Bijlage: Toelichting financiële mutaties Decembercirculaire 2023

Bijlage: Toelichting financiële mutaties decembercirculaire 2023 In deze toelichting wordt nader ingegaan op: a. Decembercirculaire 2023; b. Stelpost Loon- en prijsontwikkelingen 2025 – 2027; c. Aandeel restant Sociaal domein onbestemde middelen; d. Geactualiseerd begrotingssaldo 2023 – 2027 en verloop stelpost Sociaal domein; e. Overige mededelingen decembercirculaire 2023 / actualiteiten. a. Decembercirculaire 2023 Na de verwerking van de decembercirculaire 2023 ontstaat ten opzichte van de septembercirculaire 2023 het volgende financiële beeld. 2023 2024 2025 2026 2027 Decembercirculaire 2023 216.286.780 224.489.203 230.684.266 220.358.217 226.644.794 Septembercirculaire 2023 210.759.350 223.968.150 230.779.551 220.470.698 226.770.076 Resultaat decembercirculaire 2023

5.527.430

521.053

-95.285

-112.481

-125.282

Het resultaat onderverdeeld in de verschillende categorieën: 2023 2024 Resultaat decembercirculaire 2023 5.527.430 521.053

2025 -95.285

2026 -112.481

2027 -125.282

521.053

-95.285

-112.481

-125.282

521.053

-95.285

-112.481

-125.282

Onbestemde middelen Bestemde taakmutaties Bestemde DU's / IU's

520.802 5.006.628

Totaal

5.527.430

Hieronder volgt de verdeling per categorie met een toelichting. Onbestemde middelen 2023 2024 Uitkeringsbasis / uitkeringsfactor -995.398 -996.307 BRP 7.969 Vrijval restant compensatieregeling Voogdij 18+ 10.218 Restant Hervormingsagenda Jeugd 6.258 Hoeveelheidsverschillen 1.491.755 1.517.360

2025

2026

2027

-95.285

-112.481

-125.282

Totaal onbestemde middelen

-95.285

-112.481

-125.282

520.802

521.053

Ontwikkeling uitkeringsbasis / uitkeringsfactor Wanneer gesproken wordt over de ontwikkeling van de uitkeringsbasis, impliceert dat de ontwikkeling van landelijke aantallen. Hierbij blijft de ‘koek’ hetzelfde, maar deze moet worden verdeeld over grotere of kleinere aantallen. Door de continue bijstellingen van de aantallen vindt er bij iedere circulaire een aanpassing van de uitkeringsfactor plaats. Door aanpassing van de landelijke aantallen bij de maatstaven wijzigt de uitkeringsfactor. De uitkeringsfactor daalt in 2023 en 2024 met 7 punten. Deze bijstellingen worden veroorzaakt door de actualisatie van de maatstaf huishoudens met een laag inkomen. Het betreft voor deze maatstaf een forse stijging van de aantallen, waardoor de uitkeringsfactor neerwaarts bijgesteld wordt, zodat het totaal uit te keren bedrag gelijk blijft.

1

Vrijval restant compensatieregeling Voogdij 18+ Binnen de integratie-uitkering Voogdij 18+ resteert nog een budget van € 2,1 miljoen, als gevolg van aanvullend toegekende loon- en prijsontwikkeling. Dit resterend budget is in 2023 niet nodig voor de compensatieregeling en wordt zoals gebruikelijk overgeheveld naar de algemene uitkering. Restant Hervormingsagenda Jeugd In de septembercirculaire 2021 is voor 2022 door het kabinet € 1,314 miljard beschikbaar gesteld als compensatie van tekorten in de jeugdzorg. Op dat moment is, na overleg met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), besloten om hiervan € 9 miljoen over te hevelen naar de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ten behoeve van de uitvoering van de hervormingsagenda in 2022. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft niet het gehele bedrag besteed. Het restant van bijna € 1,1 miljoen wordt daarom nu teruggeboekt naar de algemene uitkering en verdeeld over de gemeenten. Basis Registratie Personen (BRP) Dit betreft een saldo (€ 7.969) van drie kleine mutaties. In verband met extra gebruik door gemeenten in 2022 wordt een aanvullende bijdrage doorbelast aan Nissewaard van € 5.692. In verband met een experiment waarbij gemeenten ingeschrevenen actief moeten informeren ontvangen gemeenten een incidentele vergoeding van in totaal € 0,8 miljoen voor de periode 20232026.

