt op dit moment al aan gewerkt. Bij het contact met medewerkers van de gemeente Nissewaard (bijvoorbeeld tijdens het aanbodgesprek, de workshops of de intake) vinden inwoners met schuldhulpverlening dat de medewerkers zich goed inleven in hun situatie. Ook zijn zij over het algemeen tevreden over deze stappen in het traject en helpt dit bij het in kaart brengen van hun financiële situatie. Wel is op sommige punten de tevredenheid iets lager dan in 2016. Uit de verbeterpunten die inwoners noemen, komt meerdere keren naar voren dat een deel van hen (ongeveer 5%) na de workshops blijft zitten met onduidelijkheden over het proces. Ook vindt een deel het prettiger om de situatie in een vertrouwelijkere setting te bespreken.

8

Van de deelnemers aan het onderzoek bleek uiteindelijk 6 procent niet in aanmerking te komen voor een schuldregeling. Twee op de drie is het wel gelukt een schuldregeling te treffen. Van de personen waarvan bekend is dat zij in aanmerking komen voor een minnelijke schuldregeling1 zegt nagenoeg iedereen dat zij vriendelijk en respectvol zijn behandeld (95%). Ook hebben inwoners er vertrouwen in dat de schuldproblemen worden opgelost (88%), dat ze goed zijn geholpen (85%) en dat ze een beter inzicht hebben in de eigen financiële situatie (83%). Ten opzichte van 2016 zijn we op deze punten erop vooruitgegaan. 3.3. Ketenpartners Voor Nissewaard is er een audit uitgevoerd door de NVVK, de Nederlandse koepelorganisatie voor schuldhulpverlening waar meer dan negentig openbare instellingen en private ondernemingen die financiële diensten aanbieden zijn aangesloten. Zij hebben een onafhankelijk onderzoek gedaan naar de toepassing van audit-modules2 binnen schuldhulpverlening. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met direct betrokken medewerkers en er is dossieronderzoek gedaan. Daarnaast zijn bij de ketenpartners van de financiële keten, zoals de woningbouwcorporaties, zorgverzekeraar en vrijwilligersorganisaties, vragen uitgezet over de samenwerking en hoe zij naar het beleid van de gemeente kijken. Over het algemeen zijn de ketenpartners tevreden over het armoede- en schuldenbeleid.

Het beleid sluit aan bij de doelgroep en de ketenpartners zijn tevreden over de regelingen. Er is een breed pakket aan regelingen, dat diverse doelgroepen bedient. Audit NVVK Uit de uitkomsten van de audit bleek dat de gemeente Nissewaard een ruim en kwalitatief hoogwaardig aanbod heeft voor wat betreft de schuldhulpverlening. Zowel voor de (administratieve) organisatie als de inhoudelijke kwaliteit van de uitgevoerde modules Dit is geheel conform de NVVKmodules. Daarnaast werd gewezen op het feit dat Nissewaard ook beleidsmatig een adequate inzet toont waar het gaat om het uitbreiden van de dienstverlening aan de inwoners, en het handhaven en verbeteren van de kwaliteit hiervan. Woningbouwcorporaties Sinds januari jl. is er actief overleg met onder andere de woningcorporaties over vroegsignalering in het kader van de Gewijzigde Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening. Sinds april jl. melden zij achterstanden via het digitale systeem RIS van Inforing. Ieder kwartaal is er een evaluatiebijeenkomst om te bespreken wat wel goed gaat en wat voor ontwikkeling in aanmerking komt. Over het algemeen geven alle vier de corporaties aan dat het oppakken van de signalen goed gaat. Naast vroegsignalering is er ook een samenwerking tussen de corporaties en gemeente over meervoudige problematiek. Meldingen worden gedaan vanuit de corporatie naar het eerste aanspreekpunt van de gemeente.

Deze worden uitgezet bij de partners van Thuis in de Wijk en pakken de casus verder op. Veelal is er sprake van overlast, vervuiling eventueel in combinatie met financiële problematiek. Zorgverzekeraar De gemeente krijgt van BS&F (een adviesbureau dat in Nederland meerdere gemeenten ondersteunt op gebied van zorg en sociale zekerheid) de complimenten over hoe de schuldenaanpak in de breedste zin wordt opgepakt en hoe het wordt omarmd. Zij geven aan dat we een brede aanpak hebben wat betreft de collectieve ziektekostenverzekering. Dit blijkt uit hoe we de inwoner daarin begeleiden en helpen. Aan de hand van het gesprek wordt gekozen wat de beste optie is voor de 1

Als er schulden zijn, is het zaak als schuldhulpverlener (vanuit de gemeente) een oplossing te zoeken met de schuldeisers. Dit heet het minnelijk traject; dat is een vrijwillige schuldregeling. Als dat niet lukt, dan wordt de rechter gevraagd om een oplossing: het wettelijke traject (de WSNP). 2 De NVKK-modules vormen het dienstenaanbod binnen schuldhulpverlening. Te denken valt aan: aanmelding en intake, crisisinterventie, budgetbeheer, informatie en advies, beschermingsbewind, etc.

9

inwoner. Als gemeente wordt in hun ogen alles eraan gedaan om in contact te komen met de inwoner. Over het beleid wordt gezegd dat we ook een brede aanpak kennen en veel inwoners daarmee geholpen kunnen worden. Ook dat er aandacht is voor bijvoorbeeld inwoners met een taalbarrière of met laaggeletterdheid. Over de samenwerking met CZ wordt aangegeven dat deze goed loopt en de lijntjes kort zijn. We houden elkaar goed op de hoogte en daar waar het kan probeert BS&F te faciliteren en als er vragen zijn. Vrijwilligersorganisaties Bij de vrijwilligersorganisaties willen we de feedback uitlichten die zich richt op de regelingen voor kinderen in armoede. Jeugdfonds Sport & Cultuur en Stichting Leergeld geven onder andere aan om te stoppen met het verstrekken van geld c.q. vergoedingen. Er wordt een oproep gedaan om meer te verstrekken van middelen in natura, zoals een kindpakket. De ouder hoeft dan niet te kiezen tussen bijvoorbeeld schoolspullen of sport/cultuur. Gevraagd wordt om hierover een aanbeveling op te nemen in deze evaluatie. Thuis in de Wijk De gemeente ziet het als taak om in te zetten op het voorkomen en tijdig signaleren van financiële problemen. Door tijdig en dichtbij de inwoner te zijn. Dit doet de gemeente niet allen, maar samen met vele partners van Thuis in de Wijk, zoals het onderwijs en de Uitvoeringsbrigade.

