29. Bijlage; toekomstperspectief Haringvlietmonding 2060 visiedocument

→

te waarborgen dat er voldoende aandacht is bij de algemene besturen van betrokken overheden door ze nauw te betrekken in het proces en te bouwen aan (politiek) draagvlak;

→

inwoners en ondernemers uit het gebied breder te betrekken om het toekomstperspectief zo veel mogelijk bekendheid te geven, enthousiasme te creëren en de ontwikkeling van de ‘ZuidHollandse Wadden’ en de bijbehorende kansen op de kaart te zetten voor iedereen.

Bestuurlijk Overleg: twee keer per jaar worden de projectvoorstellen voorgelegd in het bestuurlijk overleg.

→

→

Bestuurlijk ‘boegbeeld’: aanwijzen van een (bestuurlijk) ‘boegbeeld’, iemand die als ambassadeur optreedt van de Haringvlietmonding en tevens voorzitter is van het bestuurlijk overleg. Deze rol ligt bij een bestuurder van de gemeente Voorne aan Zee. Programmamanager: daarnaast aanwijzen van een ambtelijke trekker.

78

5.2 Koppeling met bovenlokale programma’s Voor het realiseren van het toekomstperspectief is het belangrijk dat dit toekomstperspectief landt in het eigen beleid van gemeenten, provincie en waterschap, maar ook aansluit op de programma’s van de regio, de provincie en het Rijk. Dit zorgt ervoor dat het beleid van de verschillende overheidslagen voor de Haringvlietmonding consistent is en dat meekoppelkansen niet over het hoofd worden gezien. Het maken van een koppeling met programma’s vanuit de regio, de provincie, het Rijk en ook vanuit ‘Europa’ kan bovendien voor subsidiestromen zorgen. Voor dat laatste zien we vooral kansen vanuit onderstaande programma’s. →

Regiodeal Zuid-Hollandse Delta. In de Regio Deals werken Rijk en regio samen aan een betere woon-, werk- en leefomgeving voor bewoners en ondernemers in de regio. In de Regiodeal uit de derde tranche bundelt de regio Zuid-Hollandse Delta de krachten op de thema’s Duurzaamheid, Agrifood, Landschap & Toerisme en Onderwijs & Arbeidsmarkt (zie ook de Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta 2050). Daarbij wordt ingezet op zowel economische als ecologische verbeteringen in de regio. Voor het Haringvliet en de Voordelta zet de regio in op een natuur-, beleef- en recreatiegebied waarin natuur en recreatie elkaar versterken en waardoor de biodiversiteit toeneemt. Daarom werkt de regio aan de beleving rondom het Haringvliet en de Voordelta en ook aan een sterk recreatief en met elkaar verbonden aanbod in de regio. De daaruit voortvloeiende aantrekkingskracht maakt het gebied economische sterk én zorgt voor zichtbaarheid. De regio werkt aan initiatieven die het landschap en het toerisme een impuls geven en ook vitale vakantieparken en jachthavens zijn belangrijk. Insteek is de gemiddelde verblijfsduur van toeristen te verlengen, de omzet in de toeristische sector te laten toenemen en via samenwerking en kennisdeling campings en recreatieterreinen te herstructureren en ondermijning te voorkomen. Vanuit de Regiodeal zijn subsidies mogelijk voor projecten die bijdragen aan deze doelstellingen.

Daarbij is wel cofinanciering nodig. De

gemeente Voorne aan Zee sorteert hier al op voor. Inmiddels heeft het Rijk de regio een vijfde tranche gegund. Het uitgangspunt hierbij is dat de Zuid-Hollandse Delta staat voor rust, ruimte en reuring, maar dat er nog te weinig mogelijkheden zijn om dit te beleven en dat de kust - met het maritiem cluster te maken heeft met verzanding. Het streven is het gebied duurzaam te herontwikkelen met als doel een duurzamer en groter aanbod voor recreatie en beleving, met een nog aantrekkelijkere kust die extra bezoekers aantrekt. →

Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG). In het ZH-PLG werkt de Provincie Zuid-Holland samen met de gebiedspartners aan de toekomst van het landelijk gebied. Dit doet zij door aan de slag te gaan met de korte- en langetermijnopgaven voor natuur, water en klimaat. Het opstellen en uitvoeren van dit programma gebeurt gebiedsgericht, samen met de partners in het landelijk gebied. Het gaat hierbij om het behalen van doelen op het gebied van natuur, water, stikstof en klimaat als randvoorwaarde voor een vitaal platteland in ZuidHolland. In essentie zoeken de partners in dit proces naar wat zij samen kunnen doen om het landelijk gebied toekomstbestendig te maken. Een belangrijke opgave is de transitie naar meer natuurinclusieve (grondgebonden) landbouwvormen met daarbij een goed verdienmodel voor de agrariër. Hoewel het kabinet het overkoepelende Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) heeft geschrapt, heeft de provincie Zuid-Holland aangegeven door te willen met het ZH-PLG, inclusief de gebiedsprocessen.

→

Ruimtelijke puzzel Zuid-Holland. Met het Ruimtelijk Voorstel ‘Ruimtelijke koers voor Zuid-Holland’ presenteert de provincie Zuid-Holland een nieuwe koers voor de toekomstige verdeling van de ruimte in de provincie. Deze koers is een eerste stap richting een toekomstbestendig Zuid-Holland. Deze koers is geen blauwdruk, maar een strategisch afwegingskader, dat nog nader uitgewerkt moet worden samen met de partners gericht op keuzes voor beleid én gebieden.

