11.Memo New Towns samenwerking

Memo aan

van

de raad

het college van burgemeester en wethouders

datum

pagina

10 oktober 2023

1 van 4

New town samenwerking Sinds 2021 werken meerdere voormalige groeikernen (de zogenaamde New Towns) samen om kennis uit te wisselen en aandacht en ondersteuning van het Rijk te krijgen voor de specifieke uitdagingen en kansen die er in onze gemeenten leven. Ook Nissewaard maakt vanaf het begin onderdeel uit van deze samenwerking. Hieraan wordt kort gerefereerd in ons coalitieakkoord. Deze memo informeert u over de stand van zaken rondom het leernetwerk en de belangenbehartiging van de New Towns, en neemt u mee in toekomstige ontwikkelingen. Terugblik Inmiddels is het zestig jaar geleden dat Nederland aan de vooravond stond van een ongekende bouwopgave. Aan de randen van de grote steden werden in de jaren ’70 en ’80 groeikernen aangewezen en zelfs geheel nieuwe steden ontstonden in de polders. Deze steden dienden veelal om de krapte aan ruimte op te vangen in steden als Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Steden als Capelle aan den IJssel, Zoetermeer, Spijkenisse, Nieuwegein, Helmond, Almere, Purmerend en Lelystad werden en masse in kort tijdsbestek gebouwd. Met veel succes; veel mensen vonden een prettige nieuwe woonplek. Inmiddels wonen ruim 1,3 miljoen mensen in deze New Townsm. 1 Waar staan we nu De New Towns onderscheiden zich enerzijds in positieve zin.

Als het gaat om de hoeveelheid groen in drukke stedelijke regio’s bijvoorbeeld, of de betaalbaarheid van de woningen. Bovendien is er vaak meer ruimte vergeleken met de omliggende regio, onder andere voor woningbouw. Ook liggen er in de New Towns bovengemiddeld veel kansen voor de verduurzaming van de oudere wijken. De New Towns kunnen hiermee waardevolle lessen delen en significant bijdragen aan het oplossen van nationale maatschappelijke uitdagingen op het gebied van onder andere woningnood, de energietransitie en leefbaarheid. Anderzijds zijn er ook zorgelijke patronen. De New Towns hebben te maken met een dalende sociaaleconomische positie en een achterblijvende woonaantrekkelijkheid ten opzichte van de omliggende regio. De vergrijzing is juist in de New Towns - mede door een eenzijdige bevolkingsopbouw - sterk 1

De groeikernen die in het verleden door het Rijk zijn aangewezen en zich ook daadwerkelijk als zodanig hebben ontwikkeld zijn Alkmaar, Almere, Capelle aan den IJssel, Duiven/Westervoort, Haarlemmermeer, Hellevoetsluis, Helmond, Hoorn, Houten, Huizen, Lelystad, Nieuwegein, Nissewaard, Purmerend en Zoetermeer.

Postadres Postbus 25, 3200 AA Spijkenisse Bezoekadres Raadhuislaan 106, 3201 EL Spijkenisse Telefoon 14 0181 E-mail gemeente@nissewaard.nl www nissewaard.nl

datum

pagina

betreft

10 oktober 2023

2 van 4

New town samenwerking

zichtbaar. Ook kampt een groot aantal New Towns met een toenemende problematiek op het gebied van de leefbaarheid en veiligheid in de vaak oudere wijken, die nu massaal hun houdbaarheidsdatum bereiken. De huidige situatie is nog lang niet overal onhoudbaar, waardoor de nationale en regionale focus vaak - begrijpelijk- vooral op achterstandswijken in de grote steden ligt. Tegelijk is er in de New Towns wel sprake van een sluimerende urgentie om de bestaande problematiek aan te pakken voordat die groter wordt. In zowel de positieve als de negatieve eigenschappen onderscheiden de New Towns zich dan ook ten opzichte van andere Nederlandse gemeenten. Dit zorgt voor een uniek profiel, dat van nationaal belang is en het besef dat deze steden oplossingen kunnen bieden voor enkele van de grootste maatschappelijke uitdagingen van Nederland. Uitdaging: sociaal-economische ontwikkeling New Towns Gemeente Almere Capelle aan den IJssel Helmond Lelystad Nieuwegein Nissewaard Purmerend Zoetermeer

Positie 2005 49 104 172 9 221 158 37

Positie 2018 83 247 243 263 100 284 186 169

Positie 2021 124 255 265 146 298 243 204

Figuur: rangschikking sociaal-economische ontwikkeling in de New Towns (1: hoogste score van Nederland, 342: laagste score van Nederland, voor Helmond zijn de cijfers van 2005 en 2021 niet beschikbaar). Bron: Bureau Louter, 2019 en 2022.

