14.Raadsinformatiebrief Netcongestie Nissewaard; Bijlage QA Netcongestie Nissewaard

Bijlage Q&A netcongestie gemeente Nissewaard Netcongestie in Nederland Wat is netcongestie? In Nederland is er momenteel sprake van netcongestie. Dit betekent dat het elektriciteitsnet overbelast is, doordat de vraag naar elektriciteit groter is dan de capaciteit van het elektriciteitsnet. Dit noemen we netcongestie aan de afnamekant. Ook ontstaat netcongestie wanneer het aanbod van elektriciteit (bijv. door de opwek van elektriciteit met zonnepanelen) groter is dan wat het stroomnet aankan. Dit noemen we netcongestie aan de invoedingskant. Netcongestie is vergelijkbaar met files op het wegennet. Net als op de weg is het een spitsprobleem. Op piekmomenten schiet de capaciteit tekort. Voor de invoeding van elektriciteit is de spits rond het middaguur op zonnige dagen. Voor de afname van elektriciteit is de grootste piek in de winter tussen 16.00 en 20.00. Buiten de spits is er (over het algemeen) voldoende capaciteit van het elektriciteitsnet. Wat zijn de oorzaken van netcongestie? Netcongestie wordt veroorzaakt door enerzijds de groeiende vraag naar elektriciteit door huishoudens en de elektrificatie van de industrie als anderzijds door de sterke toename van de opwek van elektriciteit via zonnepanelen en windmolens, die veelal op specifieke momenten (wanneer het waait of wanneer de zon schijnt) elektriciteit terugleveren. Eerst de afnamekant.

De vraag naar elektriciteit in Nederland is de afgelopen jaren sterk toegenomen als gevolg van verschillende factoren, waaronder de transitie naar elektrisch verwarmen en elektrisch rijden, de bouw van nieuwe woonwijken, bedrijventerreinen en datacenters. Door de hoge gasprijzen bijvoorbeeld schaffen veel mensen momenteel (hybride) warmtepompen aan. Hierdoor neemt het elektriciteitsverbruik momenteel extra hard toe en zal het elektriciteitsverbruik blijven toenemen. Aan de invoedingskant vindt een ontwikkeling plaats van centrale stroomopwek in grote energiecentrales naar decentrale stroomopwek via zonnepanelen en windmolens. Deze decentrale opwek is grilliger, want weersafhankelijk. Daardoor ontstaan pieken op hele specifieke momenten. En ze vindt verspreid plaats, op plekken waar voorheen geen grote transportvraag was, zoals weilanden. Het elektriciteitsnetwerk is hier niet op gebouwd. Waar is netcongestie? Netcongestie is een landelijk probleem. Invoedingscongestie is vrijwel overal. Afnamecongestie is nog niet overal aan de orde, maar neemt snel toe. In de komende jaren zal netcongestie overal in Nederland voor problemen zorgen. Netbeheer Nederland brengt actueel in kaart (https://capaciteitskaart.netbeheernederland.nl/) waar de opstoppingen zich bevinden (invoeding & afname).

Wat zijn de consequenties? Als het elektriciteitsnet vol zit, kunnen netbeheerders geen nieuwe aansluitingen toestaan. Aanvragers worden op een wachtlijst geplaatst en komen pas aan de beurt als er capaciteit is. Hetzij door uitbreiding van het netwerk, hetzij door betere benutting van het huidige netwerk. 1

De gevolgen zijn groot: • Opwek: vertraging van aanleg van nieuwe zon- en windparken. Afschakeling van omvormers van zonnepanelen bij particulieren. • Economie: geen stroom voor nieuwe bedrijven, uitbreiding van bestaande bedrijven en verduurzaming van bedrijfsprocessen. • Wonen: geen stroom voor nieuwbouw van huizen en de bijbehorende voorzieningen als scholen en zorgcentra. Geen stroom voor verduurzaming van de bestaande bouw. • Mobiliteit: geen stroom voor nieuwe laadpalen en – pleinen. Capaciteitsbeperking van de huidige openbare laadpalen. Hoe groot is het probleem? Netcongestie is landelijk een serieus probleem en de situatie wordt alleen maar nijpender. Om het probleem aan te pakken bouwen de netbeheerders in heel het land nieuwe elektriciteitsstations, breiden ze bestaande stations uit en verzwaren ze de bekabeling van en naar de stations. Ook wordt aan grootgebruikers gevraagd om tegen een vergoeding op drukke momenten het net te ontlasten, zodat ruimte ontstaat voor nieuwe aansluitingen (congestiemanagement). Dit is echter zeker niet overal mogelijk. Hoe kan het probleem worden opgelost? De voor de hand liggende oplossing is uitbreiding van het elektriciteitsnet. De netbeheerders werken hier hard aan met het bouwen van nieuwe stations en het verzwaren van elektriciteitskabels. Maar net als bij het wegennet is alleen bijbouwen niet voldoende.

