55,Memo integrale wijkaanpak De Hoek; Bijlage 2 - Ambitiedocument
Tekst van het document
April 2021
Ambities voor De Hoek, Spijkenisse
Inhoudsopgave 1.
Introductie
3
2.
Context
10
3.
Gedeelde ambities
25
4.
Opgaven
32
5.
Doorkijk naar vervolg
50
2
Introductie
1
3
Samenwerking in aanpak van De Hoek • De wijk De Hoek in Spijkenisse is toe
aan vernieuwing. De gemeente en De Leeuw van Putten zijn het grotendeels inhoudelijk eens over de
aanpak van De Hoek. Er is echter discussie over timing en omvang van
de wijkvernieuwing. De partijen werken aan een gezamenlijke aanpak, waarbij de integratie tussen het proces van aardgasvrij(ready) en
herstructurering inzichtelijk wordt gemaakt. • Dit document is tot stand gekomen
met inbreng van beide partijen.
4
Gezamenlijke opgave Gemeente en De Leeuw van Putten
Eigendomskaart De Hoek: woningcorporatie De Leeuw van Putten heeft iets meer dan de helft in haar bezit
5
De Hoek, tijd voor een upgrade • De Hoek is een typische
’bloemkoolwijk’ in Spijkenisse. De
eentonige woonwijk is klaar voor een upgrade. • Vanuit het Ontwikkelperspectief
Nissewaard 2040 wordt er gestuurd op een multifunctioneler Nissewaard, onder andere door differentiatie in het woningaanbod van de monotone wijken uit de jaren ‘70 en ’80 aan te brengen.
• In de Woonvisie Nissewaard
(september 2020) wordt De Hoek als
locatie benoemd waar mogelijk sloopnieuwbouw kan plaatsvinden, ten behoeve van een meer evenwichtige woonvoorraad.
6
De Hoek, kansen voor wijkvernieuwing • De gemeente Nissewaard en De
Leeuw van Putten zijn het eens over de noodzaak om De Hoek te transformeren en te verbeteren.
• De Gemeente, De Leeuw van Putten
hebben samen met bewoners en betrokken organisaties de Wijkvisie
‘Wij zijn De Hoek’ opgesteld in 2018. Dit is een start in het verbeteren van de wijk.
• De Gemeente heeft ook 1 miljoen
euro beschikbaar gesteld voor de aanpak van De Hoek.
• Tot slot is De Hoek één van de
pilotwijken om aardgasvrij(ready) te zijn in 2030. Dit proces biedt kansen voor een grotere aanpak voor De Hoek.
7
De Hoek, aardgasvrij(ready) • De ambitie is gesteld dat De Hoek als
pilotwijk dient in de energietransitie
om als één van de eerste wijken van het gas af te gaan. • Om hiermee van start te gaan wordt
er een Wijkwarmteplan opgesteld, samen met betrokken partijen om ingrepen in De Hoek te bepalen.
• Basisschool De Vuurvogel heeft de
ambitie om als ‘groene’ school direct aan de slag te gaan om aardasvrij te
worden. Dit is onderdeel van een andere pilot: 11 aardgasvrije- en frisse
basisscholen vanuit de Rijksoverheid.
8
Waarom een plan van aanpak en ambities? • De focus in dit document ligt niet
direct op concrete ingrepen in de wijk (WHAT), maar eerst op het neerzetten van een breed gedeelde visie (WHY). Vervolgens kan er worden gekeken naar de middelen
die ingezet kunnen worden (HOW).
9
Context
2
10
Welkom in De Hoek • In de jaren ‘80 groeit Spijkenisse naar
70.000 inwoners, onder andere door
de realisatie van De Akkers, Vriesland, Vogelenzang en De Hoek. • De Hoek is in vier fasen gerealiseerd
Antes
(zie kaart), gestart in 1970 en grotendeels gebouwd tussen 1979 en
De Oude Maas
1981. Later zijn er nog nog delen aan de wijk toegevoegd, waar nu
zorgkliniek Antes, middelbare school De Oude Maas en recent
toegevoegde staan (stippellijn op de kaart).
Hoek 1
Hoek 3
Woningbouw
Hoek 2
Hoek 4
• Het plan van de wijk is met intensieve
bewonersinspraak tot stand gekomen.
11
Veerkracht van De Hoek onder druk • De Hoek kent ca. 2.800 inwoners.
Meer dan tweederde woont in een
eengezinswoning. 60% van het totaal aantal woningen valt in het huursegment.
