1. Brief ORR; bevoegdheden d.d. 28 januari 2026

Aan: de leden van de gemeenteraad Nissewaard Datum: 28 januari 2026 Contactpersonen: Marianne van de Anker en Eva van Schendelen

Geachte raadsleden, Per mail van 22 januari 2026 hebben wij kennisgenomen van het voorstel van het College om per 1 januari 2027 afscheid te nemen van Ombudsman RotterdamRijnmond (ORR) en aan te sluiten bij de Nationale ombudsman en kinderombudsman. Het College geeft als reden aan dat de werkwijze van ORR niet in overeenstemming zou zijn met de wettelijke kaders voor een onafhankelijke ombudsfunctie. Wij herkennen ons niet in dit beeld. We erkennen dat het weleens schuurt tussen bestuur, uitvoering en ORR, omdat wij in onze rol meermaals kritisch zijn geweest over onderwerpen als rechtsbescherming en klachtbehandeling door de gemeente Nissewaard. Dit laatste onderwerp speelt al lange tijd, ook de vorige ombudsman maakte zich zorgen over de kwaliteit ervan.1 Het is de raad die gaat over de aanstelling en ontslag van de ombudsman en kinderombudsman. Dat het voorstel om afscheid te nemen van ORR geïnitieerd lijkt te zijn door het College ervaren wij als ongebruikelijk. Daarom richten wij ons met deze brief tot u als raad. U hebt ons als ombudsman en kinderombudsman benoemd. Het is aan u om te besluiten al dan niet met ons door te gaan. In deze brief lichten we nogmaals de wettelijke grondslag van ons handelen toe, zodat u het voorstel van het College op basis van het volledige kader zorgvuldig kunt beoordelen.

Achtergrond Het wettelijk kader waaraan alle ombudsmannen in Nederland gebonden zijn, ligt vast in de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Deze wet beschrijft in hoofdstuk 9 de bevoegdheden van een ombudsman. Het College interpreteert deze bevoegdheden echter beperkter dan ORR doet. Onder het kopje ‘Wettelijk kader’ lichten wij dit nader toe. Naar aanleiding van dit verschil in opvatting voerden wij de afgelopen jaren meerdere gesprekken die niet tot overeenstemming hebben geleid. Op 20 augustus 2025 stuurden wij een uitgebreide notitie2 aan het College, waarin we nog eens de wettelijke basis van onze bevoegdheden nader hebben toegelicht. Ondanks ons aanbod om deze notitie nader toe te lichten, hebben wij hierop niets meer gehoord. Totdat de burgemeester en gemeentesecretaris uw ombudsman op 20 januari 2026 zonder (formele) vooraankondiging mondeling mededeelden het voornemen te hebben om naar de Nationale ombudsman over te stappen. Wettelijk kader Het College benoemt drie punten waar de werkwijze van ORR op gespannen voet zou staan met het wettelijk kader van een ombudsman. Ten eerste door naast klachten ook ‘signalen’ op te halen, ten tweede door te interveniëren in nog bij de gemeente lopende procedures en ten derde door beleidsadviezen te geven. Wij zijn

1 Zie bijvoorbeeld het voorwoord bij jaarverslag 2020: JV-2020-Ombudsman-Nissewaard.pdf. 2 Notitie-over-de-bevoegdheden-van-de-Ombudsman-Rotterdam-Rijnmond.pdf

van mening dat deze werkwijzen hun grondslag vinden in de Awb. We attenderen u erop dat u deze werkwijze ook zult tegenkomen bij de Nationale ombudsman, die immers vanuit dezelfde wettelijke basis werkt. Hieronder gaan wij kort in op deze drie punten en verwijzen verder naar onze notitie van 20 augustus. 1. Signalen In 2005 is het externe klachtrecht in de Awb gecodificeerd. Er is niet alleen sprake van een klacht als een inwoner of ondernemer het klachtenformulier van de gemeente heeft ingevuld, maar een klacht is elke vorm van ongenoegen dat leeft bij een inwoner of ondernemer. Dit zijn de ‘signalen’ die ORR in beeld brengt. Het College vindt dit nog geen klachten. Door daar wel aandacht aan te besteden vindt het College dat we onze bevoegdheden te buiten gaan. De Nationale ombudsman hanteert dezelfde brede opvatting over wat een klacht is. In de Ombudsvisie op professionele klachtbehandeling schrijft de Nationale ombudsman dat een klacht “elke vorm van ongenoegen is”. Hij licht toe dat ook signalen vallen onder het begrip klacht: Hiermee hanteren we een ruime opvatting van het begrip ‘klacht’, ruimer dan sommige overheidsinstanties misschien gewend zijn.

Alle handelingen waar de belangen, perspectieven of gezichtspunten van overheid en burger ‘schuren’, dus ook signalen van knelpunten of problemen, vallen onder dit ruime klachtbegrip.3 Het verbaast ons zeer dat het College blijft vasthouden aan een enge uitleg van het begrip klachten. Immers, van het College mag u toch een gretigheid verwachten om te willen weten welke signalen er in Nissewaard leven. Zo kunnen klachten vroegtijdig worden opgepakt voordat deze uitgroeien tot grotere problemen. Dit gebrek aan gretigheid hebben we vanuit ORR meermaals aan de orde gesteld, maar kregen op dit punt geen gehoor. 2. Interventies Het College schrijft dat ORR zich moet houden aan haar taak als tweedelijns klachtbehandelaar en dat ze met haar interventies buiten haar wettelijke boekje gaat. Volgens het College komt ORR pas in actie als de klacht door de gemeente is afgehandeld. Het College vindt dat de ombudsman zich moeten beperken tot onafhankelijke toetsing in plaats van interventies te plegen. Het College miskent hiermee de ruime mogelijkheden die een ombudsman heeft om klachten te behandelen. In artikel 9:20 Awb staat dat een inwoner eerst bij het bestuursorgaan moet klagen, tenzij dat in redelijkheid niet van hem gevergd kan worden. In onze notitie van 20 augustus 2025 hebben we deze uitzondering op basis van de wetsgeschiedenis uitgebreid toegelicht.

