16. Participatieverslag warmteprocesplan kernen - bijlage

1

Nissewaard aardgasvrij

De gemeente Nissewaard heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal, aardgasvrij, klimaatbestendig, waterrobuust en circulair te zijn. Alle energie die dan wordt gebruikt, is lokaal en op duurzame wijze opgewekt. Om dat doel te bereiken staan we voor een aantal belangrijke opgaven. Eén daarvan is het aardgasvrij maken van alle woningen in de gemeente. Dit vraagt om een overstap van aardgas naar duurzame manieren om huizen, gebouwen en andere plekken te verwarmen, wat we de warmtetransitie noemen. Het warmteprocesplan heeft als doel om meer inzicht te geven in de toekomst richting een aardgasvrije gemeente en in dit geval specifiek richting drie aardgasvrije dorpskernen. Het warmteprocesplan bevat de resultaten van het onderzoek dat is uitgevoerd om te kijken welke alternatieven voor aardgas er kansrijk zijn in de drie dorpskernen. Daarnaast beschrijft het warmteprocesplan op hoofdlijnen gezamenlijke uitgangspunten, energiebehoefte en energiedekking, mogelijke uitvoeringsopties, vervolgstappen en een globale planning. Daarnaast is er een handelingsperspectief voor bewoners en wordt er vastgelegd welke ondersteuningsbehoefte en welk ondersteuningsaanbod er is. Doorlopen proces Om tot het warmteprocesplan te komen is er behalve veel technisch onderzoek, ook veel gesproken met de bewoners uit de drie dorpskernen en de verschillende partners (zoals De Zes Kernen).

Er is een Plan van Aanpak opgesteld voor zowel de techniek als de participatie. In iedere fase is gekeken waarover de gemeente in gesprek wilde en met wie. Verslag en verantwoording In dit verslag leest u welke acties er zijn ondernomen om de bewoners in de dorpkernen te betrekken bij het warmteprocesplan. Meer lezen? Kijk op de webpagina www.nissewaard.nl/aardgasvrij voor meer informatie over het proces en de veel gestelde vragen. Ook vind u hier de presentaties en verslagen van de diverse bijeenkomsten.

2

Uitgangspunten Om te komen tot een warmteprocesplan zijn de volgende uitgangspunten opgesteld voor het proces:

•

Iedereen die dat wil, kan meedoen in dit proces;

•

Er wordt een mix aan middelen ingezet om betrokkenen uit te nodigen mee te doen;

•

We checken continu of we op de goede weg zijn en of deelnemers zich nog kunnen vinden in de route die we bewandelen;

•

We zorgen voor continu communicatie op een centrale plek, zoals de website.

Vragen die we beantwoorden In het warmteprocesplan geven we in elk geval antwoord op de volgende vragen: •

Welke alternatieven voor aardgas zijn er in de drie dorpskernen en wat is daarbij voor bewoners belangrijk?

•

Welke stappen kunnen de bewoners al zetten?

•

Aan welke informatie en ondersteuning is behoefte

3

Wij.Doen.Groen Alles wat we vanuit de gemeente delen over duurzaamheid gebeurd vanuit het duurzaamheidsmerk ‘Wij.Doen.Groen’. Dit merk/deze campagne wordt continu geladen door de communicatieafdeling. Vanuit dit project sluiten we volledig aan bij de huisstijl van Wij.Doen.Groen en maken we gebruik van de ontwikkelde middelen.

Enkele hiervan zijn onder andere: •

Nieuws wordt gedeeld via de sociale mediakanalen

•

Banners, beachflags en jasjes voor promotie op locatie

•

Aansluiting bij de activiteiten die breed worden georganiseerd, zoals de Nationale Klimaatweek en de Dag van de Duurzaamheid.

Communicatie in de dorpskernen

De dorpskernen zijn hechte gemeenschappen. We hebben geprobeerd daar zo goed mogelijk bij aan te sluiten. Dat betekent dat we onder andere veel hebben gecommuniceerd via en in de dorpshuizen en via de kanalen van deze plekken. We hebben gebruik gemaakt van de verschillende netwerken om bepaalde zaken onder de aandacht te brengen. Daarnaast hebben we enkele concrete communicatiemiddelen ingezet zoals: • Posters • Flyers • Huis-aan-huis brief • Online nieuwsbrief • Onze webpagina nissewaard.nl/aardgasvrij • Social media kanalen van de gemeente en van Wij.Doen.Groen

4

5

Om te komen tot het warmteprocesplan is er gewerkt in vier fasen: richten, inrichten, analyseren en vaststellen. Hieronder wordt per fase toegelicht welke stappen er zijn gezet.

