48. Memo prioriteringskader ACM (bijlage)

Memo

Afzender XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX Contactpersoon XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX ……….. Datum 18 december 2025 Aan Collegeleden en RES-vertegenwoordigers Kopie aan n.v.t. Onderwerp Prioriteringskader ACM

Inleiding Het stroomnet in Nederland is vol en staat onder grote druk. Als provincie zetten wij ons in om deze uitdagingen samen met netbeheerders, gemeenten en andere betrokkenen het hoofd te bieden. Als gevolg van de netcongestie moeten scherpe keuzes worden gemaakt over wie toegang krijgt tot het stroomnet. Omdat de bestaande regels niet meer voldeden heeft de Autoriteit Consument en Markt (ACM) op 12 december 2025 een nieuw maatschappelijk prioriteringskader gepubliceerd. In dit kader staat welke maatschappelijke functies en groepen voorrang krijgen op de wachtlijst voor vermogen, zodra er capaciteit beschikbaar is. Het volledige kader kunt u lezen op de website van de ACM, zie: Codebesluit prioriteringsruimte transportverzoeken 2025 | ACM. Met deze memo, opgesteld in samenwerking met netbeheerders Stedin, Liander en Westland Infra, informeren we u graag over dit kader. Aanleiding Het elektriciteitsnet in de provincie Zuid-Holland zit vol, met uitzondering van een groot deel van de gemeente Westland, Midden-Delfland, Maassluis en een deel van Papendrecht. Dat betekent dat er onvoldoende capaciteit op het net beschikbaar is om extra of nieuwe aanvragen direct aan te sluiten. Deze aanvragen komen op wachtlijsten. In de huidige situatie staan alleen grootverbruikers* op een wachtlijst, omdat netbeheerders voor kleinverbruikers** ruimte op het net gereserveerd hebben.

Dit gaat veranderen. *Grootverbruikers (> 3x80Ampère) • Fabrieken, productiebedrijven • Datacentra en logistieke centra • Ziekenhuizen en scholen • Grote winkels of kantoren

**Kleinverbruikers (< 3x80 Ampère) • Huishoudens • Kleine winkels, MKB en kleine horeca • Publieke laadpalen

Datum 18 december 2025

Het oorspronkelijke prioriteringskader uit 2024 is in maart 2025 vernietigd door de rechter, omdat de onderbouwing van de gekozen prioritering onvoldoende was. Daarom moet de ACM beter uitleggen waarom bepaalde maatschappelijke functies voorrang krijgen en moeten zij dit op een juridisch solide manier onderbouwen. Op 1 januari 2026 treedt daarom een nieuw prioriteringskader in werking. Onderstaand een eerste analyse van de consequenties van dit nieuwe kader voor ZuidHolland. Het (nieuwe) prioriteringskader Op het moment dat het net vol is en er geen ruimte is voor nieuwe of verzwaarde aansluitingen (netcongestie), komen deze aanvragen op een wachtlijst. Vóór ingang van het prioriteringskader werden aanvragen op volgorde van binnenkomst behandeld. In het nieuwe prioriteringskader heeft de ACM regels opgesteld over hoe netbeheerders met de wachtlijst moeten omgaan en welke partijen voorrang (prioriteit) krijgen. In het nieuwe kader heeft de ACM méér maatschappelijke functies toegevoegd in de categorieën 2 en 3. Hierdoor kunnen meer klanten aanspraak maken op prioriteit ten opzichte van het huidige kader. Wanneer er ruimte op het net vrijkomt moeten netbeheerders volgens deze regels vrije capaciteit toewijzen. De ACM heeft via het prioriteringskader bepaald welke partijen voorrang kunnen krijgen op afname van transportcapaciteit bij netcongestie.

