06.Rekenkameronderzoek Nissewaard; Armoede en ongelijkheid

Hierdoor wordt niet expliciet gemaakt met welk doel de gemeente de samenwerking met SUNN inzet op het gebied van maatwerk.

1.3 Inrichting van de ambtelijke organisatie Kernbevinding: De organisatorische structuur van Nissewaard laat zien dat de gemeente inzet op zowel probleemoplossende als preventieve interventies. Er is sprake van een spreiding van verantwoordelijkheden, waarbij elk team een duidelijke taak en doelgroep heeft. Door die functionele spreiding heeft de gemeente Nissewaard een groot aantal teams, waardoor er goede onderlinge afstemming nodig is om versnippering te voorkomen. De inzet van beleidsadviseurs en het preventieteam zijn belangrijke schakels om die afstemming te versterken. De volledige ambtelijke organisatie van de gemeente Nissewaard is ingedeeld in zes eenheden met elk een programmamanager aan het hoofd. De organisatie van het armoede- en ongelijkheidsbeleid binnen de gemeente Nissewaard is verspreid over twee van deze eenheden: Werk & Inkomen en Maatschappelijke Ontwikkeling. Hoewel beide eenheden bijdragen aan het sociale domein, verschillen hun oriëntatie en doelstellingen. De eenheid Werk & Inkomen richt zich primair op het waarborgen van bestaanszekerheid voor financieel kwetsbare inwoners, terwijl Maatschappelijke Ontwikkeling zich meer richt op het versterken van welzijn en kwaliteit van leven, met nadruk op preventie, participatie en ondersteuning, onderwijs, sport en cultuur. In het begin van dit rapport beschrijven we die vier kapitalen.

In dat licht houdt Werk en Inkomen zich vooral bezig met economisch kapitaal en Maatschappelijke Ontwikkeling meer met de andere vormen van kapitaal. De gemeente Nissewaard is een grote gemeente met een groot aantal teams, met elk een duidelijke taak. Uit de gesprekken blijkt dat het voor de verschillende teams lastig is om van elkaar te weten waar ze zich precies mee bezig houden. Dat geldt ook voor de teams binnen de eenheden Werk & Inkomen en Maatschappelijke Ontwikkeling. Daarom zijn er initiatieven zoals ‘Gluren bij de buren’, waarbij medewerkers een dag kunnen meelopen met collega’s uit andere teams. Hierdoor leren medewerkers elkaar en elkaars werkzaamheden beter kennen. Uit de gesprekken blijkt dat er binnen eenheden adviseurs actief zijn die zich opstellen als spil tussen beleid en praktijk. De adviseur Werk en Inkomen adviseert bijvoorbeeld wanneer er procesmatig iets (anders) ingericht moet worden. Ook het team Preventie is belangrijk: zij zijn een verbindende factor tussen de verschillende teams.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 31.

1.4 Regelingen om armoede tegen te gaan Kernbevinding: De gemeente Nissewaard kent een breed palet aan beleidsinstrumenten op het gebied van armoedebestrijding die de gehele keten van preventie tot toekenning afdekken. Daarnaast zet de gemeente instrumenten in die inclusiviteit bevorderen, zoals het beschikbaar stellen van de Rotterdampas voor minima. Ook niet minima kunnen een Rotterdampas kopen. Dit draagt bij aan een beleid waarin meedoen centraal staat. De individuele inkomenstoeslag wordt sinds september 2024 automatisch toegekend. Dit vergroot het bereik van de regeling. De gemeente Nissewaard kent veel verschillende regelingen om armoede te bestrijden of te voorkomen. Deze zijn opgenomen in de onderstaande tabel

Regeling

Norm en voorwaarde

Individuele inkomenstoeslag

120% gedurende 24 maanden en vermogensgrens

Kindtoeslag

Gelijk aan individuele inkomenstoeslag.

Bijzondere bijstand

Bij de toekenning van bijzondere bijstand wordt rekening gehouden met draagkracht. Bij een inkomen tot en met 110 procent van de bijstandsnorm wordt geen draagkracht verondersteld. Bij een hoger inkomen wordt 100 procent van het meerinkomen als draagkracht beschouwd.

Kwijtschelding afvalstoffenheffing en hondenbelasting eerste hond

Collectieve zorgverzekering

Geplande Toelichting aanscherping per 2026 Van €250,- naar €150,-.

Vrij te besteden toeslag van €250 per jaar. Maximaal één keer per huishouden te gebruiken. Sinds september 2024 automatisch toegekend. Per 2026 naar €150 Blijft zo (dankzij Aanvullende toeslag van €300 per aangenomen motie) kind per jaar voor ouders van kinderen van 4 t/m 17 jaar, als onderdeel van de individuele inkomenstoeslag.