6

7

Periode september 2023 – januari 2024 Doel: Visie ontwikkelen op de opgave, uitgangspunten en aandachtspunten formuleren voor het proces en eerste integrale contacten aanboren. In deze fase is in kaart gebracht welke stakeholders een rol hebben in dit proces door middel van een stakeholderanalyse. Daarna is het Plan van Aanpak voor het verdere proces ingericht, met inbreng van deze stakeholders. Het doel hierbij was om een proces in te richten waarin iedereen die dat wil kan meedoen, we geen mensen in de kou laten staan en we samen vorm geven aan de opgave.

Voelt u zich verantwoordelijk voor het verduurzamen van uw woning? 50%

45,74%

40%

33,33%

30%

20,93%

Bewoners Er is in Q4 2023 een huis-aan-huis brief verstuurd naar alle woningen in de drie kernen om bewoners te informeren over het project en de opgave en te vragen om mee te denken. Bewoners konden een digitale vragenlijst invullen waarin is opgehaald welke zorgen, wensen en ideeën men heeft bij de transitie. Ook is gevraagd wat de bewoners zelf al doen aan duurzaamheid en wat zij hierin verwachten van de gemeente. Vervolgens zijn de bewoners uitgenodigd voor een bijeenkomst in hun dorp in januari 2024. Van deze avonden zijn verslagen gemaakt die zijn gedeeld met de deelnemers en via nissewaard.nl/aardgasvrij.

Oprichten meedenkgroep Uit de geleerde lessen uit de startwijken (Akkers-Centrum, Vogelenzang-Zuid en De Hoek) bleek dat een meedenkgroep per gebied goed kan werken. Deze meedenkgroep is een kleine groep betrokken bewoners die gedurende het gehele proces als klankbord, kritische lezer en dorpsambassadeur met de gemeente meedenkt over zowel de techniek als de participatie. In deze fase hebben we bewoners gevraagd of zij hierbij wilden aansluiten. Hieruit zijn drie meedenkgroepen (één per kern) van ongeveer 20 bewoners ontstaan.

20% 10%

0% Ja

Vraag uit vragenlijst Heenvliet

Nee

Een beetje

Professionele stakeholders Naast de bewoners is er ook gesproken met professionele stakeholders (intern en extern). Er zijn diverse interviews gehouden met onder andere woningcorporatie De Zes Kernen en Stedin. 8

9

Periode januari 2024 - mei 2024

Doel: Koppelen van de technische concepten aan de randvoorwaarden van de dorpskernen.

Opstellen Plan van Aanpak en delen publieksversie In de fase inrichten hebben we alle inbreng uit de eerst fase verwerkt tot een compact Plan van Aanpak. Dit hebben we zowel intern gedaan als in een publieksversie die in de vorm van een brochure is gedeeld met alle bewoners uit de drie dorpskernen. Hierin hebben we inzichtelijk gemaakt welke stappen er gezet zullen worden, hoe men kan meedenken of doen en wat bewoners mogen verwachten van de gemeente. Ook zijn hier de uitgangspunten voor het proces in beschreven die we in de eerste fase hebben opgehaald. Door dit actief te delen met bewoners hebben we getracht een zo transparant mogelijk proces in te richten.

Informeren Op basis van alle opgehaalde vragen, wensen en ideeën hebben we op de webpagina van de gemeente een uitgebreide Q&A ingericht. Ook hebben we de Energiecoach geïntroduceerd in de dorpen, zodat bewoners die aan de slag willen met verduurzamen direct weten waar ze hulp en advies kunnen ontvangen. Meedenkgroepen Er zijn drie bijeenkomsten (één per kern) georganiseerd met de meedenkgroepen. Hierin hebben we met name gebouwd aan een community. We hebben samen de spelregels voor de meedenkgroepen bepaald (waar kan mee over meedenken en waar heeft mijn energie voor?) en daarmee het vervolgproces ingericht.

10

Tijdens de eerste gesprekken en vragenlijsten zijn randvoorwaarden opgehaald bij bewoners voor zowel de oplossing (het uiteindelijke warmtealternatief) als voor het proces. Deze randvoorwaarden worden gedurende het gehele proces meegenomen.

