45.Bijlage Memo Uitwerking motie Inzicht in vrije ruimte begroting

Bijlage Memo Uitwerking motie Inzicht in vrije ruimte begroting In deze bijlage zijn per programma de meerjarige lasten volgens de prognosebegroting 2026 – 2029 (stand juli 2025) per economische categorie weergegeven alsook welk deel van de lasten wettelijk verplicht is, beleidsmatig verplicht is dan wel vrij besteedbaar. De bedrag zijn weergegeven in €. Bestuur en dienstverlening Soorten lasten De lasten van het programma Bestuur en dienstverlening kunnen onderverdeeld worden in de volgende type lasten. Programma 25PGM01 Bestuur & Dienstverlening Indicatieve score beleidsvrijheid: 2

Eccat 2025 Salarissen en sociale lasten Duurzame goederen Ingeleend personeel Overige goederen en diensten Inkomensoverdr - Rijk Inkomensoverdr - gemeensch regeling Inkomensoverdr- instellingen personen Afschrijvingen Toegerekende reële bespaarde rente

Totaal 25PGM01 Bestuur & Dienstverlening

Progn2026 Progn2027 Progn2028 Progn2029 3.980.092 4.025.993 3.996.068 3.996.068 3.081 3.081 3.081 3.081 133.218 133.218 133.218 133.218 1.410.333 1.320.434 1.310.164 1.310.164 894.753 948.097 872.357 872.357 353.135 309.100 294.100 294.100 66.087 66.087 66.087 66.087 14.536 14.536 14.536 14.536 1.091 946 800 656 6.856.326 6.821.492 6.690.411 6.690.267

Mate van beleidsvrijheid Wettelijk verplicht Beleidsmatig verplicht Vrije ruimte Totaal

80% 20% 0% 100%

2026 5.485.061 1.371.265 0 6.856.326

2027 5.457.194 1.364.298 0 6.821.492

2028 5.352.329 1.338.082 0 6.690.411

2029 5.352.214 1.338.053 0 6.690.267

De bovenstaande verdeling van de lasten van dit programma betreft een cijfermatige benadering. Op basis van het rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur “Beleidsvrijheid geduid” (2019), heeft 1

dit beleidsterrein een score van 2 ten aanzien van de beleidsvrijheid. Met andere woorden hier is sprake van beperkte beleidsvrijheid voor een gemeente. Wanneer deze score vertaald wordt naar een percentage uitgaande van 100%, houdt dat in dat een gemeente voor 20% op dit terrein over eigen beleidsvrijheid beschikt. Het overige deel, 80%, is dan ook wettelijk (juridisch) verplicht. Uitgaande van € 6,86 miljoen aan lasten is dan € 5,49 miljoen (80%) wettelijk verplicht en ten aanzien van € 1,37 miljoen (20%) kan de gemeente zelf bepalen hoe dit wordt besteed. In een grafiek ziet dit er als volgt uit.

2

Schoon, heel en veilig Soorten lasten De lasten van het programma Schoon, heel en veilig kunnen onderverdeeld worden in de volgende type lasten. Programma 25PGM02 Schoon Heel & Veilig Indicatieve score beleidsvrijheid: 6

Eccat 2025 Salarissen en sociale lasten Belastingen Duurzame goederen Ingeleend personeel Overige goederen en diensten Inkomensoverdr - gemeenten Inkomensoverdr - gemeensch regeling Inkomensoverdr - overige overheden Mutaties reserves Mutaties voorzieningen Afschrijvingen Toegerekende reële bespaarde rente

Totaal 25PGM02 Schoon Heel & Veilig

Progn2026 Progn2027 Progn2028 Progn2029 12.917.610 12.917.609 12.847.610 12.847.610 2.286.347 2.286.347 2.286.347 2.286.347 1.395.785 1.634.108 957.238 957.238 613.221 566.522 566.522 566.522 51.189.206 49.766.782 50.158.195 49.968.282 149.623 149.623 149.623 149.623 7.442.429 7.442.429 7.442.429 7.442.429 1.551.671 1.349.494 1.147.316 1.147.316 63.995 63.995 63.995 63.995 836.043 897.465 901.011 945.741 10.922.393 11.155.691 10.987.175 10.989.645 2.704.866 2.721.394 2.668.059 2.582.287 92.073.189 90.951.459 90.175.520 89.947.035

