23-026-Integraal-Huisvestingsplan-Nissewaard-v2
Tekst van het document
Integraal Huisvestingsplan Primair onderwijs
<
2023 - 2042
<
Opdrachtgever Gemeente Nissewaard
Datum 20 februari 2023
Project IHP Nissewaard
Referentie 1630616-0118.0.4
Auteur(s) de heer B.G. Verkerk - HEVO B.V. de heer L.F. Binder MSc - HEVO B.V. de heer J.J.A. Hoogenboom - Gemeente Nissewaard mevrouw R.J.M. Schrooten - van der Meer - Gemeente Nissewaard Maart 2023 © Copyright 2023 Gemeente Nissewaard © Copyright 2023 HEVO B.V.
Niets uit deze uitgave mag zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van Gemeente Nissewaard en HEVO B.V. worden gekopieerd, noch aan derden ter inzage worden gegeven.
<
Inhoud Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1 1.1 1.2 1.3 1.4
Inleiding. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Introductie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Doelstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Aanpak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2 2.1 2.2 2.3 2.4
Aanbod primair onderwijs en partners . . . . 12 Basisonderwijs. . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Kinderopvang . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Sportaccommodaties . . . . . . . . . . . . . . 13 Multifunctionele accommodaties . . . . . . . .13
3 Beleidskaders en -ambities . . . . . . . . . . 16 3.1 Juridische kaders en ontwikkelingen . . . . . . 17 3.2 Beleidsambities gemeente Nissewaard. . . . .21
<
4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Inventarisatie en analyse . . . . . . . . . . .26 QuickScans (kwalitatief). . . . . . . . . . . . 26 Leerlingenprognoses . . . . . . . . . . . . . .27 Capaciteitenanalyse (kwantitatief). . . . . . . 29 Scholenlandschap . . . . . . . . . . . . . . . 30 Conclusie inventarisatie en analyse. . . . . . 30
5 Scenario-ontwikkeling. . . . . . . . . . . . .33 5.1 Scenario-ontwikkeling in relatie tot bouwstenen. . . . . . . . . . . . . . . . . 34 5.2 Programmering scholen . . . . . . . . . . . . 65 5.3 Programmering bewegingsonderwijs. . . . . 66 5.4 Programmering kinderopvang. . . . . . . . . 66 6 6.1 6.2 6.3 6.4
Routekaart duurzaamheid. . . . . . . . . . .67 Klimaatdoelstellingen . . . . . . . . . . . . . 68 CO2MPAS. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 Resultaten CO2MPAS . . . . . . . . . . . . . . 69 Conclusie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
CKEN
ING CHE
R PAGINE
7 Financiële uitgangspunten en vertaling . . . 71 7.1 Kostenbenadering. . . . . . . . . . . . . . . .72 7.2 Investeringskosten. . . . . . . . . . . . . . . 75 7.3 Budgetbenadering. . . . . . . . . . . . . . . .77 7.4 Vergelijking kosten en budget onderwijs. . . 79 7.5 De interpretatie van investeringskosten uit dit IHP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 7.6 Reflectie op de opgave . . . . . . . . . . . . . 80 8 Randvoorwaarden bij uitvoering . . . . . . . 81 8.1 Verankering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 8.2 Duurzaamheid. . . . . . . . . . . . . . . . . 82 8.3 Actualisatie van projecten. . . . . . . . . . . 82 8.4 Bouwheerschap . . . . . . . . . . . . . . . . 83 8.5 Proces en organisatie . . . . . . . . . . . . . 83 8.6 Demarcatie kosten. . . . . . . . . . . . . . . 83 8.7 Herijking van het IHP . . . . . . . . . . . . . . 83 8.8 Aanpassingen bij wijzigingen wet- en regelgeving. . . . . . . . . . . . . . 84 8.9 Overeenstemming. . . . . . . . . . . . . . . 84 Bijlagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Bijlage 1 QuickScan-scores. . . . . . . . . . . . 65 Bijlage 2 Capaciteitsanalyse . . . . . . . . . . . . 66 Bijlage 3 Totaaloverzicht gebouwanalyse . . . . . 67 Bijlage 4 Kwaliteitsadvies HEVO Frisse Scholen . . 68 Bijlage 5 Kostenkengetal IHP-kwaliteit Nieuwbouw . . . . . . . . . . . . . . . 69 Bijlage 6 Kostenkengetal per gebouwmaatregel. .
70 Bijlage 7 Checklist School van de Toekomst. . . . 71
<
<
<
4
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Samenvatting Een gezonde en duurzame toekomst voor het primair onderwijs in de gemeente Nissewaard is het uitgangspunt voor dit Integraal Huisvestingsplan (IHP). Het IHP is tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen de gemeente en de betreffende schoolbesturen voor primair onderwijs. Middels dit IHP draagt de gemeente samen met de schoolbesturen bij aan een leefomgeving die sociaal, leefbaar, duurzaam, gezond en klimaatbestendig is. Het IHP bevat de kaders waarbinnen de gemeente Nissewaard, samen met de schoolbesturen, investeert in de onderwijs huisvesting. Het IHP vormt het beleidskader voor het onderwijshuisvestingsbeleid voor de periode 2023-2042 en wordt iedere 4 jaar herijkt. In het jaarlijks te formuleren uitvoeringsprogramma worden projecten opgestart en gemonitord.
Plan van Aanpak Dit IHP is in vier stappen tot stand gekomen. De verschillende stappen staan hieronder kort toegelicht: 1. Visievorming: om te komen tot een gezamenlijke visie en beleidsuitgangspunten is in meerdere bijeenkomsten met alle schoolbesturen gesproken over de toekomst van onderwijs(huisvesting), de kwaliteit van het scholenlandschap en de daarbij behorende urgentie en prioritering. De uitkomsten zijn vastgelegd in de ‘Beleidsambities van Nissewaard’. 2. Analyse: voor iedere school in de gemeente Nissewaard is een objectieve capaciteits- en kwaliteitsanalyse middels een QuickScan uitgevoerd. De bijbehorende rapporten zijn vervolgens besproken en vastgesteld met de betreffende
<
schoolbesturen. Op basis van deze gegevens is het scholenbestand in de gemeente Nissewaard in kaart gebracht. 3. Scenario’s: op basis van de wettelijke kaders, integrale beleidsambities en de beoordeling van het gebouwenbestand zijn door de gemeente en de schoolbesturen samen scenario’s ontwikkeld per locatie. Hierbij is ook intensief gesproken over de volgordelijkheid en urgentie van de verschillende scenario’s, waarbij rekening is gehouden met de mogelijke gebiedsontwikkeling voor de verschillende locaties. 4. Financiën: in overleg met schoolbesturen en gemeente is bepaald wat de prioritering van de voorkeursscenario’s moet worden en voor welk kwaliteitsniveau is gekozen voor de (ver)nieuwbouwprojecten. Op basis van deze keuzes is een meerjareninvesteringsplanning (programmering) opgesteld.
Visie en beleid In het IHP worden vanuit visie en beleid strategische investeringskeuzes gemaakt. Deze zijn verwoord in acht beleidsambities (bouwstenen), te weten: 1. Investeren in maatschappelijke pleinen. 2. Investeren in maatschappelijke uitgangspunten (samenwerking, gelijke kansen en gezondheid). 3. Investeer zo beperkt mogelijk in tijdelijke huisvesting. 4. Investeren in groene speelruimte. 5. Integreren van passend onderwijs. 6. Investeren in kwaliteit en duurzaamheid. 7. Investeren in flexibele en toekomstbestendige gebouwen. 8. Investeren in kleine en grote aanpassingen (tegengaan van (ongewenste) spreiding door middel van clustering en aanpakken van de urgenties).
5
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Procesafspraken De complexiteit en de omvang van de voorliggende opgave is groot doordat veel schoolgebouwen rond dezelfde tijd zijn gebouwd en daardoor tegelijk aan vervanging toe zijn. Bovendien is de ruimte in bestaande wijken beperkt en speelt een schoolgebouw een belangrijke rol als ontmoetingsfunctie in een wijk. Hierdoor kan een afweging voor een nieuw schoolgebouw worden beïnvloed door externe factoren die op voorhand niet zijn in te schatten. Dit wordt opgepakt door bij vervangingsinvesteringen gebiedsgericht te werk te gaan. In het geval van onduidelijkheden of onzekerheden hierover op het moment van vaststellen van het IHP, worden procesafspraken gemaakt om richting te geven aan beoogde aanpassingen, oplossingen en doorlooptijden. Op deze manier worden deze projecten niet uit het oog verloren en krijgen de schoolbesturen inzicht in wat er nog onderzocht moet worden om tot een efficiënte en gedragen oplossing te komen.
