Beleidskader Actualisatie Grondstoffenplan

Beleidskader actualisatie grondstoffenplan Gemeente Nissewaard

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 1 van 10

Inleiding Nissewaard heeft het de afgelopen jaren erg goed gedaan op het gebied van gescheiden inzameling van grondstoffen en hergebruik. Dat is goed nieuws en dat betekent dat de maatregelen en de acties van de invoering van het omgekeerd inzamelen succesvol zijn geweest. Echter betekent het nog niet dat het hiermee is afgelopen. Landelijk zijn de doelstellingen nog een heel stuk ambitieuzer en is het doel uiteindelijk om te komen tot een volledig circulaire economie; alle grondstoffen worden hergebruikt en is geen gebruik meer van primaire grondstoffen. Ook Nissewaard wil verder gaan met het scheiden van meer afval en grondstoffen. Het is belangrijk om een bijdrage te leveren aan de circulaire economie én het is belangrijk om door beter afval en grondstoffen te scheiden grip te houden op de kosten. In dit document staat kort en bondig wat de algemene ontwikkelingen zijn, waar Nissewaard vandaan komt, wat de resultaten zijn die er tot nu toe zijn bereikt, wat de ambities en doelstellingen zijn en tot slot welke voorstellen er worden gedaan om dit te gaan realiseren. Gedrag van inwoners veranderen betekent in onze visie: faciliteren en communiceren. In dit stuk ligt de nadruk op het faciliteren van inwoners. Daar waar maatregelen worden genomen, moet ook aanvullend gecommuniceerd worden om die maatregelen effectief te laten zijn.

Naast deze maatregelen wordt een aparte communicatie campagne opgestart.

Landelijke ontwikkelingen “Grondstoffen zijn schaars en worden steeds meer schaars. Wie grondstoffen bezit, bezit waarde.” Deze zin uit het Visiedocument Grondstoffen 2016-2020 is nog steeds van toepassing en vormt de basis van het denken, doen en handelen van Nissewaard als het gaat over afval en grondstoffen.

Afbeelding 1: circulaire economie

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 2 van 10

Zowel wereldwijd, Europees als landelijk zijn overheden met elkaar afspraken aan het maken over het terugdringen van het gebruik van nieuwe (primaire) grondstoffen. De aarde heeft een beperkte hoeveelheid primaire grondstoffen (metalen, mineralen en fossiel) en die grondstoffen raken op termijn op. De doelstelling van de Nederlandse overheid is het gebruik van primaire grondstoffen terug te dringen met 50% in 2030. Dat kan alleen als er zoveel mogelijk van de gebruikte grondstoffen opnieuw gebruikt worden. Kortom een circulaire economie waarbij alle grondstoffen opnieuw de cirkel in gaan en er geen verspilling meer is. Om deze landelijke doelstellingen te realiseren heeft de landelijke overheid het VANG-HHA (Van Afval naar Grondstof- HuisHoudelijk Afval) programma opgezet als onderdeel van het Rijksbrede programma “Circulaire Economie”. Dit programma heeft voor 2021-2025 een tweeledig doel; enerzijds om de hoeveelheid restafval per inwoner per jaar terug te dringen naar 100 kg en anderzijds te streven naar een zo hoog mogelijke kwaliteit van de grondstoffen. Alleen grondstoffen van goede kwaliteit kunnen daadwerkelijk ingezet worden als vervanging van primaire grondstoffen.

Financiële ontwikkelingen algemeen De kosten voor de recycling en de verwerking van restafval en de recyclebare grondstoffen nemen toe. De kosten van het verwerken van het restafval zijn afhankelijk van de kosten die de verwerkingsinstallatie rekent. De inkoop van het verwerken (verbranden) van het restafval gaat via een Europese aanbesteding, wat betekent dat er geen zekerheid is over de inkoop van capaciteit en kosten voor de toekomst. De Nederlandse overheid rekent een extra belasting op afval dat verbrand wordt. Dit is een aparte toelage bovenop het standaard verwerkingstarief. Dit bedrag wordt in ieder geval jaarlijks geïndexeerd en kan ook jaarlijks worden verhoogd. Deze belasting is in 2017 geïntroduceerd door de overheid om te stimuleren dat er minder restafval wordt verbrand met een tarief van € 13,11 per ton. Voor 2023 is dit belasting tarief vastgesteld op € 35,70 per ton. De enige manier om deze kosten beheersbaar te houden, is te zorgen dat er grip is op de hoeveelheid restafval.