• De gemiddelde WOZ-waarde in De
Hoek is €146.000 (€25.000 lager dan gemiddeld in Nissewaard).
• De Hoek kent een concentratie aan
lage inkomens. 47% van de inwoners is laag opgeleid tegenover 12% hoger opgeleiden (cijfers 2017). Meer inwoners dan gemiddeld in
Nissewaard hebben een WW-/ bijstandsuitkering of zitten in de
schulden. In De Hoek is sprake van bovengemiddelde werkloosheid. 12
De bloemkoolwijk-idealen als inspiratie voor de toekomst De Hoek is een typische bloemkoolwijk. De wijk wordt nu als sleets beschouwd en is (deels) toe aan vernieuwing. Er zijn ‘missers’ in de stedenbouwkundige structuur aan te wijzen of de structuur en woningen passen niet meer bij huidige ontwikkelingen in de samenleving. Voordat we naar nieuwe oplossingen kijken, blikken we terug op de roots van De Hoek. Wat is de gedachte geweest achter het ontwerp van de bloemkoolwijk en welke lessen komen hier uit voort bij de vernieuwing van De Hoek? 13
De idealen van de bloemkoolwijk Droombeelden en realistische situatie in De Hoek
2.1
14
25%
‘De bloemkoolwijk’
Een kwart van alle Nederlandse woningen is gebouwd tussen 1970 en 1985. Volgens het toen geldende ideaal vaak in wijken met meanderende straten en woonerven, omzoomd door eengezinswoningen met tuin.
15
‘Bloemkool’ als reactie op de modernistische stedenbouw rationeel/grootschalig/technocratisch
>> spontaan/romantisch/kleinschalig/nostalgisch
16
Vier kenmerkende gedachten van de bloemkoolwijk Groene leefomgeving • Zachte overgangen, een kleinere
korrel van groen (voor de deur) en gezondheidsideaal.
De straat als ontmoetingsplek • Het woonerf als plek van ontmoeting,
waar de ogen op de straat de veiligheid borgen.
Een eigen identiteit • Iedere buurt heeft een eigen gezicht,
met fijnmazige structuren en het primaat bij langzaam verkeer.
Samen • Gemeenschapszin staat centraal en
sociale interactie staat voorop. De
kleinschaligheid en het dorpsachtige zijn kenmerkend voor de wijken.
17
Niet alles is positief ondervonden bij de realisatie van bloemkoolwijken. Wat ging er mis in De Hoek?
18
Matige gebruikswaarde en verbindingen in het groen
Groen is niet sterk aanwezig in de wijk, zit vooral aan de randen Kaart: huidige groenstructuur van De Hoek, gemeente Nissewaard
Weinig groen met gebruikswaarde, maar vooral ‘kijkgroen’ 19
Gemis aan sociale controle en aangename plekken
Veel kwetsbare plekken waar verloedering op de loer ligt
Gebrek aan aantrekkelijke en sociaalveilige ontmoetingsplekken 20
“Zelfs de postbode raakt er de weg kwijt”
Geen duidelijke voorkanten en adressen aan de straat
Weinig herkenningspunten en slechte leesbaarheid van de wijk 21
Eenzijdig aanbod in De Hoek
De woningvoorraad is uit balans en monotoon
Aanbod aan diversiteit en voorzieningen in de wijk is beperkt 22
Gemeenschapszin laat te wensen over • Er is geen sterk sociaal weefsel
aanwezig in De Hoek; zowel spontante als intensieve ontmoetingen ontbreken.
• Veel inwoners hebben lagere
inkomens in De Hoek, waar sociale isolatie over het algemeen vaker voorkomt.
23
“
Met nieuwe ambities voor De Hoek worden de ‘missers’ vanuit de bloemkoolwijk-idealen gerepareerd. Ambities die passen bij het nu en voorbereidend op de toekomst.
24
Gedeelde ambities
3
25
Aanzet voor Ambitiedocument • Vanuit gesprekken en twee
interactieve werksessies met
Gemeente Nissewaard (diverse afdelingen), De Leeuw van Putten en basisschool De Vuurvogel is het beeld van de vier gedeelde ambities ontstaan.
• De geschetste ambities dienen als
aanzet voor een compleet
Ambitiedocument voor De Hoek, dat als start dient in het proces van herstructurering.
• De geformuleerde ambities in dit plan
van aanpak vragen om nadere verdieping en concretisering.
