58.Rekenkamer; Onderzoeksopzet Wonen - Gemeente Nissewaard

Concept ter inzage voor de raad

Rekenkamerfunctie Nissewaard Rekenkamerfunctionaris H.H. (Herman) Sietsma

Contactpersoon N. (Nick) Woudstra T. 06 30 89 32 50 E. nick@necker.nl

Datum: 30 maart 2023

Aanleiding Wonen is een onderwerp dat om verscheidene redenen aandacht vraagt van gemeenten. Voorbeelden hiervan zijn de demografische samenstelling van de gemeente en de woningvoorraad, noodzakelijke verduurzaming en de regionale samenwerking. In Nederland is sprake van een onvoorspelbare woningmarkt. Op het moment van schrijven dreigen de huizenprijzen sneller te dalen dan verwacht, terwijl zes maanden geleden huizenprijzen op haar hoogtepunt waren. Verder is er sprake van achterblijvende woningbouwproductie en een toename van het aantal huishoudens. Al met al wordt het voor gemeenten steeds lastiger om voldoende woningen te realiseren die geschikt zijn voor alle doelgroepen in hun gemeenten. Voor de lokale situatie betekent voor de gemeente Nissewaard dat er aandacht nodig is voor nieuwbouw. Doelstelling en afbakening In het onderzoek wordt zowel intern als extern gekeken. Er wordt gekeken naar de rolneming van de gemeenteraad, het college en de organisatie als het gaat om beleid, strategie en uitvoering (intern). Vanzelfsprekend staat de gemeente niet alleen voor de woningbouwopgave en wordt om die reden ook gekeken naar het perspectief van wooncorporaties, huurdersverenigingen en projectontwikkelaars (extern). Sterker nog, de gemeente kan minder regie voeren dan wellicht gewenst.

Het doel van het onderzoek is om inzicht te bieden in waar de gemeente Nissewaard staat in het realiseren van haar ambities en om handvatten te bieden aan de gemeenteraad om te kunnen sturen op dit dossier. Dit ook in vergelijking met andere vergelijkbare gemeenten en de buurgemeenten Voorne aan Zee en Goerree-Overflakkee. Bij sturing gaat het om het beïnvloeden van het woonbeleid en de instrumenten die de raad daarvoor tot zijn beschikking heeft. Daarnaast wordt ook gekeken naar de mate van informatievoorziening over Wonen aan de gemeenteraad. Daar wordt het normenkader voor gebruikt dat is opgenomen in bijlage 1.

Op basis van het voorgaande is de volgende hoofdvraag geformuleerd: In hoeverre zijn de gemeentelijke doelen en ambities op het gebied van Wonen gerealiseerd in de gemeente Nissewaard en welke mogelijkheden heeft de gemeenteraad voor (bij)sturing op dit terrein? De hoofdvraag is uitgewerkt in negen deelvragen. Deze deelvragen vallen onder de drie thema's (1) beleid, (2) uitvoering en doelrealisatie en (3) informatievoorziening en sturing. Beleid 1. Welke ambities en doelstellingen heeft de gemeente Nissewaard geformuleerd op het gebied van Wonen?

2. Op welke manier zijn de doelstellingen en ambities vertaald naar een uitvoeringsprogramma? 3. Met welke partijen wordt samengewerkt rondom het woonbeleid en welke afspraken liggen hieraan ten grondslag Uitvoering en doelrealisatie 4. Hoe wordt de uitvoering van het woonbeleid in praktijk vormgegeven? 5. Waar staat de gemeente Nissewaard in het realiseren van de ambities en doelstellingen op het gebied van Wonen? Hoe is dit te duiden en te verklaren? Informatievoorziening en sturing 6. Welke afspraken hebben de raad en het college gemaakt over de informatievoorziening aan de raad omtrent Wonen? 7. Hoe wordt de raad geïnformeerd over het bereiken van de doelstellingen, de voortgang van de uitvoering en de besteding van de middelen ten aanzien van Wonen? 8. Welke (sturings)instrumenten heeft de gemeenteraad tot zijn beschikking op het terrein van Wonen? In hoeverre zet de gemeenteraad deze instrumenten in?