Tegemoetkoming in bijzondere, noodzakelijke kosten, voor bijvoorbeeld rechtsbijstand, beschermingsbewind of verhuiskosten.

100% en vermogensgrens.

120%

Verlagen van de gemeentelijke bijdrage van de collectieve

Inwoners kunnen een kwijtschelding van de afvalstoffenheffing en de hondenbelasting voor de eerste hond aanvragen. Inwoners kunnen toestemming geven om de voorwaarden voor de kwijtschelding automatisch te laten toetsen, maar dit is niet het uitgangspunt van de regeling. Inwoners kunnen een zogeheten gemeentepolis aanvragen, waarbij de gemeente een bijdraagt aan de zorgverzekeringspremie.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 32.

Bijdrage sport, cultuur een educatie voor kinderen

150%

Energiebijdrage28

120% en AOW-leeftijd

Kadokaart energiezuinige Ontvangen individuele apparaten inkomenstoeslag

Gratis OV voor AOW’ers 120% en AOW-leeftijd

Rotterdampas

Ondersteuning voor zelfstandig ondernemers (Bbz en IOAZ)

Beschikbaar voor alle inwoners, inwoners met een laag inkomen komen in aanmerking voor korting.

zorgverzekering in pakket Extra (€ 30 naar € 15) en Uitgebreid (van € 45 naar € 20) Naar 120% en bedrag Via het Jeugdfonds Sport en Cultuur van €75,- naar €50,-. is per kind jaarlijks €225 voor sportcontributie en €450 voor cultuur(les) beschikbaar. Stichting Leergeld verstrekt benodigdheden op het gebied van onderwijs en welzijn, zoals schoolspullen of een fiets. Van €250,- naar Jaarlijkse bijdrage van €250 per €150,-. huishouden voor de energierekening. Ontvangers van de individuele inkomenstoeslag kunnen eenmalig een cadeaukaart van €350 aanvragen voor de aanschaf van energiezuinig witgoed. Gratis reizen met metro, bus en tram binnen de regio.

Zie toelichting in paragraaf 2.6.

Deze regelingen worden uitgevoerd door het Regionaal Bureau Zelfstandigen (gemeente Rotterdam) Tabel 1

Nissewaard in vergelijkend perspectief: wie komen in aanmerking voor de regelingen? Zowel het Rijk als gemeenten nemen maatregelen om armoede te verminderen, en daarmee het economisch kapitaal van inwoners te vergroten. Gemeenten kunnen zelf kiezen welke inwoners in aanmerking komen voor hun minimaregelingen. De gemeente Amsterdam kiest er bijvoorbeeld voor om minimaregelingen toe te kennen aan inwoners met een inkomen tot 150% van het wettelijk sociaal minimum (netto €1916,- per maand voor een eenpersoonshuishouden). De gemeente Maastricht kent een individuele inkomenstoeslag tot aan inwoners met een inkomen tot 100% van het wettelijk sociaal minimum (netto €1278,19,- per maand), maar hanteert voor sporten cultuurregelingen een grens van 120% van het wettelijk sociaal minimum (netto €1533,81,-per maand). De gemeente Nissewaard kent op dit moment de kindregelingen toe aan inwoners met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum (€1916,- netto per maand voor een eenpersoonshuishouden of €2739,- voor een meerpersoonshuishouden). Volgens de voorgenomen bezuinigingen wordt deze inkomensgrens 120%, wat betekent dat alleen eenpersoonshuishoudens

28 Dit is niet de energietoeslag die in 2022 en 2023 door de Rijksoverheid beschikbaar werd gesteld.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 33.

met een inkomen tot maximaal €1533,81 en meerpersoonshuishoudens met een inkomen van maximaal €2191,16 in aanmerking komen voor de kindregelingen.

1.5 De bezuinigingen voor 2026 Kernbevinding: De gemeente Nissewaard moet voor de jaren 2026 en 2027 fors bezuinigen op het armoedebeleid. Uit een minima-effectrapportage van het Nibud blijkt dat elk van de onderzochte huishoudtypes haar maandbegroting rond zou moeten kunnen krijgen na de geplande bezuinigingen. Uit deze rapportage blijkt ook dat van alle onderzochte type huishoudens het de gezinnen met kinderen en een inkomen tussen de 130% en 150% van het wettelijk sociaal minimum zijn er het meest op achteruitgaan per maand: zij zullen na de bezuinigingen gemiddeld €81,- per maand minder te besteden hebben. De bezuinigingstaakstelling uit de Perspectiefnota 2025 is als volgt gespecifieerd voor het armoedebeleid29:

Onderdeel

Bedrag

Collectieve ziektekostenverzekering Persoonlijk minimabudget Subsidie preventie armoede en schulden Totale bezuinigingstaakstelling voor het armoedebeleid

€331.000 €542.000 €166.125 €782.125 Tabel 2

Uit de interviews blijkt dat de strategie voor de bezuinigingen in het sociaal domein is om de huidige beleidsstructuur zo min mogelijk te doorbreken. In de praktijk betekent dat regelingen niet afgeschaft zullen worden, maar dat de inkomenscriteria aangescherpt zullen worden, waardoor er minder inwoners gebruik van de regelingen kunnen maken. Een ander uitgangspunt voor de bezuinigingen is om de regelingen voor kinderen zoveel mogelijk in stand te houden – dit was ook een aandachtspunt dat de gemeenteraad heeft meegegeven aan de portefeuillehouder. Daarnaast heeft de gemeenteraad een motie aangenomen om de kindtoeslag (€300,- per jaar) niet te verlagen. Het Nibud heeft onlangs een minima-effectrapportage uitgevoerd om het effect van de geplande bezuinigingen in kaart te brengen. De volgende beleidsaanpassingen van het huidige beleid zijn doorgerekend30: 1. Verlagen van de Individuele Inkomenstoeslag van € 250,- naar € 150,-. 2. Verlagen Energiebijdrage ouderen met langdurig laag inkomen van € 250,- naar € 150,-. 3. Verlagen inkomensgrens voor de tegemoetkomingen voor Stichting Leergeld en Jeugdfonds Sport en cultuur te van 150 procent naar 120 procent. 4. Verlagen bedrag van de Kindpas van Stichting Leergeld van € 75 per kind naar € 50.31 5.

Verlagen van de gemeentelijke bijdrage van de collectieve zorgverzekering in pakket Extra (€ 30 naar € 15) en uitgebreid (van € 45 naar € 20). 29 Presentatie voor de Commissie Sociaal Domein. (2025). Invulling bezuinigingstaakstelling perspectiefnota 2025 op het

armoedebeleid. 8 mei 2025, via https://nissewaard.raadsinformatie.nl/vergadering/1281134.

Het Nibud hanteert standaard berekeningen om de financiële draagkracht van huishoudens in beeld te brengen. Er wordt uitgegaan van noodzakelijke en onvermijdelijke uitgaven, zoals huur, energie, verzekeringen en voeding. Uitgaves zoals hondenbelasting (kwijtschelding voor eerste hond voor huishoudens met een laag inkomen) of roken worden niet meegerekend. 30

31 Deze verlaging is niet doorgegaan, maar is wel door het Nibud doorgerekend.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 34.

Uit de analyse van het Nibud blijkt dat alle onderzochte huishoudtypen erop achteruit zouden gaan, met name gezinnen met oudere kinderen en een inkomen tussen de 130% en 150% van het wettelijk sociaal minimum. Voor zowel tweeoudergezinnen als eenoudergezinnen met twee oudere kinderen daalt het met maandbudget met €81,-. Geen enkel type huishouden gaat erop vooruit. Voor paren en alleenstaanden zonder kinderen maken de bezuinigingen geen verschil. Net zoals onder de huidige minimaregelingen geen enkele van de huishoudtypen een tekort op de maandbegroting had, blijft dit zo na de geplande bezuinigingen. Dat de sterkste daling in bestedingsruimte zich voordoet bij gezinnen met oudere kinderen en een inkomen tussen de 130% en 150% van het wettelijk sociaal minimum komt met name door het wegvallen van tegemoetkomingen van Stichting Leergeld en het Jeugdfonds. Het Nibud rekent voor dat de kosten voor bijvoorbeeld een laptop zwaar drukken op het budget van deze gezinnen. Als zij met een inkomen tussen de 130% en 150% van het sociaal minimum niet langer in aanmerking komen voor ondersteuning van Stichting Leergeld, missen zij deze inkomsten. De kosten voor gezinnen met oudere kinderen zijn overigens hoe dan ook hoger dan voor gezinnen met jongere kinderen: onderwijs, voeding en vervoer kosten meer voor oudere kinderen.

Op 8 mei 2025 werd de Nibudrapportage met het effect van de bezuinigingen op de minimaregelingen gepresenteerd in de gemeenteraad. In deze presentatie wordt niet specifiek ingegaan op de effecten van de bezuinigingen voor alle typen huishouden. De Nibudrapportage zelf is ter beschikking gesteld aan de gemeenteraad op 2 juli.