Onderlinge verbinding hierbij maken/leggen staat binnen de financiële keten centraal. De organisaties blijven onderling met elkaar in gesprek via onder andere het financieel platform. Om samen binnen de financiële keten het armoedebeleid uit te voeren. We geven elkaar hierin feedback om te leren met en van elkaar. Dit geldt ook voor de adviesraad Sociaal Domein en de partners van Thuis in de Wijk, die we continu betrekken in het proces.

10

4. Voortgang maatregelen 4.1. Regelingen bij financiële problematiek eerder signaleren Maatregel: Extra inzet op preventie en vroegsignalering Stand van zaken De aanpak op het signaleren en voorkomen van armoede en schulden is doorontwikkeld, zoals vroegsignalering, het preventieproject met CZ. We intensiveren onze aanpak op preventie van schulden en armoede, kansenongelijkheid en het vergroten van het bereik van onze minimavoorzieningen. Hiervoor gaan we langs scholen, wijkcentra, ouderenzorg, etc. Het preventieteam voert daarnaast financiële adviesgesprekken als er bijvoorbeeld gebeurtenissen zijn die erom vragen de financiële gevolgen op een rijtje te zetten. Dit kan telefonisch of persoonlijk, al dan niet anoniem. Om hiermee de inwoner inzicht in de financiële situatie te geven bij verandering en krijgt de inwoner handvatten om geldzaken op orde te krijgen en te houden. Samen met ervaringsdeskundigen zetten we ons in voor de campagne ‘Kom uit je schuld’ om geldzorgen bespreekbaar te maken en het schuldentaboe te doorbreken. Doorlooptijd Start 1 januari 2020, structureel.

Gerealiseerde uitgave € 50.000 (gesplitst in € 35.000 euro vanuit flexibele schil en € 15.000 voor uitgaven activiteiten) Prognose uitgave € 50.000 Inhoud maatregel Extra inzet fte preventieteam (conform nota en coalitieakkoord) en doorontwikkelen van bestaande aanpakken in het voorkomen en het tijdig signaleren van financiële problematiek. Het doel is om te voorkomen dat problemen ontstaan of verergeren, waarmee kosten worden bespaard. 4.2. Regelingen bij vereenvoudiging en verruiming van armoedevoorzieningen Maatregel: Individuele Inkomens Toeslag (IIT) €250,-. Inkomensgrens 120% bijstandsniveau, toekenningsperiode 24 maanden. Stand van zaken In uitvoer. Doorlooptijd Start 1 maart 2020, structureel. Prognose uitgave € 600.000 (Open einderegeling) Gerealiseerde uitgave € 505.300 (1 januari 2021 t/m 21 oktober 2021) Inhoud maatregel Toeslag voor inwoners met een langdurig laag inkomen om extra uitgaven te kunnen bekostigen. Maatregel: Kindtoeslag 4 t/m 17 jaar € 300,-. Inkomensgrens 120% bijstandsniveau, toekenningsperiode 24 maanden. Stand van zaken In uitvoer. Doorlooptijd Start 1 maart 2020, structureel.

Prognose uitgave € 500.000 (Open einderegeling) Gerealiseerde uitgave € 405.300 (1 januari 2021 t/m 21 oktober 2021) Inhoud maatregel Een tegemoetkoming voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen om bijvoorbeeld aan educatieve, culturele activiteiten te kunnen deelnemen, om sportkleding of schoolspullen ermee te kopen.

11

Maatregel: Energietoeslag ouderen (vanaf pensioengerechtigde leeftijd) € 250,-. Inkomensgrens 120% bijstandsniveau, toekenningsperiode 24 maanden. Stand van zaken In uitvoer. Doorlooptijd Start 1 maart 2020, structureel. Prognose uitgave € 100.000 (Open einderegeling) Gerealiseerde uitgave € 78.500 (1 januari 2021 t/m 21 oktober 2021) Inhoud maatregel Tegemoetkoming voor ouderen met een langdurig laag inkomen voor extra uitgave in de energiekosten.

Maatregel: Collectieve ziektekostenverzekering (CZ) tot 120% van bijstandsniveau en gemeentelijke bijdrage. Stand van zaken In uitvoer. Doorlooptijd Start 1 januari 2020, structureel. Per 2023 Europees aanbesteden. Gerealiseerde uitgave € 662.000 ( 1 januari 2021 t/m oktober 2021) Prognose uitgave € 827.000 Inhoud maatregel Toegang tot en het gebruik maken van medische zorg, ongeacht de inkomenspositie. Maatregel: Volledige vergoeding eigen risico € 385,- (bij pakket “Uitgebreid”) Stand van zaken In uitvoer. Bij herijking beleid bezien of dit nog wel wenselijk is. Doorlooptijd Start 1 januari 2020, structureel. Per 2023 Europees aanbesteden. Gerealiseerde uitgave € 309.000 (eenmalige voorschotbetaling) Prognose uitgave € 309.000 Inhoud maatregel Het eigen risico voor inwoners met een laag inkomen wordt vergoed zodat iedereen, ongeacht zijn of haar inkomenspositie, van de medische zorg gebruik kan maken. Maatregel: SUNN Stand van zaken Doorlooptijd Gerealiseerde uitgave Prognose uitgave Inhoud maatregel

In april 2021 is Stichting Urgente Noden Nissewaard (Sun Nissewaard) van start gegaan met het verlenen van noodhulp in Nissewaard. Twee jaar € 26.100 € 45.350 (voor de voorbereidingsfase ad € 26.100 en de personele lasten ad. € 19.250 voor de duur van twee jaar) Het Urgente Nodenfonds is voor dienst- en hulpverleners die in bedreigende situaties problemen kunnen aanpakken voor mensen met urgente financiële problemen als er geen (flexibiliteit binnen de) voorliggende voorziening is. Soms is er iets extra’s nodig in complexe situaties of soms is direct handelen zonder beperking van regels en kaders noodzakelijk. Met de inzet van SUN Nissewaard kan in veel gevallen direct tot een oplossing gekomen worden en kan worden gezien als een aanvulling op de sociale infrastructuur.