Randvoorwaarden voor de oplossing De meest kansrijke, toekomstbestendige oplossing • kiezen we straks op basis van inbreng van onze inwoners, ondernemers en andere betrokkenen; • heeft de laagste kosten voor de eindgebruiker; • vraagt de minst benodigde ruimtelijke aanpassingen die een pandeigenaar zelf moet doen • vraagt minste verandering in de openbare ruimte (op straat of onder de grond) • benut kansen die zich voor doen in het dorp (bijvoorbeeld als er al werkzaamheden in de straat plaatsvinden) • is duurzamer dan aardgas; • is op lange termijn betrouwbaar; • Is betaalbaar voor huiseigenaren. Uitgangspunten voor het proces • We nemen de tijd voor het inrichten van een transparant proces. • We delen informatie over het proces en de mogelijke oplossingen zo vroeg mogelijk. • Alle alternatieven worden onderzocht, zodat er geen overhaaste beslissingen worden gemaakt.

11

Doelgroep Groepen 6,7 en 8 van basisscholen in De Hoek, Akkers-Centrum, VogelenzangZuid, Heenvliet, Geervliet en Abbenbroek Starten met een huiswerkopdracht Als huiswerkopdracht hebben ze thuis een vragenlijst ingevuld over het energiegebruik van het gezin. Op die manier wordt het onderwerp energiebesparing onder de aandacht gebracht van en besproken in huishoudens. Gastles in de klas In de gastles over energie(besparing) wordt aan leerlingen van de groepen 6 uitgelegd wat energie is, hoe zij wordt opgewekt en welke soorten energie er zijn. Ook ontdekken de leerlingen hoe ze het energieverbruik thuis kunnen verminderen. Door in tweetallen een huisje te isoleren met verschillende soorten materialen, ervaren de kinderen wat er mogelijk is op het gebied van energiebesparing. Bespaarwaaier mee naar huis Om er voor te zorgen dat de kinderen actief aan de slag gaan met besparen en met name dit ook overbrengen aan de ouders, krijgt iedereen een bespaarwaaier mee naar huis. Daarmee kunnen de kinderen samen met de ouders thuis aan de slag. We kunnen hier een flyer of brief aan toevoegen voor de ouders over wat zij kunnen doen. Daarbij kunnen we ook nogmaals de tijdlijn delen. Bezoek wethouder Hottentot Op 26 maart is wethouder Chris Hottentot aanwezig geweest bij de les op de school De Vuurvogel.

Hier heeft hij meer vertelt over de warmtetransitie en de kinderen geholpen bij het maken van de huisjes.

12

Onze energiecoaches geven u gratis en persoonlijk energieadvies. Vaak zijn het maar kleine aanpassingen die al een groot verschil maken. Iets simpels als andere verlichting of de bank een stukje van de verwarming zetten kan al veel schelen. Onze energiecoaches weten er alles van en vertellen onze inwoners er graag over. De energiecoach gaat bij bewoners die dat willen lang voor een op maat gemaakt adviesgesprek. De coach loopt mee door het huis en kan de bewoner direct informeren over energiebewust leven en kosten besparen. Dat doet hij door advies te geven over kleine besparende maatregelen, maar de coach is ook opgeleid om informatie te geven over isolatiemaatregelen. Aan het einde van het gesprek ontvangt de bewoner een persoonlijk adviesrapport met tips en een inschatting van de besparing in euro’s. Naast het advies worden er in de winter ook veel warmtescans uitgevoerd. Hiermee helpen we woningeigenaren met inzicht waar de warmte in huis weglekt. Door infrarood wordt zichtbaar waar de lekken zitten en daarmee ook waar men effectief kan isoleren. Opleiden van vrijwilligers Via Rob worden nu ook vrijwillige energiecoaches in Nissewaard opgeleid. Op deze manier ontstaat er een netwerk aan energiecoaches die op een laagdrempelige manier direct bewoners helpen te verduurzamen. Hier rechts zie je onze enthousiaste coaches!

13

14

Periode mei 2024 – mei 2025

Doel: Analyseren van de mogelijke alternatieven voor aardgas in de dorpskernen. In deze fase werd er vooral veel gerekend. Voor de bewoners van drie kernen betekende dit dat zij op dit moment geen economisch-technische updates konden verwachten. We hebben daarom ingezet op communicatie van de energiecoaches in de dorpskernen en gezorgd voor een goede overzichtelijke projectpagina. Aan het eind van deze fase zijn de uitkomsten van de onderzoeken op begrijpelijke manier gedeeld met bewoners.