Nissewaard ontvangt € 4.554. Gemeenten ontvangen een vergoeding van bijna € 1,9 miljoen in verband met extra kosten die zij maken in 2023 en 2024 als gevolg van aanpassingen aan het logisch ontwerp van de BRP. Nissewaard ontvangt € 9.107. Hoeveelheidsverschillen Naast de mutaties in de algemene uitkering die worden veroorzaakt door wijzigingen in de maatstafgewichten en de wegingsfactoren als gevolg van beleidsmatige maatregelen, wordt een deel van de mutaties veroorzaakt door wijzigingen in de aantallen. De maatstaf ‘Inwoners jonger dan 18’ is definitief vastgesteld. Het aantal huishoudens met laag inkomen is ook in Nissewaard fors naar boven bijgesteld in 2023 en 2024. Voor Nissewaard betekent dit een substantiële plus in 2023 en 2024 van € 1.491.755 respectievelijk € 1.517.360. Vanaf 2025 is het negatieve effect van de daling van het aantal inwoners jonger dan 18. Decentralisatie-uitkeringen Maatschappelijke begeleiding statushouders (DU) Uitvoeringskosten gebiedsgerichte aanpak (DU) Meerkosten Oekraïne Sociaal domein (DU) Invoeringskosten Omgevingswet (DU) Energietoelage (DU) Einde lening inburgeringsplicht (DU) Totaal bestemde decentralisatieuitkeringen

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

33.180 24.573 58.038 405.205 4.477.432 8.200

5.006.628

2

Maatschappelijke begeleiding statushouders (DU) Conform artikel 18 van de Wet inburgering 2013 voorzien gemeenten in de maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden. Gemeenten ontvangen een aanvulling op de middelen die zij hiervoor reeds ontvangen hebben. In totaal gaat het om een bedrag van € 8 miljoen. Nissewaard ontvangt € 33.180. Uitvoeringskosten gebiedsgerichte aanpak (DU) Bij de uitwerking van het Nationaal Programma Landelijk Gebied zijn naast het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ook medeoverheden betrokken. Gemeenten spelen naast provincies en waterschappen een belangrijke rol bij de totstandkoming van de provinciale gebiedsprogramma’s en dat vraagt extra inzet van personeel. Deze decentralisatie-uitkering is een bijdrage in de gemaakte kosten vanuit gemeenten voor hun bijdrage aan gebiedsprogramma’s in 2023. De bijdrage aan gemeenten bedraagt in totaal € 10 miljoen. De verdeelsleutel die hiervoor wordt gehanteerd, is in overleg met de VNG tot stand gekomen en is gebaseerd op CBS gegevens: de percentages agrarisch landgebruik en bos en het aantal landbouwbedrijven. Nissewaard ontvangt € 24.573 Meerkosten Oekraïne Sociaal domein (DU) Diverse verantwoordelijkheden (Wmo 2015, Jeugdwet, Jeugdgezondheidszorg en Wet publieke gezondheidszorg) voor Oekraïense ontheemden liggen bij de gemeenten.

Het aantal Oekraïense ontheemden is dusdanig groot in omvang dat dit niet als een onderdeel van gebruikelijke fluctuaties gezien kan worden. Daarom heeft het kabinet besloten om gemeenten te compenseren voor de extra kosten die zij maken ten aanzien van bovengenoemde verantwoordelijkheden. In 2023 is er een bedrag beschikbaar van € 20,2 miljoen. Nissewaard ontvangt € 58.038 Invoeringskosten Omgevingswet (DU) De financiële middelen vanuit het Coalitieakkoord van het kabinet-Rutte IV worden ingezet voor het bereiken van de doelen van de Omgevingswet. Met het uitkeren van deze € 103 miljoen in 2023 kunnen de ontvangende partijen in hun transitie zorgdragen dat ze aangesloten, geoefend en ingeregeld zijn en voldoen aan de in de Omgevingswet gestelde eisen. Er volgt nog een stelselevaluatie, waarbij de daadwerkelijk gemaakte kosten in kaart worden gebracht. Op de aanvullende post bij het ministerie van Financiën staat nog een reservering van in totaal ruim € 151 miljoen voor gemeenten (€ 71 miljoen in 2024 en € 80 miljoen in 2025) en daarnaast € 1 miljoen in 2024 voor provincies. Zodra deze middelen naar de fondsen worden overgeheveld zodat ze kunnen worden uitgekeerd, zal dit worden opgenomen in een volgende circulaire. De gemeenten ontvangen een uitkering op basis van een vast bedrag (15 procent van het totaal), het aantal inwoners (60 procent) en landoppervlak (25 procent).