Het onderzoek bestaat uit vijf fases. Elk van deze fases wordt hieronder kort toegelicht. Deze fases zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

Startgesprek en informatieverzoek Documentenanalyse Interviews Knoppennotitie Rapportage

De projectleider van het onderzoek bespreekt de opzet van het onderzoek in een startbijeenkomst met de ambtelijk contactpersoon voor de rekenkamerfunctie voor dit onderzoek. Zo kunnen we hen op de hoogte stellen van onze aanpak en informeren over de mogelijke inzet voor de ambtelijke organisatie. Ook sturen we voorafgaand aan de startbijeenkomst een informatieverzoek toe waarin staat welke documentatie wij bij de ambtelijke organisatie opvragen. Deze zal worden toegelicht in het gesprek. Fase 1: samenvatting Resultaten  

Onderlinge werkafspraken en verwachtingen zijn vastgesteld Ambtelijke organisatie is op de hoogte en kent de informatievraag

Gehanteerde methode  

Digitaal startgesprek met de ambtelijk contactpersoon Informatieverzoek

In de tweede fase van het onderzoek wordt een documentanalyse uitgevoerd en wordt op basis daarvan voorlopig antwoord gegeven op de verschillende deelvragen. In de documentanalyse staat niet alleen het beleid van de gemeente Nissewaard centraal, maar ook de manier waarop dit tot stand is gekomen, welke ambities hieraan ten grondslag hebben gelegen en welke partijen betrokken zijn (geweest). Daarnaast worden ook de processen naar aanleiding van het geformuleerde beleid geanalyseerd. Hoe is dit beleid tot uitvoering gebracht, wat is de stand van zaken en op welke manier wordt hierover verantwoording afgelegd. Ook komen hierin de al dan niet gemaakte afspraken over informatievoorziening tussen raad en college aan bod. Verder worden de verhoudingen tussen de raad en het college op het gebied van Wonen in kaart gebracht en wordt geanalyseerd welke sturingsmogelijkheden de raad heeft en hoe ze deze inzet. Wanneer dit het geval blijkt te zijn, wordt bekeken op welke manier de sturingsmechanismen worden ingezet en wat hiervan het effect is (geweest). Voor deze analyse ligt de focus niet alleen op uitvoeringsprogramma's, maar ook op de informatievoorziening aan de raad en wordt in dat kader ook een analyse gemaakt van verslagen van raads- en commissievergaderingen en raadsinformatiebrieven.

Fase 2: samenvatting Resultaten   

Zicht op de totstandkoming en uitvoering van het woonbeleid van de gemeente Nissewaard; Inzicht in de huidige stand van zaken van het woonbeleid alsmede de verantwoording en communicatie daarover van het college richting de gemeenteraad van Nissewaard; Zicht op de sturingsinstrumenten van de gemeenteraad in het kader van het woonbeleid, in hoeverre deze instrumenten door de raad worden ingezet en wat hiervan het resultaat is

Gehanteerde methode 

Documentanalyse

In de derde fase van het onderzoek wordt door middel van het voeren van interviews een verdiepingsslag gemaakt op de bevindingen uit bovengenoemde documentanalyse. Om goed zicht te krijgen op de processen rondom het woonbeleid alsmede de communicatie en verhoudingen tussen gemeenteraad en college op dit gebied, worden verschillende betrokkenen geïnterviewd:   



De verantwoordelijk portefeuillehouder. In dit gesprek proberen we met name informatie op te halen over de rol van het college in het woonbeleid, de uitvoering ervan en de verantwoording erover richting de gemeenteraad. De betrokken beleidsambtenaren worden in een groepsgesprek gevraagd naar hun ervaringen rondom de totstandkoming, uitvoering en voortgang van het woonbeleid in Nissewaard. Een groepsgesprek met samenwerkingspartners wordt georganiseerd en hierbij zullen bijvoorbeeld projectontwikkelaars, woningcorporatie(s) en huurdersverenigingen aanwezig zijn. In dit gesprek bespreken we hoe deze partijen betrokken zijn in het woonbeleid en wat hun ervaringen hiermee zijn. Een vertegenwoordiging van raadsleden wordt in het kader van de rol van de raad geïnterviewd over informatievoorziening vanuit het college omtrent Wonen. Daarnaast wordt een verdieping gezocht op de ervaringen van raadsleden rondom verantwoording vanuit het college. Tevens vragen we welke instrumenten de raad van Nissewaard heeft ingezet en welk effect de inzet van deze instrumenten heeft gehad. Ook gaan we in op wensen en verbetermogelijkheden op het vlak van verantwoordingsinformatie en inzet van instrumenten.

Om de bevindingen van de documentanalyse kleur te geven is het van belang om de input van bovenstaande gesprekspartners te verkrijgen. Op deze manier wordt de kwestie wonen vanuit meerdere perspectieven bekeken.