1.6 De gemeente Nissewaard monitort op meerdere niveaus Kernbevinding: De gemeente Nissewaard monitort en evalueert haar armoede- en schuldenbeleid op meerdere niveaus en op gestructureerde wijze. Beleidsdoelen zijn zowel breed als concreet geformuleerd en worden regelmatig getoetst aan de praktijk, zoals blijkt uit de tussentijdse evaluatie van de nota Financiële keten in beeld (2021) en de recente evaluatie van Thuis in Nissewaard.

De gemeente Nissewaard stelt veel doelen, zowel breed als concreet In het integrale beleidskader sociaal domein geeft de gemeente een richting aan de invulling van het sociaal domein. De concrete doelen staan in de ontwikkelagenda. Het sociaal domein is verdeeld in vijf programmalijnen met strategische en operationele doelen, die grotendeels eind 2024 gerealiseerd moesten zijn. Per programmalijn worden de operationele doelen en bijbehorende inspanningen toegelicht, inclusief de mate waarin deze binnen bestaande middelen kunnen worden uitgevoerd. Per programma is een schematisch overzicht weergegeven van de doelen die de gemeente wil behalen. De meeste doelen zijn concreet en met duidelijke KPI’s. Dit maakt dat zowel ruimte is voor flexibiliteit als harde richtlijnen waarop het beleid getoetst kan worden. Een van de doelen is bijvoorbeeld dat het gemiddelde schuldbedrag in 2026 lager is dan het landelijke niveau en dat het percentage kinderen in een bijstandsgezin binnen de range van de 50% meest gemiddelde gemeenten.

De gemeente Nissewaard evalueert het beleid op verschillende manieren en zet regelmatig in op het creëren van een integraal beeld van de effecten van het (armoede)beleid Het gehele beleid werd in 2021 geëvalueerd. In 2021 is de nota Financiële keten in beeld tussentijds geëvalueerd. Deze evaluatie is zowel kwalitatief als kwantitatief van aard. Uit deze evaluatie bleek onder andere dat ze tevreden zijn over de uitvoering van het beleid en dat de gemeente het verder wil voortzetten, maar met de nodige aanpassingen. Dit gaat bijvoorbeeld om meer inzet op ervaringsdeskundigen, preventie onder jongeren, en herziening van de collectieve ziektekostenverzekering. Ook wordt aanbevolen om de stress-sensitieve dienstverlening structureel in

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 35.

te bedden en meer nadruk te leggen op preventieve in plaats van curatieve schuldhulpverlening.32 Inmiddels zijn er op deze vlakken stappen gezet. Er werken bijvoorbeeld meerdere teams met stresssensitieve dienstverlening en het preventieteam maakt het mogelijk om meer in te zetten op preventiemaatregelen en vroegsignalering. Het bestuursverslag sociaal domein van de gemeente Nissewaard is een instrument voor interne beleidsmonitoring en sturing op alle onderdelen van het sociaal domein.33 In het bestuursverslag staat een overzicht van kwantitatieve gegevens. Dit gaat bijvoorbeeld om de deelname aan voorzieningen, aantal uitkeringen en indicatoren rondom schuldenproblematiek. In het verslag staat ook en kwalitatieve informatie zoals beleidskeuzes. De rapportage bevat informatie over het gebruik van minimaregelingen, schuldhulpverlening (Wgs), preventieve interventies en uitvoeringsresultaten binnen de Participatiewet. Het bestuursverslag is gekoppeld aan de Ontwikkelagenda sociaal domein. De gemeente doet ook aan monitoring en evalueren door periodiek gesprekken te plannen tussen het bestuur en de uitvoering. Het preventieteam, en schuldhulpverlening koppelen hun bevindingen uit de praktijk terug naar het college. Eenmaal per kwartaal geven zij de portefeuillehouder advies.

Uit de gesprekken blijk dat het SUNN diens bevindingen ook periodiek terugkoppelt bij het college en over het beleid spreekt. Opvallend is dat het aantal (deels) toegekende/afgewezen/periodieke/incidentele aanvragen bijzondere bijstand niet centraal wordt bijgehouden. Dit is niet mogelijk door de vele vormen van en kosten waarvoor bijzondere bijstand kan worden aangevraagd.34

Evaluatie Thuis in Nissewaard Thuis in Nissewaard (hierna: TiN) is een doorontwikkeling van Thuis in de Wijk en bestaat sinds eind 2023. Eind vorig jaar is de evaluatie van TiN gestart. Deze evaluatie is net afgerond. Uit deze evaluatie komen de volgende knelpunten: • Team Informatie en Advies (front office TiN) heeft te weinig kennis over armoedebeleid en schuldhulpverlening om inwoners goed te kunnen helpen; • Soms worden de gegevens van de inwoners dubbel uitgevraagd; • Soms is de uitvraag bij een inwoner te ‘smal’. Een aanbeveling uit de evaluatie is breder uitvragen: wat speelt er nog meer bij een inwoner? Bij de start van TiN is bewust gekozen om Werk en Inkomen niet onder te brengen in TiN. De gemeente merkt nu dat bestaanszekerheid altijd een rol speelt. Het integreren van bestaanszekerheid binnen TiN is onderwerp van gesprek binnen de gemeente.