Dit wordt onderverdeeld in 3 categorieën: 1. Congestieverzachters - partijen die zorgen dat er capaciteit vrij komt voor andere gebruikers, zoals energieopslag (batterijsystemen) dat onder de juiste voorwaarden ervoor kan zorgen dat er meer ruimte op het net komt. 2. Veiligheid - functies met een veiligheids- of vitale rol, zoals veiligheidsdiensten, gezondheidszorg, elektriciteit infrastructuur, ontwikkelaars en aanbieders van zeer sensitieve technologieën, openbare drinkwatervoorziening, verkeersveiligheid- luchtverkeer, spoorwegen, waterwegen, wegen, waterbeheer. 3. Basisbehoeften - maatschappelijke basisvoorzieningen zoals afvalstoffenbeheer, gasinfrastructuur, onderwijs, openbaarvervoer, telecommunicatie, warmtevoorziening, woonbehoefte. •

Overige functies komen niet in aanmerking voor prioriteit en komen dus na de geprioriteerde aanvragen op de wachtlijst.

Het nieuwe prioriteringskader maakt geen onderscheid meer tussen grootverbruik en kleinverbruik. Met dit nieuwe kader wordt geregeld dat maatschappelijke functies zo goed mogelijk door kunnen gaan, ondanks netcongestie. Netbeheerders werken op basis van het prioriteringskader toe naar een integrale wachtrij. Die wachtrij wordt geordend op basis van het prioriteringskader en de datum van het verzoek tot vermogen. Wat gaat er komende tijd veranderen? Tot 1 juli 2026 blijft de huidige werkwijze voor kleinverbruik klanten bestaan. Kleinverbruikers staan daarmee nog niet op een wachtlijst. Feitelijk reserveren netbeheerders jaarlijks voldoende capaciteit om kleinverbruikers aan te sluiten. Er geldt een overgangsperiode voor het nieuwe prioriteringskader ingaat voor deze groep kleinverbruikers.

Datum 18 december 2025

Vanaf 1 januari 2026 kunnen meer grootverbruikers een aanvraag indienen om maatschappelijke prioriteit te krijgen. Dit zijn onder meer aanvragen in de categorie telecommunicatie voor beveiligde netwerken, verkeersveiligheid en afvalstoffenbeheer. Als hun verzoek voldoet aan de bewijslast die de ACM heeft vastgesteld, krijgen die organisaties voorrang op de wachtlijst. Hierdoor kan de volgorde van de wachtlijst veranderen en daarmee de huidige positie van grootverbruik klanten. De netbeheerders bereiden hun websites en systemen hierop voor, zodat grootverbruikers eenvoudig een aanvraag voor prioriteit kunnen doen. Klanten die nu op de wachtlijst staan, worden hierover begin januari geïnformeerd. In de loop van het eerste kwartaal 2026 Provincies en gemeenten krijgen vanaf 1 juli 2026 de mogelijkheid om een vervroegde aanvraag te doen voor toekomstige aansluitingen voor woningbouw, onderwijshuisvesting en maatschappelijke en commerciële activiteiten die onlosmakelijk verbonden zijn met een woningbouwproject. Het maakt bij activiteiten die verbonden zijn met een woningbouwproject niet uit of het gaat om commerciële functies, zoals een supermarkt, café of restaurant, of maatschappelijke functies, zoals een buurthuis, bibliotheek, huisartsen- of andere zorgpraktijk. Deze functies kunnen bijvoorbeeld worden gerealiseerd in een zogenaamde ‘plint’ bij hoogbouw.