Analyse In gemeente Nissewaard zijn 36 scholen voor 6.925 leerlingen in het basisonderwijs en 2 scholen voor 224 leerlingen in het speciaal basisonderwijs. De verschillende locaties liggen verspreid over de kernen en de verschillende deelgebieden. De in totaal 38 scholen zijn verdeeld over vijf schoolbesturen (tabel S-1).
<
Schoolbestuur
Scholen
Locaties
Leerlingenaantal 2021*
Leerlingen 2021 (%)
Nissewijs
12
23
3.847
55,6%
RVKO
6
8
1.857
26,80%
Edumare
5
5
903
13,0%
Montessori
1
1
242
3,5%
LEV-WN
1
1
76
1,1%
Totaal
23
38
6.925
100%
*= 1 oktober telling 2021
Afbakening (scope IHP) Ten eerste vormt het voortgezet (speciaal) onderwijs geen onderdeel van dit IHP. Daarnaast zijn ook alle gebouwen die onderdeel zijn van het Bestuurlijk Akkoord Primair Onderwijs (2018-2022) geen onderdeel van dit IHP. Het gaat hierbij om de scholen Marimba en Paus Johannes in Sterrenkwartier (onderdeel van nieuwbouw Sterrenkwartier) en De Vuurvogel (renovatie). Tot slot zijn de volgende schoollocaties buiten het IHP gehouden:
• • • •
De Sleutel is een separaat dossier (De Marimba, De Piramide en Mgr. Bekkers). Lena Schenkplein is onlangs teruggevallen naar de gemeente. De Gelinckschool (speciaal onderwijs) is vooralsnog niet aan vervanging toe. De Kameleon is een individuele taalschool en zodoende geen onderdeel van dit IHP. Wel worden de (ruimtelijke) gevolgen i.r.t. de Op Dreef meegenomen binnen de analyses.
Scholenlandschap Alle scholen binnen de scope van dit IHP zijn beoordeeld op de twee urgentiecriteria die voortvloeien uit de verordening: kwaliteit en capaciteit. Via de QuickScan (kwaliteitsbeoordeling) is een schoolgebouw -naast bouwkundige staatbeoordeeld op onderwijskundige functionaliteit, binnenmilieu, exploitatie, veiligheid en uitstraling. Hieruit volgt een advies dat aangeeft op welke termijn het schoolgebouw in aanmerking komt voor nieuwbouw of renovatie (figuur S-1).
6
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
20 18
18 16
Aantal scholen
14 12 10 8 6
6
5
4
3
2 0 0
0-5
5-10
10-20
20+
Aantal scholen Figuur S-1 Urgentie op basis van QuickScans* *Hierbij zijn alle locaties meegenomen, behoudens de genoemde locaties bij de afbakening.
onderwijs (figuur S-2: capaciteitsanalyse). Als uitgangspunt is gesteld dat de woningbouwontwikkeling in Haven-Noord nog niet concreet is en daarmee geen onderdeel is van dit IHP.
Beschikbare m2 vs. Benodigde m2 (teljaar 2023) 41000 40000 39000 38000 Aantal m2 BVO
<
Daarnaast is de leerlingenprognose (rapport Pronexus, december 2021) gekoppeld aan de beschikbare vierkante meters
37000 36000 35000 34000 33000 32000 31000 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 Jaartal = Beschikbare m2 BVO = Benodigde aantal m2 BVO
Figuur S-2 Capaciteitsanalyse PO
7
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Op basis van deze analyse kunnen we concluderen (signaalfunctie) dat het scholenlandschap binnen de gemeente Nissewaard verouderd is en dat er meer beschikbare vierkante meters aanwezig zijn dan benodigd (mede door de vele dislocaties en spreiding van het onderwijs). Het is wel de vraag of deze vierkante meters passend zijn bij de behoefte (lees: verzorgingsgebied). Directe aanpassingen zijn hierdoor noodzakelijk. De analyse laat zien dat de gemeente Nissewaard voor een ingrijpende vernieuwings- en investeringsopgave staat. Zoals te zien in bovenstaande figuur S-1, ligt het zwaartepunt van de vernieuwing in de termijnen 0-5 jaar (5 scholen) en 5-10 jaar (18 scholen). In overleg met gemeente en schoolbesturen is toegewerkt naar scenario’s om de vernieuwingsopgave te spreiden (lees: afvlakken van de piek) en daarmee behapbaar te houden voor de gemeente en schoolbesturen in proces, organisatie en financiën. Er is tevens gekeken naar de balans tussen vraag en aanbod en de spreiding van de onderwijslocaties in relatie tot het verzorgingsgebied. De analyse op gemeenteniveau heeft aangetoond dat er sprake is van een aanzienlijke versnippering in de verschillende deelgebieden. Hier ligt enerzijds een risico vanuit inefficiënt ruimtegebruik en anderzijds een kans voor de verdere scenario-ontwikkeling (toewerken naar clustering).
Scenario-ontwikkeling Voor de gebouwen met een vervangingsopgave in de komende 20 jaar zijn scenario’s (gebouwmaatregelen) in tijd uitgezet. Aanvullend op de kwaliteits- en capaciteitsbeoordeling is ook rekening gehouden met de urgentiecriteria volgend uit de beleidsambities. Onderstaande 6 criteria zijn daarbij benoemd: 1. Ruimtebehoefte (tekort) conform verordening. 2. Gebouwkwaliteit. 3. Integrale wijkaanpak. 4. Samenwerking maatschappelijke pleinen. 5. Clustering van scholen/opheffen van versnippering.
<
6. Investeringsmomenten.
<
Proces Het verkennen van de meest gunstige en haalbare scenario’s is van groot belang voor het spreiden van de opgave. Afgelopen periode zijn in samenwerking met de schoolbesturen, gemeente en kinderopvang verschillende scenario’s besproken. Aan de hand van deze gesprekken is de uiteindelijke prioritering vastgesteld ten behoeve van de meerjarenagenda.
Herijking Uit de gemaakte doorrekeningen blijkt de programmering van de eerste coalitieperiode te passing binnen het beschikbaar gestelde budget van €1.016.420,-- aan kapitaallasten voor het eerst coalitietermijn. Met de voorgestelde programmering heeft het college ingespeeld op de omvangrijke vervangingsopgave voor de komende 10 jaar. Het is aan het college om de taakstelling ook door te leggen aan het opvolgende college.
Schoolbestuur
Onderwijs
Bewegingsonderwijs
Kapitaallast
Dekking
2026
€ 1.009.000
€-
€ 1.009.000
€ 1.016.420
2030
€ 2.094.000
€ 105.000
€ 2.199.000
Coalitie 2027
2034
€ 2.263.000
€ 206.000
€ 2.469.000
Coalitie 2031
In de berekening is geen rekening gehouden met de VAT-kosten, hiervoor heeft het college een separaat budget opgenomen. Ook de overige kosten zijn geen onderdeel van deze vergelijking.
Conclusie De analyse van het huidige scholenlandschap laat grote versnippering, veroudering en tekorten en overschotten zien. De QuickScans geven aan dat er een zeer grote vernieuwingsopgave binnen 5-10 jaar noodzakelijk is. Wanneer dit vertaald wordt naar de financiële gevolgen is duidelijk dat dit, zonder spreiding van de opgave, niet haalbaar is.
8
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Om deze vernieuwingsopgave te kunnen realiseren is de opgave om deze piek af te vlakken en de verschillende projecten te spreiden. Hiervoor is intensief samengewerkt met de verschillende schoolbesturen en kinderopvangorganisaties om samen tot een scenario te komen waarbij gekeken wordt naar eventuele clustering van scholen (tegengaan van versnippering en verlagen van de kosten) en het toepassen van kleine en grote aanpassingen ten behoeve van de onderwijskwaliteit en het spreiden van de opgave.
<
<
9
1 <
<
10
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Inleiding Er wordt gestart met een algehele toelichting op de doelstelling van het Integraal Huisvestingsplan (hierna: IHP) en een toelichting op de wijze hoe het IHP is opgesteld.
