Bestemmingsreserve Energiecrisis; raadsvoorstel

Burgemeester en Wethouders

Aan de Raad Aan de Raad datum 2 november 2022

casenummer 22.R.00138

bijlagen 1

eenheid Directie- en Bestuursadvies

betreft

Bestemmingsreserve Energiecrisis

Samenvatting: De kosten voor levensonderhoud zijn al een jaar fors aan het stijgen. Door de economische gevolgen van de oorlog in Oekraïne worden de torenhoge energieprijzen nog meer gevoeld. Het economisch perspectief voor 2023 is onzeker, door grote schommelingen in energie- en grondstofprijzen en oplopende inflatie. Om de impact van de energiecrisis in de samenleving te verkleinen, heeft het Rijk bij de miljoenennota maatregelen aangekondigd (bovenop de reeds eerder genomen maatregelen). Geadviseerd wordt om, aanvullend op de (voorgenomen) rijksmaatregelen, ook op gemeentelijk niveau extra middelen vrij te maken. Hierbij gesteund door de (inmiddels aangenomen) motie ‘noodfonds energiecrisis’ en het ingediende initiatiefvoorstel ‘aanvalsplan koopkracht en energiebesparing’. Hiertoe vraagt het college de raad om budget beschikbaar te stellen, waarbij de raad tevens gevraagd wordt het college mandaat te verlenen om verdere invulling en uitvoering te geven aan het steunmaatregelenpakket. Hierop ziet dit voorstel. Gevraagd Raadsbesluit: De raad wordt voorgesteld te besluiten: - De bestemmingsreserve Corona-crisis om te vormen tot een bestemmingsreserve Energiecrisis en de financiële consequenties daarvan te verwerken in de begroting via begrotingswijzing nummer 2022R5008.

- Tot het verlenen van mandaat aan het college van burgemeester en wethouders om, binnen het doel en het saldo van de bestemmingsreserve, uitvoering te geven aan maatregelen ter bestrijding van de gevolgen van de energiecrisis. - Het college, via de P&C-Cyclus, inzicht te laten geven in de uitvoering van de maatregelen en de uitputting van de reserve.

datum

casenummer

pagina

2 november 2022

22.R.00138

2 van 6

1. Inleiding Aanleiding De kosten voor levensonderhoud zijn al een jaar fors aan het stijgen. Door de economische gevolgen van de oorlog in Oekraïne worden de torenhoge energieprijzen nog meer gevoeld. Het economisch perspectief voor 2023 is onzeker, door grote schommelingen in energie- en grondstofprijzen en oplopende inflatie. Met de energietoeslag plakken de gemeenten pleisters in de huishoudboekjes van inwoners. Door de energiecrisis treft niet alleen minima. Het raakt een grote groep van onze inwoners en ook onze ondernemers en maatschappelijke organisaties, zoals sportverenigingen en culturele instellingen, worden getroffen. Een groep die eerder ook door de Corona-crisis hard geraakt is. Om de impact van de energiecrisis in de samenleving te verkleinen, heeft het Rijk bij de miljoenennota maatregelen aangekondigd (bovenop de reeds eerder genomen maatregelen). Geadviseerd wordt om, aanvullend op de (voorgenomen) rijksmaatregelen, ook op gemeentelijk niveau extra middelen vrij te maken. Hierbij gesteund door de (inmiddels aangenomen) motie ‘noodfonds energiecrisis’ en het ingediende initiatiefvoorstel ‘aanvalsplan koopkracht en energiebesparing’. Met dit raadsvoorstel vraagt het college de raad om budget beschikbaar te stellen voor diverse maatregelen binnen de gemeente.

Ook wordt de raad gevraagd het college mandaat te verlenen om verdere invulling van, en uitvoering te geven aan het steunmaatregelenpakket. Bestuurlijk belang De Energiecrisis heeft grote impact op de samenleving. Zo ook in de gemeente Nissewaard, waar vele inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, zoals sportverenigingen en culturele instellingen, getroffen worden door de stijgende energieprijzen. Met het instellen van een bestemmingsreserve Energiecrisis wil de gemeente Nissewaard haar samenleving verder steunen en de impact van deze crisis enigszins beperken. Centrale vraag De centrale vraag die voorligt is: ‘wenst de gemeente Nissewaard middelen beschikbaar te stellen om de negatieve effecten van onder meer de stijgende energieprijzen voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties (zoals sportverenigingen en culturele instellingen) te verminderen?’ 2. Beoogd maatschappelijk resultaat De gemeente Nissewaard wil, naast het pakket aan noodmaatregelen van de Rijksoverheid, een reserve Energiecrisis creëren. Hiermee wil de gemeente een bijdrage leveren in het compenseren van de negatieve effecten van de stijgende energieprijzen. Dit met als (uiteindelijk) doel een bijdrage te leveren in het op peil houden van de koopkracht en behoud van werkgelegenheid en het sociaalcultureel aanbod in Nissewaard. 3.