Oprichting ‘Leernetwerk Toekomstbestendige New Towns’ Met het bovenstaande in het achterhoofd zijn Almere, Capelle aan den IJssel, Nissewaard en Zoetermeer de ‘Kopgroep New Towns’ gestart. Intensieve contacten vanuit de kopgroep met onder andere het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en wetenschappelijke partijen hebben tijdens het landelijke New Town Congres van 28 november 2022 in Zoetermeer geleid tot de oprichting van een alliantie met een Leernetwerk Toekomstbestendige New Towns. In dit Leernetwerk heeft het ministerie van BZK ook een coördinerende rol. Naast de bovengenoemde gemeenten sloot ook Nieuwegein zich aan bij de New Town Alliantie en zijn inmiddels ook Purmerend, Helmond en Lelystad erin actief. Deze in totaal acht New Towns werken momenteel eendrachtig samen omdat dit de steden zijn die te kennen hebben gegeven ambtelijk en bestuurlijk gezamenlijk de schouders eronder te willen zetten. Het Leernetwerk heeft zich tot doel gesteld om: • • •

Integrale kennisuitwisseling tussen de voormalige groeikernen te faciliteren en bevorderen; Meer inzicht te krijgen in de onderliggende oorzaken en mechanismen die de huidige en toekomstige ontwikkeling van de groeikernen beïnvloeden; In kaart te brengen welke vormen van beleid, acties en interventies door verschillende partijen kunnen worden ingezet om de unieke kansen te verzilveren en de specifieke uitdagingen het hoofd te bieden.

datum

pagina

betreft

10 oktober 2023

3 van 4

New town samenwerking

Het overkoepelende doel van de samenwerking is het komen tot een goede balans in onze steden. Daarvoor zijn naast kennis en kunde ook voldoende middelen en capaciteit nodig, zodat we de New Towns toekomstbestendig door kunnen ontwikkelen. Daarbij hebben we het Rijk ook hard nodig. Eerste resultaten Naast de oprichting van de alliantie met het Leernetwerk hebben de New Towns in de afgelopen periode meerdere acties ondernomen om de lobby te versterken, waaronder het versturen van een aantal lobbybrieven: -

-

In 2022 aan de minister van BZK over het belang van aandacht voor de New Towns in het Volkshuisvestingsfonds en het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid; In 2022 aan de minister van BZK waarbij gevraagd is om bij de evaluatie van het gemeentefonds aandacht te schenken voor de specifieke situatie van New Towns. Dit heeft ertoe geleid dat we als New Towns een financieel expert mogen afvaardigen voor de commissie die de evaluatie van het gemeentefonds uitvoert; In augustus 2023 aan de fractievoorzitters en voorzitters van de programmacommissies in verband met de Tweede Kamer verkiezingen in november 2023 en de komst van een nieuw Kabinet.

Daarnaast -

-

Is er in november 2022 een New Town congres in Zoetermeer georganiseerd. Dat heeft geleid tot hernieuwde aandacht van wetenschappers, media en het Rijk voor de situatie van de voormalige groeikernen; Zijn er naast diverse ambtelijke en bestuurlijke bijeenkomsten geweest voor onderlinge kennisuitwisseling en daarmee de versterking van onderlinge samenwerking. Waren er diverse ambtelijke werkbezoeken vanuit top BZK aan een aantal New Towns; Waren er werkbezoeken vanuit BZK o.a. in Spijkenisse en Zoetermeer.

Onderzoek Samen met het ministerie van BZK is besloten om een onderzoek uit te voeren naar de specifieke situatie van de New Towns. De deelnemende partijen willen beter inzicht krijgen in de onderliggende oorzaken en mechanismen die de huidige neerwaartse trend en toekomstige ontwikkeling van de New Towns beïnvloeden. Wat is - ondanks dat de New Towns daarop wel al jaren inspanningen leveren - de oorzaak van de daling op onder meer leefbaarheid, woonaantrekkelijkheid en sociaaleconomische status van onze gemeenten? Wat betekent dit voor de toekomst van de New Towns en welke mogelijkheden voor succesvolle interventie zijn er? We focussen ons daarbij op de stadsbrede problemen en kansen, voor steden in balans. Het onderzoek wordt in de tweede helft van 2023 en het eerste kwartaal van 2024 uitgevoerd door het Verwey-Jonker instituut, Bureau Louter en Platform31. Het doel van het onderzoek is om een degelijke wetenschappelijke onderbouwing te leveren van de situatie van New Towns en voor wat nodig is om onze steden in balans te krijgen.

datum

pagina

betreft

10 oktober 2023

4 van 4

New town samenwerking

Tot slot Op 6 november vindt het landelijke Woning Congres plaats in Helmond. Op dit congres is de New Towns Alliantie met een informatiestand vertegenwoordigd en is er gelegenheid om met betrokkenen en beslissers verder in gesprek te gaan over wat nodig is voor een toekomstbestendige doorontwikkeling van de (voormalige) groeikernen. Bestuurlijk worden ook de mogelijkheden verkend om rond en na de verkiezingen voor de Tweede Kamer in november 2023 in te zetten op de lobby richting (nieuwe) Kamerleden en bewindspersonen. We houden u graag op de hoogte van de verdere ontwikkelingen rondom het leernetwerk en de belangenbehartiging van New Towns, en delen uiteraard de uitkomsten van het onderzoek zodra mogelijk. Erop vertrouwend u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.