26
1. Groene leefomgeving • De Hoek is sterk verbonden met het
omliggende groene buitengebied. Dit is ook zichtbaar en voelbaar in de wijk.
• Er is meer kwalitatief groen en minder
verstening in de wijk aanwezig.
• Het groen in de wijk nodigt uit tot
verblijven, sporten en spelen. Er zijn zowel voldoende plekken om tot rust te komen als speelvoorzieningen voor de jeugd.
27
2. De straat als ontmoetingsplek • De publieke ruimte is een aangename
verblijfsplek. De ruimtes zijn
overzichtelijk en geven een gevoel van veiligheid. • Door voldoende zicht op publieke
ruimtes (‘eyes on the street’) vanuit omliggende woningen en voorzieningen ontstaat er sociale controle in De Hoek.
• De ’rotte’ plekken in de wijk die
aangepast moeten worden om als aangename ontmoetingsplek te fungeren, worden aangepakt.
• In De Hoek is veel aandacht voor
preventie van criminaliteit en overlast op straat. 28
3. Een eigen identiteit • De wijk heeft duidelijke entrees. Bij
binnenkomst in de wijk is het karakter van De Hoek herkenbaar.
• De structuur van de wijk is
overzichtelijk en goed leesbaar. Als
voetganger, fietser, OV-gebruikers of automobilist is het gemakkelijk oriënteren.
• De goede en veilige fietsverbindingen
van/naar de wijk voorzien De Hoek van een extra kwaliteitsslag.
29
4.1 Samen | met Spijkenisse • De Hoek is goed verbonden met het
stadscentrum van Spijkenisse.
• De goede verbinding met de wijk
Sterrenkwartier is gewaarborgd en waar mogelijk versterkt. Hier vinden inwoners dagelijkse voorzieningen.
• De woningvoorraad in De Hoek is in
balans. Er worden met name woningen in het hogere segment en voor kleinere huishoudens (1-2 pp) toegevoegd.
• Bij sloop-nieuwbouw hoeft niet het
exacte aantal sociale huurwoningen teruggebouwd te worden in De Hoek.
Er wordt stadsbreed naar de voorraad en behoefte gekeken in dit segment. 30
4.2 Samen | in De Hoek • Als gevolg van de gebalanceerde
woningvoorraad kent De Hoek meer diversiteit aan bewoners, met evenwicht tussen kwetsbare- en
weerbare bewoners. Er is een sterk sociaal weefsel in wijk aanwezig. • Er zijn voldoende maatschappelijke
voorzieningen in de wijk. Deze dienen als sociale ankerpunten. Het zijn belangrijke ontmoetingsplekken zowel voor spontane ontmoetingen
als intensieve netwerkvorming - en in het aanbod is er aandacht voor diverse doelgroepen met diverse wensen. • Geen (extra) commerciële
voorzieningen, een zorgfunctie zoals een AHOED is denkbaar.
31
Opgaven
4
32
Versterken fysieke structuur
4.1
33
Strategische ingrepen in de wijk • Door de huidige profielen van de openbare onder de loep te nemen, kan worden toegewerkt naar een meer efficiënte inrichting.
• Strategische plekken benoemen; niet om de structuur van de wijk als geheel aan te pakken maar door in te zoomen op concrete
locaties met drie doelen: 1.
Verbindingen verbeteren
2.
Blokkades opheffen
3.
Beter benutten van het groen (kwaliteitsslag en verbinding met park Vogelenzang en volkstuinen)
• Stedenbouwkundige ingrepen, zoals sloop-nieuwbouw, kunnen bijdragen aan de oriëntatie in de wijk (door o.a. hoogbouw). Aan
de randen van De Hoek zijn kansen hiervoor.
• Er ontbreekt op het moment een visie op het vraagstuk van parkeren/mobiliteit in de toekomst. Daarnaast zal er antwoord op de
vraag moeten komen hoeveel ruimte De Hoek biedt aan groen en wat voor soort groen dit zal zijn. Een gedegen analyse over het ruimtegebruik in De Hoek van mobiliteit in relatie tot groen zal nog gedaan moeten worden.
In de buurten de rotte plekken aanpakken • Binnen de buurten zullen de
fysieke ingrepen zich vooral beperken tot een
kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte en het aanpakken van de rotte plekken. Dit kan deels al op korte termijn. • De rotte plekken zijn vaak
onderbenutte plekken: stenig,
veel parkeerplekken, weinig (gebruik)groen en verloedering. • Het aanpakken van de oriëntatie
van sommige woningen kan nodig
zijn om de gebruikswaarde van het groen en de openbare ruimte te verbeteren.
