Eindevaluatie Spijkhopper

Eindevaluatie Spijkhopper Sinds 26 september 2021 rijdt de Spijkhopper als vervanger van de buslijnen 81 en 85. De Spijkhopper rijdt als pilot tot het einde van 2023. In dit document vindt u de eindevaluatie van de Spijkhopper en een aantal aanbevelingen om door te gaan. In deze eindevaluatie vindt u een aantal onderdelen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Oude versus nieuwe situatie Uitvoeringskwaliteit Reizigersontwikkeling en functie van Spijkhopper in reizigerspatronen Waardering door reizigers Prijs Voor- en nadelen Hoe nu verder? Verdere uitrol?

Oude versus nieuwe situatie Voor 26 september 2021 reden de vaste lijnen 81 en 85 in Spijkenisse. Deze lijnen reden de routes zoals hiernaast weergegeven. Lijn 85 reed tussen Metro Akkers en Metro Centrum via de wijken Vogelenzang en De Hoek. Lijn 81 reed vanaf halte Dorpstraat in Hekelingen via Metro Akkers en Metro Centrum naar De Elementen. In tegenstelling tot de lijnennetkaart bediende lijn 81 vanaf april 2021 ook de haltes Oude Maasweg en Groenoordweg. Lijn 81 en 85 reden op werkdagen 4 keer per uur met 8persoonsvoertuigen. In het weekend en ’s avonds was de frequentie 2 keer per uur. Vanaf 26 september 2021 rijdt de Spijkhopper. Reizigers kunnen online of telefonisch een rit reserveren. De reiziger wordt zo snel mogelijk naar de eindbestemming gebracht, al kunnen er onderweg ook andere reizigers in- of uitstappen. Er waren meerdere redenen om over te stappen op de Spijkhopper: •

• • •

Door de inzet van 8-persoonsvoertuigen was er sprake van een gebrek aan capaciteit in de spits. Het kwam regelmatig voor dat er reizigers moesten blijven staan. Met de Spijkhopper wordt elke rit van tevoren gereserveerd, hierdoor is er nooit sprake van capaciteitsbeperkingen. Juist in de daluren waren de busjes vaak maar beperkt bezet. Het rijden van (bijna) lege bussen is een minder efficiënte inzet van (financiële) middelen. De Spijkhopper is goedkoper in uitvoering dan lijnen 81 en 85. Met de Spijkhopper werd het mogelijk om meer OV aan te bieden met minder financiële middelen: o De Spijkhopper rijdt tot 24:00 i.p.v. 23:00. o Er kunnen 9 nieuwe haltes aan worden gedaan. Inmiddels zijn er nog 2 nieuwe haltes bijgekomen. o Er kan onderling gereisd worden tussen alle haltes van lijn 81 en lijn 85 onderling zonder over te stappen. In het verleden moest er altijd worden overgestapt.

Uitvoeringskwaliteit De belangrijkste parameter voor het uitvoeren van de ritten is of wij reizigers op tijd ophalen. Op tijd is gedefinieerd als het ophalen binnen 10 minuten na de geplande vertrektijd. Dit wordt ook op deze manier gecommuniceerd naar de reizigers1. Hieronder is de vertrekpunctualiteit weergegeven voor 1

Bij de telefonische reservering bleek het aangeven van de 10 minuten wachttijd niet altijd te gebeuren. Hier is recent extra aandacht aan besteed.

november en december 2022. In deze vertrekpunctualiteit is ook de punctualiteit van de reizigers meegenomen die zich hebben loos gemeld.

Voor 91,7% van de ritten geldt dat deze op tijd zijn opgehaald. Voor 8,3% van de ritten geldt dat deze te laat zijn opgehaald. Dit wil zeggen meer dan 10 minuten na de vertrektijd. Voor 2,1% van de ritten geldt dat deze 20 minuten te laat of meer zijn opgehaald. In de grafiek hierboven is zichtbaar dat het voertuig in veel gevallen eerder dan de oorspronkelijke vertrektijd arriveert bij de halte (de negatieve punctualiteit). In deze gevallen is het echter nooit zo dat de chauffeur dan al zonder de reiziger wegrijdt. Als de reiziger eerder arriveert kan het voertuig met de reiziger ook al voor de vertrektijd vertrekken. Als de reiziger er echter niet is wacht het voertuig totdat de vertrektijd is gepasseerd en zal pas dan, eventueel zonder reiziger, vertrekken. Naast de vertrektijd communiceren wij een aankomsttijd richting de reiziger. Ons doel is om de reiziger voor deze gecommuniceerde aankomsttijd te laten arriveren. Wij communiceren echter richting de reiziger dat ze ‘rond’ deze gecommuniceerde aankomsttijd arriveren. In 87,8% van het aantal uitgevoerde ritten komt de reiziger aan voor de gecommuniceerde aankomsttijd. In 12,2% van de gevallen is de reiziger later dan deze gecommuniceerde aankomsttijd bij de halte. Voor 2,4% van de gevallen geldt dat de reiziger meer dan 10 minuten na de gecommuniceerde aankomsttijd bij de aankomsthaltes is gearriveerd.