Wat is er vanaf 2016 gedaan? Nissewaard had in 2016 voor de start van het visiedocument Grondstoffen 2016-2021 per inwoner 293 kg fijn huishoudelijk restafval per jaar. De doelstelling in 2016 uit het visiedocument, was om 200 kg restafval per inwoner te bereiken. Die hoeveelheid is in 2019 al gehaald door het invoeren van het omgekeerd inzamelen. Omgekeerd inzamelen is een vorm van bronscheiding; direct bij het inzamelen de grondstoffen scheiden. Bij bronscheiding is de kwaliteit van de grondstoffen beter waardoor de grondstoffen beter kunnen worden hergebruikt. Bij omgekeerd inzamelen worden zoveel mogelijk grondstoffen uit het restafval gehaald door aan huis de grondstofstromen PMD, GFT en OPK op te halen en het restafval weg te brengen naar een ondergrondse container. Dus hoge service op grondstoffen en minder hoge service op restafval. Dit is vooral een heel effectief systeem bij laagbouw. Inwoners van niet grond gebonden woningen maken gebruik van diverse ondergrondse containers om afval en grondstoffen te scheiden. Buiten het invoeren van het omgekeerd inzamelen heeft Nissewaard in samenwerking met Reinis de afgelopen periode extra flankerende maatregelen genomen om de hoeveelheid restafval terug te dringen en te werken aan optimalisatie van de kwaliteit en hoeveelheid grondstoffen. De maatregelen zijn: Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 3 van 10

• • • • • • • • • •

Invoering van het mobiele milieustation. Invoering van het tikkensysteem met de passen op de stadswerf. Inzet van een Afvalcoach. Invoering van betaald ophalen grof huishoudelijk afval. Invoering van de afvalapp. De E-waste race bij lagere scholen. Plaatsing van extra glas- en textielcontainers. Inzet omgekeerd inzamelen bij nieuwbouw locaties. Communicatie via de website van Reinis over afvalscheiden en behaalde resultaten. Brengbak voor inwoners voor het milieustation.

Maatregelen die voor de komende periode gepland staan om in te voeren zijn: • •

Per medio 2023 de invoering van inzameling van BEST (boeken, elektrische apparaten, speelgoed en textiel). Communicatie afvalwijzer voor iedere nieuwe bewoner van Nissewaard bij een verhuizing.

Door het nemen van al deze maatregelen, is heel duidelijk het effect op de hoeveelheid restafval te zien. Er is een daling van 100 kg restafval per inwoner per jaar van 293 kg in 2016 naar 193 kg in 2022.

Afbeelding 2: hoeveelheden ingezamelde afval en grondstoffen

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 4 van 10

Huidige situatie In 2022 is er per inwoner per jaar 193 kg restafval ingezameld in minicontainers en ondergrondse containers. Daarnaast zijn ook al heel veel grondstoffen gescheiden ingezameld; 62 kg GFT, 33 kg papier en karton, 33 kg PMD en 14 kg glas per inwoner per jaar. Een groot deel van de afval- en grondstoffen wordt dus al goed gescheiden ingezameld. In afbeelding 2 staat een overzicht van de hoeveelheden per grondstofstroom. Om te weten wat er nog verbeterd kan worden, voert Reinis jaarlijks een sorteeranalyse van het restafval. Een sorteeranalyse van het restafval geeft inzicht in de grondstoffen die nog aanwezig zijn in het restafval. De analyse van 2022 geeft het volgende resultaat.

In deze tabel is aangegeven hoeveel procent van het restafval bestaat uit welke grondstoffen.

Afbeelding 3: sorteeranalyse restafval 2022

Belangrijkste conclusies: • • •

Het restafval uit de ondergrondse containers bij hoogbouw bestaat voor 48,2% uit GFT. In het restafval uit de ondergrondse containers bij laagbouw zit voor 38,6% GFT. Het restafval bij laagbouw bestaat voor 12,5% uit kunststoffen. Het restafval uit de containers bij de laagbouw bestaat voor 13,3% uit hygiënisch papier (luiers en incontinentiemateriaal).

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 5 van 10

Deze grondstoffen worden nu verbrand maar moeten eigenlijk ingezameld worden als grondstof om zo weer hergebruikt te worden.

Uit de cijfers van de sorteeranalyse is te zien dat GFT de grootste component is van het restafval. Vertaald naar kg per persoon wordt er gemiddeld nog ruim 81 kg per persoon GFT verbrand als restafval. Bij een halvering van deze hoeveelheid GFT is er al ruim 40 kg minder restafval. Meer GFT scheiden levert dus een positief scheidingsresultaat op én is goed voor de financiën, omdat GFT verwerking goedkoper is dan restafvalverwerking. Grip op restafval is dus grip op geld!