35
Inbreng vanuit bewoners, de gemeente (beheer) en DLvP • In de wijkvisie ‘Wij zijn De Hoek’
(2018) is de inbreng vanuit bewoners
gewaarborgd. Hierbij ligt de nadruk van de voorstellen vooral op schoon, heel en veilig.
• Begin 2021 is tijdens de verkenning
van de Gemeente en De Leeuw van Putten een tweede poging gedaan om korte termijn ingrepen voor de aanpak van rotte plekken te
benoemen (volgende pagina). Hier worden de reeds gepland ingrepen ook in meegenomen. Er gebeurt namelijk al het een en ander in de wijk.
Bron: Wijkvisie ‘Wij zijn De Hoek’, 2018
36
Inzichten 2021 Veilig •
Verlichting randen van de wijk en
Onderhoud •
achterpaden •
•
Bestrating/verzakking fietspad
Containers dichtmaken, enkel
Groen / uitstraling •
toegankelijk met pasje •
Wateroverlast aan de
Verbeteren uitstraling Koperwiekhoek met plaatsen ronde bloembakken
•
Vergeten stukjes beplanting/openbaar
Ganzehoek, achterpaden, bij
Sternhoek/Leeuwerikhoek
groen op meerdere plekken (overlast
parkeerplaatsen en pleintjes
(grootschalige aanpak)
door wildgroei bamboe)
Overzicht van enge plekken in
•
Speeltuinen opknappen
Wijkvisie (p.60): gezamenlijk oplossing voor bedenken
Op de planning: •
Speelplaats Lepelaarhoek, Scholeksterhoek, nieuwe
Op de planning 2021: •
Verlichting Buizerdhoek
natuurspeeltuin Valkhoek, bruggen
•
Aanpak wateroverlast Sperwerhoek
Ganzehoek en Zwanenhoek (2021) •
Speelplaats Paradijsvogelhoek (2023)
•
Pergola’s Hoeklaan opknappen
•
Groenonderhoud bij doorgaande routes
Betere verbindingen
4.2
38
Drie cruciale routes • De Hoeklaan is op het moment de
belangrijke verbinding. Dit is niet voldoende voor de toekomst.
• Er zijn 3 routes nodig om De Hoek
beter en intensiever te verbinden met het groen en de voorzieningen in de omgeving. De routes verbinden De Hoek met:
1. Centrum Spijkenisse 2. Voorzieningencluster Sterrenhof 3. Groen buitengebied/Park Vogelenzang
Bron: Gemeente Nissewaard. Bewerking door SITE.
39
Verbinding centrum Spijkenisse • Er zijn minimaal twee
fietsverbindingen vanuit De Hoek naar het centrum nodig.
• De routes lopen via De Hoeklaan en
meer zuidelijk via de Toekanhoek.
• Niet alleen fysiek maar ook mentaal
wordt de afstand met het centrum van Spijkenisse verkleind.
Bron: Gemeente Nissewaard. Bewerking door SITE.
40
Verbinding Sterrenkwartier • Het voorzieningencluster
Sterrenkwartier ten zuiden van De
Hoek is beter bereikbaar. Hier komen en gaan inwoners van De Hoek voor de dagelijkse boodschappen.
• In hoeverre de bereikbaarheid met de
auto verbeterd is nader te onderzoeken.
Bron: Gemeente Nissewaard. Bewerking door SITE.
41
Verbinding groen buitengebied • De verbinding met Park Vogelenzang
verbeteren door de barrière van de Baljuwlaan te doorbreken.
• De intensivering van de verbinding
met het groene buitengebied te zou tot een groene ader in de wijk
moeten leiden. Groen gebied is hiermee altijd dichtbij voor bewoners. Dit vraagt om een duidelijke hoofdgroenstructuur, die goed vindbaar is.
• Vooralsnog ondersteunt de
groenstructuur de wijk. Het is niet direct het vertrekpunt bij de herstructureringsopgave.
Bron: Gemeente Nissewaard. Bewerking door SITE.
42
Woningvoorraad in balans brengen
4.3
43
Eenzijdigheid in de wijk doorbreken • De opgave ligt er om meer variatie in
het woningaanbod van De Hoek te creëren.
