40.Memo Jaarverslag van het Cultureel Erfgoed Platform Nissewaard; bijlage
Tekst van het document
JAARVERSLAG 2022 CULTUREEL ERFGOED PLATFORM NISSEWAARD
1
Inhoud
2
Wat er aan vooraf ging in 2021-2022 ...................................................................................................................... 2
3
Twee presentaties in het Gemaal Leeuw van Putten op 9 maart .......................................................................... 3 3.1
De ideeën Fabriek Nissewaard .......................................................................................................................... 3
“Kon ik dit m’n vader of moeder nog maar eens vragen...” ............................................................................................. 3 3.2
“Spijkenissers van Elders” ................................................................................................................................ 4
“Kroten en rode kool, ik kon er niet aan wennen” ........................................................................................................... 4 “Van elders en allemaal verschillend” .............................................................................................................................. 4 “Het Streekarchief Voorne- Putten heeft zoveel te bieden” ............................................................................................ 5 4
Presentatie bij More & Murrey’s ............................................................................................................................. 6
“ Met elkaar komen we tot nieuwe samenwerkingsvormen” ....................................................................................... 6 5
Presentatie in museum Stadhuis Geervliet ............................................................................................................. 7
“Leren van/door elkaar, bewandel de juiste subsidiewegen” .......................................................................................... 8 6
Filosoferen & Erfgoed, kan dat samen?................................................................................................................... 8
“ Door samenwerking zijn nieuwe initiatieven tot leven gekomen” ............................................................................. 9 7
Aftrap Open Monumenten Dag 2022 ...................................................................................................................... 9
8
Presentatie Nooit meer Auschwitz ........................................................................................................................ 10
9
Presentatie Kerkenvisie in de Felicitaskerk ........................................................................................................... 11
10 Erfgoedlijn Historisch Haringvliet .......................................................................................................................... 11
1
2
Wat er aan vooraf ging in 2021-2022
De gedachte over het Cultureel Erfgoed Platform Nissewaard (EPN) is o.a. ontstaan vanuit de werkgroep Open Monumentendag Nissewaard (OMD). De werkgroep was van mening dat Cultureel Erfgoed niet alleen tijdens de jaarlijkse OMD onder de aandacht moest worden gebracht. Er zouden meer bijeenkomsten moeten komen met als doel het belang van zowel materieel- als immaterieel Cultureel Erfgoed zichtbaar te maken en gemeente breed te agenderen. Er moest een platform komen waar ontmoeting, uitwisseling en samenwerking centraal zou staan. Dit mooie bewoners initiatief ondersteunen wij als combinatiefunctionarissen natuurlijk graag. Waar de OMD werkgroep traditioneel aangestuurd werd vanuit de gemeentelijke organisatie, was de opzet om het CEPN vanuit inwoners vraaggericht te laten functioneren. In plaats dat vrijwilligers met een passie voor Cultureel Erfgoed zich aansloten bij organiserende gemeentelijke ambtenaren, vroegen wij hoe we hen konden ondersteunen bij de verschillende initiatieven. Om deze vraag op te kunnen halen hebben we samen een ontmoeting gecreëerd in de vorm van het CEPN. In aanvang merkten wij wel dat de inwoners erg aan deze aanpak moesten wennen. Maar na een lastige startperiode met online bijeenkomsten, bepalen bevlogen inwoners met een passie nu uiteindelijk wel de agenda en de locatie van de Cultureel Erfgoed Platform bijeenkomsten in Nissewaard.
Namens gemeente Nissewaard, Combinatiefunctionarissen Josien de la Croix en Gerben van Dijk.
“Verbreed jouw netwerk; Werk mee aan het Cultureel Erfgoedplatform Nissewaard.”
2
3
Twee presentaties in het Gemaal Leeuw van Putten op 9 maart 3.1
De ideeën Fabriek Nissewaard
Om te voorkomen dat we straks zouden denken “Kon ik het m’n vader nog maar eens vragen” nam Peter Verweel het besluit om de herinneringen van de transitie tastbaar vast te leggen voor het nageslacht. Met een Industrieel ntdekkings Museum kunnen we de vooruitgang van de lokale bedrijven en (petrochemische) industrie, hun ontplooiing en daarmee de effecten op de ontwikkeling van de streek, zichtbaar maken. “Van Landbouw tot HighTech Industrie”. De laatste 100 jaar is er namelijk veel veranderd. Je werd vroeger boer, landarbeider of je ging bij je ouders in de zaak. Als je geluk had, kon je als dagloner met aangenomen werk de kost verdienen. Met de komst van de industrie ontstonden er nieuwe mogelijkheden. Er was zoveel behoefte aan arbeidskrachten, dat de plaatselijke bevolking dat niet kon leveren. Er moest een beroep worden gedaan op arbeidsmigranten vanuit diverse plaatsen in Nederland maar ook daarbuiten. Niet alleen de petrochemische industrie ontwikkelde zich. Ook lokale nijverheid groeide uit van kleine ondernemingen tot internationale bedrijven. De lijst van bedrijven is lang: o.a. Marco Machinefabriek, de zuivelfabrieken Roma, De Planeet, VeGe motoren, Spijkstaal en Bodegom’s Beton Fabriek. Al deze ontwikkelingen hebben Nissewaard gemaakt tot wat het nu is.