In dit overzicht zien we ook dat er nog mogelijkheden liggen bij betere scheiding van kunststoffen, gemiddeld nog ruim 21 kg in het restafval aanwezig en bij hygiënisch papier (luiers en incontinentiemateriaal) nog ruim 21 kg in het restafval aanwezig.

Ambities en doelstellingen De Nederlandse overheid heeft de landelijke doelstelling gezet op 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2026. De doelstelling voor 2050 is om volledig circulair te zijn en geen restafval meer te hebben. Nissewaard wil ambitieus zijn, maar wil ook een doelstelling hebben die realistisch en haalbaar is. Daarom is tijdens de raadsthema avond op 14 maart jl. aangegeven om voor het geactualiseerde grondstoffenplan, de doelstelling van 150 kg restafval per persoon per jaar vast te stellen. Ambitieus maar realistisch! Voordat wordt aangegeven welke stappen en maatregelen er worden voorgesteld om deze ambitie te bereiken, wordt eerst een aantal algemene ontwikkelingen toegelicht met betrekking tot de diverse afval en grondstofstromen.

Ontwikkelingen Algemeen Op diverse terreinen is Nederland bezig om de economie circulair te maken. Deze wetgevingen, initiatieven en innovaties zijn deels vanuit de overheid en deels vanuit het bedrijfsleven. Deze initiatieven gaan over beter productontwerp, duurzamer verpakken, hergebruik van producten en materialen en preventie. Sinds enige tijd is er al een statiegeld systeem voor kleine plastic flesjes. Vanaf 1 april is ook het statiegeld op blikjes ingevoerd. De verwachting is dat het aandeel blikjes (metaal in het PMD) gaat afnemen.

PMD – bronscheiding en nascheiding Bij het inzamelen van het PMD (Plastic, Metalen en Drankenkartons) is regelmatig de vraag aan de orde of nascheiding een optie is. Eerst een korte toelichting wat nascheiding van PMD exact inhoudt. Bij nascheiding wordt het PMD tezamen met het restafval gezameld. Het restafval en het PMD worden in een sorteerinstallatie gescheiden van elkaar. Hierbij komt een deel restafval vrij en een deel PMD. De cijfers van 2022 laten zien dat van de totale hoeveelheid aangeleverd afval, er 7% PMD uit wordt gesorteerd (oftewel 93% wordt verbrand). Met deze methode wordt er ook geen GFT, geen OPK of glas gescheiden uit het restafval.

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 6 van 10

Buiten het lage rendement blijkt ook de kwaliteit van PMD uit nascheiding minder goed te zijn dan bij bronscheiding, waarbij bewoners direct het PMD apart houden en het PMD apart wordt ingezameld. Door deze resultaten, is de keuze van Nissewaard om daar waar bronscheiding mogelijk is, gebruik te maken van bronscheiding. Daar waar geen bronscheiding mogelijk is, wordt nascheiding ingezet.

GFT Het is jaren wettelijk verplicht om GFT-afval gescheiden in te zamelen. Op deze verplichting geldt een uitzondering voor situaties waar het voldoen aan deze verplichting technisch niet haalbaar is of dit zou leiden tot buitensporig hoge economische kosten. Hier is de verplichting bij gekomen om de uitzonderingen met regelmaat kritisch te evalueren en waar mogelijk om concreet maatregelen te nemen om toch tot bronscheiding over te kunnen gaan. Dat betekent dat voor alle inwoners van Nissewaard de gescheiden inzameling van GFT mogelijk moet zijn. Bij de laagbouw is dit gerealiseerd. Voor de hoogbouw dienen nog aanvullende voorzieningen te worden gecreëerd. Momenteel zijn er nog ruim 12.000 woonhuisaansluitingen waar geen faciliteiten zijn voor de gescheiden inzameling van het GFT. Bij de inzameling van GFT is het vooral van belang om de kwaliteit van het GFT te blijven waarborgen. Vervuild GFT leidt tot afkeur en dat betekent dat het GFT uiteindelijk weer als restafval verwerkt wordt. Goede kwaliteit is van belang om goed hergebruik van het GFT mogelijk te maken. Reinis is bezig met een pilot om bij hoogbouw op een aantal locaties de kwaliteit van het GFT te monitoren en in samenwerking met handhaving, de afvalcoach en de bewoners te werken aan een betere kwaliteit.