Juist in de huidige tijden van schaarste, waar inwoners in de knel raken omdat sociale voorzieningen zoals zorg en woonruimte buiten bereik blijven, kunnen dergelijke interventies door ORR helpen het werkelijke probleem op te lossen. Hiertoe zijn we op grond van de Awb

3 Visie professionele klachtbehandeling.pdf, p.7.

2

ook bevoegd. Zie ook de beschrijving van deze werkwijze van de Nationale ombudsman op hun website.4 3. Beleidsadviezen Tot slot stelt het College zich op het standpunt dat ORR beleidsadviezen geeft, maar daartoe niet bevoegd is. De Awb bepaalt in artikel 9:22 dat een ombudsman geen onderzoek mag doen naar algemeen beleid van een bestuursorgaan. Daar houdt ORR zich aan. ORR is wel bevoegd om onderzoek te doen naar klachten die gaan over hoe beleid in de praktijk uitpakt, zowel naar aanleiding van individuele casuïstiek als door middel van een onderzoek uit eigen beweging. Afhankelijk wat ORR tegenkomt in de praktijk, adviseert ORR de gemeente om beleidsregels aan te passen. ORR wil op deze manier voorkomen dat andere inwoners in eenzelfde situatie terecht komen. In de Awb is nergens bepaald dat een ombudsman dit niet zou mogen. De meerwaarde van een lokale ombudsman is dat hij dicht bij de inwoners en de uitvoering staat en de lokale context kent. Dat dat soms schuurt en ervaren wordt als té dichtbij kunnen wij begrijpen. Het is niet altijd leuk om te horen wat niet goed gaat en daar kunnen wij, gedreven als we zijn, soms best een beetje fel in zijn. Tegelijkertijd dient deze nabijheid een groter doel: bijdragen een dienstbare overheid die bereid is fouten te erkennen en de regels daarop aan te passen.

Nationale en internationale ontwikkelingen Het College doet de taakopvatting van ORR, voor zover die gebaseerd is op internationale richtlijnen (de zogenaamde ‘Venice Principles’ en een VN-resolutie uit 2024), af als 'soft law’ waaraan het zich niet gehouden voelt. Dat vinden wij een heel opmerkelijk standpunt, nu de ‘Venice principles’ tot stand zijn gekomen binnen de Raad van Europa en dus mede door Nederland zijn onderschreven. Het is naar onze mening te kort door de bocht om deze beginselen met een enkele pennenstreek van tafel te vegen. Overigens hecht de Nationale ombudsman ook waarde aan deze ‘Venice principles’ en verwijst daar geregeld naar. Dus ook als u zich aansluit bij de Nationale ombudsman zult u met deze richtlijnen te maken krijgen.5 Het College negeert ook de nationale ontwikkelingen. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken schreef in 2025 aan de Tweede Kamer dat een lokale ombudsman “náást de rol van klachtbehandelaar een taak heeft om bij te dragen aan herstel van vertrouwen en goed bestuur”. En dat “naast de rol van klachtbehandelaar in individuele situaties ligt er voor de lokale ombudsfuncties ook een taak weggelegd om actief bij te dragen aan verbeteringen van beleid en uitvoering.” Met haar standpunt ontkent het College deze nationale ontwikkelingen ten enenmale.

4 https://www.nationaleombudsman.nl/over-de-nationale-ombudsman/wat-doet-de-nationale-

ombudsman/zo-werkenwij#:~:text=Het%20doen%20van%20een%20interventie,procedure%20die%20moet%20worden%20afgerond. 5 Zie bijvoorbeeld dit interview met de Nationale ombudsman uit 2023: Reinier van Zutphen, Nationale ombudsman: “ In 1999 is het instituut Nationale ombudsman in de Grondwet verankerd” | Ministeries | Rijksoverheid.nl. En ook in individuele oordelen verwijst de Nationale ombudsman naar de Venice Principles; zie bijvoorbeeld: ‘Inspraak mag geen vinkje zijn!’, 3 oktober 2023, noot 28.

3

Tot slot Wij betreuren het ten zeerste als u zou besluiten over te stappen naar de Nationale ombudsman. Wij zijn van mening dat de onderbouwing van het College voor deze stap onvoldoende recht doet aan wat ORR voor uw inwoners en ondernemers betekent én kan blijven betekenen. De onderbouwing getuigt van een verouderde rolopvatting van het instituut ombudsman. Gezien de ingrijpendheid van een dergelijke beslissing verzoeken we u deze over te laten aan de nieuw te kiezen gemeenteraad, en wel om te bepalen:  of Nissewaard een eigen lokale ombudsman óf de Nationale Ombudsman als lokale ombudsman wil;  of de gemeenteraad zich kan scharen achter de visie op het ombudswerk, zoals deze door ORR worden uitgedragen en ook terug te vinden is in de wijze waarop de Nationale ombudsman zijn werk doet. Graag lichten wij ons standpunt toe in uw raad.

Met vriendelijke groet,

Marianne van den Anker Ombudsman Rotterdam Rijnmond

Stans Goudsmit Kinderombudsman Rotterdam Rijnmond

4