12

4.3. Regelingen bij “iedereen kan meedoen” Maatregel: Rotterdampas voor alle inwoners. Aanschaf pas kan tegen een gereduceerd tarief voor inwoners met een inkomen tot 120% bijstandsniveau. Stand van zaken Ondanks dat door Corona veel uitjes en activiteiten gesloten waren, is de totale verkoop van de pas nog vrij hoog geweest. Er waren namelijk ook andere mogelijkheden met de pas zoals het volgen van een digitale workshop of korting op afhaalmaaltijden. Daarnaast zijn veel passen al aangeschaft net voordat Corona uitbrak halverwege maart 2020. In totaal zijn vanaf 1 jan t/m 31 augustus 2021 3416 passen verkocht. Doorlooptijd Periode vanaf 1 maart 2020, structureel. Gerealiseerde uitgave € 147.005 (t/m augustus 2021). Opbrengst verkoop €40.567 Prognose uitgave € 185.000 Inhoud maatregel Met de Rotterdampas wordt het mogelijk gemaakt dat iedereen, ongeachte de hoogte van het inkomen, mee kan doen in de samenleving en deel kan nemen aan activiteiten. Een laag inkomen belemmert vaak maatschappelijke participatie. Met de Rotterdampas wordt deze belemmering doorbroken. Maatregel: Drie OV-dagkaarten (ter waarde van € 25,50 euro voor volwassenen en € 13,50 voor kinderen van 4 t/m 11 jaar) voor inwoners met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. Stand van zaken Doorlooptijd Gerealiseerde uitgave Prognose uitgave Inhoud maatregel

Het niet gebruikte tegoed uit 2020 is overgeheveld naar 2021. Vanaf 1 maart 2020, structureel. € 14.614,50 (t/m juni 2021) € 35.000 Met het OV tegoed wordt het mogelijk gemaakt om op zijn minst aan drie activiteiten zowel binnen als buiten Nissewaard deel te kunnen nemen. Ter bevordering van de mobiliteit.

Maatregel: Stimuleren van sport, cultuur en educatie bij kinderen uit gezinnen met een laag inkomen (tot 150%). Stand van zaken Over de periode 1 januari 2021- 30 september 2021 zijn via het Jeugdfonds Sport & Cultuur 146 aanvragen voor sport en 23 aanvragen voor cultuur toegekend. Stichting Leergeld heeft tot en met september 2021 72 kinderen geholpen. Wat hierin meespeelt is dat de samenwerking tussen beide organisaties stroef verloopt en de wens is om de samenwerkingsafspraken te actualiseren en de inkomensgrenzen (leergeld 120 %) en JFSC (120% -150 %) los te laten. Doorlooptijd Start 1 januari 2020, structureel. Gerealiseerde uitgave Begin 2021 een subsidie verstrekt ad. € 60.000 aan het Jeugdfonds Sport & Cultuur en € 40.000 aan Stichting Leergeld Voorne – Putten. Prognose uitgave Subsidie ad. € 25.000 wordt gedekt uit de middelen Stimuleren Sport, Cultuur & Educatie. € 75.000 wordt gedekt uit GIDS middelen (tot eind 2021). De GIDS middelen zijn er tot en met eind 2022. Daarna moet naar andere mogelijkheden gekeken worden. Inhoud maatregel Alle kinderen, ongeacht het gezinsinkomen, hebben toegang tot sport-, cultuur- en educatieve activiteiten. De bijdrage wordt rechtstreeks aan de vereniging overgemaakt.

13

Maatregel: aansluiting Alliantie Kinderarmoede Stand van zaken We zijn als gemeente aangesloten bij de Alliantie Kinderarmoede. De ondertekening van het convenant heeft op 14 april 2021 plaatsgevonden. Met meer dan 250 partners uit diverse sectoren en regio’s is de Alliantie Kinderarmoede een krachtig middel om kinderarmoede tegen te gaan. Er vinden op dit moment netwerkgesprekken plaats. Dit vindt circa 1 keer in het kwartaal plaats door het preventieteam. Doorlooptijd Formele start 14 april, structureel Gerealiseerde uitgave geen Prognose uitgave geen Inhoud maatregel De Alliantie van meer dan 250 publieke en private organisaties. Elke partner heeft en draagt hierin hun verantwoordelijkheid en is een stukje van de puzzel om het probleem op te lossen/ aan te pakken. Ander doel is om elkaar te vinden, te leren van elkaar en de handen ineen te slaan voor nieuwe acties. Maatregel: inzet van Jeugdeducatiefonds bij scholen Stand van zaken Er zijn zes scholen gecertificeerd. Maar alle zeven scholen in Zuid-West maken gebruik van het naschools-aanbod. Momenteel worden deze verzorgd door JOZ en de bibliotheek. Volgend jaar wordt getracht extra partners bij te kunnen betrekken. De combinatiefunctionarissen verzorgen momenteel de sportactiviteiten. Gedurende de periode van corona is vooral gefaciliteerd in het thuisonderwijs (verschaffen van laptops).