Om het spitsprobleem aan te pakken zijn ook maatregelen aan de kant van de gebruiker nodig. Denk aan het vermijden van de spits door op andere momenten elektriciteit te gebruiken, door accu-opslag of aanpassing van bedrijfsprocessen. Wanneer is het opgelost? De verwachting is dat het elektriciteitsgebruik de komende decennia sneller blijft stijgen dan het netwerk kan bijbenen. Uitbreiding van het elektriciteitsnet is niet voldoende. Netcongestie kan alleen worden opgelost als het elektriciteitsnet efficiënter benut wordt en de spits wordt vermeden. Wat kan ik zelf doen? Apparaten niet tijdens piekuren te gebruiken helpt al! Of de elektrische auto opladen in de middag in plaats van tussen 17.00 en 20.00 (zoals iedereen doet). Of de opgewekte stroom van jouw zonnepanelen direct gebruiken door de vaatwasser en wasmachine te draaien. Wat kunnen bedrijven doen? Bedrijven kunnen hun verbruik en opwek beter op elkaar afstemmen, energie met andere bedrijven uitwisselen achter de meter (ene bedrijf heeft veel zonnepanelen en buurman heeft veel stroom nodig) of de bestaande aansluiting administratief delen met omliggende bedrijven zodat de aansluiting efficiënter wordt benut. Wat doet de Rijksoverheid? Het ministerie van EZK, netbeheerders, IPO, VNG en ACM hebben samen een actieprogramma opgesteld: het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN).

Dit actieprogramma (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/12/21/landelijkactieprogramma-netcongestie) hanteert de volgende strategieën om netcongestie aan te pakken:

2

• • •

Het versnellen van netwerkuitbreiding, onder andere door versnelde procedures voor ruimtelijke ontwikkeling. Het streven naar een efficiëntere benutting van het netwerk, bijvoorbeeld door aanpassingen in regelgeving en netcodes. Het bevorderen van flexibel energieverbruik, onder andere door het implementeren van nieuwe alternatieve contractvormen.

Netcongestie in de gemeente Nissewaard Er is netcongestie in Nissewaard. Wat betekent dat? Op 16 oktober j.l. is gemeente Nissewaard door netbeheerders Stedin (midden- en laagspanningsnet) en Tennet (hoogspanningsnet) formeel geïnformeerd dat ook in de gemeente Nissewaard nu sprake is van netcongestie aan de afnamekant. Dat is dus gerelateerd aan het verbruik van elektriciteit. Dit betekent dat nieuwe grootverbruikersaansluitingen niet mogelijk zijn en aanvragers op een wachtlijst komen. Een grootverbruikersaansluiting is groter dan 3 x 80 ampère. Dit is vrijwel alles groter dan een woonhuis. Voor de teruglevering van elektriciteit opgewekt door zon en wind is op dit moment nog geen sprake van netcongestie. Hoe groot is het probleem in Nissewaard? De netcongestie kaart van Netbeheer Nederland laat feitelijk zien dat er in de gemeente Nissewaard netcongestie is aan de afnamekant en dat ook in de omliggende gebieden beperkingen zijn in netcapaciteit (geel gearceerde gebieden). De kaart is nog niet rood omdat het gebied onderdeel was van een congestieonderzoek. De uitkomsten van dit onderzoek zijn op 16 oktober j.l. bekend gemaakt en de conclusie hiervan is dat netcongestie de komende jaren aanhoudt. Wat betreft de invoeding (teruglevering van elektricteit) is er (vooralsnog) geen probleem in Nissewaard, in tegenstelling tot de rest van Nederland.

Wel kunnen er lokaal problemen ontstaan op wijkniveau. Dat is niet zichtbaar op deze kaarten, want deze gaan alleen over het hoog- en middenspanningsnet. Door de grote toename van de vraag naar elektriciteit in wijken en de grote toename van zonnepanelen op daken ontstaan in heel Nederland ook netcongestie op wijkniveau (laagspanningsnet). Wanneer is het probleem van netcongestie in Nissewaard opgelost? Het netcongestieprobleem in de gemeente Nissewaard wordt als opgelost beschouwd wanneer het elektriciteitsnetwerk voldoende capaciteit heeft om te voldoen aan de vraag van de gebruikers. Dit betekent dat het netwerk de belasting aankan en er geen spanningsproblemen, frequente stroomuitval of andere beperkingen zijn die de normale werking van het elektriciteitsnet verstoren. De structurele oplossing voor is voornamelijk grootschalige netuitbreidingen in de regio. Om de capaciteit in de regio te vergroten realiseren TenneT en Stedin tussen 2027 en 2029 fasegewijs meerdere projecten rondom het Rotterdamse havengebied en omliggende gemeenten. In Nissewaard wordt hard gewerkt aan de uitbreiding van station Simonshaven en station Geervliet. De uitbreiding van station Simonshaven zal naar verwachting in 2027 zijn gerealiseerd. Naar verwachting zal de uitbreiding van Geervliet in 2028 zijn gerealiseerd.