Mate van beleidsvrijheid Wettelijk verplicht Beleidsmatig verplicht Vrije ruimte Totaal

40% 60% 0% 100%

2026 36.829.276 55.243.913 0 92.073.189

2027 36.380.584 54.570.875 0 90.951.459

2028 36.070.208 54.105.312 0 90.175.520

2029 35.978.814 53.968.221 0 89.947.035

De bovenstaande verdeling van de lasten van dit programma betreft een cijfermatige benadering. Op basis van het rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur “Beleidsvrijheid geduid” (2019), heeft dit beleidsterrein een score van (gemiddeld) 6 ten aanzien van de beleidsvrijheid. Met andere 3

woorden hier is sprake van redelijke beleidsvrijheid voor een gemeente. Wanneer deze score vertaald wordt naar een percentage uitgaande van 100%, houdt dat in dat een gemeente voor 60% op dit terrein over eigen beleidsvrijheid beschikt. Het overige deel, 40%, is dan ook wettelijk (juridisch) verplicht. Uitgaande van € 92,07 miljoen aan lasten is dan € 36,83 miljoen (40%) wettelijk verplicht en ten aanzien van € 55,24 miljoen (60%) kan de gemeente zelf bepalen hoe dit wordt besteed. In een grafiek ziet dit er als volgt uit.

4

Duurzaam ontwikkelen en wonen Soorten lasten De lasten van het programma Duurzaam ontwikkelen en wonen kunnen onderverdeeld worden in de volgende type lasten. Programma 25PGM03 Duurzaam ontwikkelen & Wonen Indicatieve score beleidsvrijheid: 7

Eccat 2025 X25L-11 Salarissen en sociale lasten X25L-31 Grond X25L-32 Duurzame goederen X25L-351 Ingeleend personeel X25L-38 Overige goederen en diensten X25L-42 Subsidies X25L-433 Inkomensoverdr - gemeensch regeling X25L-436 Inkomensoverdr - overige overheden X25L-71 Mutaties reserves X25L-72 Mutaties voorzieningen X25L-73 Afschrijvingen X25L-74 Toegerekende reële bespaarde rente

Totaal 25PGM03 Duurzaam ontwikkelen & Wonen

Progn2026 Progn2027 Progn2028 Progn2029 6.635.156 6.402.062 6.402.061 6.402.061 7.250.871 1.351.488 1.044.610 1.044.610 0 0 0 0 666.035 666.035 666.035 187.035 5.722.550 5.305.396 3.565.715 3.540.715 0 0 0 0 1.485.970 1.485.970 1.485.970 1.485.970 19.777 19.777 19.777 19.777 0 0 0 0 144.947 144.947 144.947 144.947 201.989 224.289 248.289 260.164 563.902 529.863 538.040 540.253 22.691.197 16.129.827 14.115.444 13.625.532

Mate van beleidsvrijheid Wettelijk verplicht Beleidsmatig verplicht Vrije ruimte Totaal

30% 70% 0% 100%

2026 6.807.359 15.883.838 0 22.691.197

2027 4.838.948 11.290.879 0 16.129.827

5

2028 4.234.633 9.880.811 0 14.115.444

2029 4.087.660 9.537.872 0 13.625.532

De bovenstaande verdeling van de lasten van dit programma betreft een cijfermatige benadering. Op basis van het rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur “Beleidsvrijheid geduid” (2019), heeft dit beleidsterrein een score van 7 ten aanzien van de beleidsvrijheid. Met andere woorden hier is sprake van behoorlijke beleidsvrijheid voor een gemeente. Wanneer deze score vertaald wordt naar een percentage uitgaande van 100%, houdt dat in dat een gemeente voor 70% op dit terrein over eigen beleidsvrijheid beschikt. Het overige deel, 30%, is dan ook wettelijk (juridisch) verplicht. Uitgaande van € 22,69 miljoen aan lasten is dan € 6,81 miljoen (30%) wettelijk verplicht en ten aanzien van € 15,88 miljoen (70%) kan de gemeente zelf bepalen hoe dit wordt besteed. In een grafiek ziet dit er als volgt uit.