“Kon ik dit m’n vader of moeder nog maar eens vragen...”
3
3.2
“Spijkenissers van Elders”
Wat veel mensen wellicht ontgaat is dat ruim een kwart van de Nissewaardse bevolking bestaat uit mensen met een migratieachtergrond. Gezinnen van allerlei pluimage en uit alle windstreken kwamen vanaf de 60-er jaren van de vorige eeuw naar Nissewaard. De mensen uit voormalig Nederlands Indië, gastarbeiders en arbeidsmigranten, vluchtelingen en asielzoekers. Hun persoonlijke verhalen en geschiedenis vormen dan ook een belangrijk deel van het immaterieel erfgoed van Nissewaard van de afgelopen decennia. Ria Berkhout had al langer het plan om de verhalen op te schrijven en als boek uit te geven. Zij heeft hierbij hulp gekregen van Arjen Tevel die het schrijfwerk voor zijn rekening heeft genomen. Samen houden zij de interviews met migranten en andere nieuwkomers. Als belangrijke documentatie van het immaterieel erfgoed van Nissewaard is het tot stand brengen van dit boek een regelmatig terugkerend thema geworden in het Cultureel Erfgoed Platform Nissewaard.
“Kroten en rode kool, ik kon er niet aan wennen!”
“Van elders en allemaal verschillend”
4
Op 9 maart 2022 heeft het schrijversduo een uitgebreide presentatie gegeven in de platformbijeenkomst over de opzet en inhoud van het boek en een eerste concept van de persoonlijke verhalen. Op Open Monumentendag zaterdag 10 september 2022, is een belangrijk deel van de verhalen van de geïnterviewde migranten in het gebouw van het gemaal de Leeuw van Putten door de schrijvers gepubliceerd via een posterwand met een 20-tal posters met de gebruikte foto’s en een beknopte weergave van het verhaal. Voorts zijn in elke volgende bijeenkomst in 2022 presentaties gehouden over de voortgang en zijn verbindingen gelegd met andere thema’s en deelnemers. Zo is er een verbinding tot stand gekomen met het Streekarchief Voorne-Putten die eveneens interesse toonde in dit aspect van de recente geschiedenis van Nissewaard. De Stichting Vrienden van het Streekarchief Voorne-Putten voert de eindredactie van het boek uit en zal vervolgens als uitgever van het boek optreden. Naar verwachting wordt het boek in de lente van 2023 gepubliceerd en zal er een boekpresentatie in Nissewaard worden georganiseerd. Voor de uitgifte van het boek is via de reguliere weg een subsidie aangevraagd bij de Gemeente Nissewaard.
“Het Streekarchief Voorne- Putten heeft zoveel te bieden”
5
4
Presentatie bij More & Murrey’s
Op 12 april 2022 was het de beurt aan de stichting Max XL i.o. om gastheer te zijn van het Erfgoedplatform. De bijeenkomst vond plaats in het tijdelijke atelier van beeldhouwer Tineke Nusink aan de Spuistraat bij More & Murrey’s. Daar vertelde Joop van der Hor, initiatiefnemer van ‘Project Max’, enthousiast over het idee om een levensgroot beeld te laten vervaardigen van Max. Dit was de herdershond, die op 28 oktober 1942 achterbleef nadat zijn baasjes, vijf leden van de Joodse familie Levie, vanuit hun woning annex slagerij aan de Voorstraat 220 (nu 14a) in Spijkenisse door de Duitse bezetter werden weggevoerd en nooit meer terugkeerden. Allen werden vermoord in werkkamp Cosel en vernietigingskamp Auschwitz. Onder grote publieke belangstelling werd op 28 oktober 2022 precies 80 jaar na dato, het beeld van Max onthuld door oud rector Henk den Haan, loco burgemeester Wouter Struijk, Rabbijn Peter Luijendijk en Tineke Nusink samen met haar neefje Jace van Vliet. Voormalig televisieomroepster Paula Patricio presenteerde de middag. Max vertelt nu zelf zijn verhaal aan een ieder die het horen wilt via een tekstbord en een QR-code waarbij Max in animatie te zien en te horen is. De Making of Max is te zien via de 12 YouTube filmpjes op Botlek TV en de speciale televisie-uitzending van Omroep Max.