Deze middelen zullen via het overhevelingsvoorstel bestemd worden voor de invoering van de Omgevingswet. Nissewaard ontvangt € 405.205. Energietoelage (DU) in navolging van de decembercirculaire 2022 worden ook in 2023 middelen aan het gemeentefonds toegevoegd voor het uitkeren van de energietoeslag (€ 1,4 miljard waarvan € 500 miljoen al in 2022). Inmiddels is de noodzakelijke wijziging van de Participatiewet aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer en kan de overige € 900 miljoen van de € 1,4 miljard worden uitgekeerd. Ten behoeve van een vangnetregeling voor de energietoeslag 2023 is een bedrag van € 32,5 miljoen gereserveerd. Van de overige € 867,5 miljoen wordt € 15,5 miljoen verdeeld op grond van de verdeelherstelactie 2022, waarmee gemeenten die in 2022 nadeel hadden van de gehanteerde verdeelsystematiek een aanvulling ontvangen. 3

De overige € 852 miljoen wordt nu verdeeld op basis van het aantal huishoudens met langdurig laag inkomen (< 120% van het sociaal minimum). Nissewaard ontvangt € 4.477.432. Met het college-advies 23CA00490 heeft Nissewaard al op voorhand € 4.447.432 verwerkt in de begroting 2023. De middelen blijken € 30.000 hoger te zijn. Einde lening inburgeringsplichtig (ELIP) (DU) In het bestuurlijk overleg van april 2020 zijn tussen de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de VNG afspraken gemaakt over het ondersteunen van de zogenaamde ELIPs. Dit zijn inburgeraars die hun lening voor de inburgering (vrijwel) volledig hebben uitgeput, maar nog steeds inburgeringsplichtig zijn. Gemeenten kunnen inburgeraars die tot deze doelgroep behoren begeleiden bij het afronden van hun inburgeringstraject. Gemeenten gaan zelf over de wijze van invulling van de begeleiding en de selectie van inburgeraars die daarvoor in aanmerking komen. De potentiële ELIPgroep is daarom in praktijk afgebakend als: “inburgeringsplichtige asielmigranten onder de Wet inburgering 2013 die nog niet aan de inburgeringsplicht hebben voldaan maar wel: • € 9.500 hebben verbruikt van hun lening (ongeacht de termijn) of; • € 7.500 hebben verbruikt van hun lening en waarvan de inburgeringstermijn binnen 12 maanden afloopt.” Nissewaard ontvangt € 8.200. b.

Stelpost Loon- en prijsontwikkelingen 2025 – 2027 De algemene uitkering uit het gemeentefonds in Nissewaard wordt inclusief meerjarige indexering voor lonen en prijzen geraamd. Dit wordt in ‘lopende prijzen ramen’ genoemd. Deze meerjarige indexering wordt geparkeerd op de stelpost Loon- en prijsontwikkeling. Bij de opstelling van de begroting van het desbetreffende jaar wordt het saldo van de stelpost LPO aangewend om de loonen prijsontwikkeling op te vangen. Om te kunnen bepalen welke bedragen er meerjarig beschikbaar zijn voor de toekomstige indexeringen, wordt de algemene uitkering in ‘lopende prijzen’ afgezet tegen de algemene uitkering op het huidige prijspeil (constante prijzen). Dit leidt tot de volgende ontwikkeling van de stelpost LPO. 2023 2024 2025 2026 2027 Decembercirculaire 2023 (lopend) 216.286.780 224.489.203 230.684.266 220.358.217 226.644.794 Decembercirculaire 2023 (constant) 216.286.780 224.489.203 223.415.320 207.368.581 208.625.020 Loon- en prijsindexatie 2025 en verder 0 0 7.268.946 12.989.636 18.019.774

Loon- en prijs indexatie 2025 en verder Huidige stand stelpost LPO Vrijval stelpost LPO

2023

2024

0 0 0

0 0 0

2025

2026

2027

7.268.946 12.989.636 18.019.774 7.499.995 13.255.182 18.304.100 231.049 265.546 284.326

Voorgesteld wordt om de vrijgevallen middelen LPO ten gunste van het begrotingssaldo te boeken.

Onbestemde middelen Vrijval stelpost LPO Effect decembercirculaire 2023 op begrotingssaldo

2023 520.802 0

2024 521.053 0

2025 -95.285 231.049

2026 -112.481 265.546

2027 -125.282 284.326

520.802

521.053

135.764

153.065

159.044 4

c.