Kader 3.1 Geldende (reeds uitgevoerde en voorgenomen) maatregelen Rijksoverheid1 Om de impact van de energiecrisis in de samenleving te verkleinen, heeft het Rijk bij de miljoenennota maatregelen aangekondigd. Dit naast de eerder genomen maatregel van het (met ingang van september 2022) uitkeren van een energietoeslag voor huishoudens tot 120% van het sociaal minimum. Het betreft de volgende maatregelen. 1

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/09/20/prinsjesdag-2022-stijging-energiekosten-dempenen-investeren-in-toekomst

datum

casenummer

pagina

2 november 2022

22.R.00138

3 van 6

Inwoners - Instellen van:  Een tijdelijk prijsplafond voor gas en elektriciteit, voor verlichting van energierekening per 1 januari 2023. Vanaf 1 november dit jaar is al verlichting mogelijk met een tussenvariant waarbij een prijsplafond wordt gesimuleerd en termijnbedragen worden verlaagd.  Een gezamenlijk noodfonds overheid en energieleveranciers om te voorkomen dat kwetsbare huishoudens met een betalingsachterstand te grote schulden opbouwen.  Een verlaging belastingtarief eerste schijf.  Een vervroegde inkomensafhankelijke huurverlaging naar 1 juli 2023. Dit verlaagt de huren voor sociale huurders met een inkomen onder 120% van het sociaal minimum - Beschikbaar stellen van:  Aanvullende middelen aan gemeenten om mensen met geldzorgen snel hulp te kunnen bieden. Ook heeft het kabinet met energieleveranciers besproken dat er weer vaste contracten worden aangeboden in 2023.  € 300 miljoen extra beschikbaar voor 2023 en 2024, voor energiebesparende maatregelen, vooral bedoeld voor ‘kwetsbare’ huishoudens.  De mogelijkheid aan gemeenten om een deel (€ 500) van de energietoelage die voor volgend jaar was voorzien al dit jaar uit te keren aan kwetsbare inwoners, bovenop de € 1.300 die voor 2022 al was voorzien voor sociale minima. - Verhogen van:  De basisbeurs voor uitwonende studenten voor het collegejaar 2023-2024 als tegemoetkoming voor de gestegen lasten.

 Het wettelijk minimumloon per 1 januari 2023 met ruim 10% (inclusief de gebruikelijke indexatie). Uitkeringen zijn hieraan gekoppeld.  Huur-, zorg- en kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget.  Arbeidskorting, meer nog dan in het coalitieakkoord was aangekondigd. Ondernemers - Tijdelijke prijsplafond dat ook zal gelden voor ondernemers die recht hebben op de belastingvermindering in de energiebelasting. - Helpen van bedrijven met liquiditeitsverstrekking en verduurzaming, zodat zij beter zijn toegerust op de toekomst (extra geld beschikbaar te stellen voor diverse groene aftrekposten). - Uitwerking van een specifiek pakket met ondersteuning voor het energie-intensieve midden- en kleinbedrijf (MKB). - Lastenverlaging MKB’ers worden verlaagd. De dekking wordt gerealiseerd door o.a. versnelde afbouw van de zelfstandigenaftrek. Gemeente Ook de gemeente Nissewaard heeft reeds maatregelen getroffen om de impact van de energiecrisis te verkleinen, te weten: Inwoners - Eenmalige energietoeslag van € 1.300 voor minima. - Verruiming van de doelgroep van de energietoeslag met studenten en jongeren. - Voedselbank heeft de norm verruimd voor het verkrijgen van een voedselpakket. - Versnellen van overbruggingsregeling voor de kostendelersnorm. - Versnellen verruiming giftennorm bij bijstandsuitkering.