Doorlooptijd Start 30 augustus 2020 tot 31 augustus 2024. Gerealiseerde uitgave € 93.000 (eenderde wordt bekostigd door gemeente vanuit de middelen lokale preventie Jeugd). Prognose uitgave € 205.700 (gedurende vier en half schooljaren) voor Nissewaard. Overige financiering door overige landelijke en/of lokale fondsen en/of bedrijven. Inhoud maatregel Kinderen die (langdurig) in armoede opgroeien hebben grotere kans later ook onder de armoedegrens te vallen. We willen niet dat de toekomst van kinderen door hun huidige situatie wordt bepaald. We zetten daardoor de aanpak van generatiearmoede actief op de kaart en zullen dit verder doorontwikkelen in andere wijken (op andere scholen). 4.4. Regelingen bij de aanpak op het signaleren en voorkomen van armoede en schulden Maatregel: schuldhulpverlening voor ondernemers Stand van zaken In uitvoer. Naast het uitvoeren van de Wsnp (Wet schuldsanering natuurlijke personen) biedt de gemeente ook schuldhulpverlening aan (ex)ondernemers/ zzp’ers die door omstandigheden in de schulden zijn gekomen. Het project betreft een samenwerking met het Regionaal Bureau voor Zelfstandigen (RBZ) en Zuidweg & Partners. Doorlooptijd Start 1 januari 2020, drie jaar.

Gerealiseerde uitgave Uitgave 1e kwartaal € 5.136 Prognose uitgave € 20.000 Inhoud maatregel Ondersteunen van ondernemers bij financiële problemen waar nog sprake is van een levensvatbare/rendabele onderneming. Het begeleiden en ondersteunen van de in Nissewaard wonende ondernemer draagt bij aan het voorkomen van verdere financiële problematiek en aan het voorkomen van een toename van beëindigde ondernemingen.

14

Maatregel: structurele financiële dienstverlening met inkomensgrens tot 120% van bijstandsniveau Stand van zaken In uitvoer. Doorlooptijd Start 1 januari 2020, drie jaar. Gerealiseerde uitgave € 0 Prognose uitgave Geen. De pilot vindt plaats binnen de huidige formatie/middelen van het team. Inhoud maatregel Inzet om recidive te voorkomen en het bieden van financiële stabiliteit. Het voorkomen van recidive onder inwoners die na twee jaar budgetbegeleiding en budgetbeheer bij de gemeente naar externe partijen worden doorverwezen, omdat zij niet voldoende zelfredzaam zijn om zelfstandig hun financiën te beheren. Maatregel: stress-sensitieve dienstverlening Stand van zaken In ontwikkeling. Door deze manier van werken is gezien dat het aantal uitvallers tijdens het schuldhulpverleningstraject is afgenomen evenals het aantal recidivisten. Daarnaast blijkt uit het klanttevredenheidsonderzoek dat deze benadering goed aansluit op de verwachtingen van de inwoner. In 2021 is er vanuit de huidige formatie vormgegeven aan het stress sensitieve werken. De medewerkers zijn door de Uitvoeringsbrigade gecoacht om op deze manier te werken. In 2022 e.v. is de wens om de inzet te continueren en breder uit te zetten. Doorlooptijd Start 1 maart 2020, drie jaar.

Gerealiseerde uitgave € 15.376 (startfase) Prognose uitgave € 90.000 Inhoud maatregel De nieuwe aanpak moest ook leiden tot minder uitval tijdens een schuldhulpverleningstraject, doordat inwoners minder stress ervaren en daardoor beter in staat zijn het schuldhulpverleningstraject goed te doorlopen. Met de nieuwe aanpak beoogd de gemeente een betere aansluiting van de dienstverlening op de behoefte van de inwoner. Maatregel: budgetcursus als nazorg Stand van zaken In uitvoer. De huidige samenwerking met Kwadraad loopt tot en met eind 2021. N.a.v. de pilot zien we dat deze maatregel niet aansluit bij de behoeften van de inwoners op wat we al zelf doen als gemeente. We kunnen dit zelf efficiënter en beter uitvoeren ten behoeve van de kwaliteit van het aanbod. Doorlooptijd Start 1 maart 2021-31 december 2021 Gerealiseerde uitgave € 7.865 per cursus (er wordt jaarlijks achteraf gefactureerd) Prognose uitgave € 20.000 Inhoud maatregel Het voorkomen van recidive en het vergroten van de zelfredzaamheid van de inwoner op gebied van financiën. De budgetcursus wordt aangeboden aan: inwoners die een minnelijke schuldregeling succesvol hebben afgerond; inwoners die zijn toegelaten tot de WSNP; inwoners die niet in aanmerking voor een schuldregeling komen, maar wel behoefte aan ondersteuning hebben.

Met de budgetcursus wil de gemeente inwoners ondersteunen bij het vergroten van hun financiële vaardigheden om recidive te voorkomen. Te zien is dat in 2021 het aantal recidivisten is afgenomen.

15

4.5. Aanvullende wensen gemeenteraad Initiatiefvoorstel ANWB kinderfietsenplan Stand van zaken Er is onderzoek gedaan naar de meerwaarde en mogelijkheden voor een ANWB Kinderfietsplan in Nissewaard. Uit het onderzoek bleek dat veel verschillende partijen zich op verschillend niveau bezighouden met (kinder)fietsen. Zowel bij het opknappen ervan, als verstrekken van de fietsen. We hebben veel positieve geluiden gehoord. De kracht zit ook in een lokale aanpak, waarbij de samenwerking met en het netwerk van de gemeente essentieel is. De gemeente wil hierin niet zelf de kar trekken, maar juist het initiatief bij het netwerk laten. Wel vinden we het belangrijk dat we als gemeente deze partijen faciliteren indien nodig. Dat kan zijn door het bieden van ruimte of door de juiste partijen aan elkaar te koppelen bij vraag en aanbod. Hiervoor zullen we tweede helft van 2022 een verdiepend onderzoek doen wat daadwerkelijk nodig is bij de partijen. Hoe dat georganiseerd kan worden. Zodat het ANWB kinderfietsplan door het maatschappelijk middenveld mogelijk wordt gemaakt. Doorlooptijd Tweede helft 2022 Gerealiseerde uitgave p.m. Prognose uitgave p.m. Inhoud Een fiets is een belangrijk middel om mee te kunnen doen in de samenleving. initiatiefvoorstel Om zelf op een gezonde manier naar vriendjes, school of sport te gaan.