Ten slotte loopt momenteel een locatieonderzoek vanuit Stedin voor de bouw van een nieuw transformatorstation (een tussenstation) van ongeveer 1.800m2. Het station zal in de nabijheid worden geplaatst van bedrijventerrein Halfweg. Het transformatorstation transporteert stroom vanaf Station Geervliet naar het bedrijventerrein. Naar verwachting zal dit station medio 2028 zijn gerealiseerd. 3

Het is onzeker of het probleem hiermee volledig wordt opgelost. Het tweede spoor, naast uitbreiding, is om het huidige (en toekomstige) elektriciteitsnet slimmer te gaan gebruiken, zoals het mijden van de spits. Een veelbelovende oplossing die Stedin hiervoor overweegt, is het implementeren van capaciteitsbeperkende contracten. Hierbij wordt grootverbruik gestimuleerd tijdens daluren en kleinverbruik tijdens piekuren, bijvoorbeeld tussen 16:00 en 20:00 uur. Waarom is hier niet eerder op geanticipeerd; dit hadden we toch allang kunnen zien aankomen? Het elektriciteitsgebruik stijgt harder dan de netbeheerder kan bijbenen. We hadden niet zien aankomen dat er ook in onze gemeente zo plotseling sprake zou zijn van netcongestie. Wat zijn de gevolgen van netcongestie in gemeente Nissewaard? Initiatiefnemers die na 1 november 2022 een grootverbruikersaansluiting hebben aangevraagd bij de netbeheerder zijn ‘’on-hold’’ gezet. Zij kunnen niet worden aangesloten. Het is nog onduidelijk welke projecten dit betreft. Het staat vast dat netcongestie van invloed is op o.a. ondernemingen in de gemeente Nissewaard, snellaadinfrastructuur en mogelijk grote woningbouwprojecten. Al dit soort ontwikkelingen vereisen een grootverbruikersaansluiting. Vooralsnog heeft netcongestie geen invloed op huishoudens.

Maar om netcongestie daar te voorkomen moet in de komende jaren het laagspanningsnet ook worden verzwaard. Dit is een opgave bovenop de opgave om het midden- en hoogspanningsnet te verzwaren (Simonshaven, Geervliet en het nieuwe transformatorstation). Naast kilometers aan nieuwe kabels moeten tientallen nieuwe transformatorhuisjes en kastjes worden geplaatst. Deze opgave zal een grote impact hebben op de gebouwde omgeving. Waarom weten we nog niet welke gevolgen netcongestie nu precies heeft? Het netcongestieonderzoek van Tennet en Stedin geeft geen specifieke inzichten in de situatie in de gemeente Nissewaard. De gemeente moet zelf nog inzicht krijgen in de specifieke projecten waar netcongestie invloed op heeft en welke mogelijke oplossingen er zijn om projecten toch te kunnen laten doorgaan. Op welke specifieke stedelijke ambities heeft netcongestie effect? Netcongestie kan effect hebben op verschillende stedelijke ambities, waaronder: Duurzaamheid & energietransitie: Netcongestie kan de implementatie van duurzame energieprojecten belemmeren, zoals de realisatie van de warmtetransitie of laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen. Het oplossen van netcongestie is cruciaal om de transitie naar een duurzame energievoorziening te bevorderen. Stedelijke ontwikkeling: Netcongestie kan de groei en ontwikkeling van stedelijke gebieden beperken.

Het kan bijvoorbeeld van invloed zijn op de mogelijkheid om nieuwe woongebieden, bedrijventerreinen of winkelcentra van voldoende elektriciteitscapaciteit te voorzien. Bedrijven: Netcongestie kan uitbreiding van bestaande bedrijven en aansluiting van nieuwe bedrijven bemoeilijken. Als netcongestie invloed heeft op de mogelijkheid om bedrijven te voorzien van voldoende elektriciteitscapaciteit, kan dit leiden tot het verlies van economische kansen. Bedrijven kunnen worden ontmoedigd om zich te vestigen of uit te breiden in een stad waar het elektriciteitsnetwerk niet aan hun behoeften kan voldoen.

4

Wat doet de gemeente eraan om het probleem in Nissewaard op te lossen? Onderzoek (naar knelpunten en potentie voor spitsmijding) Om oplossingen te vinden voor netcongestie in Nissewaard gaat de gemeente zelf onderzoek doen zodat een meer gedetailleerd beeld ontstaat van het probleem, waar het probleem zich voordoet, op welke momenten en door wie het wordt veroorzaakt. Met het onderzoek brengt de gemeente inzicht in de projecten die worden geraakt en de mogelijkheden om slimmer om te gaan met het huidige elektriciteitsverbruik en het elektriciteitsnet, zodat ruimte ontstaat om projecten toch aangesloten te krijgen. Ook wil de gemeente meer inzicht krijgen in de wijze waarop accu-opslag kan worden ingezet. Accu-opslag wordt landelijk gezien als mogelijke oplossing voor netcongestie. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek formuleert de gemeente een actieplan.

5