Meedenkgroepen Hiervoor hebben we allereerst een presentatie gegeven aan de leden van de drie meedenkgroepen over de uitkomsten en de betekenis hiervan. De deelnemers hebben tijdens deze bijeenkomst alle vragen kunnen stellen over het onderzoek en hebben de gemeente tips en adviezen gegeven over hoe we deze resultaten het beste konden communiceren met andere bewoners van de dorpen. Bewonersavonden per dorpskern Vervolgens is er per dorp een bewonersavond georganiseerd waarvoor alle bewoners van de drie kernen via een huis-aan-huis brief zijn uitgenodigd. Tijdens deze bijeenkomsten hebben de bewoners vragen kunnen stellen over de resultaten en hebben we een doorkijkje gegeven naar het vervolgproces. Ook is er aandacht besteed aan woningen met een beschermd dorpsgezicht en de verduurzaming van maatschappelijk en gemeentelijk vastgoed.

15

16

Professionele stakeholders We hebben de integraliteit opgezocht door onder andere het handelingsperspectief en de ondersteuningsbehoefte af te stemmen met interne en externe stakeholders. Periode mei 2025 – juli 2025 Doel: Vaststellen en borgen van het warmteprocesplan. Op basis van alle inbreng uit de eerdere fases is dit warmteprocesplan opgesteld. Een belangrijk onderdeel hierbij is het handelingsperspectief: het stappenplan waar bewoners mee aan de slag kunnen. Daarbij hoort ook een onderdeel ondersteuning en samenwerking. Om hier input voor op te halen zijn diverse middelen ingezet: Vragenlijst meedenkgroepen Er is een korte vragenlijst huis-aan-huis verstuurd naar alle meedenkgroepen in de dorpskernen over wat zij nodig hebben, verwachten en eventueel zelf kunnen doen als zij invulling willen geven aan het handelingsperspectief. De straat op Op twee momenten zijn we de straat op gegaan in de dorpskernen om in gesprek te gaan met bewoners over de acties die zij al hebben gedaan om te verduurzamen, wat zij in de toekomst nog zouden willen doen en welke ondersteuning ze daarvoor nodig hebben.

Meedenkgroepen Tijdens een bijeenkomst voor alle leden van de drie meedenkgroepen zijn de deelnemers met elkaar in gesprek gegaan over het handelingsperspectief en de ondersteuningsbehoefte vanuit verschillende perspectieven. Zo hebben we voor verschillende type mensen en situaties input opgehaald.

Interne Stakeholders Met interne stakeholders hebben we binnen de gemeente gesproken en afgestemd met collega’s van energiearmoede, isolatieaanpak, erfgoed, maatschappelijk vastgoed, gemeentelijk vastgoed en de combinatiefunctionarissen en de ervaringen van de energiecoaches. We hebben gekeken waar koppelkansen zitten en het plan daarop aangepast.

Externe Stakeholders Externe stakeholders waarmee we hebben gesproken en afgestemd zijn de woningcorporatie De Zes Kernen en netbeheerder Stedin. Stedin Netbeheerder Stedin heeft met name gekeken naar de energiebelasting van de verschillende alternatieven van aardgas. Ze hebben de energiebelasting van elk alternatief doorgerekend of er geen netcongestie zal ontstaan. Zoals het er nu uitziet zal netcongestie geen probleem vormen. Woningcorporatie De Zes Kernen Woningcorporatie De Zes Kernen is al veel bezig geweest met het verduurzamen van haar panden in de dorpskernen. Dit heeft ertoe geleid dat zij al een stuk verder zijn in de verduurzamingsactie dan dat de meeste woningen van woningeigenaren dat zijn. We zullen daarom niet het gehele ondersteuningsaanbod ook aan huurders aanbieden. Met woningcorporatie De Zes Kernen hebben we daarom met name gekeken naar eventuele samenwerking bij de verschillende ondersteuning die worden aangeboden vanuit de gemeente voor huurders. De Zes Kernen heeft actief meegedacht bij het warmteprocesplan en heeft ook veel meedenkgroepen en bewonersavonden bijgewoond en de vele vragen van bewoners beantwoord. 17

Op dit moment wordt de vaststelling van het warmteprocesplan voorbereid. Dit participatieverslag is daar onderdeel van. Het voornemen is om het warmteprocesplan en handelingsperspectief voor beide gebieden in juni 2025 te laten vaststellen. Delen warmteprocesplan en handelingsperspectief: voorgenomen acties •

Delen van een samenvatting van het warmteprocesplan en handelingsperspectief met bewoners • Via een vierde special die huis-aan-huis wordt bezorgd • Via de diverse online kanalen van de gemeente • Via de woningcorporaties

En dan begint het pas…

Na de vaststelling en presentatie van het warmteprocesplan en handelingsperspectief zijn we nog niet klaar. De gemeente neemt initiatief om op basis van de behoefte van de bewoners de aankomende maanden acties te blijven ondernemen in de dorpskernen om er voor te zorgen dat bewoners ondersteuning krijgen bij het verduurzamen van hun woning.

18

19