Minima-effectrapportage van het Nibud Het Nibud heeft onlangs een minima-effectrapportage uitgevoerd om het effect van de geplande bezuinigingen in Nissewaard in kaart te brengen.35 In die rapportage zijn ook de effecten van het huidige armoedebeleid doorgerekend. In de rapportage wordt voor onderstaande type huishoudens de bestedingsruimte inzichtelijk gemaakt: 1. Een alleenstaande onder de AOW-gerechtigde leeftijd; 32 Gemeente Nissewaard (2021). Evaluatie Financiële keten in beeld: armoede- en schuldenbeleid Nissewaard, p. 4 t/m 6. 33 Gemeente Nissewaard (2024, augustus). Bestuursverslag Sociaal Domein over 2023. 34 Antwoord op schriftelijke vragen Lijst Verweij. (2024). via

https://nissewaard.raadsinformatie.nl/document/13820484/2?connection_type=17&connection_id=10296368 35 Nibud (2025). Minima-effectrapportage gemeente Nissewaard.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 36.

2.Een alleenstaande vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd; 3. Een eenoudergezin met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar); 4. Een eenoudergezin met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar); 5. Een paar zonder kinderen onder de AOW-gerechtigde leeftijd; 6. Een paar vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd; 7. Een paar met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar); 8. Een paar met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar). Per type huishouden is de bestedingsruimte voor inwoners met 100%, 120%, 130% en 150% van het wettelijk sociaal minimuminkomen in kaart gebracht. Uit de rapportage blijkt dat met de huidige minimaregelingen geen enkele van de huishoudtypen een tekort zou hoeven hebben op de maandbegroting. Ook is er geen sprake van een armoedeval (als een huishouden minder overhoudt bij een hoger inkomen in vergelijking tot één of meerdere lagere inkomens).

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 37.

2. Uitvoering armoedebeleid In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de vertaling van het beleidskader naar de uitvoering van het armoedebeleid. De onderstaande deelvragen worden in dit hoofdstuk beantwoord: 3. 4. 5.

6. 7.

Hoe werken betrokken gemeentelijke afdelingen samen op het gebied van armoede en ongelijkheid? Hoe werkt de gemeente samen met maatschappelijke partners in de aanpak van armoede en ongelijkheid? Hoe is die samenwerking georganiseerd? Welke inspanning wordt geleverd door gemeente en maatschappelijk partners om alle inwoners in beeld te krijgen die gebruik zouden moeten en kunnen maken van regelingen op het gebied van armoede en ongelijkheid? Hoe ziet de toegang tot de gemeentelijke dienstverlening ten aanzien van armoede en ongelijkheid er vanuit het perspectief van de cliënt uit? Welke mogelijkheden voor de aanpak van armoede en ongelijkheid worden momenteel niet door de gemeente opgepakt?

We beginnen dit hoofdstuk met de samenwerking binnen de gemeente en met en tussen maatschappelijke partners. We doorlopen daarna de stappen die een inwoner ook zou doorlopen in het zoeken en vinden van ondersteuning: preventie, signalering, toegang en toekenning. Daarnaast kijken we naar casusregie en doelbereik. Ook maken we in dit hoofdstuk kennis met Omar, Dennis en Shannah. In dit onderzoek is gekozen om de handelingswijze van de gemeente Nissewaard te onderzoeken aan de hand van drie casussen. Deze casus zijn realistisch, maar fictief. Gedurende dit hoofdstuk wordt in kaders de reis van deze personen door de gemeentelijke procedures geschetst. De casussen zijn gebaseerd op de typen kapitaal. De drie karakters in de casussen hebben ieder een veelvoorkomend profiel in Nissewaard.

Dennis: alleenstaande man, (dreigende) schuldenproblematiek: “Mijn naam is Dennis. Ik ben een alleenstaande man van 32 met een dochter van 11 en ben een halfjaar geleden ontslagen. Ik had weinig spaargeld en ontvang geen uitkering. Ik heb nog geen nieuwe baan gevonden. Ik heb al een paar maanden mijn huur en energierekening niet betaald. Een incassobureau heeft me al twee brieven gestuurd. Ik heb weinig vertrouwen in de overheid en krijg hier heel veel stress van. Kan de gemeente mij helpen?” Dennis heeft vooral een financieel probleem. In de praktijk zien we echter dat financiële problematiek kan leiden tot een kleinere sociale kring, en er is vaak geen geld over voor sport, cultuur of vrijetijdsactiviteiten. Dit zorgt er dan voor dat alle vier de hulpbronnen minder worden. Dennis past in het bruine profiel.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 38.