“ Met elkaar komen we tot nieuwe samenwerkingsvormen”
6
5
Presentatie in museum Stadhuis Geervliet Richard Ariëns en Jan Kastelein verzorgden 25 mei voor het Erfgoedplatform een presentatie over de totstandkoming van het project “Bernisse, toen en nu”. Totstandkoming en subsidieaanvraag. Bij de uitbreiding van de Provinciale erfgoedlijn Historisch Haringvliet, met daarin het stroomgebied van de Bernisse, bleek dat er provinciale subsidiemogelijkheden kwamen voor het realiseren van een digitale 3D reconstructie. Het gaat om alle dorpen die langs de Bernisse liggen rond het jaar 1400, het sluit aan bij het thema “water” van de Erfgoedlijn
Historisch Haringvliet. Na overleg met en hulp van de provincie Zuid-Holland, met name met mevrouw Patty van der Kley, kwam een subsidieaanvraag gericht op de dorpen Geervliet, Heenvliet en Simonshaven op naam van de stichting Oud-Geervliet snel tot stand. De aanvraag resulteerde in een subsidietoekenning van €46.150,- door de provincie Zuid-Holland en daarnaast ook een subsidie van €10.000,- door het plaatselijke gebiedsfonds. Het doel is het maken van zogenaamde 3Dbelevingspunten in de dorpen Geervliet, Heenvliet en Simonshaven. Hiermee kun je met een smartphone, tablet etc. een blik werpen op deze dorpen en de Bernisse omstreeks het jaar 1400. Daarnaast maken we een korte animatiefilm over de geschiedenis van de Bernisse als intro. Vrijwilligers van stichting Oud-Geervliet, stichting Stede en Heerlykheyt en van het Witte Kerkje in Simonshaven verzamelen de historische data. Het bureau DutchTilt Studio maakt van deze data de genoemde 3D platen met introductiefilm. Het afronden van het project staat gepland voor medio 2023. In de slotfase willen we partijen betrekken die we kennen via het erfgoedplatform, bijvoorbeeld voor de communicatie, pr en marketing. Stichting Oud-Geervliet heeft een actief cultureel jaar gehad vanwege de herdenking van Rampjaar 1672. 7
“Leren van/door elkaar, bewandel de juiste subsidie wegen”
Waar kan ik terecht? Cultureel Erfgoedplatform Nissewaard, contact via combinatiefunctionaris@nissewaard.nl Provinciale erfgoedlijn Historisch Haringvliet, contact via www.erfgoedhuis-zh.nl Subsidie mogelijkheden zie www.erfgoedhuis-zh.nl Gemeente Nissewaard: subsidies-vergoedingen
6
Filosoferen & Erfgoed, kan dat samen?
Jawel en dat werd door docent Marja van Rossum op de training voor ‘Erfgoed-vrijwilligers’ bewezen. In deze inspirerende ontmoeting bij het Centrum voor de Kunsten Spijkenisse werd er volop gefilosofeerd. Na een korte warming up maakten de deelnemers kennis met de uitgangspunten van het filosoferen. Hoe kan je bijvoorbeeld tijdens een rondleiding of museum activiteit deelnemers in de gelegenheid stellen om met een ruimere blik te kijken naar erfgoed en historie. Zo’n gesprek moet uitdagen om beter te kijken, te reflecteren, eigen en andermans ideeën te verkennen. Maar hoe pak je dat aan? Hoe begin je? Hoe vraag je door? Hoe rond je af? Tijdens deze workshop maakten de deelnemers kennis met de structuur van zo’n gesprek. Filosoferen & Erfgoed is een onderdeel van het programma van Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK).
8
“ Door samenwerking zijn nieuwe initiatieven tot leven gekomen.”
7
Aftrap Open Monumentendag 2022 Voorafgaande aan de Open Monumentendag trappen we jaarlijks gezamenlijk af met de leden van het Erfgoedplatform en de vrijwilligers van het deelnemende monumenten. Dit jaar waren we te gast bij de Fluisterboot in Zuidland. Met een tocht over de Bernisse maakten wij kennis met de geschiedenis van het Bernissegebied en de prachtige flora en de fauna die zo vlak bij huis te vinden is. Na de (niet zo stille) tocht kregen wij nog een interessant hoorcollege over het gebied waarna er gelegenheid was om na te praten met een hapje en een drankje.
Het doel van deze aftrap is de organisaties te voorzien van de laatste informatie en de benodigde promotie materialen t.b.v. de Open Monumentendag en misschien nog wel belangrijker; het creëren van ontmoeting tussen gelijkgestemden. Een deel van de leden van het CEPN is vanuit hun organisatie betrokken bij de OMD en door hun enthousiasme én de inspirerende toespraak van wethouder Jeroen Postma over het belang van het Erfgoed in Nissewaard, zijn er een aantal aanwezigen direct aangesloten bij het CEPN.