Hieronder is de verdeling van aankomstpunctualiteit zichtbaar.

Reizigersontwikkeling Hieronder zijn de reizigersaantallen weergegeven. Zichtbaar is dat de reizigersaantallen variëren tussen de 6200 en 9200 reizigers per maand. De reizigersaantallen fluctueren licht over de gehele periode maar over de hele lijn is er sprake van een lichte stijging.

Spijkhopper reizigersaantallen 12000

Reizigers per maand

10000 8000 6000 4000 2000 0 jul-21

okt-21

feb-22

mei-22

aug-22

dec-22

mrt-23

jun-23

Om een goede vergelijking te maken zijn de reizigersaantallen vergeleken met de situatie van lijn 81 en 85. Dit is echter een vergelijking die niet helemaal correct is omdat er ook sprake is van corona en blijvende effecten van corona.

Spijkhopper reizigersaantallen Reizigers per maand

30000 25000 20000

15000 10000 5000 0 mei-19

dec-19

jun-20

jan-21 Spijkhopper

jul-21

feb-22

aug-22

mrt-23

okt-23

Vaste lijnen

Om het reizigersverlies door de overgang naar vraagafhankelijk OV te bepalen vergelijken we de reizigersaantallen van november 2022 met de reizigersaantallen van november 2019. Omdat we in november 2022 door corona in de hele concessie op een reizigersherstel van 79% zitten compenseren we ook hiervoor in de berekening. 𝑅𝑒𝑖𝑧𝑖𝑔𝑒𝑟𝑠𝑣𝑒𝑟𝑙𝑖𝑒𝑠 =

𝑅𝑒𝑖𝑧𝑖𝑔𝑒𝑟𝑠 𝑛𝑜𝑣 19 −

𝑟𝑒𝑖𝑧𝑖𝑔𝑒𝑟𝑠 𝑛𝑜𝑣 22

⁄ℎ𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒𝑙𝑝𝑒𝑟𝑐𝑒𝑛𝑡𝑎𝑔𝑒 = 52,7% 𝑟𝑒𝑖𝑧𝑖𝑔𝑒𝑟𝑠 𝑛𝑜𝑣 19

We zijn dus iets meer dan de helft van de reizigers verloren met de overgang naar vraagafhankelijk vervoer.

Waar zijn reizigers heen? Het is lastig om exact te analyseren waar alle reizigers heen zijn gegaan. Waarschijnlijk is dat reizigers alternatief reizen: bijvoorbeeld met de fiets naar de metro of met een andere buslijn. Reizigers kunnen namelijk ook gebruik maken van de buslijn 87 of van de (R-net)buslijnen die langs de wijk De Hoek rijden. Een voorbeeld van een alternatieve halte is halte Medocgaard waar lijn 87 stopt. Deze halte ligt in de buurt van haltes De Kreek en De Woonkreek. In februari 2020 waren er nog 458 instappers bij deze halte. Voor november 2022 gaat dit om 1169 reizigers per maand. Er is hier sprake van een grote stijging: Waarschijnlijk door reizigers die voortaan lijn 87 nemen in plaats van de lijn 81/de Spijkhopper. Bij halte de Ritte zien we (als we het corona-effect meenemen) ook een stijging van de reizigersaantallen. Er zijn ruim 600 reizigers meer ingestapt per maand dan we zouden verwachten puur op basis van corona-effecten. Waarschijnlijk hebben reizigers uit de wijk De Hoek meer gekozen voor het lopen naar R-net halte de Ritte in plaats van het gebruik maken van lijn 85/De Spijkhopper. We zien dat er bij 2 haltes in de buurt van de Spijkhopper sprake is van een toename van reizigersaantallen. Dit zijn echter alleen illustraties van het feit dat reizigers die eerst wel met de Spijkhopper reisden andere opties zijn gaan nemen.