Shannah: zwanger, slechte woonruimte “Ik ben Shannah, 26 jaar, zeven maanden zwanger en woon in een huis met slechte isolatie met een hoge energierekening waardoor ik mijn rekeningen niet meer kan betalen. De kraamzorg zegt dat mijn huis niet goed is voor de baby. Ik weet niet waar ik naartoe moet. Ik heb geen contact met mijn ouders en ook niet met de vader van de baby. “ Shannah heeft meerdere problemen en is dus gebaat bij een integrale aanpak. Ze heeft financiële problemen die een acuut probleem veroorzaken. Daarnaast heeft ze een beperkt sociaal netwerk waar ze op terug kan vallen. Shannah past in het roze profiel. Omar: armoede en weigert hulp van de overheid “Mijn naam is Omar, 74, en ik heb een klein pensioentje. Ik kan niet zo goed met geld omgaan en heb al best veel schulden gemaakt. Er zijn al weleens mensen van de gemeente bij mij langs geweest maar meestal stuur ik ze snel weer weg. Mijn Nederlands is niet zo goed.” Er zijn in elke gemeente, en ook in Nissewaard, een groot aantal mensen met een laag vertrouwen in de overheid. Deze mensen worden een stuk lastiger bereikt. Dat Omar niet zo goed Nederlands spreekt maakt het nog complexer. Omar past in het groene profiel.

2.1 Samenwerking gemeentelijke afdelingen en rol preventieteam Kernbevinding: Het Preventieteam van de gemeente Nissewaard vervult een centrale en verbindende rol binnen het armoedebeleid van de gemeente. Het team werkt integraal aan preventie, vroegsignalering en netwerkvorming, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als met externe partners. De inzet van ervaringsdeskundigen, hoewel niet beleidsmatig gepland, blijkt effectief en wordt als waardevol ervaren. Door een breed en uitvoerend takenpakket, variërend van voorlichting op scholen tot ondersteuning bij financiële regelingen, draagt team Preventie bij aan het vroegtijdig voorkomen van schulden en armoede.

Het preventieteam als spil van de uitvoering De gemeente Nissewaard zet in haar armoedebeleid sterk in op preventie. Het preventieteam vervult hierin een centrale rol. Het team fungeert als vast aanspreekpunt voor inwoners, interne afdelingen en externe organisaties met vragen en initiatieven op het gebied van armoede en schulden. De werkzaamheden van het team beslaan het volledige spectrum van preventie, vroegsignalering en het leggen van verbindingen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. Zo levert het preventieteam ook input op beleidsniveau. Elk kwartaal deelt het team praktijkervaringen en geeft het beleidsadvies aan de wethouder, waarmee een directe koppeling tussen uitvoering en beleid tot stand wordt gebracht. Het preventieteam coördineert daarnaast initiatieven voor interne gemeentelijke afdelingen, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven. Het team organiseert bijvoorbeeld netwerkmomenten voor professionals in het kader van integrale samenwerking, voert een jongerenoverleg en neemt actief deel aan het financieel platform. Binnen dit platform wordt kennis gedeeld met netwerkpartners. Zie ook de paragraaf over de samenwerking met maatschappelijke organisaties. Het preventieteam maakt gebruik van ervaringsdeskundigen.

Hoewel het inzetten van ervaringsdeskundigen geen bewuste beleidskeuze was, blijkt uit de gesprekken dat deze inzet voortkomt uit de intensivering van de aanpak op het gebied van preventie van schulden en armoede.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 39.

De bijdrage van ervaringsdeskundigen wordt door betrokken partijen als waardevol ervaren, zo blijkt uit de gesprekken. Ervaringsdeskundigen kunnen bijdragen aan meer toegankelijke hulp. Voor inwoners met wantrouwen tegenover de gemeente kan het de stap om ondersteuning te krijgen en hulp te vragen verkleinen. Daarnaast kunnen ervaringsdeskundigen zich verplaatsen in de inwoner met een hulpvraag en inzien wat er nodig is om bijvoorbeeld regelingen begrijpelijk uit te leggen. Het preventieteam is verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke taken rondom vroegsignalering van financiële problematiek van inwoners van Nissewaard. Bij binnenkomst van signalen van financiële problemen wordt het team direct ingezet om verdere escalatie van financiële problemen te voorkomen. Het team neemt contact op met de inwoner om een beeld te krijgen van de situatie zodat er passende hulp kan worden ingezet. Het algemene takenpakket van het preventieteam is breed en omvat onder meer: gastlessen op scholen, voorlichting in jeugdinrichtingen, financiële adviesgesprekken en budgettrainingen voor onder andere statushouders. Daarnaast ondersteunt het team inwoners bij praktische zaken zoals het gebruik van DigiD, het aanvragen van toeslagen en het omgaan met de Belastingdienst. Deze activiteiten worden mede georganiseerd in samenwerking met het Nibud.