Vanaf 1 juli 2026 krijgen gemeenten hiermee de mogelijkheid om eerder een aanvraag te doen en daarmee eerder kans te hebben op transportcapaciteit. De ministeries van KGG en VRO zijn in gesprek met NBNL, ACM, VNG en IPO om uit te werken welke bewijslast noodzakelijk is om een vervroegde aanvraag mogelijk te maken. Met deze nieuwe werkwijze wordt de prioritaire status van woningbouw zoveel mogelijk geborgd. Tot 1 juli 2026 blijft de huidige werkwijze bestaan. De verwachting is dat vanaf februari 2026 op hoofdlijnen duidelijk wordt hoe een vervroegde aanvraag eruitziet. Het is op dit moment nog niet mogelijk om volgens de nieuwe werkwijze transportcapaciteit aan te vragen bij netbeheerders. Wel helpt het om onderwijs- en woningbouwprojecten voor de komende jaren alvast in kaart te brengen en te concretiseren met een realistische planning. Vanaf 1 juli 2026: kleinverbruikers op een wachtlijst in gebieden met congestie Kleinverbruikers hebben op een aantal plekken al te maken met langere wachttijden, maar kregen nog wel transportcapaciteit toegewezen. Kleinverbruikers kwamen daardoor eerder nog niet op een wachtlijst. Vanaf 1 juli 2026 gaat deze werkwijze veranderen volgens de regels van de ACM. Vanaf die datum komen kleinverbruikers die niet onder het prioriteringskader vallen samen met grootverbruikers op een wachtlijst in gebieden waar al congestie is.

Dit geldt bijvoorbeeld voor MKBbedrijven en publieke laadpalen. Klanten met maatschappelijke prioriteit – zowel groot- als kleinverbruikers – krijgen vanaf 1 juli 2026 stapsgewijs capaciteit toegekend vanuit de gereserveerde capaciteit voor kleinverbruikers, zolang er capaciteit beschikbaar is. Dit verschilt per gebied en hangt af van de lokale netsituatie. De berekeningen hiervoor vinden de komende maanden plaats waarover we u informeren zodra er meer over bekend is.

Datum 18 december 2025

Vanaf 1 januari 2027 reserveren netbeheerders alleen nog een beperkte hoeveelheid capaciteit om onvoorziene omstandigheden op te vangen of voor aanvragers waarvoor is bepaald dat nog gereserveerd moet worden. Hoe deze reservering precies wordt vormgegeven, is nog onderwerp van gesprek. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei, ACM, IPO, VNG en netbeheerders geven hierover snel duidelijkheid. Tot die tijd verandert er niets aan het proces.

Belangrijkste veranderingen - Prioriteren gaat om de volgorde waarop netbeheerders in congestiegebied capaciteit toekennen aan klantaanvragen voor nieuwe of verzwaarde aansluitingen in de situatie dat capaciteit beschikbaar komt. - Vanaf 1 januari 2026 kunnen grootverbruikers maatschappelijke prioriteit aanvragen volgens het nieuwe kader. De huidige wachtlijstvolgorde voor grootverbruik verandert. - Tot 1 juli 2026 verandert er nog niets aan de reservering voor kleinverbruikers. Netbeheerders blijven alle kleinverbruik aanvragen aansluiten zolang er capaciteit beschikbaar is. - Vanaf 1 juli 2026 is er één prioriteringskader waarin kleinverbruik en grootverbruik gelijk worden gesteld. - Kleinverbruikers die niet in het prioriteringskader staan, komen in congestiegebieden waar nu al een wachtlijst voor grootverbruikers is, vanaf 1 juli 2026 ook op deze wachtlijst (o.a. laadpalen, MKB <3x80A). - Na 1 juli 2026 wordt de gereserveerde capaciteit stapsgewijs vergeven aan geprioriteerde partijen zowel kleinverbruik als grootverbruik. - Vanaf 1 januari 2027 reserveren netbeheerders alleen nog een beperkte hoeveelheid capaciteit om onvoorziene omstandigheden op te vangen. Alle resterende ruimte op het elektriciteitsnet wordt verdeeld onder de geïntegreerde wachtlijst.

Partijen met prioriteit zijn naast veiligheid (categorie 2) de basisbehoeften (categorie 3) zoals wonen, onderwijs en OV. Zowel nieuwbouw als verzwaring bestaande bouw (tot 3x35A) krijgt prioriteit. - De overheden krijgen voldoende tijd om hun aanvraag te doen voor toekomstige projecten voor woningbouw. In de loop van het eerste kwartaal van 2026 komt er duidelijkheid over deze nieuwe werkwijze.