Welke functies vervult de Spijkhopper binnen het vervoerssysteem? Wat opvalt binnen de reizigersstromen is dat er sinds de introductie van de Spijkhopper een kleiner deel van de reizigers naar een metrostation reist. Juist voor reizen van/naar het metrostation wordt er waarschijnlijk relatief veel gebruik gemaakt van andere alternatieven (bijvoorbeeld de fiets). Er wordt nu relatief veel gebruik gemaakt van de Spijkhopper voor intern reizen binnen Spijkenisse. Factoren die daar hoogstwaarschijnlijk positief aan bij hebben gedragen zijn de mogelijkheid om tussen alle haltes onderling te reizen (dus ook tussen lijn 81/85 onderling) en de extra nieuwe haltes waaronder bij het Herman Gorterhof (nabij een winkelcentrum).

Lijn 81 en 85 Spijkhopper

Reizigers van/naar metrostations 86% 70%

Overige reizen 14% 30%

Waardering door reizigers Wij hebben informatie over de waardering van reizigers ontvangen op 2 verschillende manieren: -

Via klantreacties Via het maatwerkonderzoek

Het is bekend dat reizigers wel van zich laten horen als ze een negatieve ervaring hebben maar niet als ze een positieve ervaring hebben. Wij nemen klachten zeer serieus maar zien deze niet als een volledig representatieve weergave van de waardering door reizigers. Klachten gaan over: -

Het niet opgehaald worden van de reiziger vanwege te verwijten gedrag door de chauffeur of door miscommunicatie tussen chauffeur en reiziger. Het (te) laat opgehaald worden van de reiziger. Vaak door incidentele drukte.

-

Klachten over niet ontvangen van bevestigingsmail of een ander technisch mankement. Deze klachten horen we tegenwoordig niet meer.

In totaal is er sprake van 1 tot enkele klachten per maand over de Spijkhopper. Er waren 2 pieken waardoor het aantal klachten steeg tot ongeveer 10 klachten per maand. De eerste keer was net na de introductie. De tweede keer was in de eerste maanden van 2023 toen er een aantal klachten waren die betrekking hadden op verwijtbaar gedrag of miscommunicatie. Deze klachten zijn verholpen en inmiddels is het aantal klachten minder. De klachten zoeken we allemaal uit en hebben er ook toe geleid dat we het systeem verbeterd hebben. Als een reiziger incidenteel niet opgehaald werd hebben we dit uitgezocht en eventueel de chauffeur aangesproken op zijn/haar gedrag. Per begin mei wordt er 15% meer capaciteit (meer busjes om reizigers te vervoeren) ingezet op werkdagen buiten de vakanties. Dit zal helpen om het aantal reizigers wat te laat wordt opgehaald nog verder te reduceren. Overigens laat de uitvoeringskwaliteit al zien dat we relatief weinig reizigers te laat ophalen. Er is een maatwerkonderzoek geweest wat in het tweede kwartaal van 2022 is afgenomen. Dit maatwerkonderzoek is uitgevoerd in opdracht van Zuid-Holland Bereikbaar en is uitgevoerd door onderzoeksbureau XTNT met als titel Maatwerkvervoer Voorne-Putten Haven. Dit rapport is separaat beschikbaar. In het maatwerkonderzoek zijn reizigers geïnterviewd.

Een aantal reizigers is negatief over de Spijkhopper doordat het meer voorbereiding vergt (boeken) en je van tevoren moet bepalen wanneer je gaat reizen. Daarnaast geeft het onderzoek ook aan dat reizigers negatief oordelen over het feit dat het busje soms laat komt opdagen of dat er technische problemen zijn. De negatieve reacties zijn voornamelijk afkomstig van de reizigers die eerst gewend waren om met buslijn 81 en 85 te reizen. Het onderzoek maakt daarnaast melding van enkele positieve reacties. De genoemde reacties zijn vanuit reizigers die door de hopper nieuwe reismogelijkheden hebben en daar ook gebruik van maken. Dit is ook wat we van chauffeurs terug horen: voor een aantal reizigers is de Spijkhopper een nieuwe kans omdat ze naar veel meer haltes kunnen reizen. Concluderend kunnen we zeggen dat veel reizigers die eerst met lijn 81 en 85 reisden de overgang naar de Spijkhopper als een achteruitgang hebben ervaren. Daarbij speelt de drempel om te boeken een rol en het feit dat reizigers soms even moet wachten om opgehaald te worden. Deze punten zijn inherent aan het feit dat dit een vraagafhankelijk systeem is. Overigens zien we wel dat de Spijkhopper nieuwe reismogelijkheden heeft gecreëerd voor veel reizigers. Prijs Reizigers betalen op dit moment voor een rit een vaste prijs van € 1,64. Hiervan is € 1,08 het zogenaamde basistarief.