79

→

Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) en de preverkenning Biesbosch Rijn-Maasmonding. De PAGW heeft als doel de waterkwaliteit te verbeteren en de natuur te versterken in de grote wateren. Om dit te bereiken is het nodig de verbindingen tussen de grote wateren en hun omgeving te herstellen en de ecologische dynamiek te versterken (natuurlijke werking van ecosystemen versterken). Binnen de preverkenning Biesbosch Rijn-Maasmonding wordt onderzocht hoe dit gebied zich kan ontwikkelen tot een duurzaam robuust en veerkrachtig ecosysteem. De Haringvlietmonding is onderdeel van dit gebied.

→

Nationaal Deltaprogramma. Als onderdeel van het nationaal Deltaprogramma is een integrale voorkeursstrategie opgesteld voor de Zuidwestelijke Delta. Deze strategie omschrijft doelen en maatregelen voor het handhaven van de waterveiligheid, het goed ecologisch functioneren en de gebruiksfuncties in het gebied. Voor het onderdeel zoetwater is in 2021 een aanvulling opgesteld op het lopende uitvoeringsprogramma Zoetwater. De aanvulling bestaat uit nieuwe en aanvullende maatregelen.

→

Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta 2050. In de Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta 2050 staan de doelen en opgaven voor de Zuidwestelijke Delta tot 2050. De Gebiedsagenda verbindt wateropgaven met klimaatadaptatie, energietransitie, kringlooplandbouw en circulaire economie. In het handelingsperspectief ‘Sterke en aantrekkelijke kust’ worden maatregelen voor kustbescherming zoveel mogelijk gecombineerd met verbeteringen voor recreatie, natuur en landschap in de Voordelta. Daarbij wordt ingezet op verdere verduurzaming van de recreatieve sector en versterking van de verbinding met het achterland.

→

Netten op Zee. Binnen het gebied van de Haringvlietmonding speelt een andere ruimtelijke opgave, genaamd Netten op Zee. Via platforms op zee en kabels over de bodem van de Noordzee komt de energie van windparken aan land. Met ‘net op zee’ wordt dus de gehele keten van platforms, stations en kabels die het windpark op zee verbinden met het hoogspanningsnet op land bedoeld. In het project Nederwiek 3 en het Programma VAWOZ 2031 wordt er onderzoek gedaan naar de inpassing van kabels richting Moerdijk of Geertruidenberg en mogelijk andere locaties (Europoort, Simonshaven). Er is een grote kans dat deze kabels worden gerealiseerd voor de kust van Voorne aan Zee. In deze verschillende trajecten wijzen Voorne aan Zee en omliggende gemeenten op de veranderlijke kustmorfologie van de Haringvlietmonding en de visievorming hieromheen. Om een verantwoorde inpassing van windparken en de bijbehorende infrastructuur van het net op zee mogelijk te maken heeft het kabinet besloten tot een financieel maatregelenpakket. Er worden gebiedsinvesteringen gedaan om de leefkwaliteit in de omgeving van de aanlandlocaties te versterken. Vanaf 2024 wordt een eerste tranche van 220 miljoen euro aan vijf regio’s in Nederland ter beschikking gesteld, via een vastgestelde verdeelsleutel. Volgens deze verdeelsleutel komt er voor de eerste trance ca.

10 miljoen euro richting de regio van de aanlandingen op de Maasvlakte (IJmuiden Ver Beta & Gamma, Nederwiek 2). Onlangs heeft (het college van) Voorne aan Zee een bestuursakkoord gesloten met de gemeente Rotterdam, Provincie Zuid-Holland, Ministerie van Klimaat en Groene Groei en het Havenbedrijf Rotterdam. Binnen dit bestuursakkoord wordt ongeveer 5 miljoen euro beschikbaar gesteld voor projecten binnen Voorne aan Zee. Eén daarvan is ook de visievorming Haringvlietmonding, waarmee Voorne aan Zee investeringen kan doen om de leefkwaliteit in het gebied te versterken, bijvoorbeeld om natuurbeleving te versterken of recreatieve voorzieningen te realiseren (uitkijkpunten, bankjes, verrekijkers)

80

→

Uitvoeringsprogramma Kustlijnzorg. Rijkswaterstaat voert het beheer en onderhoud van de kust met zandsuppleties uit vanuit een meerjarig programma Kustlijnzorg. Hierop kan mogelijk een beroep worden gedaan als de geul voor de Groene Punt niet vanzelf dichtgaat (met het risico dat daar kusterosie optreedt). In dat geval is het wenselijk de aanlanding van de plaat te stimuleren, bijvoorbeeld met kleine zandsuppleties.

→

LIFE. LIFE is een Europees subsidieprogramma dat bijdraagt aan het realiseren van het Europese milieu-, energie- en klimaatbeleid. LIFE geeft subsidie aan projecten die het Europese beleid op onder meer één van de volgende onderwerpen - die in de Haringvlietmonding spelen - verder ontwikkelen of in de praktijk brengen:

→

›

circulaire economie en kwaliteit van leven;

›

klimaatmitigatie- en adaptatie;

›

natuur en biodiversiteit.

→

European Maritime Fisheries and Aquaculture Fund (EMFAF). Met het EMFAF voert Nederland het Europees Geïntegreerd Maritiem Beleid (GMB) en het Gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) uit. Het fonds loopt van 2021 tot en met 2027. Het VisserijOntwikkelplan loopt inmiddels (voor Stellendam is € 2,6 miljoen cofinanciering vanuit het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur beschikbaar).

Het nader in beeld brengen van mogelijke subsidiestromen - gekoppeld aan projecten die passen bij het toekomstperspectief - is één van de acties die we als coalitie na de vaststelling van het toekomstperspectief gaan uitvoeren.