1.1
Introductie
De gemeente Nissewaard heeft in nauwe en intensieve samenwerking met de schoolbesturen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) opgesteld. Onderwijshuisvesting is een fundamentele schakel voor een toekomstbestendige leefomgeving. Het IHP geeft inzicht in het huidige scholenlandschap en de vervangingsopgave om het scholenlandschap te verbeteren. De gemeente zorgt samen met de schoolbesturen voor de huisvesting van het onderwijs. De gemeente draagt verantwoordelijkheid voor de vernieuwingsopgave van verouderde schoolgebouwen en de schoolbesturen zorgen voor de invulling van het onderwijs en voor de exploitatie van de huisvesting. Vanuit de gedeelde belangen en de vraagstelling vanuit de gemeente is toegewerkt naar een aanpak om te komen tot een gedragen IHP passend bij de ambities van de gemeente en schoolbesturen. Nissewaard staat voor een grote uitdaging richting de toekomst. Dit komt voor een groot deel door de snelle groei van Spijkenisse in de groeikernperiode, waardoor er nu forse ingrepen nodig zijn om de stad op langere termijn schokbestendig te houden. Veel van de voorzieningen, woningen en het openbaar gebied in Nissewaard zijn aan vervanging of renovatie toe. Deze voor Nissewaard specifieke opgave komt bovenop grote landelijke vraagstukken als het
<
woningbouwtekort, de verduurzaming en energietransitie, bereikbaarheid, veiligheid etc. Een grote specifieke opgave betreft de onderwijshuisvesting. Veel scholen in Nissewaard zijn als gevolg van de groeikernperiode van de jaren 70 en 80 in min of meer dezelfde tijd gebouwd. Binnen nu en 10 jaar zijn 23 schoolgebouwen toe aan vervanging of groot onderhoud. Dit vraagt om forse investeringen. De gemeente heeft onvoldoende middelen en capaciteit beschikbaar om hierin te voorzien. De uitdaging waar gemeente Nissewaard voor staat is om met de middelen die beschikbaar zijn zoveel mogelijk maatschappelijke impact te realiseren. De onderwijshuisvestingsopgave kan daarmee als motor dienen om wijken en buurten toekomstbestendig te maken. De gemeente streeft ernaar dat alle scholen binnen nu en 10 jaar up-to-date zullen zijn. Dit vraagt echter om het maken van keuzes en het combineren van verschillende opgaven. Het is niet mogelijk om voor alle scholen op hun huidige plek nieuwbouw te realiseren. Maar door slim te schuiven en opties gezamenlijk te verkennen is het streven dat iedere school middels dit IHP uitzicht heeft op een kwalitatief goede locatie/aanpassing. Daarmee zorgt gemeente Nissewaard niet alleen voor goede en passende onderwijshuisvesting, maar wordt er ook ruimte gecreëerd voor de verbetering van de openbare ruimte, bereikbaarheid en differentiatie van de woningvoorraad.
Door te investeren in onderwijshuisvesting draagt de gemeente samen met de schoolbesturen bij aan een leefomgeving die sociaal, leefbaar, duurzaam, gezond en klimaatbestendig is. Het duurzaamheidsbegrip wordt in dit IHP breder getrokken dan alleen energiebesparing. Er wordt gestreefd naar gezonde, toekomstbestendige, multifunctionele en energieneutrale schoolgebouwen.
11
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
1.2
Doelstelling
Het IHP bepaalt op basis van visie, gerichte analyse en financiële vertaling de kaders waarbinnen de gemeente Nissewaard, samen met de schoolbesturen, investeert in onderwijshuisvesting. Het IHP vormt daarmee het koersdocument waarin ambities binnen deze kaders geprojecteerd zijn. Middels kostenkengetallen wordt in dit document in beeld gebracht voor welke opgave de gemeente Nissewaard op het gebied van onderwijshuisvesting staat. Het IHP heeft een strategisch karakter, waarbij vanuit visie en beleid strategische keuzes zijn gemaakt. Er is een beleid ontwikkeld dat verder reikt dan de huidige wet- en regelgeving. De gemeente en schoolbesturen zijn hiermee voorbereid op de benodigde toekomstige investeringen in onderwijshuisvesting. Door nu een strategisch IHP te ontwikkelen spelen gemeente en schoolbesturen bovendien in op, onder andere, de volgende nationale ontwikkelingen:
• De wettelijke status van IHP’s en renovatie (naar aanleiding van het wetsvoorstel van VNG, VO-raad en PO-raad). • De duurzaamheidsambities die voortvloeien uit de afspraken binnen het Klimaatakkoord. • De druk die is ontstaan op de bekostiging van onderwijshuisvesting. • De mogelijke wettelijke verankering van kindcentra en de introductie van een basistoegangsrecht. Het beleid en de strategische keuzes in dit IHP gaan echter verder dan wat de huidige wet- en regelgeving voorschrijft. In tegenstelling tot de werkwijze (uitsluitend) op basis van de Verordening Onderwijshuisvesting (in het vervolg ‘verordening’), wordt in het IHP uitgegaan van een proactief onderwijshuisvestingsbeleid. Hiermee beoogt de gemeente een toekomstbestendig, integraal en breder plan te formuleren voor de hele gemeente, niet alleen voor onderwijshuisvesting. In formele zin laat de gemeente hiermee zien op welke wijze zij haar zorgplicht, op grond van de taak die zij heeft in het voorzien van huisvesting voor het funderend onderwijs, wenst in te vullen. Dit houdt in dat het IHP
<
prevaleert boven de verordening.
<
Het IHP • Stelt de gemeente en schoolbesturen in staat om op korte en lange termijn strategische keuzes te maken en proactief beleid te voeren.
• Biedt een meerjarenperspectief waarop het (investerings-)beleid van gemeente en schoolbesturen kan worden afgestemd. • Vormt het beleidskader voor het onderwijshuisvestingsbeleid voor de periode 2023-2042. Het IHP wordt elke 4 jaar herijkt, enerzijds zodat het beleidskader blijft aansluiten bij de vragen en behoeften van dat moment en anderzijds zodat de beoogde programmering gecombineerd met eventuele (nieuwbouw) ontwikkelingen concreet en actueel blijft.
0
4
8
IHP 0-4
12
16
20
DOORKIJK 5-16 IHP 5-8
DOORKIJK 9-20
Reikwijdte IHP
IHP 9-12
DOORKIJK 13-... IHP 13-16
DOORKIJK 17-... IHP 17-20
DOORKIJK 21-...
Overleg jaarprogramma Overleg jaarprogramma
0
4
8
12
16
Figuur 1‑1 Termijnen Integraal Huisvestingsplan
12
20
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
1.3
Aanpak
Het voorliggend IHP is in vijf stappen tot stand gekomen, zoals aangegeven in Figuur 1-2. Tijdens meerdere overleggen zijn de stappen doorlopen met een afvaardiging van zowel de gemeente als de schoolbesturen. De schooldirecteuren zijn tijdens de analysefase betrokken geweest.
<
Figuur 1‑2 Werkwijze IHP
<
De verschillende stappen staan hieronder kort toegelicht: VISIEVORMING Tijdens interactieve sessies is met gemeente en schoolbesturen gesproken over de visie op het onderwijs en de vertaling naar haar huisvesting. In het deelproduct ‘Visievorming’ is in verschillende beleidskaders (hoofdstuk 3 van dit IHP) de gemeenschappelijke visie uitgeschreven. Deze visie vormt de basis voor het beleid waarop het IHP verder wordt gebouwd. INVENTARISATIE De inventarisatie betreft de objectieve analyse van het scholenbestand in de gemeente Nissewaard. Hiertoe zijn QuickScans uitgevoerd. Dit zijn kwaliteitsbeoordelingen op basis van een data-onderzoek, locatiebezoek en interviews. Daarnaast is de capaciteit van de schoolgebouwen geanalyseerd. De QuickScan-rapportages en de hieruit volgende conclusies zijn besproken en vastgesteld met de schoolbesturen. Op basis van deze gegevens is het scholenbestand in de gemeente Nissewaard in kaart gebracht. SCENARIO-ONTWIKKELING Op basis van de wettelijke kaders, beleidsambities en de integrale beoordeling van het gebouwenbestand zijn door de gemeente en de schoolbesturen samen scenario’s (gebouwmaatregelen in tijd) ontwikkeld per locatie en is gekeken naar de behoefte vanuit een kern of deelgebied, onder andere gebiedsontwikkeling. Hierbij is ook intensief gesproken over de volgordelijkheid en urgentie van de verschillende scenario’s.
Per locatie zijn de beoogde gebouwmaatregelen benoemd en in tijd uitgezet.