Aandeel Sociaal domein

Effect decembercirculaire 2023 op begrotingssaldo Aandeel Sociaal domein 37% Netto effect decembercirculaire 2023 op begrotingssaldo

2023

2024

2025

2026

2027

520.802 -192.697

521.053 -192.790

135.764 -50.233

153.065 -56.634

159.044 -58.846

328.105

328.263

85.531

96.431

100.198

d. Geactualiseerd begrotingssaldo 2023 – 2027 en verloop stelpost Sociaal domein Begrotingssaldo 2023 2024 2025 2026 Netto effect decembercirculaire 328.105 328.263 85.531 96.431 2023 op begrotingssaldo Huidige stand begrotingssaldo -972.488 3.036.791 2.444.754 -3.250.820 Totaal actuele stand begrotingssaldo -644.383 3.365.054 2.530.285 -3.154.389

2027 100.198 -1.645.179 -1.544.981

Sociaal domein De volgende mutaties in 2023 met betrekking tot het sociaal domein zullen worden verwerkt in de jaarrekening 2023. Een groot deel hiervan zal worden meegenomen in de overheveling 2023-2024: 2023 Bestemde decentralisatie-uitkeringen: Maatschappelijke begeleiding statushouders (DU) Meerkosten Oekraïne Sociaal domein (DU) Energietoelage (DU) restant

33.180 58.038 30.000 8.200

Einde lening inburgeringsplicht (DU) Restant Sociaal domein: Aandeel sociaal domein 37% Totaal

192.697 322.115

Rekening houdend met de mutaties uit de decembercirculaire 2023, ziet het verloop van de stelpost Sociaal domein vanaf 2024 er als volgt uit: Stelpost SD (bedragen * € 1.000) Stand begroting 2023 en 2024-2027 Effecten septembercirculaire 2023 Mutaties 2e tussenrapportage ‘23

2024 104 1.681 362

2025 2.129 1.623 -137

2026 -4.435 1.303 365

2027 -5.310 2.394 444

Aanpassing tarieven HH en BG

-1.917

-1.917

-1.917

-1.917

Flexibele schil WI&I (voorfin.)

-300

Decembercirculaire 2023

193

50

57

59

Stelpost SD na dec. circ. 2023

422

1.448

-4.627

-4.330

5

e. Overige mededelingen decembercirculaire 2023 / actualiteiten Zoals in paragraaf 2.4 van de septembercirculaire 2022 aangekondigd, verandert per 1 januari 2024 het proces rondom de vaststelling van de belastingcapaciteit van gemeenten. In 2022 en 2023 gold een overgangsperiode. De definitie van de belastingcapaciteit wijzigt niet. Het proces wijzigt op de volgende punten: 1. De Landelijke Voorziening WOZ (LV WOZ), die nu al de basis is voor de vaststelling van de belastingcapaciteit, wordt uitsluitend leidend. De kwaliteit van de LV WOZ data is de afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd, waardoor steeds minder gemeenten het CBS benaderen voor een correctie van de data. De inschatting van de Waarderingskamer is dat in 2024 alle gemeenten hun gegevens tijdig, volledig en correct invoeren in de LV WOZ. 2. Gemeenten kunnen vanaf 2024 geen rechtstreekse verzoeken tot correcties op de belastingcapaciteit indienen bij het CBS en/of het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dat betekent dat gemeenten geen vaststellingsbrief ontvangen met daarin de vastgestelde voorlopige en definitieve belastingcapaciteit. Gemeenten kunnen alleen de onderliggende WOZ-waarden corrigeren door deze via de LV WOZ aan te passen. Bij de definitieve vaststelling (2,5 jaar later) ziet het CBS de gecorrigeerde waarden in haar uitdraai van de LV WOZ. 3.

De uitvraag uit de LV WOZ gaat later plaatsvinden. Bij de voorlopige belastingcapaciteit wordt de LV WOZ pas in juni uitgevraagd in plaats van begin mei. Bij de definitieve belastingcapaciteit zal de uitvraag in oktober zijn in plaats van in mei. Hierdoor zal de berekening van de belastingcapaciteit op actuelere gegevens worden gebaseerd. 4. Er komt een verbeterde inschattingsmethode van ontbrekende waarden. Het CBS vult momenteel een ontbrekende waarde in met het meest recente gegeven uit het verleden. Het CBS gaat bij de verbeterde inschattingsmethode onder andere rekening houden met de waardeontwikkeling van de woningen. De aard van de (rechtsbescherming bij de heffing van de) onroerendezaakbelastingen (OZB) is zodanig dat er altijd kans is dat een paar objecten nog niet definitief zijn beschikt wanneer het CBS de definitieve belastingcapaciteit berekent (ongeveer 2,5 jaar na dato). De mogelijkheid om bezwaar te maken tegen de definitieve vaststelling van de belastingcapaciteit blijft behouden in het nieuwe proces.

6