LEADER. LEADER is een Europese subsidieregeling die is bedoeld voor projecten gericht op het versterken van het landelijk gebied: door het behoud van de leefbaarheid van het platteland, het versterken van de sociale cohesie en het behouden/versterken van het voorzieningenniveau. Naast op deze brede maatschappelijke doelen richt het Leader-programma zich ook op klimaat, milieu, water en biodiversiteit. De nieuwe LEADER-periode loopt van 2023 t/m 2027 en er is een subsidiebudget van totaal € 73 miljoen. Voor het LEADER-gebied Zuid-Hollandse Eilanden is € 2,2 miljoen beschikbaar. Het ontwikkelingsperspectief voor de Zuid-Hollandse Eilanden richt zich op het stimuleren van innovatie in de landbouw, het uitbreiden en vernieuwen van toeristische-recreatieve voorzieningen in het buitengebied, de ontwikkeling van een duurzaam en biodivers landschap en het stimuleren van duurzame ontwikkeling met betrekking tot leefbaarheid en klimaat.

81

82

5.3 Voorstel Dynamisch actieplan In dit toekomstperspectief hebben we veel kansen benoemd om de Haringvlietmonding nog aantrekkelijker te maken, kansen die passen bij het wenkend perspectief van de ‘Zuid-Hollandse Wadden’. We willen daarmee laten zien welk soort ontwikkelingen / initiatieven in het gebied bij kunnen dragen aan het daadwerkelijk realiseren van het toekomstperspectief. Het toekomstperspectief is echter geen blauwdruk. De voorgestelde ontwikkelingen zijn mogelijkheden die bovendien nog verder uitgewerkt moeten worden na de vaststelling van dit toekomstperspectief. Uiteraard zijn nieuwe ideeën en initiatieven welkom, waarbij het vanzelfsprekend belangrijk is dat ze bijdragen aan de richting die we in dit toekomstperspectief geschetst hebben. We nodigen iedereen uit te komen met goede plannen en ideeën!

Monitoren van de morfologische ontwikkeling TREKKER: Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid BEOOGDE PARTNERS: Alle coalitiepartijen ACTIE: Zowel op de korte als op de (middel)lange termijn de morfologische ontwikkeling alsmede de zeespiegelstijging volgen en hier adaptief op inspelen. Zowel als het gaat om waterveiligheid (bijvoorbeeld het zo nodig dichtzetten van de geul bij de Groene Punt), als om de kansen en bedreigingen voor de natuur (bijvoorbeeld een goede zonering, voorkomen van verstoring), recreatie(sector) (bijvoorbeeld het monitoren van de kitesurfspot bij Oostvoorne en eventueel op zoek gaan naar een alternatieve locatie), de haven van Stellendam en de leefbaarheid. Hierbij ook aandacht hebben voor mogelijke toekomstige ontwikkelingen, zoals plannen voor een Derde Maasvlakte. Het is van belang dergelijke ontwikkelingen actief te volgen aangezien deze effect kunnen hebben op de Haringvlietmonding.

Belangrijkste acties (versie 1.0) Hieronder geven we een aanzet voor een overzicht van de mogelijke acties (versie 1.0, op hoofdlijnen) die voortkomen uit het toekomstperspectief. Dit overzicht vormt de basis voor het verder optuigen van het uitvoeringsprogramma, na de vaststelling van deze visie, waarbij het belangrijk is: →

onderscheid te maken tussen projecten die op de korte (voor 2030) of op de (middel)lange termijn spelen;

→

aan te geven wie de trekkersrol vervult en welke andere partijen betrokken worden;

→

welke (financiële) inzet nodig is en welke financieringsstromen er zijn.

Het uitvoeringsprogramma wordt een dynamisch actieplan dat door de programmamanager - in overleg met de coalitiepartijen en de stakeholders/partijen uit het gebied - up-to-date wordt gehouden. Projecten die zijn afgerond worden van de lijst gehaald en nieuwe ideeën en initiatieven worden toegevoegd.

Strategie ontwikkelen voor de zonering van natuur en recreatie in de Voordelta TREKKERS: Gemeente Voorne aan Zee, Gemeente GoereeOverflakkee, Vereniging Natuurmonumenten, Stichting Het ZuidHollands Landschap, Recreatieschap Voorne-Putten BEOOGDE PARTNERS: Overige coalitiepartijen, Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, natuur- en recreatiepartijen in de MKBG ACTIE: Vroegtijdig een strategie ontwikkelen voor de zonering van natuur en recreatie in de Voordelta, die ruimte biedt aan alle recreatieve doelgroepen én de unieke natuurkwaliteiten van het gebied bewaakt (inclusief handhaving en toezicht) en die de veiligheid van recreanten borgt. De partijen in het gebied trekken hierin samen op.

83

Monitoren van de Natura2000-doelstellingen en actualiseren van de Natura2000-beheerplannen TREKKERS: Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid, Provincie Zuid-Holland BEOOGDE PARTNERS: Overige coalitiepartijen, Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur ACTIE: De gevolgen die de verzanding heeft voor de natuur en in het bijzonder voor de Natura2000-doelstellingen monitoren en onderzoeken: hoe kunnen we ervoor zorgen dat deze gehaald worden? En in het geval dat bepaalde doelstellingen (definitief) niet gehaald kunnen worden door de verzanding en/of klimaatverandering: hoe gaan we daar mee om? Kunnen doelstellingen die niet haalbaar zijn in de toekomst worden aangepast of kunnen doelstellingen in de toekomst op regionale schaal (in plaats van per Natura2000-gebied) worden beoordeeld? Dit is op dit moment niet mogelijk en aanpassing van de (Europese) wetgeving hieromtrent is een uitdagend traject. Daarin is een belangrijke rol weggelegd voor het ministerie van LVVN om in overleg te treden met de Europese Commissie.