13
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
FINANCIËLE VERTALING Op basis van de scenario’s en de programmering in tijd is een financiële vertaling gemaakt. In gezamenlijk overleg is vastgesteld welke kwaliteitsniveaus voor de onderwijshuisvesting bij renovatie en nieuwbouw worden gehanteerd. Het resultaat is een meerjaren financiële programmering, waarbij tevens de vergelijking is gemaakt met de collegetermijn. CO2MPAS In het CO2MPAS is uitgerekend hoe groot de CO2-reductie is die behaald kan worden met de uitvoering van het IHP. In het IHP is immers vastgelegd welke schoolgebouwen in welk jaar duurzaam gerenoveerd dan wel vervangen worden. Het CO2MPAS laat zien in hoeverre de klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050 met dit IHP worden behaald. Uiteindelijk is het voorliggend Integraal Huisvestingsplan opgesteld. Aan de hand van alle voorgaande stappen (deelproducten) is in co-creatie met de gemeente toegewerkt naar deze eindrapportage.
1.4
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt het aanbod van primair onderwijs en andere onderwijspartners in de gemeente Nissewaard uiteengezet. Hoofdstuk 3 gaat in op de beleidskaders, beleidsambities en de bouwstenen van beleid, die de kaders van het IHP vormen. Hoofdstuk 4 omschrijft de inventarisatie en analyse ten behoeve van voorliggend IHP. Vervolgens worden in hoofdstuk 5 het scholenlandschap en de scenario-ontwikkeling besproken. In hoofdstuk 6 wordt de routekaart duurzaamheid behandeld. Hoofdstuk 7 voorziet de scenario’s uit hoofdstuk 5 van financiële uitgangspunten en een financiële vertaling. In hoofdstuk 8 zijn de randvoorwaarden bij uitvoering van het IHP vermeld.
<
<
14
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
<
<
15
2 <
<
16
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Aanbod primair onderwijs (en partners) Dit hoofdstuk beschrijft het aanbod in het primair onderwijs (PO en SBO) en andere (onderwijs)partners in de gemeente Nissewaard.
2.1
Basisonderwijs
Nissewaard kent een divers aanbod op het gebied van primair onderwijs (PO en SBO). Er zijn 5 verschillende schoolbesturen die het onderwijslandschap primair onderwijs verzorgen in Nissewaard. Ieder schoolbestuur heeft hierbij eigen denominatiemogelijkheden en onderwijsconcepten. In totaal zijn er in de gemeente Nissewaard 38 schoollocaties bestemd voor het basisonderwijs. Tijdens de 1 oktobertelling van 2021 had de gemeente Nissewaard 6.925 basisschoolleerlingen (zie tabel 2-1).
<
Schoolbestuur
Scholen
Locaties
Leerlingenaantal 2021*
Leerlingen 2021 (%)
Nissewijs
12
23
3.847
55,6%
RVKO
6
8
1.857
26,8%
Edumare
5
5
903
13,0%
Montessori
1
1
242
3,5%
LEV-WN
1
1
76
1,1%
Totaal
23
38
6.925
100%
Tabel 2-1 Samenvatting primair onderwijs gemeente Nissewaard. *Telling oktober 2021 (Pronexus)
Afbakening Bij het in kaart brengen van het gebouwenbestand van Nissewaard zijn niet alle scholen meegenomen. Ten eerste vormt het voortgezet onderwijs geen onderdeel van dit IHP. Op dit moment zijn er zeven schoolgebouwen VO. Er vinden twee nieuwbouwprojecten plaats voortkomend uit het Bestuurlijk Akkoord (hierna BA) Voortgezet Onderwijs. In dit BA worden drie van de zeven scholen aangepakt. Daarmee is besloten om het VO buiten beschouwing te laten. Met de overige VOscholen zullen afspraken worden gemaakt die niet zullen worden meegenomen in het IHP. Binnen het IHP worden onderstaande onderwijslocaties niet meegenomen. Het gaat hierbij om locaties die recent een grote aanpassing hebben gehad of locaties waarvoor reeds buiten het IHP specifieke procesafspraken zijn gemaakt. Deze locaties zijn: 1. De Sleutel, bestaande uit De Marimba, De Piramide en Mgr. Bekkers: sprake van een proces. Tussen de schoolbesturen en gemeente zijn verkenningen gaande om het ruimtetekort op te lossen in het gebouw. 2. De Vuurvogel: in de zomer van 2021 heeft De Vuurvogel een grootschalige duurzame renovatie ondergaan. 3. Lena Schenkplein: deze locatie wordt (de komende 1,5 jaar) behouden ten behoeve van de opvang van vluchtelingen. Het heeft echter geen specifieke onderwijsfunctie. 4.
De Gelinckschool (Altra Horizon): dit is de enige school binnen de gemeente voor het speciaal onderwijs voor kinderen in basisschoolleeftijd. De school dateert uit medio 2008 en valt daarmee buiten de doorkijk van dit IHP. 5. Nieuwbouw IKC Sterrenkwartier: ten behoeve van De Marimba en Paus Johannes. 6. Nieuwbouw IKC Elementen-Schenkel (ten behoeve van De Piramide en De Hoeksteen): nog niet gerealiseerd.
17
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
De Kameleon kent een bijzondere, specifieke situatie. De Kameleon is een volwaardige voorziening. Echter, door de systematiek gehanteerd binnen het IHP, is deze niet meegenomen binnen de analyses. Wel is er rekening gehouden met de ruimtebehoefte van de Kameleon binnen het schoolgebouw van de Op Dreef en wordt de ruimtelijke invloed van de voorziening meegenomen binnen de programmering. In tabel 2-4 op de volgende pagina zijn alle onderwijslocaties opgenomen die deel uitmaken van het IHP. De op dit overzicht vermelde gebouwen zijn in juridisch eigendom van de schoolbesturen. Vijf schoolgebouwen zijn eigendom van de gemeente. Twee multifunctionele accommodaties zijn in eigendom bij derden en is er sprake van een langdurige huurovereenkomst van gemeente.
2.2
Kinderopvang
In Tabel 2-2 is te zien welke aanbieders van voorschoolse en vroegschoolse educatie (VVE) er zijn. De onderstaande gegevens zijn een momentopname (2022) en zijn continu onderhevig aan verandering.
<
Organisatie
Locaties
Kinderkoepel
2
Klein maar Dapper
8
Mundo
2
RDV Kids
1
Partou
12
Stichting Kinderopvang Nissewaard
5
Tabel 2-2 Organisaties die VVE aanbieden binnen de gemeente Nissewaard
Let op: de gemeente is verantwoordelijk voor het realiseren van voldoende plekken voor voorschoolse educatie. In relatie tot de huidige wachtlijsten is door gemeente Nissewaard aangegeven ook voor de reguliere opvang actief mee te denken binnen het huisvestingsvraagstuk. Inventarisatie van aanbod en behoefte loopt binnen gemeente Nissewaard.
18
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
2.3
Sportaccommodaties
In de gemeente Nissewaard zijn diverse sportaccommodaties aanwezig (tabel 2-4). N iet alle sportaccommodatie zijn direct nabij een school gevestigd. In deze gevallen hanteert de gemeente Nissewaard de wettelijke verplichting en afstanden conform de verordening met betrekking tot de afstand van de diverse sportaccommodatie tot de onderwijslocaties.
Sportaccommodatie
Bouwjaar
Sporthal Den Oert Sporthal De Akkers Sporthal Maaswijk Sportzaal Geraniumstraat Sportzaal De Drenkwaard Sportzaal Kam Lung
<
Gymlokaal Salamanderveen
1974
Gymlokaal Rijnlaan
1981
Gymlokaal Verdilaan
1983
Gymlokaal M.R. Hoitsemastraat
1990
Gymlokaal Koolzaaddreef
1981
Gymlokaal A. Frankstraat
2003
Gymlokaal Jagerskreek
1982
Gymlokaal J. Wagenaarstraat
1984
Gymlokaal Vlinderveen Gymlokaal Mercuriusstraat Sportzaal De Witte Olifant
Tabel 2-3 Overzicht sportaccommodaties gemeente Nissewaard
Let op: tabel 2-3 dient nader ingevuld te worden. Na vaststelling van het IHP wordt een separate programmering opgesteld t.b.v. het bewegingsonderwijs. De inventarisatie is reeds opgestart en vanwege de bekende urgentie is er financiële ruimte gereserveerd binnen dit IHP.
2.4
Multifunctionele accommodaties
In de gemeente Nissewaard zijn op dit moment 3 scholen gehuisvest in een multifunctionele accommodatie (MFA). Naast de scholen zijn er in deze gebouwen diverse andere (onderwijs)partners aanwezig. De huidige MFA-locaties binnen gemeente Nissewaard zijn De Vlasbloem in Zuidland (met kinderopvang, fysio, jeugdzorg en kraamzorg), De Sleutel (3 scholen, wijkcentrum, bso, kinderopvang en mbo) en Sterrenkwartier (2 scholen, wijkkamer, gymzaal, kinderopvang en bso). In de zomer van 2025 wordt een 4e MFA opgeleverd; IKC Elementen-Schenkel (2 scholen, bso, kinderopvang en gymzaal).