Tegelijkertijd vinden we het ook heel belangrijk dat kinderen op jonge leeftijd goed leren fietsen, zodat ze beter inzicht krijgen in verkeerssituaties. Door een koppeling te leggen met andere fietsinitiatieven binnen de gemeente Nissewaard kunnen ongebruikte fietsen een tweede leven krijgen. Deze fietsen worden opgeknapt (door o.a. vrijwilligers, stagiaires) en kunnen gedoneerd worden aan kinderen die geen fiets hebben. Motie Gezond Leven voor alle leeftijden (aangenomen in de raad d.d. 8 juli 2020) Stand van zaken Er wordt gewerkt aan een activiteitenaanbod en het contact kunnen maken met vrijetijdsaanbieders en hulpverleners. Verwachting is dat deze in 2022 wordt gelanceerd. Daarnaast loopt er nu een campagne ‘kom in beweging’. Er heeft een proef gedraaid met beweegapparaten op de Maasboulevard. Er komt een pumptrack. De openbare sportveldjes/ beweeglocaties worden opgeknapt. Er zijn meerdere gratis natuurwandelingen aangeboden, o.a. onder begeleiding van de gebroeders Groen. Er is een boekje uitgebracht met mooie fietsroutes op Voorne Putten. In de omgevingsvisie centrum is aandacht voor bewegen opgenomen. Volgend jaar wordt dit ook meegenomen in de omgevingsvisie voor heel Nissewaard. In 2022 wordt vanuit het armoedebeleid ingezet op volwassenen met een minimuminkomen om naast de bestaande voorzieningen extra ondersteuning te bieden met betrekking tot sport.

Al dan niet in natura. Hiervoor worden de gesprekken verder gevoerd met Volwassenfonds Sport & Cultuur. Daarmee wil het college in samenwerking met een partner invulling gaan geven aan de inhoud van de motie. Doorlooptijd Tweede helft 2022 Gerealiseerde uitgave p.m. Prognose uitgave p.m. Inhoud motie Naast ondersteuning in natura voor kinderen uit minimagezinnen, nu ook extra ondersteuning bieden voor volwassenen met een minimuminkomen. Niet alleen een eenmalige korting op de sportcontributie via de 16

Rotterdampas, maar sport en cultuur mogelijk maken voor alle inwoners van Nissewaard die leven rond het bestaansminimum. Zodat ook zij kunnen profiteren van de bewezen, positieve effecten.

17

5. Conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk worden de bevindingen van de afgelopen periode van het armoede- en schuldenbeleid (ingangsdatum 1 januari 2020 tot heden) samengevat. De doelstellingen van het beleid worden getoetst of deze zijn behaald door inzet van de huidige regelingen. Aan de hand daarvan worden de aanbevelingen gedaan. 5.1. Bevindingen samengevat In 2020 is veel aandacht gegeven aan de (financiële) effecten van de coronacrisis. Voorspelde effecten (bijvoorbeeld stijging van armoede en schulden) zien we nog niet terug in de cijfers. We houden voor de toekomst hier wel rekening mee. We laten ons dat niet ‘overkomen’ en sorteren alvast hierop voor. Ondanks de coronacrisis wordt het beleid bijna twee jaar naar tevredenheid uitgevoerd. We zijn goed op weg: er vinden goede ontwikkelingen plaats binnen het armoede- en schuldenbeleid. We zien dat inzet op preventie en vroegsignalering in schuldhulpverlening de vruchten afwerpen. Ook is er een terugloop in het aantal klanten bij de Voedselbank. Er worden goede stappen gezet om het thema armoede en schulden goed op de kaart te zetten en de bijbehorende gemeentelijke regelingen onder de aandacht te brengen. Niet alleen bij de doelgroep, maar juist ook bij de partners. Om hiermee samen de doelgroep te bereiken.

De audit NVVK was uitgevoerd op het gebied van schuldhulpverlening en Nissewaard kreeg een goede beoordeling. Daarom wordt voorgesteld om het huidige armoedebeleid te continueren. Voorgesteld wordt nader te adviseren over de aanscherping van het huidig beleid, het uitvoeren van nieuw beleid en de financiën hieromtrent. Hieronder worden hiervoor aanbevelingen gedaan. Op bepaalde onderdelen kunnen we ons daarmee nog beter focussen, om de doelstellingen verder te behalen en de ingeslagen weg binnen het sociaal domein te bevorderen. 5.2. Aanbevelingen Doelstelling 1: Er is een financiële keten waardoor financiële problematiek eerder wordt gesignaleerd Er is de afgelopen periode flink geïnvesteerd op een sluitend aanbod van voorzieningen, waarbij het aanbod elkaar aanvult en versterkt. Er staat een financiële keten en de gemeente werkt samen met veel partners hierin, zoals partners van Thuis in de Wijk, vrijwilligersorganisaties. Wanneer binnen het aanbod iets ontbreekt, wordt bezien hoe daar invulling aan kan worden gegeven en welke partijen hierin een rol kunnen vervullen. Door middel van extra inzet op preventie en vroegsignalering is er in de afgelopen periode een hoop bereikt. Dit is terug is te zien in het aantal aanmeldingen schuldhulpverlening dat is gedaald (zie tabel 3). Ook zien we in de praktijk minder recidieven.

Hiermee laten we zien dat inzet op preventie en vroegsignaleren écht loont. De gemeente ziet het als taak om in te zetten op het voorkomen en tijdig signaleren van financiële problemen. Het preventieteam van de gemeente speelt, samen met vele partners van Thuis in de Wijk, hierin een belangrijke rol. De afgelopen periode is hieraan vormgegeven door de inzet van vroegsignalering van schulden met partners, gastlessen op onder andere scholen, ‘De kom uit je schuld’ Nissewaard campagne om het taboe rond schulden te doorbreken. Het verstrekken van de geldbrochures aan de inwoners en het onderwijs. Ook is er een begin gemaakt om langs locaties te gaan waar we de doelgroep kunnen bereiken, zoals ouderenbijeenkomsten, wijkcentra. Dit wordt voortgezet in 2022.