Aanpassen Toegangsbeperkingsbesluit in combinatie met een uitvoerbaar handhavingsplan TREKKER: Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid BEOOGDE PARTNERS: Overige coalitiepartijen, Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid

‘Slikken van Voorne’ en ‘Hinderplaat’. Door de morfologische ontwikkeling zullen de belangrijke rustgebieden van plek verschuiven en daarvoor zal het TBB moeten worden aangepast in combinatie met een uitvoerbaar handhavingsplan dat zorgvuldig wordt gehandhaafd.

Strategie uitwerken voor transformatie toeristisch-recreatief aanbod, inclusief opzetten gebiedsmarketing TREKKERS: Gemeente Voorne aan Zee, Gemeente GoereeOverflakkee, Recreatieschap Voorne-Putten BEOOGDE PARTNERS: DMO’s, OP Voorne Putten, Eiland Marketing Goeree-Overflakkee, Toeristisch Ondernemers Platform (TOP) Voorne-Putten, HISWA, Vereniging van Eigenaren en Exploitanten van Recreatieondernemingen (VEERO), Watersportverbond, Nederlandse Kitesurf Vereniging, vertegenwoordiging namens de strandpaviljoenhouders, Vereniging Natuurmonumenten, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap ACTIE: Breed traject opstarten voor het in gang zetten van een beweging waarmee je als regio gezamenlijk het toeristisch-recreatieve aanbod gaat transformeren en in gaat richten op de nieuwe doelgroepen (waarbij bestaande doelgroepen worden gerespecteerd). Daarbij gaat het zowel om de vakantieparken/verblijfsrecreatie, als om horeca en andere recreatieve voorzieningen. Belangrijk onderdeel daarin is het optuigen van een gebiedsmarketing gericht op de Zuid-Hollandse Wadden. Samenwerken in een gebiedscoöperatie kan hierbij een mogelijkheid zijn.

ACTIE: Voor ontwikkelingen in het gebied is het nodig uit te zoeken hoe het exact zit met de vergunningverlening. Het is cruciaal dat de gestelde Natura2000-doelen worden bereikt en dat het gebruik hiermee in overeenstemming is. Op dit moment is er een Toegangsbeperkingsbesluit (TBB) van kracht voor de rustgebieden

84

Opstellen thematisch Programma Recreatie Voorne aan Zee TREKKER: Gemeente Voorne aan Zee BEOOGDE PARTNERS: Recreatieschap Voorne-Putten, DMO’s, OP Voorne Putten, Eiland Marketing Goeree-Overflakkee, Toeristisch Ondernemers Platform (TOP) Voorne-Putten, HISWA, Vereniging van Eigenaren en Exploitanten van Recreatieondernemingen (VEERO), Watersportverbond, Nederlandse Kitesurf Vereniging, vertegenwoordiging namens de strandpaviljoenhouders, Vereniging Natuurmonumenten, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap, Waterschap Hollandse Delta, Provincie Zuid-Holland ACTIE: Uitwerken een (breed gedragen) thematisch Programma Recreatie Voorne aan Zee. Onderdeel hiervan is het versterken van het recreatief netwerk, de verblijfsrecreatie faciliteiten, accommodaties, bereikbaarheid van de toeristische voorzieningen en economisch perspectief voor agrariërs en recreatieondernemers.

Start planontwikkeling Deltacentrum aan de Haringvlietdam en aantrekkelijker maken Haringvlietdam als verblijfsplek TREKKERS: Gemeente Goeree-Overflakkee, Gemeente Voorne aan Zee BEOOGDE PARTNERS: Alle coalitiepartijen, MKBG ACTIE: Plan ontwikkelen voor het gebied rond de Haringvlietdam, zowel aan de zijde van Stellendam als aan de zijde van het Quackstrand.

Ontwikkelen horecapaviljoen zeezijde Haringvlietdam op Voorne TREKKERS: Particuliere initiatiefnemer BEOOGDE PARTNERS: Gemeente Voorne aan Zee (faciliterende rol), Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid, Provincie Zuid-Holland ACTIE: Ontwikkelen van een nieuw strandpaviljoen op de plek waar er eerder één gestaan heeft.

85

Impuls geven aan het Oostvoornse Meer, Maasvlakte-/Noordzeeboulevard en Natuurboulevard TREKKER: Gemeente Voorne aan Zee BEOOGDE PARTNERS: Gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam, Waterschap Hollandse Delta, Rijkswaterstaat WestNederland Zuid, Recreatieschap Voorne-Putten, Stichting Het ZuidHollands Landschap, natuur- en recreatiepartijen in de MKBG ACTIE: Plan ontwikkelen voor het activeren van het Oostvoornse Meer en het aantrekkelijker en beter herkenbaar maken van de recreatieve routes tussen Brielle, het Brielse Meer, Oostvoorne, het Oostvoornse Meer en het Ruige Waterfront van de Tweede Maasvlakte (Maasvlaktestrand) en het verbeteren van de ecologische relaties.

Kwaliteitsimpuls geven aan Badstrand Rockanje 2.0 TREKKER: Gemeente Voorne aan Zee BEOOGDE PARTNERS: Recreatieschap Voorne-Putten, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap, Vereniging Natuurmonumenten, Provincie Zuid-Holland, Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid, (recreatie) ondernemers, Dorpsraad ACTIE: Morfologische ontwikkeling van het strand goed monitoren en een plan uitwerken voor de (geleidelijke) transformatie naar een badstrand 2.0 (uiteraard binnen de wettelijke kaders van Natura2000), samen met de ondernemers uit het gebied. Op basis van dat plan faciliteren van passende initiatieven.