Hygiënisch papier Hygiënisch papier is de benaming voor luiers en incontinentiemateriaal. Momenteel wordt gemiddeld 21 kg per inwoner per jaar als hygiënisch papier in het restafval aangeboden. Het is de wens om voor deze stroom een oplossing te vinden zodat deze ook als grondstof kan worden hergebruikt. In de Nederlandse markt is er echter geen verwerkingscapaciteit voor deze stroom en gezien de vergrijzing van de bevolking wordt deze behoefte ook steeds groter. Gescheiden inzameling is door het ontbreken van verwerkingscapaciteit dus nog geen optie. De continuïteit op de verwerking van deze grondstof kan niet worden gegarandeerd. De ontwikkelingen worden nauwlettend in de gaten gehouden zodat op termijn hiervoor ook passende maatregelen genomen kunnen worden.

Doelen en maatregelen Om betere resultaten te bereiken met het scheiden van afval en grondstoffen is de hulp en inzet nodig van alle inwoners van Nissewaard. Iedere inwoner van Nissewaard moet weten waarom het scheiden van grondstoffen belangrijk is, welke grondstof waarbij hoort en moet de mogelijkheid hebben om te kunnen scheiden. Ze moeten het weten, willen en kunnen. Dit betekent veel inzet op communicatie en ervoor zorgen dat alle voorzieningen op orde zijn; oftewel communiceren en faciliteren. Mocht het communiceren en faciliteren van de inwoners niet tot het gewenste gedrag en resultaat leiden dan wordt toezicht en handhaving als sluitstuk van de maatregelen ingezet.

Voorstellen voor maatregelen Naar aanleiding van de analyses en de huidige scheidingsresultaten is het duidelijk dat met de verbetering van de scheiding van GFT de meeste resultaten gehaald kunnen worden, dit zijn immers de meeste kilogrammen. Bronscheiding is de enige optie omdat het technisch gezien ook niet mogelijk is om dit via nascheiding te doen. Hieronder staan de voorstellen van maatregelen die de

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 7 van 10

gemeente gaan nemen om inwoners beter gaan faciliteren om tot een beter scheidingsresultaat te komen.

Voorstel 1: inzameling GFT bij hoogbouw faciliteren Om GFT-inzameling mogelijk te maken voor alle inwoners wil de gemeente Nissewaard vanaf 2024 ook bij hoogbouw de inzameling van GFT faciliteren. Op dit moment zijn op een beperkt aantal locaties bij hoogbouw ondergrondse containers aanwezig. Hierdoor zijn er onvoldoende voorzieningen en faciliteiten voor inwoners om GFT te scheiden. Bij ruim 12.000 hoogbouwwoningen zijn geen adequate voorzieningen om GFT gescheiden aan te bieden. Ook is het zo dat de kwaliteit van het GFT niet altijd conform de acceptatievoorwaarden van de verwerkers is, waardoor er vrachten worden afgekeurd. Om alle hoogbouw te faciliteren en te werken aan de kwaliteitsverbetering van het ingezamelde GFT is een plan van aanpak opgesteld met een financiële onderbouwing. Gestart is met een pilot in september. In deze pilot worden 1000 hoogbouwwoningen voorzien van inzamelmiddelen voor GFT. Dit wordt in nauwe samenwerking met de woningcorporaties uitgevoerd. Per locatie wordt de inzameling op een andere manier georganiseerd zodat bekeken kan worden wat de beste en meest effectieve wijze is van inzamelen. Na de pilot volgt de evaluatie en op basis van de evaluatie kan een besluit genomen worden over de verdere uitrol. Op basis van de pilot kan een inschatting gemaakt worden van het aantal kg GFT dat wordt gescheiden.

Financieel De uitkomsten van de pilot leveren na afloop van de pilot de basis voor de business case invoering GFT bij hoogbouw. Bij de keuze over de verdere invoering van de GFT voor de hoogbouw is het uitgangspunt dat dit budgetneutraal ingevoerd wordt.