6

Ondernemen en ontspannen Soorten lasten De lasten van het programma Ondernemen en ontspannen kunnen onderverdeeld worden in de volgende type lasten. Programma 25PGM04 Ondernemen & Ontspannen Indicatieve score beleidsvrijheid: 9

Eccat 2025 Salarissen en sociale lasten Belastingen Duurzame goederen Ingeleend personeel Overige goederen en diensten Subsidies Inkomensoverdr - gemeenten Inkomensoverdr - gemeensch regeling Inkomensoverdr - overige overheden Mutaties reserves Afschrijvingen Toegerekende reële bespaarde rente

Totaal 25PGM04 Ondernemen & Ontspannen

Progn2026 Progn2027 Progn2028 Progn2029 3.460.369 3.460.369 3.460.369 3.460.369 12.428 12.428 12.428 12.428 78.938 78.938 78.938 78.938 329.056 329.056 329.056 329.056 4.470.286 3.583.300 3.595.904 3.623.834 488.345 488.345 488.345 488.345 0 0 0 0 876.448 876.448 876.448 876.448 3.134.781 3.134.781 3.134.781 3.134.781 0 0 0 0 1.253.018 1.346.583 1.356.648 1.341.719 317.496 326.161 313.176 299.576 14.421.165 13.636.409 13.646.093 13.645.494

Mate van beleidsvrijheid Wettelijk verplicht Beleidsmatig verplicht Vrije ruimte Totaal

10% 90% 0% 100%

2026 1.442.117 12.979.049 0 14.421.165

2027 1.363.641 12.272.768 0 13.636.409

2028 1.364.609 12.281.484 0 13.646.093

2029 1.364.549 12.280.945 0 13.645.494

De bovenstaande verdeling van de lasten van dit programma betreft een cijfermatige benadering. Op basis van het rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur “Beleidsvrijheid geduid” (2019), heeft 7

dit beleidsterrein een score van 9 ten aanzien van de beleidsvrijheid. Met andere woorden hier is sprake van veel beleidsvrijheid voor een gemeente. Wanneer deze score vertaald wordt naar een percentage uitgaande van 100%, houdt dat in dat een gemeente voor 90% op dit terrein over eigen beleidsvrijheid beschikt. Het overige deel, 10%, is dan ook wettelijk (juridisch) verplicht. Uitgaande van € 14,42 miljoen aan lasten is dan € 1,44 miljoen (10%) wettelijk verplicht en ten aanzien van € 12,98 miljoen (90%) kan de gemeente zelf bepalen hoe dit wordt besteed. In een grafiek ziet dit er als volgt uit.

8

Leren, participeren en ondersteunen Soorten lasten De lasten van het programma Leren, participeren en ondersteunen kunnen onderverdeeld worden in de volgende type lasten. Programma 25PGM05 Leren, Participeren & Ondersteunen Indicatieve score beleidsvrijheid: 3

Eccat 2025 Salarissen en sociale lasten Belastingen Duurzame goederen Sociale uitkeringen in natura Ingeleend personeel Overige goederen en diensten Sociale uitkeringen in geld Inkomensoverdr - gemeenten Inkomensoverdr - gemeensch regeling Inkomensoverdr - overige overheden Mutaties reserves Mutaties voorzieningen Afschrijvingen Toegerekende reële bespaarde rente

Totaal 25PGM05 Leren, Participeren & Ondersteunen

Progn2026 Progn2027 Progn2028 Progn2029 875.165 875.165 875.165 875.165 31.632.219 31.350.590 31.158.796 31.158.796 0 0 0 0 0 0 0 0 81.126.345 82.773.722 85.278.592 88.223.057 1.042.360 924.360 924.360 924.360 11.158.624 6.354.915 -1.443.289 -4.310.724 37.916.300 37.725.200 37.552.300 37.397.600 14.119.305 13.794.556 13.590.867 13.590.867 8.818.805 8.888.798 8.959.491 9.030.891 21.824.797 21.367.367 21.367.367 21.367.367 112.644 0 0 0 0 0 0 0 338.078 643.318 643.318 643.318 126.919 241.974 236.468 230.964 209.091.561 204.939.965 199.143.435 199.131.661

Mate van beleidsvrijheid Wettelijk verplicht Beleidsmatig verplicht Vrije ruimte * Totaal