Ook coördineert het team jaarlijkse initiatieven zoals de Week van het Geld en de training ‘Geld en Gedrag’. Ook adverteert het preventieteam bijvoorbeeld op de website van de voetbalvereniging in Spijkenisse.36

2.2 Schuldhulpverlening en stress sensitieve dienstverlening Kernbevinding: De gemeente Nissewaard past stress-sensitieve dienstverlening succesvol toe binnen de schuldhulpverlening. Hoewel verbreding van deze aanpak binnen de gehele organisatie is opgenomen in het coalitieakkoord en de ontwikkelagenda, is de implementatie hiervan nog beperkt. Met name buiten de teams schuldhulpverlening en preventie, zoals bij frontoffice-medewerkers van Thuis in Nissewaard, wordt de werkwijze nog niet breed toegepast. Er is een duidelijke wens tot uitbreiding, maar dit vraagt om verdere opleiding en afstemming binnen de organisatie. De gemeente Nissewaard past stress-sensitieve dienstverlening succesvol toe binnen de schuldhulpverlening.37 Deze aanpak wordt door zowel medewerkers als inwoners positief ervaren, met name vanwege de bijdrage aan het verminderen van uitval van cliënten en recidivisten.38 De gemeentelijke schuldhulpverlening richt zich op het begeleiden van inwoners gedurende het volledige traject: van intake tot nazorg en eventueel budgetbeheer. Het team Vroegsignalering speelt hierin een aanvullende rol door signalen op te vangen en inwoners door te verwijzen naar passende voorzieningen. Het team vroegsignalering houdt zich daarnaast bezig met budgettrainingen (voor alle inwoners), ondersteuning van ondernemers en begeleiding van gedupeerden van de toeslagenaffaire.

In 2022 werd stress-sensitieve dienstverlening structureel onderdeel van de werkwijze binnen de schuldhulpverlening, mede op basis van aanbevelingen uit de evaluatie van de nota Financiële keten in beeld. In het coalitieakkoord 2022–2026 en de ontwikkelagenda sociaal domein is vastgelegd dat deze benadering voortgezet en – waar mogelijk – breder binnen de gemeentelijke organisatie toegepast zou worden. De uitbreiding zou moeten bestaan uit aanvullende scholing van medewerkers en het herzien van communicatie-uitingen zoals brieven en informatievoorziening. 36 Voetbalvereniging Spijkenisse. Hulp bij Geldzorgen, via https://www.vvspijkenisse.nl/hulp-bij-geldzorgen. Geraadpleegd op 12

juni 2025. 37 Gemeente Nissewaard. (2022). Ontwikkelagenda sociaal domein deel 2. p. 27; Gemeente Nissewaard. (2022). Coalitieprogramma 2022-2026. p. 48. 38 Gemeente Nissewaard, Evaluatie Financiële keten in beeld 2021. p.15.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 40.

Uit gesprekken blijkt dat de positieve effecten van stress-sensitieve dienstverlening inmiddels zichtbaar zijn, met name binnen de teams Schuldhulpverlening en Preventie. Gesprekspartners geven aan dat inwoners zich beter geholpen voelen en dat de benadering leidt tot meer vertrouwen. Tegelijkertijd is de toepassing volgens gesprekspartners nog niet breed genoeg binnen de organisatie. Zo werken bijvoorbeeld nog niet alle frontoffice-medewerkers van Thuis in Nissewaard volgens deze principes. Er bestaat binnen de organisatie een duidelijke wens om de werkwijze verder te verbreden, maar dit vergt nog concrete stappen in opleiding en interne afstemming. Wat leren we van Dennis? Dennis hoort bij een groep inwoners die weinig vertrouwen heeft in de overheid. Ook ervaart hij veel schaamte omtrent geldproblemen. Zijn ervaringen met het contact met de gemeente hebben een grote invloed op de mate waarin hij hulp accepteert of vraagt. Bij de gemeente Nissewaard zien ze hoe groot de invloed van schaamte en financiële stress kan zijn. Als Dennis met iemand van schuldhulpverlening of preventie in aanraking komt of er iemand op huisbezoek komt, zal deze persoon getraind zijn in stress-sensitief werken. Een medewerker die stress-sensitief werkt zal bijvoorbeeld communicatie methoden gebruiken die rekening houdt met de met de impact van stress op de inwoner.