• Met name meer woningen in het
hogere segment en nieuwe
doelgroepen, zoals kleinere huishoudens als ambitie. Het
toevoegen van appartementen zou meerdere voordelen kunnen hebben: • Creëert ruimte in de wijk • Meer differentiatie in woningtypen • Stimuleert doorstroming in de wijk
• Om beter beeld te krijgen van de
woningbehoeften en kansen zal er
Woontypologieën in De Hoek. Bron: Gemeente Nissewaard
een kansenkaart voor nieuwe woonmilieus gemaakt moeten worden.
44
Aantrekkelijk woon- en leefklimaat trekt nieuwe doelgroepen • Door de gunstige ligging van de wijk
heeft De Hoek de potentie om
nieuwe doelgroepen te trekken: • Tegen het centrum van Spijkenisse
aan voor compleet voorzieningen aanbod;
• Voorzieningencluster Sterrenhof nabij
voor dagelijkse boodschappen
• Nabij het groene buitengebied
(“wonen met zicht op het
buitengebied én nabij het centrum”) • De opgave ligt het creëren van zowel
passend woningaanbod als
aantrekkelijk leefklimaat door o.a. in te zetten op kwalitatief groen,
aangename verblijfsplekken en
nabijheid/goede bereikbaarheid van voorzieningen.
Er zijn meerdere onderzoeken naar het aantrekken van nieuwe doelgroepen en betere verbinden van stadsranden, als impuls aan de wijk. Bron: Panorama Lokaal 45
Sociaal weefsel versterken
4.4
46
Drie ankers in het sociale netwerk • Drie huidige sociale ankerpunten in
de wijk zo goed mogelijk inzetten– en waar nodig versterker – om bij te dragen aan een compleet sociaal netwerk.
• Daltonschool De Vuurvogel verbreedt
haar functie in de wijk
• Functioneert als sociaal middelpunt in
de wijk;
• Renovatie school is gekoppeld aan
bredere sociale wijkfunctie;
• Samenwerking met maatschappelijke-,
zorg- en onderwijspartijen (wijkprofessionals).
• De Tent/Toekanhoek faciliteert
activiteiten door bewoners.
• Wijkcentrum De Hoek faciliteert de
wijkverenigingen en koffie-inloop.
47
Aanwezige voorzieningen benutten, toevoegen waar nodig • “De meeste ontmoetingen vinden
plaats bij de vuilniscontainer”. De
opgave is om voldoende plekken buiten en binnen waar ruimte is voor ontmoeting te realiseren.
• De jeugd (met name 12-16 jaar) mist
vrijetijdsbestedingen in de wijk, zowel een ‘toffe’ hangplek als sport. Hier zouden oplossingen voor gevonden moeten worden. Er zou al op korte termijn gestart kunnen worden, met o.a.:
• Groot schoolplein van Middelbare
school De Oude Maas kan meer
worden ingezet voor activiteiten; • Buurtcoaches meer inzetten voor
organiseren van activiteiten.
48
Betrokkenheid en oog voor elkaar creëren • In De Hoek wordt extra ingezet op
sociale betrokkenheid van bewoners in de wijk. De aanwezige sociale ankerpunten in de wijk zullen hierbij een belangrijke rol spelen. Gezamenlijke buurtprojecten en
vrijwillige hulpkrachten verbinden aan mensen met hulpvragen zijn denkbare middelen.
• Aantal inwoners/professionals
zijn de ‘oren en ogen van de wijk’; ze weten wat er speelt en zijn benaderbaar.
• Om sociale problematiek tegen te
wordt er ingezet op een preventieveen positieve insteek d.m.v.
activiteiten in de buurt en voorlichting op specifieke thema’s (financiële hulp, veilige thuisomgeving etc.).
Leerlingen en docenten van basisschool De Vuurvogel. Bron: Eva de Graaff, AD 2018
49
Doorkijk naar vervolg 5
50
Van ambitie naar aanpak In dit document zijn de belangrijkste opgaven voor De Hoek geformuleerd. De geschetste ambities vormen het vertrekpunt voor discussie en vereisen nadere concretisering. Voor een verdiepingsslag van de ruimtelijke opgaven worden quick win-ingrepen aangewezen, een kansenkaart van woontypologieën opgesteld en ontwerpend onderzoek opgestart. De sociale elementen van de ambities vragen om een integrale aanpak en verdere concretisering in een sociaal wijkplan. In een Ambitiedocument voor De Hoek komt alles samen, inclusief een strategie. In de aanpak is ook participatie met inwoners van De Hoek en andere betrokken partijen belegd. De Gemeente Nissewaard en De Leeuw van Putten zijn gezamenlijk hoeders van het vervolgproces.
51