Verbeteren waterkwaliteit Oostvoornse Meer

Versterken relatie dorpscentrum Rockanje met het Badstrand 2.0

TREKKER: Waterschap Hollandse Delta

TREKKER: Gemeente Voorne aan Zee

BEOOGDE PARTNERS: Gemeente Voorne aan Zee, Recreatieschap Voorne-Putten, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap, Provincie Zuid-Holland, Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

BEOOGDE PARTNERS: Recreatieschap Voorne-Putten, Vereniging Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid, (recreatie)ondernemers, Dorpsraad

ACTIE: Onderzoeken hoe de waterkwaliteit van het Oostvoornse Meer kan worden verbeterd, rekening houdend met de natuur-, cultuurhistorische en recreatieve waarden van het meer.

ACTIE: Ontwikkelen van een aantrekkelijke verbinding tussen het dorpscentrum van Rockanje en het badstrand door uitvoering te geven aan de Dorpsvisie Rockanje.

86

Voortzetten onderzoek mogelijkheden versterken ecologische relatie Voordelta - Haringvliet (lopend project)

Versterken toerisme in Stellendam

TREKKER: Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid

BEOOGDE PARTNERS: (Recreatie)ondernemers, Nautische/maritieme cluster, Bewoners, Provincie Zuid-Holland, Rijkswaterstaat WestNederland Zuid, Waterschap Hollandse Delta

PARTNERS: Gemeente Goeree-Overflakkee, Gemeente Voorne aan Zee, Gemeente Nissewaard, Provincie Zuid-Holland, Waterschap Hollandse Delta, Vereniging Natuurmonumenten, Ministerie van LVVN, Beroepsvisserij, Sportvisserij NL, Sportvisserij Zuid West Nederland, Staatsbosbeheer, Hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard (mede namens Rijnland en Delfland), Evides, LTO Noord, LTO Voorne Putten, LTO voorzitter Goeree-Overflakkee, Havenbedrijf Moerdijk, Watersportverbond, Watersportverbond WSV Blinckvliet, WNF, Stroming (namens WNF) ACTIE: Voortzetten van het onderzoeksprogramma ‘Lerend Implementeren’ en op basis daarvan de ecologische relatie tussen de Voordelta en het Haringvliet zoveel mogelijk vergroten.

TREKKER: Gemeente Goeree-Overflakkee

ACTIE: Plan ontwikkelen voor het versterken van het toerisme in Stellendam vanuit de maritieme sector (jachthaven en visserij), de kust (Noordzee en Haringvliet) en het landschap / de natuur (natuurgebieden, landbouwgebied). Daarbij ook de relatie tussen het dorpscentrum en de haven van Stellendam betrekken en onderzoeken welke kansen er liggen om meer recreanten het dorp in te trekken.

Onderzoeken mogelijkheden ontwikkelen onderwaternatuur TREKKER: N.t.b.

Versterken innovatiekracht visserij, verduurzamen en verbreden TREKKER: Gemeente Goeree-Overflakkee BEOOGDE PARTNERS: Nautische/maritieme cluster en andere ondernemers in Stellendam, Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, Provincie Zuid-Holland, Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid, Havenbedrijf Rotterdam, Waterschap Hollandse Delta ACTIE: Onderzoek voortzetten naar de mogelijkheden voor het versterken van het nautisch/maritieme cluster met visserij, scheepsbouw/onderhoud, innovatie en andere watergerelateerde bedrijvigheid. Aansluiten op de visieontwikkeling die momenteel al plaats vindt.

BEOOGDE PARTNERS: ARK Rewilding Nederland, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid, Havenbedrijf Rotterdam, Vereniging Natuurmonumenten, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap, Waterschap Hollandse Delta, Provincie Zuid-Holland, WNF ACTIE: Onderzoek doen naar de mogelijkheden en voorwaarden om mossel- en platte oesterriffen te herintroduceren door aanleg en monitoring van pilot-schelpdierriffen, met als doel herstel en aanleg van meerjarige schelpdierriffen die zelfstandig verder kunnen groeien en hiermee een belangrijke bijdrage leveren aan het herstel van het ecosysteem in de Noordzee. Hierbij wordt gebruik gemaakt van bij bestaande initiatieven opgedane kennis.

87

Onderzoeken mogelijkheden versterken duinvorming Slufterstrand als visuele afscherming rustgebied Slikken van Voorne

Onderzoeken welke onderdelen uit het ‘Actieplan Deltanatuur Zuidwestelijke Delta 2050’ kunnen worden overgenomen

TREKKER: N.t.b.

TREKKERS: Vereniging Natuurmonumenten, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap

BEOOGDE PARTNERS: Havenbedrijf Rotterdam, Provincie Zuid-Holland, Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid, Gemeente Voorne aan Zee, Gemeente Rotterdam, Stichting Zuid-Hollands Landschap ACTIE: Onderzoeken of het stimuleren van duinvorming wenselijk en mogelijk is voor visuele afscherming op de grens tussen het Slufterstrand en het rustgebied Slikken van Voorne, om de kwetsbare natuur te beschermen. Het gaat om plaatsen waar zeehonden rusten en hun jongen werpen, vogels met hoogwater rusten en vogelbroedgebieden.