19
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Overzicht schoolgebouwen PO Nissewaard per schoolbestuur BRIN
School
Adres
13ZS (H)
Jan Campert
Slauerhoffstraat 2
14LB (H)
De Veenvlinder
Vlinderveen 221
15VM
Vogelenzang
Trombonestraat 1
15VM
Vogelenzang Noord
Trompetpad 2
15VM (H)
Vogelenzang Zuid
Wagenaarstraat 2
15VM
Vogelenzang-Vriesland
Pampasgras 12
15OH (H)
De Wereldreiziger
Jagerskreek 65
14LB
AMG Schmidt - Kramerstraat
M. Kramersstraat 2
14LB
AMG Schmidt - Bladergroenstraat
Bladergroenstraat 45
19CM (H)
SBO De Tandem
Aidastraat 91
12JW (H)
De Rank - Lisstraat
Lisstraat 15
12JW
De Rank - Oranjelaan
Oranjelaan 29
13PG
De Duif - Snoekenveen
Snoekenveen 947
13PG (H)
De Duif - Salamanderveen
Salamanderveen 354
23CR (H)
Het Anker
M.R. Hoitsemastraat 4
13TG (H)
Op Dreef
Vlasdreef 4
23XL (H)
SBO De Branding
Anne Frankstraat 26
15CC (H)
De Hoeksteen
Gangesstraat 13
31VW (H)
De Piramide Elementen
Rijnlaan 25
17LU (H)
De Klinker
Chopinstraat 77
18AX
De Wegwijzer - Snoekenveen
Snoekenveen 945
18AX (H)
De Wegwijzer - Vlinderveen
Vlinderveen 219
18BJ (H)
De Akkers
Noordakker 2
23CK (H)
Maasoever - Emmy Belinfantestraat
Belinfantestraat 1
23CK
Maasoever
Maaswijkweg 52
13WC (H)
Ravelinde
Bloemendaele 4
13JH (H)
De Vliegerdt
Achterweg Zuidzijde 2C
13OK (H)
Markenburg
Markenburglaan 1
05VL (H)
De Aanwas
Dr W Dreesstraat 25
14FR (H)
De Vlasbloem
Zoetemanring 55
Montessori
Salamanderveen 352
De Morgenster
Oranjelaan 27
Nissewijs
<
RVKO
Edumare
Montessori 23UN (H) LEV-WN 00AV (H)
Tabel 2-4 Overzicht onderwijslocaties PO gemeente Nissewaard - Scope IHP
20
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Kaart schoolgebouwen PO Nissewaard 31 32 1
2
4
3
C
33 A
789
5 D 6
B 10 11
13
14
12 18
19 21 23
25
15
20 22 24
27
16
34
26 28
30 29 E
17
35
Legenda
<
Deelgebied Noord
Deelgebied Zuidwest
Deelgebied Maaswijk
1.
De Rank – Lisstraat
10. Vogelenzang Noord
25. AMG Schmidt –
2.
Jan Campert
Deelgebied Centrum 3.
De Rank – Oranjelaan
4.
De Morgenster
5.
De Piramide Elementen
6.
De Hoeksteen
C. IKC Elementen-Schenkel*
D.
(eigendom gemeente) 11. Vogelenzang
26. Het Anker
12. De Tandem
27. De Branding
13. De Klinker
28. Maasoever – Belinfantestraat
14. Vogelenzang Vriesland
29. AMG Schmidt – Kramerstraat
15. De Akkers
30. Maasoever – Maaswijkweg
16. Vogelenzang Zuid
E. Lena Schenkplein***
(in ontwikkeling)
17. De Wereldreiziger
Gelinckschool*
18. Op Dreef Deelgebied Waterland
7.
De Marimba**
19. Montessori
8.
De Piramide**
9.
Mgr. Bekkers**
A.
IKC Vuurvogel De Hoek**
(eigendom gemeente, in ontwikkeling)
(eigendom gemeente) Deelgebied Kernen
Deelgebied Midden
B. IKC Sterrenkwartier**
Bladergroenstraat
31. De Ravelinde 32. De Markenburg
(eigendom gemeente)
33. De Vliegerdt
20. De Duif – Salamanderveen
34. De Vlasbloem
21. De Wegwijzer – Vlinderveen
35. De Aanwas
22. De Veenvlinder 23. De Duif – Snoekenveen 24. De Wegwijzer – Snoekenveen (eigendom gemeente)
21
* Bovenstaande locaties in deelgebied Centrum zijn geen onderdeel van dit IHP ** Bovenstaande locaties in deelgebied Midden zijn geen onderdeel van dit IHP *** Bovenstaande locatie in deelgebied Maaswijk is geen onderdeel van dit IHP
<
3 <
<
22
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Beleidskaders en -ambities Dit hoofdstuk gaat in op de juridische kaders en relevante ontwikkelingen, waaronder de wettelijke taak van de gemeente en schoolbesturen. Vervolgens is in gezamenlijkheid het beleidsrijke kader bepaald. Gemeente en schoolbesturen hebben daarvoor een aantal ‘beleidsambities’ geformuleerd. De ambities geven inzicht in de visie ten aanzien van het onderwijs en huisvesting (onder andere ambitie en kwaliteit) én er wordt benoemd welke afspraken hierover worden gemaakt (onder andere regie, kwaliteit, vraag & aanbod).
3.1
Juridische kaders en ontwikkelingen
3.1.1
Zorgplicht
Gemeenten hebben op het gebied van onderwijshuisvesting de zogeheten zorgplicht. De onderwijswetgeving stelt dat een gemeente dient te voorzien in voldoende en adequate huisvesting voor het primair onderwijs (PO), (voortgezet) speciaal onderwijs ((V)SO) en voortgezet onderwijs (VO), voor zover dat van toepassing is in de gemeente. De voorzieningen in de huisvesting (waarvoor de gemeente verantwoordelijk is) zijn vastgelegd in de wetgeving. Daarbij gaat het onder andere om (vervangende) nieuwbouw, uitbreiding en herstel van constructiefouten. Het onderhoud (binnen- en buitenkant) en de exploitatie van schoolgebouwen is de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen. De term renovatie is (vooralsnog) niet
<
wettelijk geregeld.
3.1.2
<
Verordening
De uitvoering van de zorgplicht wordt geregeld via een juridisch instrument, de verordening. Op grond van de Gemeentewet (artikel 149), de Wet op het Primair Onderwijs (artikel 102), de Wet op de Expertisecentra (artikel 100) en de Wet op het Voortgezet Onderwijs (artikel 76) is de gemeenteraad verplicht een verordening vast te stellen. Deze verordening bevat de basis van het onderwijshuisvestingsbeleid en regelt uitgangspunten voor onder andere de voorzieningen die schoolbesturen jaarlijks kunnen aanvragen bij een gemeente, criteria voor het toetsen van deze aanvragen en procedurele afspraken. De Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs is voor het laatst vastgesteld op 7 juli 2015 door de gemeenteraad van Nissewaard.
3.1.3
Eigendom
Schoolbesturen hebben het juridisch eigendom van een schoolgebouw met de daarbij behorende ondergrond, tenzij anders overeengekomen. Dit houdt in dat een schoolbestuur als eigenaar van een schoolgebouw en ondergrond juridisch aansprakelijk is. Wanneer een schoolbestuur geen gebruik meer maakt van het gebouw, valt het gebouw in juridisch eigendom terug aan de gemeente. De reden hiervoor is dat de gemeente het gebouw en de ondergrond heeft bekostigd. De gemeente heeft dus het economisch claimrecht. Schoolbesturen kunnen vanwege hun positie een gedeelte van het gebouw in medegebruik geven (voor andere culturele, maatschappelijke of recreatieve doeleinden) aan instellingen die uit de openbare kas worden bekostigd met een ideëel doel of verhuren (commerciële partij). Toestemming van de gemeente geldt als wettelijke voorwaarde. In de gemeente Nissewaard zijn tevens 3 MFA’s aanwezig. Van een van deze gebouwen berust het eigendom bij de gemeente. Het schoolbestuur legt de vergoeding voor de materiële instandhouding door aan de gemeente. Uitzondering op deze regel zijn de gebouwen De Vlasbloem en De Sleutel. De eigenaar van het gebouw aan De Vlasbloem is woningbouwcorporatie De Zes Kernen, Zadkine is eigenaar van De Sleutel. De gemeente huurt de onderwijsruimten.