Fase 3: samenvatting Resultaten  

Inzicht in de manier waarop verschillende partijen de totstandkoming en uitvoering van het woonbeleid van de gemeente Nissewaard (hebben) ervaren Inzicht in de rolneming van de raad ten opzichte van Wonen

Gehanteerde methode  

Documentanalyse Interview met raadsleden

In deze fase wordt er aan de hand van het gemeentelijke beleid, landelijke kaders en 2 expertsinterviews een notitie opgesteld met de mogelijke knoppen waaraan de gemeenteraad kan draaien. Deze knoppen notitie wordt onderdeel van de rapportage.

Expertinterviews Aan de hand van expertinterviews (in het eigen netwerk) krijgt de rekenkamerfunctie beter in beeld welke mogelijkheden er zijn voor de gemeenteraad om te sturen op basis van de beschikbare informatie, en sturen op het woondossier in het algemeen. Bij experts kunt u denken aan voormalig ambtenaren op woonbeleid, adviseurs op dit gebied of expert-onderzoekers.

In de laatste fase van het onderzoek wordt de Nota van Bevindingen voorgelegd aan de organisatie voor het ambtelijk wederhoor. Na verwerking van de ambtelijke reactie wordt de Nota van Bevindingen definitief gemaakt en wordt de bestuurlijke nota opgesteld met daarin de conclusies en aanbevelingen. Het complete rapport wordt aan het college aangeboden ten behoeve van een bestuurlijke reactie. Daarna biedt de rekenkamerdirecteur het onderzoeksrapport aan de raad. Fase 4: samenvatting Resultaten 

Beantwoording van de hoofdvraag in een onderzoeksrapport met conclusies en aanbevelingen

Gehanteerde methode   

Feitenverificatie (ambtelijk wederhoor) Bestuurlijk wederhoor Rapportage inclusief conclusies en aanbevelingen

Het onderzoeksteam start dit onderzoek in april 2023. Afhankelijk van het verloop van het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor bieden we het rapport voor de zomer aan de raad aan. De planning ziet er in grote lijnen als volgt uit:

Onderzoeksfase

Periode

Fase 1 – startgesprek

April 2023

Fase 2 – Documentanalyse

April/mei 2023

Fase 3 – Interviews

Mei 2023

Fase 4 – rapportage en wederhoorprocedure

Juni/juli 2023

Bijlage 1. Indicatoren voor raadsinformatie De informatie die de raad ontving was juist

Goede raadsinformatie bestaat uit informatie die juist is. Dit betekent feitelijk correcte informatie, waarin de werkelijkheid en mogelijkheden waarheidsgetrouw worden geschetst.

De informatie die de raad ontving was tijdig

De informatie aan de raad moet tijdig zijn verstrekt. Dat zou betekenen dat de raad telkens (voor of) na een belangrijk beslismoment is meegenomen in de overwegingen van het college.

De informatie die de raad ontving was begrijpelijk

De informatie die verstrekt wordt dient begrijpelijk te zijn voor een gemiddeld raadslid.

De informatie die de raad ontving was volledig

De gemeenteraad moet voldoende meegenomen worden in het proces en de informatie die de raad krijgt moet volledig zijn. Dat betekent dat er overwegingen gemaakt kunnen worden op basis van de informatie en dat de raad - zo nodig geheim - moet worden bijgepraat over de mogelijkheden in het dossier.

De raad heeft de mogelijkheid om bij te sturen op basis van de informatie, en heeft hier ook gebruik van gemaakt

Op welke manier kan een raad beslissingen nemen die gaan zorgen voor een andere uitkomst? Kan een raad voldoen aan haar kaderstellende en controlerende taken? Dat zijn vragen die bij deze indicator aan de orde komen. Vervolgens is het van belang te constateren of de raad gebruik maakt van haar mogelijkheid om te sturen en op welke manier de raad dit doet.

De gemeenteraad heeft met het college afspraken gemaakt over de informatievoorziening

Het is belangrijk dat vooraf wordt afgesproken hoe de gemeenteraad wordt geïnformeerd. Het is van belang dat bij nieuwe informatie de raad met college heeft gesproken over eventuele informatievoorziening in de toekomst.

De informatievoorziening voldeed aan de eisen van de gemeenteraad

De gemeenteraad gaat uiteindelijk zelf over haar eigen informatievoorziening. De tevredenheid van de gemeenteraad daarover is daarom van belang. Bij ontevredenheid van de gemeenteraad over de informatievoorziening is de vraag of de raad heeft geprobeerd dit te veranderen.