Dit basistarief hoeft niet betaald te worden als reizigers vanuit de metro of een andere buslijn overstappen op de Spijkhopper. Als we kijken naar de gemiddelde ritprijs die reizigers hebben betaald in 2022 is dit € 1,14. Als we dit vergelijken met de situatie van 2021 is de gemiddelde ritprijs € 0,97, wat lager is2. Eén van de verklaringen is dat er minder reizen van/naar een metrostation worden gemaakt. Bij een reis waarin reizigers vanuit de metro overstappen op de Spijkhopper wordt het basistarief niet betaald. Voor- en nadelen

2

Prijspeil 2022

Hierboven zijn diverse subonderdelen uitgewerkt. Voor een compleet beeld vinden wij het waardevol om de voor- en nadelen van het systeem op een rij te zetten. Hierbij vergelijken we het met de oude situatie met een vaste lijn. Voordelen: • • • • • •

Veel meer directe reismogelijkheden: Alle haltes zijn onderling bereikbaar. De Spijkhopper kan haltes bedienen die niet logisch op een (vaste bus)route liggen. Haltes zoals in Hekelingen zijn daardoor te bedienen. De Spijkhopper biedt veel openbaar vervoer aan voor relatief lage kosten. Online boeken/bestellen past naadloos in de trend van huidig consumentengedrag. Het is duurzamer: er wordt alleen gereden wanneer het nodig is. Past bij een breed palet aan mobiliteitsvormen en MaaS-waardige oplossingen

Nadelen: •

• • •

Reizigers ervaren een drempel doordat ze eerst moeten boeken voordat ze kunnen reizen. Deze drempel kan hoger zijn voor oudere reizigers. Er zijn ook minder oudere reizigers gaan reizen: Eerst bestond 14,0 procent uit oudere saldoreizigers. Momenteel is dat 8,3%. De ophaaltijd en reistijd varieert meer dan bij een reis met een vaste buslijn. Het is lastiger om een rit met de Spijkhopper te boeken in combinatie met aansluitende rit met ander ov. Reizigersaantallen laten zien het dat het gebruik is gedaald met de overgang naar de Spijkhopper. Een chauffeur ervaart meer piekperiodes in zijn werk en daarmee kan er sprake zijn van het ervaren van een grotere werkdruk.

Hoe nu verder? EBS is van mening dat de voordelen van de Spijkhopper groter zijn dan de nadelen. Wij zijn dan ook een voorstander van het continueren van de Spijkhopper in de huidige vorm. Voor de volledigheid zijn hieronder 3 verschillende opties zichtbaar waarbij wij aangeven wat de voordelen en de nadelen zijn. Daarnaast geven wij aan hoe kansrijk deze optie is en bij voldoende potentie geven wij aan wat de invloed op de kosten van de Spijkhopper is. Optie 1: Spijkhopper continueren in de huidige vorm De Spijkhopper wordt vanaf 2024 uitgevoerd op de manier zoals dat nu ook gebeurd. Met deze optie sluiten we aan bij bovenstaande conclusie dat de voordelen groter zijn dan de nadelen. Het is namelijk een effectieve en geschikte manier om de desbetreffende wijken te bedienen. De kosten zullen elk jaar geïndexeerd worden en er zal elk jaar een evaluatie plaatsvinden of het aantal inzeturen goed aansluit bij de daadwerkelijke reizigersvraag. Als dat laatste niet het geval is kunnen de kosten naar boven of naar beneden bijgesteld kunnen worden. De verwachting is dat de kosten ongeveer gelijk blijven aan de huidige situatie. Optie 2: De spijkhopper continueren met daarbovenop een vaste buslijn in de spitsperiode