23
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
3.1.4
Huidig stelsel
In het huidige stelsel is de gemeente verantwoordelijk voor de voorzieningen betreffende onder andere nieuwbouw, uitbreiding en constructiefouten. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de exploitatie (onder andere onderhoud en energie). Dit stelsel vertoont een aantal tekortkomingen (lees: hiaten in regelgeving, zie figuur 3-1). Daarnaast geeft het stelsel beperkingen als het gaat om investeringen, tenzij deze van belang zijn in het verlagen van de exploitatiekosten. Kinderopvang is geen onderdeel van het stelsel.
MINISTERIE VAN OCW
RIJK
MINISTERIE VAN BZK
Lumpsumfinanciering
<
Gemeentefonds
SCHOOLBESTUREN
Hiaten in regelgeving
GEMEENTEN
SCHOOLBESTUREN
Niet structureel geregeld
GEMEENTEN
Binnenonderhoud Buitenonderhoud / aanpassingen Energiekosten Gemeentelijke heffingen Schoonmaakonderhoud
Budget Frisse Scholen Echte onderwijskundige aanpassingen Financiële vertaling Bouwbesluit ‘Renovatie’ bestaat niet
Nieuwbouw en uitbreiding Tijdelijke huisvesting 1e inrichting Verzekeringen en OZB Constructiefouten Vandalisme
Figuur 3-1 Huidig stelsel financiering onderwijshuisvesting
3.1.5
Onderhoud
In de onderwijswetgeving ligt de verantwoordelijkheid voor het volledige gebouwonderhoud, alsook aanpassingen aan een schoolgebouw, volledig bij de schoolbesturen (indien het schoolbestuur juridisch eigenaar is van het schoolgebouw). Deze regelgeving is voor het voortgezet onderwijs sinds 2005 van kracht en voor het primair onderwijs sinds 2015. De schoolbesturen ontvangen voor deze verantwoordelijkheid rechtstreeks bekostiging van het rijk o.b.v. het aantal leerlingen. Indien de gemeente juridisch eigenaar is dragen de schoolbesturen de vergoeding over aan de gemeente.
3.1.6
Bouwbesluit
Alle nieuwbouw moet voldoen aan het Bouwbesluit. Voor bestaande bouw geldt dat bij een verbouwing moet worden voldaan aan het prestatieniveau ‘rechtens verkregen niveau’. Hierbij gelden de voorschriften voor bestaande bouw als ondergrens en de voorschriften voor nieuwbouw als bovengrens. Praktisch gezien betekent dit dat de situatie na de bouwkundige ingreep niet slechter mag zijn dan voor de verbouw. Voor een aantal aspecten (bijvoorbeeld isolatie) geeft het Bouwbesluit specifieke prestatie-eisen voor verbouw. In 2015 is het Bouwbesluit voor kantoor- en schoolgebouwen aangescherpt op de energieprestatie-eisen en de isolatiewaarde voor gevels en daken.
3.1.7
BENG
Voor alle nieuwbouw geldt dat de vergunningaanvragen vanaf 1 januari 2021 moeten voldoen aan de eisen voor bijna energieneutrale gebouwen (BENG). Er komt een nieuwe beoordelingsrichtlijn (NTA 8800) voor zowel nieuwbouw als bestaande bouw. BENG vloeit voort uit het energieakkoord voor duurzame groei en uit Europese richtlijnen. De BENG-eisen vervangen en verscherpen de huidige energieprestatiecoëfficiënt (EPC) uit de omgevingsvergunning.
24
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
3.1.8
Wetsvoorstel stelselwijziging
Op 15 december 2016 hebben de PO-raad, de VO-raad en de VNG een gezamenlijk voorstel gestuurd aan toenmalig staatssecretaris Sander Dekker om de tekortkomingen in het huidige stelsel voor onderwijshuisvesting op te lossen. Het uitgangspunt van dit voorstel is dat gemeenten en schoolbesturen een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben voor (de kwaliteit van) de huisvesting van scholen. Het voorstel is formeel aan de minister aangeboden en positief ontvangen en wacht op goedkeuring door de Tweede Kamer. Het voorstel pleit voor aanpassing van het stelsel om een aantal van de geconstateerde tekortkomingen op te heffen. Daarbij worden de nadelen van de scheiding van de financiële middelen zoveel mogelijk opgeheven. Gemeente en school besturen komen in een meer gelijkwaardige positie ten opzichte van elkaar. Belangrijke elementen uit het voorstel zijn:
• De in de wet beschreven jaarcyclus voor aanvragen onderwijshuisvesting wordt vervangen door een langere periode, waarin gemeenten na overleg met betrokken schoolbesturen het huisvestingsbeleid en het investeringsprogramma voor een periode van 4 jaar vastleggen in een meerjarenprogramma (IHP), met een doorkijk tot ten minste het 16e jaar.
• De mogelijkheid om renovatie als volwaardig alternatief voor vervangende nieuwbouw in te kunnen zetten. Renovatie moet worden opgenomen als voorziening in de wet. Renovatie dient daarbij te leiden tot een startsituatie (of startconditie) die in functioneel en kwalitatief opzicht gelijkwaardig is aan nieuwbouw en gericht is op levensduurverlenging van ten minste 25 jaar.
• Het investeringsverbod voor het PO en SO wordt zodanig aangepast dat het overeenkomt met de betreffende bepalingen uit de Wet op het Voortgezet Onderwijs. PO- en SO-besturen krijgen daarmee de mogelijkheid om in huisvesting te investeren.
• De concretisering van het Huisvestingsvoorstel van de sectorraden en de VNG gaat uit van het handhaven van de huidige financieringsstromen. Aanvullend kan de versoepeling van het investeringsverbod leiden tot een gezamenlijke financiering die de kwaliteit van onderwijshuisvesting kan vergroten dan wel het moment van investeren kan vervroegen.
3.1.9
<
Bekostiging gemeente
In maart 2018 heeft de VNG geadviseerd om de normbedragen voor nieuwbouw e.d. te verhogen met 40%. De aangekondigde verhoging in de normbedragen geldt vanaf 2019. De reden hiervoor is dat de jaarlijkse indexering van de normbedragen over de afgelopen jaren de werkelijke prijsontwikkelingen in de markt niet goed blijkt te hebben gevolgd. Daarnaast is per 1 januari 2021 de wijziging met betrekking tot BENG (bijna energieneutraal gebouw) uit het Bouwbesluit in werking getreden. De verplichting van BENG heeft gevolgen voor de kosten van de realisatie en exploitatie van onderwijshuisvesting. Hierdoor heeft de VNG de normbedragen bij de Modelverordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs in november 2020 aangepast. De verhoging van de normbedragen heeft (nog) geen invloed gehad op de beschikbare middelen voor onderwijshuisvesting in het gemeentefonds. De rijksoverheid is een Interdepartementaal Beleidsonderzoek gestart waarbij wordt onderzocht welke opgaven er liggen op het gebied van onderwijshuisvesting en hoe hieraan voldaan kan worden. Door de gemeente wordt een tekort ervaren in de bijdrage/middelen die zij ontvangt van het rijk. Dit vloeit ook voort uit het huidig stelsel (zie paragraaf 3.1.5). Per 1 januari 2023 zijn de normkosten vanuit de VNG weer verhoogd, echter blijft de indexatie achter op de huidige marktprijzen.
3.1.10 Energie en Klimaatakkoord In het Klimaatakkoord is vastgelegd dat de PO-raad en de VO-raad sectorale routekaarten, behorende bij de klimaatopgave, dienen door te rekenen naar een CO2-arme gebouwenvoorraad. HEVO heeft deze doorrekening -in opdracht van PO-raad en de VO-raad- uitgevoerd. Deze doorrekening richt zich enerzijds op de effectiviteit van mogelijke scenario’s op de totale reductie van gebouwgebonden CO2-productie. Anderzijds richt de doorrekening zich op de kosteneffectiviteit van de verschillende maatregelen die op de gebouwenvoorraad kunnen worden toegepast. Op het gebied van de te behalen doelstellingen is de opdracht aan de sectoren om:
• Te komen tot een gebouwgebonden CO2-reductie van 49% in 2030 ten opzichte van de situatie in 1990, hetgeen overeenkomt met 44% ten opzichte van de situatie in 2017 (referentiejaar).