BEOOGDE PARTNERS: Overige coalitiepartijen, Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, Vogelbescherming Nederland ACTIE: Onderzoeken welke onderdelen uit het ‘Actieplan Deltanatuur Zuidwestelijke Delta 2050’ kunnen worden overgenomen in de Haringvlietmonding. Het Actieplan Deltanatuur Zuidwestelijke Delta 2050 is een initiatief van Vogelbescherming Nederland, als lid van de Coalitie Delta Natuurlijk. Dit initiatief is vervolgens uitgewerkt met medewerking van het ministerie van LNV, Rijksdienst voor ondernemend Nederland, Rijkswaterstaat en de provincies Zeeland, Zuid-Holland en NoordBrabant. Deelnemers aan de Coalitie Delta Natuurlijk naast Vogelbescherming zijn: het Brabants Landschap, Brabantse Milieufederatie, Het Zeeuwse Landschap, Vereniging Natuurmonumenten, Natuur- en Milieufederatie Zuid-Holland, Staatsbosbeheer, WNF, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap en de Zeeuwse Milieufederatie. Met al deze partijen heeft Vogelbescherming een compleet maatregelenpakket samengesteld om tot gezonde vogelpopulaties te komen. Ook het benodigd onderzoek maakt hier deel van uit.

Met dit pakket gaan de deelnemende organisaties de komende jaren inbreng leveren aan onder meer lopende en nieuwe trajecten voor natuurherstel, gebiedsontwikkeling, beheerplannen, aanpassingen in de infrastructuur en bij het ontwikkelen van nieuw beleid om ervoor te zorgen dat de uitvoering daarvan nog beter bijdraagt aan de verbetering van de deltanatuur.

88

Geraadpleegde bronnen Literatuur

→

Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd 2021. Perspectief natuur en recreatie Voorne-Putten. Gebiedsvisie natuur- en recreatiegebieden. Recreatieschap Voorne-Putten.

→

ANWB & HZ Kenniscentrum Kusttoerisme 2022. Toerisme en vrijetijdsgedrag in de Zuidwestelijke Delta. Inzicht in recreatiebehoeften en meekoppelkansen.

→

→

Arcadis 2022a. Hoofdrapport: Onderzoek Verzanding Haringvlietmonding. Morfologische ontwikkelingen en effecten. Eindversie blok A en B.

Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd 2022. Imago- en bezoekersonderzoek Zuid-Hollandse Delta. Onderzoeksrapport Voorne-Putten. Samenwerkende partijen Regiodeal.

→

→

Arcadis 2022b. Onderzoek aanzanding kust Haringvlietmonding. Achtergrondrapport. Toekomstige morfologische ontwikkelingen Effecten waterveiligheid, ecologie, economie en leefbaarheid. Eindversie blok A en B.

Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, ZKA Leisure Consultants & Bureau Buhrs in samenwerking met MarketResponse 2021. Toolkit Natuurbeleving. Deel 1 Resultaten recreantenonderzoek.

→

→

Arcadis 2022c. Hoofdrapport: Onderzoek Verzanding Haringvlietmonding. Toekomst. Eindversie blok C. Inspiratiedocument t.b.v. de coalitie richting de toekomst.

Citisens 2023. Onderzoeksrapportage Omgevingsvisie Voorne aan Zee. Onderzoek naar de wensen van inwoners en ondernemers voor hun leefomgeving, uitgevoerd onder het Voorne aan Zee panel en andere inwoners van de gemeente.

→

Copijn Landschapsarchitecten 2023. Inspiratiedocument Linie van Voorne. Provincie Zuid-Holland & Erfgoedlijn Historisch Haringvliet.

→

Arcadis 2022d. Onderzoek aanzanding kust Haringvlietmonding. Achtergrondrapport. Ideeën en aanbevelingen voor de toekomst. Eindversie blok C. Inspiratiedocument t.b.v. de coalitie richting de toekomst.

→

Ginder 2023. Marktverkenning Verblijfsrecreatie Zuid-Holland. Provincie Zuid-Holland.

→

Haskoning Nederland BV 2016. Beheerplan bijzondere natuurwaarden Voornes Duin. Beheerplan 2015-2020. Natura 2000 Beheerplan Voornes Duin. De Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid-Holland hebben op 18 mei 2022 de beheerplanperiode voor het Beheerplan Voornes Duin verlengd voor een periode van vier jaar, gerekend vanaf de oorspronkelijke einddatum, dan wel – in het geval er eerder een nieuw Natura 2000-beheerplan wordt vastgesteld – tot die datum.

→

Arcadis, BRO, CE Delft & Pondera 2024. Programma VAWOZ 2031-2040. Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau. Versie 1.0 – Definitief. Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

→

Bestuurlijk Platform Visserij (BPV) 2024. Visserij Ontwikkel Plan (VOP).

→

BLOC 2018. Perspectief Toerisme Zuid-Holland 2030. Provincie Zuid-Holland.

→

→

Bosch Slabbers landschapsarchitecten 2020. Landschapsvisie Zeeuwse Deltadammen. Rijkswaterstaat Zee en Delta.

Kantar Public 2022. Recreëren in groen Zuid-Holland 2022. Provincie Zuid-Holland.

→

Kerngroep Handhaving Voordelta 2014. Handhaving in de Voordelta – Handhavingsplan bij Natura 2000 Beheerplan Voordelta 2015-2021.

90

→

Kenniscentrum Kusttoerisme 2019. Economisch belang van de stranden voor toerisme in Zeeland.

→

Kooiman, M. & S. Ploegaert 2020. Een Zegen in de Delta 2018/2019. Onderzoek naar de kraamkamerfunctie van de Zuid-Hollandse delta. Rapportnummer 2019.063. RAVON.

→

KuiperCompagnons 2024. Ontwerp Omgevingsvisie Voorne aan Zee 2040. ’T is mooi hier.

→

Ministerie van LNV, ministerie van IenW / RWS & ministerie van Defensie 2022. Beleidskader Doelwijziging Natura 2000.

→

Ministerie van Infrastructuur en Milieu / Rijkswaterstaat 2016a. Natura 2000 Voordelta; Beheerplan 2015-2021. De minister van Infrastructuur en Waterstaat heeft samen met de minister voor Natuur en Stikstof en de provincies Zeeland en Zuid-Holland per 1 maart 2022 het beheerplan Voordelta verlengd voor een periode van 6 jaar, of tot de datum van een nieuw vastgesteld beheerplan.