69% 30% 1% 100%

2026 144.798.485 62.056.493 2.236.583 209.091.561

2027 141.632.121 60.699.481 2.608.363 204.939.965 9

2028 140.813.836 60.348.787 -2.019.188 199.143.435

2029 142.765.710 61.185.304 -4.819.353 199.131.661

*Dit betreft de stelpost Sociaal Domein. Voor 2028 en verder is deze negatief. De bovenstaande verdeling van de lasten van dit programma betreft een cijfermatige benadering. Op basis van het rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur “Beleidsvrijheid geduid” (2019), heeft dit beleidsterrein een score van (gemiddeld) 3 ten aanzien van de beleidsvrijheid. Met andere woorden hier is sprake van beperkte beleidsvrijheid voor een gemeente. Wanneer deze score vertaald wordt naar een percentage uitgaande van 100%, houdt dat in dat een gemeente voor 30% op dit terrein over eigen beleidsvrijheid beschikt. In dit programma is sprake van ca 1% aan vrije ruimte in de vorm van de stelpost Sociaal Domein. Het overige deel, 69%, is dan ook wettelijk (juridisch) verplicht. Uitgaande van € 209,09 miljoen aan lasten is dan € 144,80 miljoen (69%) wettelijk verplicht, ten aanzien van € 62,06 miljoen (30%) kan de gemeente zelf bepalen hoe dit wordt besteed en is er € 2,24 miljoen (1%) aan vrije ruimte. Overigens, zoals de tabel laat zien, is er voor 2028 en verder geen sprake van vrije ruimte, maar van nog in te vullen tekort. In een grafiek ziet dit er als volgt uit.

10

Overzichten Soorten lasten De lasten van het programma Overzichten kunnen onderverdeeld worden in de volgende type lasten. Programma 25PGM06 Overzichten Indicatieve score beleidsvrijheid: 2

Eccat 2025 Diversen Salarissen en sociale lasten Belastingen Duurzame goederen Ingeleend personeel Overige goederen en diensten Inkomensoverdr - Rijk Inkomensoverdr - gemeensch regeling Inkomensoverdr - overige overheden Inkomensoverdr- instellingen personen Rente Mutaties reserves Mutaties voorzieningen Afschrijvingen Toegerekende reële bespaarde rente

Totaal 25PGM06 Overzichten

Progn2026 Progn2027 Progn2028 Progn2029 26.189 26.189 26.189 26.189 25.638.134 25.205.252 24.979.553 24.979.553 54.672 54.672 54.672 54.672 590.603 590.603 590.603 590.603 322.606 272.606 272.606 272.606 9.681.994 17.895.459 22.887.340 22.887.676 2.777 2.777 2.777 2.777 9.824.917 9.824.917 9.824.917 9.824.917 5.222 5.222 5.222 5.222 0 0 0 0 4.115.468 4.382.411 4.288.437 4.288.437 80.357 80.357 80.357 80.357 77.615 77.615 77.615 77.615 1.265.523 1.255.876 1.255.415 1.245.794 -3.919.710 -3.888.265 -3.833.974 -3.846.486 47.766.367 55.785.691 60.511.729 60.489.932

Mate van beleidsvrijheid 2026 2027 2028 2029 Wettelijk verplicht 77% 36.696.950 42.607.668 48.409.383 48.391.946 Beleidsmatig verplicht 19% 9.174.238 10.651.917 12.102.346 12.097.986 Vrije ruimte * 4% 1.895.179 2.526.106 0 0 Totaal 100% 47.766.367 55.785.691 60.511.729 60.489.932 *Dit betreft het begrotingssaldo (Algemene Dienst).

11

De bovenstaande verdeling van de lasten van dit programma betreft een cijfermatige benadering. Op basis van het rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur “Beleidsvrijheid geduid” (2019), heeft dit beleidsterrein een score van 2 ten aanzien van de beleidsvrijheid. Met andere woorden hier is sprake van beperkte beleidsvrijheid voor een gemeente. Wanneer deze score vertaald wordt naar een percentage uitgaande van 100%, houdt dat in dat een gemeente voor 19% op dit terrein over eigen beleidsvrijheid beschikt. In dit programma is sprake van ca 4% aan vrije ruimte in de vorm van de stelpost Sociaal Domein. Het overige deel, 77%, is dan ook wettelijk (juridisch) verplicht. Uitgaande van € 47,77 miljoen aan lasten is dan € 36,70 miljoen (77%) wettelijk verplicht, ten aanzien van € 9,17 miljoen (19%) kan de gemeente zelf bepalen hoe dit wordt besteed en is er € 1,90 miljoen (4%) aan vrije ruimte. Overigens, zoals de tabel laat zien, is er voor 2028 en verder geen sprake van vrije ruimte. In een grafiek ziet dit er als volgt uit.

12