Met deze optie behouden wij de Spijkhopper en alle mogelijke reizen die daarmee gemaakt worden. Bovenop de Spijkhopper introduceren we twee vaste buslijnen die in de spitsuren de Elementen, De Hoek, Vogelenzang en Vriesland bedienen. De routes van de buslijnen 281 en 285 zijn hiernaast weergegeven. Optie 2a: Buslijn 281 en 285 rijden een uurdienst met een grote bus tijdens de spitsuren (7:00 - 9:00 en 14:00 - 18:00). In deze optie hebben we een inschatting gemaakt van de kosten. Als we meenemen dat er minder capaciteit ingezet wordt op de Spijkhopper zal dit naar verwachting tussen de € XX en € XX extra kosten met zich meebrengen. Optie 2b: Buslijn 281 en 285 rijden een halfuurdienst met een grote bus tijdens de spitsuren (7:00 - 9:00 en 14:00 - 18:00). In deze optie hebben we een inschatting gemaakt van de kosten. Als we meenemen dat er minder capaciteit ingezet wordt op de Spijkhopper zal dit naar verwachting tussen de € XX en € XX extra kosten met zich meebrengen. Een halfuurdienst is overigens wel een grote meerwaarde als we reizigers een goede verbinding met de metro willen geven. Een halfuurdienst zal beduidend meer reizigers gaan trekken dan een uurdienst. Bij de bovenstaande berekeningen is alleen uitgegaan van de kosten. Opbrengsten zullen net als bij de Spijkhopper in mindering gebracht worden van de kosten.

De uiteindelijke meerkosten zullen dus naar verwachting iets lager uitvallen. Wij zien geen optie om de kosten van optie 2a of optie 2b weg te strepen door de bedieningstijden van de Spijkhopper te beperken. Dit omdat de kosten te groot zijn in verhouding met de te realiseren besparing. Wij zien optie 2a of 2b als een interessante optie omdat hiermee reizigers in de spits ook gebruik kunnen maken van een vaste buslijn terwijl wel alle verbindingen mogelijk blijven met de Spijkhopper. Dit is echter alleen mogelijk als de meerkosten ook vergoed worden. Optie 3: De Spijkhopper wordt vervangen door vaste buslijnen. In deze optie herintroduceren we lijn 81 en 85 weer waarbij we meer capaciteit inzetten dan voorheen om potentiële drukte te voorkomen. Doordat we meer capaciteit in moeten zetten én doordat een vaste buslijn sowieso duurder is dan een flexibel systeem is optie 3 veel duurder dan optie 1 of 2. Hierdoor hebben we er niet voor gekozen om deze optie financieel uit te werken. De (meer)kosten staan niet in verhouding met het aantal verwachte reizigers. Deze optie heeft dan ook niet onze voorkeur. De toekomst Zoals hierboven geschetst zien wij de Spijkhopper als de basis voor het openbaar vervoer in de betreffende wijken. Eventueel kunnen wij dit aanvullen met een vaste buslijn in de spits als de meerkosten daarvan bekostigd worden.

Daarnaast zetten wij in op een continue verbetering van het systeem. Enerzijds door het optimaliseren en verder flexibiliseren van het huidige systeem. Daarnaast kijken wij ook verder: wij

gaan ons verdiepen in welke boekingssystemen er verder op de markt bestaan. Hiermee kunnen we onze eigen partner scherp houden om te blijven doorontwikkelen en kunnen we, als een andere partij een betere boekingsmodule heeft, overschakelen naar een ander boekingssysteem. We beseffen ons dat mogelijk de grootste uitdaging ligt in het toegankelijker maken van de Spijkhopper voor iedereen, dus ook voor de oudere reiziger. We werken er ook nu al aan: Binnenkort is het ook mogelijk voor de chauffeur om reizigers die meer moeite met het systeem ervaren te helpen. Zij kunnen dan een rit voor hen boeken. Verdere uitrol? Voor de gebieden rondom de metro is de hopper een geschikte vervoersvorm. Als we verder kijken op Voorne-Putten zien wij nog een mogelijkheid om de hopper te introduceren. Dat is namelijk in Hellevoetsluis en rondom de plaatsen Abbenbroek/Oudenhoorn en Zuidland. Hiermee zou er een hopper komen die (in ieder geval) de buslijnen 91 en 107 vervangt. Of dit daadwerkelijk een verbetering is van de huidige vormen van openbaar vervoer is een volgende vraag die desgewenst uitgezocht kan worden.