datum

casenummer

pagina

2 november 2022

22.R.00138

4 van 6

Ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties - Beperken huurprijsindexaties voor huurders van eigen/gemeentelijke accommodaties tot maximaal 5% (i.p.v. 10 á 12%). Naast bovengenoemde maatregelen wordt momenteel een plan van aanpak voor energiearmoede voorbereid2. De gemeente heeft vanuit het Rijk middelen ontvangen om huishoudens die te maken hebben met energiearmoede, te helpen hun energieverbruik te verminderen en daarmee uitvoering te kunnen geven aan de maatregelen zoals genoemd in het plan van aanpak. In het plan zullen in ieder geval de volgende maatregelen uit het initiatiefvoorstel ‘aanvalsplan koopkracht en energiebesparing’ een plaats krijgen: -

-

Onderzoeken aanvullen/uitbreiden voorlichtingsbijeenkomsten voor inwoners in het kader van duurzaamheid, zoals uitbreiding (diensten) energiecoaches en specifiek woningadvies. Onderzoeken mogelijkheid uitbreiden collectieve inkoopacties (eerder ook voor zonnepanelen) naar andere energiebesparende maatregelen zoals gevelisolatie, triple A-beglazing enzovoort. In gesprek met woningcorporaties over energiebesparing in de huursector, met als doel om inwoners die niet over een eigen woning beschikken en daarmee minder mogelijkheden hebben voor energiebesparing maar over het algemeen wel het meest beperkt zijn in hun financiële mogelijkheden en keuzes, toch voordeel te laten hebben. Bedrijfsleven en inwoners samen brengen en de mogelijkheden voor investeren in zonnepanelen ook voor hen zonder eigen dak dichterbij te brengen (inclusief publieke gebouwen). In gesprekken die vanuit de sociale dienst met inwoners worden gevoerd het onderwerp energiebesparing nadrukkelijk te agenderen, zodat de meest kwetsbare groep adequaat geïnformeerd wordt en de drempel om tijdig hulp of advies te vragen en ontvangen zo laag mogelijk is waardoor (financiële) problemen behapbaar blijven.

3.2 Gewenste (aanvullende) maatregelen Net als uw raad, maken wij ons als college ook enorme zorgen over het geschetste crisisbeeld, want zowel de maatschappelijke en economische gevolgen, als consequenties voor de koopkracht zijn groot. Ernstige financiële problemen leiden voor inwoners vaak tot problemen op tal van andere vlakken. En hoe langer de financiële stress duurt, hoe groter de problemen in deze gezinnen en dus voor onze gemeente worden. Dit geldt op andere wijze uiteraard ook voor onze ondernemers en maatschappelijke organisatie, die met hoge energiekosten geconfronteerd worden. Ondanks de reeds ingezette en voorgestelde rijksmaatregelen, zijn wij van mening dat deze op de korte termijn nog onvoldoende perspectief bieden voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, zoals sport- en cultuurverenigingen. Net als u zijn wij van mening dat we, in navolging van de aangenomen motie ‘noodfonds energiecrisis’ en het initiatiefvoorstel ‘aanvalsplan koopkracht en energiebesparing’, nú al de eerste maatregelen moeten nemen om onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties dit najaar, maar ook de komende winter te ondersteunen. Voorstel De schaal van de problemen laat zien dat dit een maatschappelijke crisis is, die om een crisisaanpak vraagt.

Met de lessen van de coronacrisis in de hand, willen we werken aan een passende en voortvarende aanpak, mede in relatie tot het rijksbeleid. Om die reden wordt voorgesteld, daarmee tevens uitvoering gevende aan de motie ‘noodfonds energiecrisis’, de bestemmingreserve Coronacrisis om te vormen tot een bestemmingsreserve Energiecrisis, ter dekking van de maatregelen die genomen worden om gevolgen van de Energiecrisis enigszins te beperken. Onze inzet richt zich op 2 Het ‘Plan van aanpak energiearmoede’ wordt in het najaar voorgelegd aan het college.

datum

casenummer

pagina

2 november 2022

22.R.00138

5 van 6

maatregelen die de Nissewaardse inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties die dat nodig hebben op de korte en middellange termijn helpen om de energielasten te verlagen en daarmee de koopkracht te ondersteunen. Hierbij wordt gedacht aan de volgende maatregelen: Inwoners - Individuele Inkomenstoeslag eenmalig verhogen met € 50. - Het bieden van maatwerk aan de middelgroep met een besteedbaar inkomen boven 120% van de bijstandsnorm in de vorm van bijzondere bijstand (inclusief uitvoeringsbudget). - Onderzoek naar de mogelijkheden voor het stimuleren gezonde voeding op school. - Vereenvoudigen spelregels Jeugdfonds, deelname Volwassenfonds om jeugd- en cultuur en jongvolwassenen te stimuleren deel te blijven nemen aan sport- en cultuurlessen. - Uitbreiden preventieteam (mede inzetten t.b.v. maatwerk en programma duurzaamheid). - Inzetten op actieve communicatie over gemeentelijke armoederegelingen door scholen en kinderopvang. Ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties - Verstrekken van een bijdrage in de energiekosten (in de vorm van een subsidieregeling), aan maatschappelijke organisaties, zoals sportvereniging en wijkcentra. - Warm incasseren/coulant invorderen (betaling van facturen en leges) en actief communiceren hierover naar bedrijven en inwoners.