→

Ministerie van Infrastructuur en Milieu | Rijkswaterstaat 2016b. Natura 2000 Deltawateren; Beheerplan 2016-2022. Het Natura 2000-beheerplan voor de Deltawateren is met instemming van de bevoegde gezagen per 17 november 2022 verlengd voor 6 jaar.

→

NBTC Holland Marketing 2019. Perspectief 2030. Bestemming Nederland. Een nieuwe visie op bestemming Nederland ten behoeve van het welzijn van alle Nederlanders.

→

PBL Planbureau voor de Leefomgeving 2013. Samenhang in de Zuidwestelijke Delta. Naar een vitale, veerkrachtige en veilige delta – Achtergrondrapport. PBL-publicatienummer: 1201.

→

PBL Planbureau voor de Leefomgeving 2023. Ruimtelijke verkenning 2023. Vier scenario’s voor de inrichting van Nederland in 2050. PBL-publicatienummer: 4832.

→

Pondera & Arcadis 2023. Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau Net op zee Nederwiek 3.

→

Prins, T., Van der Meer, J. & P. Herman 2020. Eindrapportage monitoring- en onderzoeksprogramma Natuurcompensatie Voordelta (PMR-NCV). Wageningen Marine Research rapport C053/20, IJmuiden. DELTARES rapport 1230156-001-ZKS-0001, Delft.

→

Provincie Noord-Holland 2016. Voordracht 75-2016. Besluit Bijdrage aan project Marker Wadden.

→

Provincie Zuid-Holland & Ministerie van Infrastructuur en Milieu 2015. Beheerplan bijzondere natuurwaarden Duinen Goeree & Kwade Hoek. Beheerplan 2015-2020. De Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid-Holland hebben op 20 april 2021 de beheerplanperiode voor het beheerplan Duinen Goeroe & Kwade Hoek uit 2015 verlengd voor een periode van 4 jaar dan wel – in het geval er eerder een nieuw beheerplan wordt vastgesteld – tot die datum.

→

Provincie Zuid-Holland 2019. Strategische Agenda Kust Zuid-Holland. Concept.

→

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) 2020. Agenda voor het Waddengebied 2050. Koersen naar een veilig, vitaal en veerkrachtig Waddengebied in 2050.

→

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta 2020. Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta 2050. Samen bouwen aan een verbonden delta.

→

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta 2021. Rapportage Verkenning Strategische agenda Zuid-Hollandse Delta. Verkenning gebiedsprogramma’s.

→

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid, ministerie van

→

Recreatieschap Voorne-Putten 2021. Verkenning Ontwikkelrichting Natuur- en Recreatiegebieden Voorne-Putten. Concept.

Economische Zaken en Klimaat & ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2022. Programma Noordzee 2022 – 2027.

→

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2019. Het Oostvoornse Meer: van economische verkeersader tot recreatieplas. Archeologisch onderzoek naar het erfgoed in het Oostvoornse Meer (2014-2015).

91

→

Rijkswaterstaat Dienst Getijdewateren 1989. De Voordelta. Een watersysteem verandert.

→

RoyalHaskoningDHV 2022b. Natuurdoelanalyse Natura 2000 – 101 Duinen Goeree & Kwade Hoek. Provincie Zuid Holland

Wageningen Economic Research, onderdeel van Stichting Wageningen Research 2023. Sociale en culturele waarde van visserij voor de visserijgemeenschap. En gevolgen van beleidswijzigingen. Wageningen Economic Research Rapport 2023-053.

→

RoyalHaskoningDHV 2022a. Natuurdoelanalyse Natura 2000 – 100 Voornes Duin. Provincie Zuid Holland

→

→

→

RoyalHaskoningDHV 2022c. Natuurdoelanalyse Natura 2000 – 113 Voordelta. Provincie Zuid Holland

Wageningen IMARES 2007. Herstel van estuariene dynamiek in de zuidwestelijke Delta. Rapport C119/07.

→

→

Smaal, A., J. Holstein & J. van Houcke 2022. Schelpdieren, eiwitbron van de toekomst? Verslag van de 7e Internationale Schelpdierconferentie met beurs. Stichting Schelpdierconferenties. AQUAcultuur 37 – 2.

Waterschap Hollandse Delta 2023. Samen werken aan een veilige en leefbare Hollandse Delta. Op koers met waterschap Hollandse Delta. Watervisie WSHD 2050. Definitief.

→

WWF 2021. Kennisdocument. Voorbij de Kier. Wetenschappelijke onderbouwing voor estuarien ecosysteemherstel in het Haringvliet.

→

Zuid-Hollandse Delta 2023. Wij zijn de Zuid-Hollandse Delta. De toekomst van de Zuid-Hollandse Delta. Ambitiedocument.

→

ZKA Leisure Consultants en Verheijden Concepten 2017. Ontdek jouw kustverhaal op ons eiland. Toeristisch-recreatieve visie Goeree-Overflakkee. Gemeente Goeree-Overflakkee.

→

Van der Spek, A.J.F. & E.P.L. Elias 2021. Half a century of morphological change in the Haringvliet and Grevelingen ebb-tidal deltas (SW Netherlands) - Impacts of large-scale engineering 1964-2015. Marine Geology 432 (2021) 106404.

92

Overige bronnen

→

Website Natuurmonumenten. Marker Wadden. https://www.natuurmonumenten.nl/projecten/marker-wadden/ projectbeschrijving.

→

Gemeente Voorne aan Zee 2023. Verslag derde focusgroep Kustbeleving Voorne aan Zee, 6 september 2023, Locatie Reddingsbrigade Rockanje.