18

Als er naar de armoedevoorzieningen wordt gekeken, wordt met name ingezet op de doelgroep kinderen, volwassenen en ouderen. Het verdient dan ook aandacht om meer in te zetten op jongeren en andere doelgroepen zoals anderstaligen. Aanbevolen wordt:  Meer inzet op ervaringsdeskundigen Er wordt aanbevolen om binnen de financiële keten meer in te zetten op ervaringsdeskundigen. In de praktijk hebben we binnen armoede en schulden hier goede ervaring mee gehad. Er zijn hierdoor goede en betere contacten ontstaan met de inwoner. Ervaringsdeskundigen weten wat er speelt en staan op die manier dicht bij de klant. Het verdient dan ook aanbeveling om hierop te blijven inzetten, zodat het meerwaarde heeft voor zowel bij het opstellen/herijken van beleid als in de uitvoering. Ze kunnen hoop op vooruitgang, verbetering van de situatie bieden en een rolmodel zijn.  Meer inzet op preventie bij andere doelgroepen, zoals jongeren Om de inzet op preventie verder te versterken onder jongeren en andere doelgroepen wordt aanbevolen om de eerste periode van 2022 te starten met de pilot ‘Geld(t) voor jongeren’, waarin ingezet wordt op zichtbaar zijn voor jongeren. Door middel van het voeren van grootschalig campagne en de juiste kanalen hiervoor in te zetten. De jongeren moeten het gevoel krijgen dat zij gezien en gehoord worden.

Samenwerking met stakeholders, zoals onderwijs, JOZ en samenwerking met collega’s zijn hierin belangrijk. Om hiermee jongeren uit de schulden te houden en ervoor te zorgen dat ze kunnen (blijven) leren en/of werken. Belangrijk is dat samen met onze jongeren wordt opgetrokken. Ook is er blijvend aandacht voor ouderen, anderstaligen en de benadering die daarbij past. Dit kan binnen de huidige capaciteit van het preventieteam worden uitgevoerd.  De verbinding blijven leggen in de gehele keten van Werk en Inkomen Binnen de financiële keten moet aansluiting zijn tussen de inzet van preventieve activiteiten van de keten Werk en Inkomen. Het armoede- en schuldenbeleid is daar een onderdeel van. Uiteindelijk is een sluitend aanbod van activiteiten, regelingen en voorzieningen binnen de financiële keten van groot belang voor inwoners die kampen met een (langdurig) laag inkomen en voor wie armoede- en schuldenproblematiek op de loer ligt. Doelstelling 2: Armoedevoorzieningen zijn eenvoudig met eenduidige voorwaarden Er is continue aandacht voor het eenvoudig maken van de armoederegelingen en zetten we in op eenduidigere voorwaarden. Inwoners moeten op efficiënte wijze voorzieningen ook kunnen aanvragen. Uit het klanttevredenheidsonderzoek blijkt dat minder tevredenheid heerst met betrekking tot de collectieve ziektekostenverzekering.

Eerder is het huidige gemeentepakket geanalyseerd, waarin is onderzocht hoe gunstig het CZ gemeentepakket is ten opzichte van gemeente Rotterdam en gemeente Hellevoetsluis. Te concluderen is dat de combinatie van de verschillende gemeentepakketten en de gemeentelijke bijdragen het lastig maakt de aanbiedingen één op één te vergelijken. Om voorbeelden te noemen. Nissewaard is de enige gemeente die een midden variant biedt voor de minima en het eigen risico volledig vergoed. De maandpremie van de uitgebreide variant van gemeente Rotterdam is lager dan dat van Nissewaard. Daar tegenover staat weer dat zij niet het volledige eigen risico vergoeden. Met het in acht nemen van de vergoeding eigen risico en de gemeentelijke bijdrage, is de maandpremie van gemeente Nissewaard weer lager. De huidige pakketten, de vergoedingen van het gemeentepakket, de gemeentelijke bijdrage en de toegepaste inkomensgrens door de gemeente sluiten aan bij een grote groep minima inwoners van de gemeente Nissewaard.

19

Aanbevolen wordt:  Inhoud collectieve ziektekostenverzekering opnieuw te beoordelen Aanbevolen wordt om verder te onderzoeken wat er met de inhoud van de collectieve ziektekostenverzekering gedaan moet worden om tegemoet te komen aan de behoeften van de klant, zoals het wel of niet vergoeden van het eigen risico. Maar ook te kijken naar de gemeentelijke bijdrage en de inhoud van de pakketten. Eind 2022 verloopt het contract bij CZ. In 2022 zal opnieuw Europees aanbesteed moeten worden. Bij het aanbesteden wordt aanbevolen om advies te ontvangen van de Adviesraad Sociaal Domein. Daarnaast blijkt uit zowel klantervaringen als uit de gegevens dat het eigen risico niet in alle gevallen wordt verbruikt bij het pakket ‘uitgebreid’. Terwijl daar wel recht op is. In deze evaluatie wordt aanbevolen om het vergoeden van het eigen risico te vereenvoudigen. Waarmee we de mogelijkheid bieden om het niet benutte eigen risico, vanaf de invoering, terug te vragen bij de gemeente. Hiervoor schrijven we de inwoners aan die het betreft. Doelstelling 3: Voorzieningen worden verruimd zodat meer mensen er gebruik van kunnen maken Ondanks dat we als gemeente er alles aan doen om de doelgroep eerder en goed te bereiken, blijft het aantal aanvragen achter in de verwachting uit (van de groep tussen 110% en 120% van het bijstandsniveau).