9
De website www.monumentaalnissewaard.nl besteedt aandacht aan de rijks- en gemeentelijke monumenten, maar ook aan monumentale panden die om welke reden dan ook geen monumentenstatus status (meer) hebben.
8
Presentatie Nooit meer Auschwitz
Een succesvolle actie vanuit het Erfgoedplatform was het leggen van de verbinding met de afdeling communicatie van de gemeente Nissewaard. Dit resulteerde in het opzetten en inrichten van de foto-expositie ‘Nooit meer Auschwitz’ van kunstenaar Hans Citroen en de stichting Max XL in oktober/november 2022. Bezoekers in de hal van het gemeentehuis bleven letterlijk en figuurlijk stilstaan bij de verschrikkingen die de Joodse gemeenschap in onze regio tijdens de 2e Wereldoorlog heeft moeten ondergaan. Rondom de onthulling op 28 oktober 2022 van het beeld van de hond Max, een herinneringsmoment aan de Holocaust, zijn er nog twee activiteiten geweest. Het plaatsen van 12 fotopanelen in stalen framework in het centrumpark en de lezing in bibliotheek De Boekenberg. Beiden stonden geheel in het teken van de 45 Joodse burgers die in oktober 1942 vanaf het eiland Voorne-Putten door de Duitse bezetter werden weggevoerd en nimmer meer terugkeerden. De lezing over het transport van de familie Levie uit Spijkenisse naar het werkkamp Cosel en vernietigingskamp Auschwitz werd verzorgd door het echtpaar Rens uit Limburg en Auschwitzkenner Hans Citroen. De organisatie was in handen van de stichting Max. Wethouder Jeroen Postma was bij alle drie de openingshandelingen betrokken.
10
9
Presentatie Kerkenvisie in de Felicitaskerk
Het bureau COUP heeft zich in opdracht van de gemeente Nissewaard bezig gehouden met het in kaart brengen van het religieus erfgoed in de gemeente en het opstellen van de kerkenvisie. Eline Amsing presenteerde op 1 december zowel de visie als het onderzoek aan de leden van het Cultureel Erfgoed Platform Nissewaard. De kerkenvisie is opgesteld met het doel een duurzaam toekomstperspectief voor het waardevolle religieuze erfgoed te creëren en de dialoog hierover aan te gaan. Er zijn in Nissewaard 25 kerken; 21 van hen zijn nog religieus actief, 3 hebben er een herbestemming gekregen (Christelijk Gereformeerde Kerk Zuidland, het witte Kerkje in Abbenbroek en de voormalige locatie van de Felicitaskerk) en 1 is in transitie. Die laatste kerk betreft de Ontmoetingskerk. Eline Amsing van COUP geeft aan dat de eigenaar een plan heeft voorgelegd aan de gemeente. De bedoeling is dat de buitenzijde blijft zoals hij is, iets wat de aanwezigen alleen maar kunnen benadrukken omdat de kerk architectonische waarde heeft. Zes kerken zijn een rijksmonument, één kerk is een gemeentelijk monument en de andere 18 kerken hebben (nog) geen status.
"samen zetten we het Cultureel Erfgoed van Nissewaard op de agenda”
10 Erfgoedlijn Historisch Haringvliet Naast het Cultureel Erfgoedplatform Nissewaard loopt er op provinciaal niveau een initiatief tot het behoud van Erfgoed; de Erfgoedlijn. De eilanden Goeree-Overflakkee, Hoekse Waard en Voorne-Putten vallen onder één Erfgoedlijn, die sinds 2021 Historisch Haringvliet heet. De Erfgoedlijn heeft een uitgewerkt ambitiedocument en verstrekt subsidies aan initiatieven op het gebied van het behoud van ons Erfgoed. Meerdere deelnemers van de Erfgoedlijn nemen ook deel aan het Cultureel Erfgoed Platform Nissewaard en hebben een subsidie van de provincie toegekend gekregen. Deze leden informeren de leden van het Erfgoedplatform over de voortgang van hun projecten delen hun kennis m.b.t. de aanvraag van de subsidie.
11
Volg ons: Via Cultureel Erfgoed Nissewaard, voor zowel Lokaal, regionaal als landelijk nieuws over erfgoed. Ook de bijeenkomsten van het Cultureel Erfgoed Platform Nissewaard (CEPN) zijn hier te vinden.
Dit jaarverslag is samengesteld door de leden van het Cultureel Erfgoedplatform Nissewaard. Met speciale dank aan Cora van der Linden en Ingeborg Sandee-Bastemeijer.
12