→

→

Konterman, I. 2023. Gebiedsbijeenkomst Preverkenning Biesbosch Rijn-Maasmonding. PowerPointpresentatie ‘Werken aan een levendige delta’.

Website Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC). Trends in (zakelijk en niet-zakelijk) toerisme, opgaven voor bestemming Nederland. https://www.nbtc.nl/nl/site.

→

→

Rotterdam Partners 2022. Position Paper.

→

Website Deltares. Oplossingsrichting Zeewaarts. https://publicwiki.deltares.nl/display/KWI/Zeewaarts.

Website Provincie Zuid-Holland. Atlassen en Kaarten. Natura 2000 in Zuid-Holland. https://pzh.maps.arcgis.com/apps/ webappviewer/index. html?id=fcb2770793e2411baa4ce65dff16710d.

→

→

Website Eo Wijersprijsvraag 2022 – 2023. Waar wij willen wonen. Rijn-Maasmonding. https://eowijers.nl/prijsvraag-2022-2023/ inzendingen/.

Website Provincie Zuid-Holland. Ruimtelijke Puzzel. https://www. zuid-holland.nl/onderwerpen/ruimte/ruimte/ruimtelijke-koers/.

→

→

Website ministerie van Economische Zaken. Geld voor regio’s met aansluitingen windparken op zee. https://www.rijksoverheid.nl/ actueel/nieuws/2024/05/27/geld-voor-regios-metaansluitingen-windparken-op-zee.

Website Provincie Zuid-Holland. Zuid-Hollandse Omgevingsverordening TAM-IMRO geconsolideerde versie (in werking per 24 juli 2024). https://ruimtelijkeplannen.zuid-holland.nl/ZHOV-geconsolideerd/.

→

Website Provincie Zuid-Holland. Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied. https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/ natuur-landschap/zuid-hollands-programma-landelijk-gebied/.

→

Website Regio Zuid-Hollandse Delta. https://regiozhd.nl/.

→

Website Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). https://www.rvo.nl/onderwerpen/emfaf.

→

Website Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). European Maritime Fisheries and Aquaculture Fund (EMFAF). https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/leader-uitvoeringprojecten.

→

Website ministeries van Infrastructuur en Waterstaat & Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW). https://www.pagw.nl/.

→

Website ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Natura 2000-gebieden in de provincie Zuid-Holland. https://www.natura2000.nl/gebieden/zuid-holland.

→

Website ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Regio Deal Zuid-Hollandse Delta. https://www.elkeregiotelt.nl/ alle-regio-deals/zuid-hollandse-delta.

→

Website ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Kustpact. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/ convenanten/2017/02/21/kustpact.

Website Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). LIFE: Europese natuur-, milieu- en klimaatprojecten. https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/life.

→

Website Rijkswaterstaat. Kustonderhoud. Kustlijnzorg. https://www.rijkswaterstaat.nl/water/waterbeheer/beschermingtegen-het-water/maatregelen-om-overstromingen-tevoorkomen/kustonderhoud.

→

→

Website Nationaal Deltaprogramma. Deltaprogramma | Kennisprogramma Zeespiegelstijging. https://www.deltaprogramma.nl.

93

→

Website Rijkswaterstaat | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Kierbesluit. https://www.rijkswaterstaat.nl/water/ projectenoverzicht/haringvliet-haringvlietsluizen-op-een-kier.

→

Website Rijkswaterstaat | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Kierbesluit. https://www.magazinesrijkswaterstaat.nl/ mer-nieuws/2020/94/praktijkvoorbeeld-haringvliet.

→

Website Schelpdierconferentie. https://www. schelpdierconferentie.com/.

→

Website Strandpaviljoen Ballum. Beleefstrand Ballum, Ameland. https://www.strandpaviljoenballum.nl/strandpaviljoen-ballum/.

→

Website Vereniging Particuliere eigenaren Vakantieverblijven Ameland. Beleefstrand Ballum, Ameland. https://www.amelandsite.nl/het-beleefstrand-het-meest-dynamische-stukje-natuur.

→

Website Wadden Sea Quality Status Report. https://qsr. waddensea-worldheritage.org/reports/east-atlantic-flyway.

→

Website Wageningen University & Research WUReDepot. Groene Strand, Terschelling. https://edepot.wur.nl/117882.

→

Website Waterrecreatie Nederland. Overkoepelende rapportage Watersportonderzoek 2021 - alle watersportvormen. https:// waterrecreatienederland.nl/kennisbank/overkoepelenderapportage-watersportonderzoek-2021-alle-watersportvormen/.

→

Website Waterrecreatie Nederland. Rapportages per type watersport. https://waterrecreatienederland.nl/kennisbank/.

→

Website Wind op zee. Netten op zee. https://windopzee.nl/.

→

Website Zuidwestelijke Delta. https://www.zwdelta.nl/.

94

Colofon Toekomstperspectief Haringvlietmonding 2060 ZUID-HOLLANDSE WADDEN Projectnummer: 622.167.40

Dit project is uitgevoerd in samenspraak met de Maatschappelijke Klankbordgroep Visieontwikkeling Haringvlietmonding, in opdracht van de coalitie die bestaat uit onderstaande partijen:

Dit project is uitgevoerd door: (penvoerder)

in samenwerking met:

Met betrekking tot sommige teksten en/of beeldmateriaal is het ons, ondanks zorgvuldige inspanningen daartoe, niet gelukt eventuele rechthebbende(n) te achterhalen. Mocht u van mening zijn (auteurs) rechten te kunnen doen gelden op teksten en/of beeldmateriaal in deze uitgave dan verzoeken wij u contact met ons op te nemen. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

95

96