Als gemeente zetten we verschillende middelen in om onze inwoners te bereiken. Echter, de coronamaatregelen hebben dit in de afgelopen periode wel bemoeilijkt. We zien in de toekomst daarvoor nog mogelijkheden om het bereik te vergroten van de armoedevoorzieningen. Er is hiertoe ruimte binnen het armoede- en schuldenbeleid, zodat meer inzet op bereik niet leidt tot overschrijding van het budget. Daarnaast is mede de inkomensgrens van een inkomen tot 110% van het bijstandsniveau naar 120% van het bijstandsniveau verhoogd, om in te spelen op de armoedeval3. Op deze manier blijven mensen die volledig uit de uitkering stromen met een inkomen tot 120% alsnog recht op de armoedevoorzieningen behouden. In de praktijk horen we echter dat voor veel bijstandsgerechtigde alleenstaande ouders die een tegemoetkoming ontvangen voor de kinderopvang ad. 3% een gemis is als zij die niet meer ontvangen bij uitstroom naar werk. Met name bij jongere alleenstaande ouders ontvangen we signalen dat dit een obstakel is. De kinderopvangtoeslag van de Belastingdienst dekt namelijk niet de volledige kosten. Aanbevolen wordt:  Meer inzet op bekendheid van armoederegelingen We breiden de locaties uit waar we langsgaan om meer bekendheid te geven aan de armoederegelingen. Niet alleen langs scholen, ook langs wijkcentra, ouderenbijeenkomsten waar de potentiele doelgroep te vinden is.

Daarnaast worden de inwoners nog steeds actief benaderd die nog niet de aanvragen hebben ingediend, waarvan we weten dat die er wel recht op hebben. Ook blijven we de geldkrant verspreiden aan ieder huishouden, openbare locaties zoals de bibliotheek, plaatsen we het in lokale bladen en op social media. Daarnaast worden op scholen brochures uitgedeeld aan ouders met betrekking tot de gemeentelijke regelingen die er zijn. Dit wordt onder meer doelgroepen uitgezet, zoals jongeren en ouderen.  Eenmalige vergoeding kinderopvang ad. € 300,- voor alleenstaande ouders Ervaringsdeskundigen in Armoede en Sociale Uitsluiting geven aan dat kinderopvang voor vele mensen in armoede onbekend terrein is. Het bieden van eenmalige vergoeding wordt daarmee 3

Het effect dat kan optreden als iemand met een uitkering in inkomen achteruit gaat als hij of zij een betaalde baan krijgt. Dit wordt veroorzaakt doordat er diverse regelingen zijn die meer kosten of minder opleveren naarmate men meer verdient.

20

gezien als een krachtig instrument bij het vinden en behoud van vast werk en in de strijd tegen kinderarmoede. Bij zowel in het voorkomen van kinderarmoede als in het helpen van gezinnen om uit de armoede te raken. Kinderopvang zet echter ook in op andere zaken zoals een leuke (vrije) tijd voor de kinderen, stimuleren van de ontwikkeling, opvoedondersteuning of ontmoeting tussen ouders. Daardoor wordt aanbevolen om deze groep te stimuleren en ondersteunen om werk te vinden en lage inkomens aan te vullen met eenmalige vergoeding kinderopvang ad. € 300 euro. Doelstelling 4: Iedereen, ongeacht inkomenspositie, kan meedoen aan activiteiten in onze samenleving Vanaf februari 2020 is de gemeente Nissewaard, als nieuw onderdeel van het armoedebeleid, aangesloten bij de Rotterdampas. Ondanks dat door Corona veel uitjes en activiteiten gesloten waren is de totale verkoop van de pas nog vrij hoog geweest. Er waren namelijk ook andere mogelijkheden met de pas zoals het volgen van een digitale workshop of korting op afhaalmaaltijden. Daarnaast zijn veel passen al aangeschaft net voordat Corona uitbrak halverwege maart 2020. De pilot “Kansen voor alle kinderen” is voortgezet samen met Stichting Leergeld en Stichting Jeugdfonds Sport & Cultuur.

Kinderen van ouders met een laag inkomen tot 150% van de bijstandsnorm kunnen een aanvraag doen voor de kosten van sport, cultuur, school en/of welzijn. De pilot heeft steeds meer bekendheid gekregen onder de doelgroep en de intermediairs. Ook hier geldt dat veel sport- en cultuuractiviteiten door de coronamaatregelen niet of in beperkte vorm door konden gaan. Veel zwembaden waren ook geruime tijd gesloten. Dit heeft ertoe geleid dat er de maanden april tot en met juli minder aanvragen zijn ingediend gedurende de lockdown periode. Daarentegen werd dat gecompenseerd door meer aanvragen van laptops voor het thuisonderwijs. Bij aanvragen sport en cultuur is een stijging te zien vanaf augustus. Het aantal zwemaanvragen, ondanks de coronamaatregelen, waren ook weer wat gestegen. Aanbevolen wordt:  Onderzoek te doen naar nieuwe mogelijkheden voor “Kansen voor alle kinderen” Gezien de resultaten tot nu toe en de feedback van de huidige partners wordt aanbevolen om bij eventuele herijking van het beleid een volgende stap te maken in voorzieningen in natura. Bijvoorbeeld door middel van een kindpakket, waarin een ouder niet hoeft te kiezen tussen bijvoorbeeld schoolspullen of sport/cultuur. Daarnaast doen we als gemeente reeds mee met het Nationaal Programma Onderwijs.

Er wordt daardoor aanbevolen om vanuit de capaciteit die daarvoor is aan te sluiten bij de alliantie “Gelijke kansen”. Inzet op de motie “Gezond leven voor alle leeftijden” en met partners te kijken naar de mogelijkheden voor het ANWB Kinderfietsenplan Aanbevolen wordt om naast ondersteuning in natura voor kinderen uit minimagezinnen, nu ook extra ondersteuning te bieden voor volwassenen met een minimuminkomen. Om hiermee sport en cultuur mogelijk maken voor alle inwoners van Nissewaard die leven rond het bestaansminimum. Zodat ook zij kunnen profiteren van de bewezen, positieve effecten. Net als de kinderen. Daarnaast wordt aanbevolen om samen met de partners in Nissewaard, die zich bezighouden met fietsinitiatieven, te komen tot een plan hoe deze initiatieven samen vorm en inhoud kunnen krijgen. Wat hierin de rol wordt van de gemeente, wordt in deze gesprekken en het plan meegenomen. 