• Te komen tot een gebouwgebonden CO2-reductie van 95% in 2050 ten opzichte van de situatie in 2017 (referentiejaar). Medio 2021 is de Europese Klimaatwet aangescherpt. Nederland werkt nu dus nationaal aan 49% minder uitstoot. Nederland wil, als andere landen meedoen, de Europese doelstelling verhogen. Niet 40% minder uitstoot van broeikasgassen in 2030, maar 55%. Dit is nationaal nog niet verankerd, daarmee houden we vast aan de 49%.
25
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
De doelstellingen zijn als volgt:
Doelstelling
Referentiejaar 1990
Referentiejaar 2017
CO2-reductie 2030
49,0%
44,0%
CO2-productie 2030
51,0%
56,0%
CO2-reductie 2050
95,0%
94,5%
CO2-productie 2050
5,0%
5,5%
Dit betekent dat ten opzichte van de huidige CO2-uitstoot, representatief gesteld voor referentiejaar 2017, het einddoel per 2050 gesteld wordt op 94,5% CO2-reductie ten opzichte van dat referentiejaar. Het doel voor 2030, 44% reductie ten opzichte van 2017, is door het rijk als doelstelling geformuleerd. Op basis van de verhoudingen voor de doelstelling per 2030 is de doelstelling per 2050 ten opzichte van 2017 bepaald.Naast de doelstellingen op het gebied van CO2-reductie, hebben de beide sectorraden (POraad en VO-raad) daaraan toegevoegd dat een duurzaam schoolgebouw een schoolgebouw is dat optimaal ten dienste staat van het onderwijs dat erin geboden wordt. Een goed binnenklimaat resulteert in een hoger leerrendement en minder ziekteverzuim. Een schoolgebouw is daarmee niet alleen duurzaam voor wat betreft de CO2-uitstoot of het energieverbruik; het is een gebouw dat aansluit bij de onderwijskundige visie van de school, past bij het aantal leerlingen en toekomstbestendig is bij veranderingen.
3.2
Beleidsambities gemeente Nissewaard
De beleidsambities (of bouwstenen) vormen, naast de wet- en regelgeving, de basis voor het onderwijshuisvestingsbeleid
<
van de gemeente Nissewaard. Deze beleidsambities zijn onder andere vastgelegd in het Bestuurlijk Akkoord Onderwijshuisvesting Nissewaard 2018-2022 (2017), Basis voor de Toekomst (2020) en het Samenwerkingskader LEA (Lokaal Educatieve Agenda). Ook is door de gemeente Nissewaard het Programmaplan Duurzaamheid opgesteld. Bij de ontwikkeling van het IHP staan, naast leerlingenaantallen en vierkante meters, ook de inhoudelijke ambities van de gemeente, schoolbesturen en kinderopvangorganisaties centraal. De ambities worden hieronder weergegeven.
3.2.1
Investeren in maatschappelijke pleinen
De ambitie is dat er in Nissewaard in iedere wijk minimaal één integraal maatschappelijk plein (IKC plus) wordt ontwikkeld. Maatschappelijke pleinen zijn centrale plekken in de wijk waar maatschappelijke functies aan liggen. Bij maatschappelijke pleinen gaat het in ieder geval altijd om voorschoolse voorzieningen (opvang van 0-4 jaar en 2-4 jaar) en basisonderwijs, met daarnaast mogelijke zorgfuncties voor 0 tot 100 jaar. De samenwerking is gestoeld op één gemeenschappelijk pedagogisch beleid & doorlopende leer- en ontwikkelingslijnen. De samenwerking vindt plaats op inhoud en organisatie op basis van één gedeelde visie, één plan, één uitstraling en één aansturing. Hierbij blijft ruimte voor de school om haar eigen identiteit te bewaken. De omvang en samenstelling van een maatschappelijk plein moet passend zijn bij de wensen van de wijk en de behoeften van kinderen, ouders en betrokken instellingen. Dit kan leiden tot verschillende accenten op onderwijs- en opvoedkundig, welzijns- en zorggebied. Per wijk kan de maatschappelijke pleinvorming dus verschillen, maar de ambitie blijft gelijk: elk kind heeft het recht op maximale ontwikkeling, door de toegankelijkheid van samenwerkende ketenpartners.
3.2.2
Maatschappelijke uitgangspunten
De onderwijshuisvesting in relatie tot de buurt/wijk/kern wordt samengevat in de volgende drie leidende principes:
• Beter samenwerken: wanneer scholen, kinderopvang, zorginstanties en/of buurtcentra beter samenwerken komt dat het onderwijs ten goede en versterkt dat de verankering van de school in de wijk.
• Meer kansen voor iedereen: al op de basisschool ontmoeten bepaalde bevolkingsgroepen elkaar niet meer door monotone woonwijken. Differentiatie in woningen in een wijk zorgt voor gezonde diversiteit in de klas, waardoor segregatie wordt tegengegaan.
• Gezonde en duurzame leefstijl stimuleren: de basisschool heeft een voorbeeldfunctie voor een gezonde en duurzame leefstijl voor kinderen én ouders.
26
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
3.2.3
Investeer zo beperkt mogelijk in tijdelijke huisvesting
Het realiseren van tijdelijke huisvesting is erg kostbaar en moet waar dat mogelijk is worden voorkomen. De ambitie is dat er gekeken wordt naar de inzet van bestaande en toekomstige leegstand ten behoeve van tijdelijke huisvesting, eventueel aangevuld met noodunits.
3.2.4
Speelruimtebeleid
Zoals opgenomen in het samenwerkingskader van de Lokaal Educatieve Agenda Nissewaard 2021-2026, zorgen de scholen voor (groene) speelpleinen waar kinderen en jongeren uitgedaagd en geprikkeld worden om te bewegen. De gemeente werkt mee aan het vergroenen van de schoolpleinen. Bij het vergroenen staat het bewegen, spelen en kunnen geven van buitenactiviteiten op het plein centraal. Bewegen, naar buiten gaan, buitenspelen, een groene omgeving, leren van en over de natuur zijn middelen waarmee dit bereikt kan worden. Indien de scholen na schooltijd gesloten zijn, is het schoolbestuur verantwoordelijk voor de exploitatie. Wanneer het schoolplein na schooltijd nog geopend is, zal de gemeente met de schoolbesturen gezamenlijk afspraken maken over exploitatie van het schoolplein.
3.2.5
Passend onderwijs
Passend onderwijs houdt in dat alle leerlingen een plek moeten krijgen op een school die past bij hun kwaliteiten en mogelijkheden. Mede vanuit de zorgplicht zijn scholen daarom verplicht om extra hulp aan leerlingen die dit nodig hebben aan te bieden. In het Bestuurlijk Akkoord Onderwijshuisvesting PO en de LEA is in het kader van passend onderwijs in Nissewaard vastgelegd dat speciaal onderwijs nauwe betrokkenheid onderhoudt met het reguliere primair en voortgezet onderwijs. Om een passende plek voor iedere leerling die extra ondersteuning nodig heeft aan te kunnen bieden, is nauwe samenwerking tussen onderwijs, opvang, zorgpartijen en gemeente een voorwaarde voor succes. Een belangrijk doel is dat de partijen, in het belang van het kind, een inhoudelijke samenwerking aangaan, waarin vanuit één kindvisie en eenduidige
<
pedagogische waarden wordt gewerkt. De samenwerking kan worden geoptimaliseerd wanneer partners ook samen gehuisvest zijn, bijvoorbeeld in een maatschappelijk plein. De keuze voor de partners binnen de voorziening ligt bij het onderwijs. Door de verantwoordelijkheden dicht bij de scholen te beleggen kan zo optimaal mogelijk worden aangesloten bij de ondersteuningsvraag van kinderen en de specifieke kenmerken van het samenwerkingsverband. Sinds 2020 is het programma Kinderogen van start gegaan op Voorne Putten en Goeree Overflakkee. Gemeenten en samenwerkingsverbanden hebben vastgesteld dat zij alle voor grote uitdagingen staan, onder meer vanwege een toename van complexe problematiek rondom gezinnen en kinderen en een groter gebruik (groter dan het landelijk gemiddeld) van (specialistische) voorzieningen. Dat wordt zichtbaar in de uitdagingen waarvoor de kinderopvang staat, in de cijfers van het gebruik van jeugdhulp en in het hoge aantal doorverwijzingen richting S(B)O onderwijs. De ambitie van Kinderogen is dat kinderen, vooral kwetsbare kinderen, gewoon gebruik kunnen blijven maken van voor hen veilige en bekende voorzieningen: de school of de opvang in de buurt. Dat betekent dat scholen en opvangvoorzieningen zich richten op inclusie: het aanbieden van passende opvang en passend onderwijs voor alle kinderen.