Voorstel 2: faciliteren van laagbouw woningen met een mini container voor GFT Uit de sorteeranalyses blijkt dat de hoeveelheid restafval in de ondergrondse containers bij laagbouw lager is dan in de ondergrondse containers van de hoogbouw. De conclusie die hieruit getrokken kan worden is dat bij laagbouwwoningen het GFT beter wordt gescheiden dan bij hoogbouwwoningen. Op dit moment zijn er nog ongeveer 3.500 laagbouwwoningen in Nissewaard die gebruik maken van een ondergrondse container voor het GFT en niet de beschikking hebben over een eigen GFT minicontainer. Voorstel is meer in te zetten op het gebruik van minicontainers voor GFT. Bewoners van laagbouwwoningen krijgen op vrijwillige basis de beschikking over een GFT-minicontainer. De uitrol hiervan is per wijk gefaseerd. Hiervoor krijgt iedere woning van een bepaalde wijk na duidelijke communicatie hierover een GFT minicontainer uitgereikt. Deze GFT container wordt als proef uitgereikt. Na 3 maanden hebben de inwoners de optie om de container te behouden of terug in te leveren. Op basis van een nog op te stellen afwegingskader, de acceptatiegraad en de inzamelresultaten, wordt in nauwe samenwerking met Reinis een keuze gemaakt welk inzamelsysteem voor de wijk het meest geschikt is.

De invoering van deze maatregel wordt ondersteund door een specifieke communicatiecampagne om bewoners extra te informeren over de maatregel in het bijzonder en het belang van afval scheiden in

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 8 van 10

het algemeen. Door de gefaseerde invoer wordt continu gemonitord en blijft de mogelijkheid bestaan om tussentijds bij te sturen.

Financieel Dit voorstel wordt budgetneutraal ingevoerd.

Voorstel 3: bij nieuwbouw GFT voorzieningen Voorstel is om voor de toekomst als standaard pakket bij alle nieuw te bouwen woningen een GFT minicontainer bij de woning te plaatsen naast de minicontainer voor papier en voor PMD. Dit geldt nog niet voor de huidige projecten die nu in aanbouw zijn. Financieel Dit voorstel wordt budgetneutraal ingevoerd.

Voorstel 4: gerichte communicatie Inwoners moeten weten waarom ze afval moeten scheiden en hoe ze dat kunnen doen. Om dit te bewerkstelligen is het voorstel om continu te communiceren en informeren via alle mogelijke kanalen. Hierdoor wordt ook aandacht gegeven aan de andere grondstoffen zoals papier en glas en aan afvalscheiding in het algemeen. Deze communicatie gaat een bijdrage leveren aan een algemene gedragsverandering op het gebied van afvalscheiding. Reinis heeft een communicatie strategie opgesteld om de gestelde ambities op gebied van afvalscheiding te behalen. Financieel De communicatiestrategie wordt door Reinis uitgevoerd en opgezet en kan daarom budgetneutraal worden uitgevoerd. Voor de eenmalige GFT campagne wordt gebruik gemaakt van beschikbare budgetten en indien nodig wordt er gezocht naar aanvullende externe subsidies. Zo kan er gebruik worden gemaakt van een externe subsidie van €100.000,- in het kader van zwerfafval.

Nog nader onderzoeken en uit te werken Buiten al deze concrete doelen en maatregelen zijn er nog andere ontwikkelingen te ontdekken en flankerende maatregelen uit te werken. De komende periode worden deze onderzoeken in samenwerking met Reinis opgepakt en wordt gekeken welke van deze opties haalbaar zijn en een bijdrage leveren aan het realiseren van de doelstellingen. Opties die onderwerp van onderzoek zijn: •

• •

Inzamelmiddelen GFT achter de voordeur. Reinis is in samenwerking met een derde partij aan het kijken naar inzamelmiddelen voor in de keuken. Het gaat om luchtdichte emmers van hoogwaardig duurzaam materiaal die bewoners kunnen gebruiken om thuis GFT te verzamelen (stankvrij) en dan naar een verzamelvoorziening te kunnen brengen. Het wormenhotel. Het wormenhotel is een vorm van thuiscompostering door middel van wormen in een speciale bak. Circulair ambachtscentrum. Nissewaard heeft een kwartiermaker aangesteld voor dit project. Vooruitlopend hierop zijn door Reinis al initiatieven gestart zoals het fietsenproject.

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 9 van 10

Voorstel Aan de commissie en raad wordt gevraagd om kennis te nemen van dit beleidskader en in te stemmen met de hierin opgenomen voorstellen, te weten: 1. Bij hoogbouw inzameling van GFT te faciliteren. 2. Laagbouw woningen die nu zijn aangewezen op ondergrondse containers te voorzien van een mini container voor GFT, die eventueel na een proefperiode kan worden ingeleverd. 3. Bij nieuwbouw projecten de laagbouw woningen voor de GFT fractie uitsluitend van mini containers te voorzien. 4. Gerichte communicatie naar de inwoners hoe invulling te geven aan het Omgekeerd Inzamelen en zoveel mogelijk herbruikbare grondstoffen in te zamelen.

Actualisatie grondstoffenplan 230919

Pagina 10 van 10