Onderzoek te doen naar het verstrekken van de Rotterdampas tegen gereduceerd tarief aan de doelgroep binnen schuldhulpverlening Er zijn inwoners die bij schuldhulpverlening bekend zijn en niet in aanmerking komen voor de Rotterdampas tegen een gereduceerd tarief. Vanwege het beschikbare inkomen dat hoger is dan 120% van het bijstandsniveau. Het verdient aanbeveling om te onderzoeken hoe groot deze groep is binnen de schuldhulpverlening en aan de hand hiervan te bepalen of het gereduceerd bedrag op de Rotterdampas ook toegekend kan worden bij deze doelgroep. 21

Doelsteling 5: De aanpak op het signaleren en voorkomen van armoede en schulden blijven doorontwikkelen Er zijn goede stappen gezet met de pilot stress-sensitieve dienstverlening binnen de organisatie. Vanuit schuldhulpverlening worden (ludieke) kaartjes verstuurd waarin de gemeente de inwoner op een laagdrempelige manier uitnodigt telefonisch contact op te nemen met het preventieteam/schuldhulpverlening voor een (financieel) gesprek. De inwoner wordt via de kaart ook attent gemaakt op de online Geldplannen van het NIBUD. Uit reacties blijkt dat deze benadering letterlijk goed wordt ontvangen door de inwoner. Dat blijkt verder ook uit het aantal aanvragen financiële gesprekken dat hieruit voort is gekomen. Ook wordt de meerwaarde gezien van het aanbod voor zelfstandigen en ondernemers, hetgeen een aanvulling is het op het reguliere aanbod schuldhulpverlening (voor natuurlijke personen). Gemeenten moeten namelijk ook aan ondernemers met (dreigende) problematische schulden schuldhulpverlening bieden. De inmiddels gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) maakt dat duidelijk. De schuldhulpverlening voor ondernemers vraagt daarin meer kennis dan schuldhulpverlening aan natuurlijke personen. Verder loopt de pilot budgetcursus met de partner Kwadraad ten einde en kunnen we dit als gemeente zelf efficiënter uitvoeren.

Er wordt hierin ook verband gezien met het onderdeel financieel ontzorgen van de nieuwe Wet inburgering en vroegsignalering schuldhulpverlening. Er zijn daarnaast veel praktijkvoorbeelden en good practices op het terrein van armoede en schulden. Het is een veld dat sterk in beweging is en waar veel experimenten plaatsvinden. Opvallend is dat met name op het gebied van armoede-aanpak wetenschappelijke inzichten en professionele ervaringskennis nauwelijks met elkaar verbonden worden. Algemene inzichten over wat werkt, kunnen helpen bij het aanscherpen van keuzes over communicatie, vorm, inhoud en moment van interventies. Tot slot zien we dat de schuldhulpverleners van de gemeente meer (preventief) financiële adviesgesprekken voeren hetgeen het preventieteam van de gemeente uitvoert. Doordat het aantal schuldhulpverleningstrajecten afneemt, ontstaat hierdoor meer ruimte om dit (eerder) te kunnen doen. Aanbevolen wordt:  De stress-sensitieve dienstverlening te continueren Aanbevolen wordt om de pilot na 2022 structureel (breder) in te zetten in de organisatie. Om de ervaren stress te verminderen bij inwoners die kampen met een langdurige stresssituatie. Geldgebrek is daar slechts een voorbeeld van. De klantmanager gaat naast de hulpvrager staan.

Concreet betekent dit: - Meer tijd per dossier beschikbaar stellen om zo de inwoner de benodigde aandacht te kunnen schenken; - Verder opleiden van de medewerkers op het gebied van motiverende gesprekstechnieken en stress-sensitieve dienstverlening; - Doorlopen van brieven en overige communicatie waar aanpassing op behoeft.  Het aanbod voor zelfstandigen en ondernemers te continueren Aanbevolen wordt om de pilot schuldhulpverlening voor zelfstandigen en ondernemers voort te zetten in 2022. Gemeenten zijn inmiddels ook wettelijk verplicht om voor deze doelgroep schuldhulpverlening te bieden. Gelet op het mogelijke (na-)effect van de coronacrisis is de verwachting dat deze vorm van schuldhulpverlening ook nodig zal blijven. Als gemeente moeten we

22

actief hierop blijven inzetten als de landelijke coronasteunmaatregelen ook wegvallen. Zodat verder wegglijden voorkomen kan worden.

 De pilot budgetcursus om te zetten binnen gemeentelijk aanbod De huidige samenwerking met Kwadraad loopt tot en met december 2021. Dit werd apart bekostigd aan Kwadraad en niet via subsidie. De middelen die hiervoor begroot zijn, kunnen gebruikt worden om deze activiteit binnen de organisatie verder vorm te geven binnen de huidige formatie. Op dit onderdeel kan de verbinding gelegd worden met het financieel ontzorgen op het terrein van de nieuwe Wet inburgering en het ontstaan vroegsignalering. Aanbevolen wordt om het aanbod van Kwadraad te beëindigen. Deze trainingen niet (meer) bij een externe organisatie af te nemen, maar als gemeente dit zelf efficiënter uit te voeren in het huidige gemeentelijk aanbod. De middelen die voor 2022 reeds beschikbaar zijn gesteld, kunnen hiervoor worden aangewend.  Deelname Werkplaats Sociaal Domein Zuid-Holland Zuid en Alliantie Kinderarmoede Als Nissewaard zijn we reeds aangesloten bij de Werkplaats Sociaal Domein Zuid-Holland Zuid en de Alliantie Kinderarmoede. De Werkplaats Sociaal Domein Zuid-Holland Zuid valt onder het lectoraat Maatschappelijke Zorg van de Hogeschool Rotterdam en het lectoraat Dynamiek van de Hogeschool Inholland/Rotterdam. De Werkplaats heeft als doel om de verbinding te maken tussen praktijk, onderzoek en beleid. Om zo de uitvoering te versterken, maar ook om het onderwijs nieuwe impulsen mee te geven.