In dit IHP is de ambitie opgenomen om door te groeien naar steeds meer inclusief onderwijs en daarmee het bevorderen van kansengelijkheid. Dit zal een proces zijn van enkele jaren, maar dit heeft uiteraard gevolgen voor de onderwijshuisvesting. Het betekent namelijk dat niet alleen op basis van leerlingenprognoses gekeken moet worden naar de vraag ten aanzien van huisvesting, maar ook dat deze ontwikkeling constant moet worden meegewogen. Binnen het inclusief onderwijs wordt er gewerkt met vier gradaties die in onderstaand schema zijn weergegeven.
• Inclusie: iedereen in een reguliere klas. De school sluit aan bij de onderwijsbehoeften van alle kinderen uit de buurt, ongeacht hun beperking of de ernst daarvan.
• Integratie: een speciale klas op een reguliere school. Kinderen met een beperking doen mee, op voorwaarde dat de rest van de school zich niet hoeft aan te passen.
• Segregatie: een speciale school. Kinderen gaan vanwege hun beperking naar een aparte school. • Exclusie: de thuiszitters en kinderen met een ontheffing van de leerplicht. Kinderen kunnen niet naar een school omdat de school geen passend aanbod heeft.
27
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
Inclusie
Integratie
Segregatie
Exclusie
Per businesscase zal onderzoek gedaan worden naar de vorm van inclusief onderwijs en wordt onderzocht wat hiervan de financiële en ruimtelijke consequenties zijn.
3.2.6
Kwaliteit en duurzaamheid
Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed (waaronder schoolgebouwen) wordt steeds belangrijker, mede aangedreven vanuit het Klimaatakkoord en Europese regelgeving maar ook vanuit regionaal en lokaal beleid zoals de Regionale Energie Strategie Rotterdam Den Haag, de Warmtetransitie Voorne-Putten en het Programmaplan Duurzaamheid. Deze duurzaamheidsambities behelzen:
• De stand van de techniek is voortschrijdend en de ambitie is om op den duur geheel over te gaan naar energieneutrale gebouwen (ENG). Op dit moment vraagt de stap naar ENG nog een aanvullende inspanning. Per situatie wordt daarom bezien of de hogere ambitie van ENG verantwoord is om aan te gaan en uit te voeren.
• Voor nieuwbouw geldt dat deze aardgasvrij wordt gerealiseerd. • Voor grote daken geldt dat deze indien mogelijk en indien rendabel worden voorzien van zonnepanelen. • In het Programmaplan Duurzaamheid heeft de gemeente Nissewaard de ambitie uitgesproken om in 2050 energieneutraal,
<
aardgasvrij, circulair, klimaatbestendig en waterrobuust te zijn. Hiertoe zijn doelen geformuleerd die het onderwijshuisvestingsveld raken. Deze doelen zijn ‘In 2030 is 27% van de energie die in één kalenderjaar wordt verbruikt binnen de gemeente Nissewaard CO2-neutraal en in eigen beheer opgewekt binnen Voorne-Putten’, ‘In 2050 is de gemeente Nissewaard circulair’ en ‘In 2030 is het percentage groen ten opzichte van het percentage verharding in de bebouwde omgeving toegenomen’. Per schoolproject wordt gekeken op welke manier een bijdrage kan worden geleverd aan invulling van deze doelen. Gemeente en schoolbesturen zien het realiseren van kwalitatief goede en duurzame huisvesting als een maatschappelijke, gezamenlijke verantwoordelijkheid. Een kwalitatief goed en duurzaam gebouw heeft een positief effect op het onderwijs én op het leefklimaat voor de toekomstige generaties. Het IHP streeft, bij nieuwbouw, naar het zoveel mogelijk realiseren van energieneutrale gebouwen (ENG) die tevens aardgasvrij zijn. De gemeente moet voldoen aan de wettelijke voorschriften. Op het moment van schrijven is dit BENG. De stap naar de haalbaarheid ENG zal bij elke businesscase worden onderzocht.
Bij renovatie is het streven om bijna energieneutrale gebouwen (BENG) te realiseren; dit dient per situatie bekeken te worden, met een gezonde balans tussen kwaliteit, duurzaamheid en de (financiële) middelen (kosten-batenanalyse). Per locatie dient in aanvullende onderzoeken, zoals een haalbaarheidsstudie, toegewerkt te worden naar een optimale balans tussen de diverse criteria passend bij het schoolgebouw en de omgeving. Gemeente en schoolbesturen willen duurzaamheid breder definiëren dan alleen energiebesparing en CO2-reductie: duurzaamheid gaat ook over goed onderwijs, een gezond leer- en leefklimaat, een gezonde financiële exploitatie, circulariteit en toekomstbestendigheid (flexibiliteit). Deze thema’s hebben een hogere prioriteit dan alleen energiebesparing. a. Ten aanzien van goed onderwijs gaat het om onderwijskundige functionaliteit: nieuwe en gerenoveerde schoolgebouwen dienen onderwijsconcepten goed te faciliteren. Het gebouw dient aan te sluiten bij het onderwijsconcept van de school. Daarnaast dienen ook andere functies in samenhang met onderwijs goed gefaciliteerd te worden. Denk hierbij aan kinderopvang, jeugdzorg en eventueel andere sociaal-culturele faciliteiten. b.
Ten aanzien van gezondheid wordt rekening gehouden met de Frisse Scholen-thema’s (naast energie) lucht, temperatuur, licht en geluid om een prettig en gezond klimaat voor kinderen en medewerkers te realiseren. Voor wat
28
<
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS GEMEENTE NISSEWAARD 2023 - 2042
betreft luchtkwaliteit/ ventilatie is het uitgangspunt Frisse Scholen klasse B. Voor de Frisse Scholen-thema’s wordt gekozen voor een slimme mix van eisen per subonderdeel, waarbij in sommige gevallen klasse A de beste keuze is, maar in andere gevallen klasse C of niveau Bouwbesluit ook goede kwaliteit levert. Hierbij wordt het kwaliteitskader van HEVO aangehouden, wat is gebaseerd op een optimale prijs-kwaliteitverhouding (zie bijlage 4). c. Ten aanzien van circulariteit wordt ernaar gestreefd bewust om te gaan met de toegepaste materialen en waar mogelijk gebruik te maken van natuurlijke, herbruikbare materialen. In het geval van nieuwbouw wordt gelet op de basisprincipes van circulariteit, zoals de toekomstige losmaakbaarheid van de gebouwelementen. Naast bouwkundige kwaliteit van schoolgebouwen is er in het IHP expliciet aandacht voor andere (strategische) kaders voor vastgoedbeleid: onderwijskundige functionaliteit, binnenmilieu, exploitatie en uitstraling. Duurzaamheidsprincipes worden toegepast bij nieuwbouw/renovatie van schoolgebouwen. Daarbij bieden de principes van Trias Energetica houvast om hierin een realistische afweging te maken tussen ambitie en budget: a. Voorkomen van onnodig energieverbruik (bijvoorbeeld isolatie). b. Gebruik van duurzame energiebronnen (bijvoorbeeld zonnepanelen). c.
Indien nodig, efficiënt gebruik van fossiele brandstoffen (bijvoorbeeld gas). Het is van belang dat de duurzaamheid op projectniveau intensief wordt afgestemd op de mogelijkheden in de kern en omgeving. Daarbij kan gedacht worden aan restgebruik van warmte, aansluiten op warmtenet of het toevoegen van extra zonnepanelen voor het leveren van energie aan omliggende woningen. Het IHP geeft de schoolbesturen inzicht in de vervangingstermijn van hun gebouwen. Schoolbesturen zijn door het IHP in staat om onderhoud en duurzaamheidsmaatregelen af te stemmen op het moment van nieuwbouw/renovatie en te koppelen aan terugverdientijden.
<
Schoolgebouwen dienen veilig en integraal toegankelijk te zijn. De school moet bereikbaar zijn en de verkeersituatie rondom de school moet veilig zijn. Daarnaast moet het gebouw toegankelijk zijn voor al haar mogelijke bezoekers. Investeringen in duurzaamheid dienen gerelateerd te worden aan de gehele levenscyclus van gebouwen. Daarbij is een afstemming tussen de verantwoordelijkheden van gemeente en schoolbesturen van belang. Liever gezamenlijk goed investeren in deugdelijke maatregelen dan nadelige gevolgen te ondervinden in bijvoorbeeld exploitatie en onderhoud tijdens de levensduur van een gebouw. Dit valt samen met de principes van TCO: inzetten op betaalbare investeringen die zich laten terugverdienen in de exploitatie.
3.2.7
Investeren in flexibele en toekomstbestendige gebouwen