- Bieden van professioneel advies aan ondernemers (in de vorm van een voucherregeling) over hoe de bedrijfsvoering te verduurzamen en energieverbruik/-kosten terug kunnen dringen. - Inrichten landingsplaats, waar ondernemers terecht kunnen met hun vragen/zorgen en waar zij gewezen worden op bestaande regelingen en mogelijkheden. - Ondersteunen en faciliteren van organisaties die maatschappelijke initiatieven (willen) ontplooien om inwoners met energiearmoede te helpen. Na instemming met dit voorstel, zal het college het bovengenoemd maatregelenpakket verder uitwerken in de vorm van een uitvoeringsplan. De contouren van het maatregelenpakket zullen voor de raadsvergadering van 9 november aanstaande, aan de hand van een raadsmemo, met de raad worden gedeeld. Tot slot. Ook de gemeente Nissewaard zelf wordt, als eigenaar van de buitenruimte en verschillende accommodaties, geconfronteerd met hogere energiekosten. De benodigde extra middelen als gevolg hiervan, zijn verwerkt in de begroting. Daarnaast zal worden onderzocht wat de mogelijkheden zijn om de energiekosten te beperken nu en in de toekomst. Dit wordt meegenomen in bovengenoemd uitvoeringsplan. 4. Argumentatie De raad stelt de kaders vast en heeft het budgetrecht. Met de instelling van een bestemmingsreserve Energiecrisis wordt voor de korte termijn een financieel kader voor maatregelen gecreëerd.

Door het verlenen van mandaat aan uw college, om binnen het doel en het saldo van de bestemmingsreserve invulling en uitvoering te geven aan maatregelen ter bestrijding van de gevolgen van de energiecrisis, kan de gemeente in deze financieel onzekere periode snel handelen. 5. Maatschappelijk draagvlak Na instemming met dit advies, zal het college een maatregelenpakket nader uitwerken. Afhankelijk van de inhoud, zal afstemming worden gezocht met de betreffende doelgroep. We zijn ons ervan bewust dat we dit niet alleen kunnen oplossen; naast de afhankelijkheid van het Rijk, moeten we dit ook doen in samenwerking met onze partners. Dit geldt in het bijzonder voor de adviesraad sociaal

datum

casenummer

pagina

2 november 2022

22.R.00138

6 van 6

domein als belangrijke samenwerkingspartner, welke wij vroegtijdig zullen en (waar nodig / wenselijk) om advies zullen vragen. 6. Financiële consequenties Voorgesteld wordt om het restant van de (op 8 juli 2020 ingestelde) bestemmingreserve Corona-crisis, om te vormen tot een bestemmingsreserve Energiecrisis ter dekking van de maatregelen die genomen worden gevolgen van de Energiecrisis enigszins te beperken en dit te verwerken in de begroting. Het resterende saldo van de reserve Corona-crisis bedraagt momenteel ca € 1 miljoen. Echter, bij de 2e Tussenrapportage 2022 worden nog enkele laatste mutaties ten laste van deze reserve verwacht. Het uiteindelijke saldo van de reserve Coronacrisis zal uiterlijk 4 november 2022 aan de raad worden gemeld. 7. Communicatie en realisatie van het besluit Interne communicatie Het college geeft via de P&C cyclus inzicht in de uitvoering van de maatregelen en de uitputting van het budget. Externe communicatie Na instemming met dit advies, zal het college een maatregelenpakket nader uitwerken. Communicatie zal plaatsvinden op basis van dit uitvoeringplan, waarbij de inhoud van de maatregel en de doelgroep waarop deze zich richt, bepalend zijn voor de strekking daarvan. 8. Bijlagen De advies bevat geen bijlagen. 9.

Advies Commissie Tijdens de behandeling in de commissie Bestuur van 18 oktober 2022 maakten de fracties VVD, CDA, CU-SGP en GroenLinks een voorbehoud. De overige aanwezige fracties adviseerden positief.

de secretaris,

de burgemeester,

M.L.M. Weerts

F. van Oosten