De methoden helpen bij het effectiever ondersteunen van inwoners zodat deze zelfstandig stappen akn maken. Het stress sensitieve werken maakt de kans dat Dennis een positieve ervaring heeft groter, omdat deze medewerkers vaardigheden heeft om de interactie met wantrouwende en gestresste inwoners goed te laten verlopen. Als Dennis echter eerst in aanraking komt met de frontoffice mederwerkers van Thuis in Nissewaard zal hij spreken met iemand zonder training in stress-sensitief werken. Als dit contact niet goed verloopt is de kans aanwezig dat het wantrouwen van Dennis groeit en hij geen verdere hulp aanneemt.

2.3 Samenwerking met maatschappelijke organisaties Kernbevinding: Maatschappelijke organisaties in Nissewaard spelen een belangrijke rol in het bestrijden van armoede. Er bestaat een goed functionerend netwerk tussen de organisaties zelf, onder meer via het door de organisaties zelf opgerichte Financieel Platform. De samenwerking met de gemeente verloopt wisselend. Organisaties ervaren een gebrek aan regie vanuit de gemeente en missen structurele terugkoppeling op signalen die zij aandragen. Het Financieel Platform, dat weliswaar wel gefaciliteerd wordt door gemeente maar waarin de gemeente geen leidende rol neemt, wordt door sommige organisaties als een belangrijker overlegmoment ervaren dan gemeentelijke initiatieven zoals Thuis in Nissewaard. Deze signalen wijzen op het belang van meer regie vanuit de gemeente en betere afstemming met organisaties en partners.

Ervaringen van maatschappelijk partners in de praktijk Maatschappelijke organisaties zetten zich dagelijks in om armoede en ongelijkheid tegen te gaan. Zij zien in de praktijk dat armoede vaak samengaat met diverse andere problemen, waaronder mentale problematiek. In sommige gevallen zijn de organisaties niet toegerust voor de zwaarte van de problematiek van inwoners. In dat geval wordt contact gezocht met een professionele organisatie, zoals Kwadraad. Daarnaast is schaamte en een gebrek aan vertrouwen in de overheid voor veel inwoners een drempel om hulp te zoeken. Inwoners in armoede ervaren soms weinig begrip van de rest van de samenleving, die zich hard tegen hen kan uitspreken. Dit beeld sluit aan bij de inwonersamenstelling zoals beschreven in het hoofdstuk ‘Vooraf’. In Nissewaard zijn er veel inwoners met een profiel dat zich afgesloten voelt van de omgeving en wantrouwen heeft tegenover oeverheidsinstellingen.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 41.

Samenwerking tussen de gemeente en maatschappelijk partners Op casusniveau verwijst de gemeente inwoners in verschillende situaties door naar maatschappelijk partners. Dit kan bijvoorbeeld vanuit een schuldhulpverleningstraject, vanuit team Werk & Inkomen of vanuit het preventieteam. Ook wanneer inwoners naar Thuis in Nissewaard bellen kunnen zij worden doorverwezen naar maatschappelijke organisaties. Maatschappelijke organisaties geven aan dat de overdracht van casussen tussen de gemeente en andere organisaties kan worden verbeterd door meer in te zetten op warme overdrachten en persoonlijk contact. De overdracht van een casus gaat nu vaak digitaal, of een inwoner moet zelfstandig een nieuw intakeproces bij een organisatie doorlopen. Een meer persoonlijke overdracht kan volgens gesprekspartners helpen om te voorkomen dat inwoners uit beeld raken en afhaken van de hulpverlening. Overkoepelend heeft de gemeente op verschillende manieren en met een verschillende intensiteit contact de maatschappelijk partners. Het verschilt per organisatie met wie en hoe vaak zij contact hebben met de gemeente. Sommige partners spreken per kwartaal met een beleidsambtenaar. Andere partners spreken ook periodiek met de wethouder.

Daarnaast organiseert de gemeente tweemaal per jaar een bijeenkomst Samen Praten in Nissewaard (SPIN), gericht op organisaties die in brede zin in het sociaal domein actief zijn. Maatschappelijke organisaties geven aan dat ze niet altijd merken dat de signalen die ze aangeven tijdens de gesprekken worden opgevolgd of aankomen bij het college en de raad. De gesprekspartners missen ook wat regie vanuit de gemeente. Volgens deze organisaties kan de gemeente een regierol nemen door de maatschappelijke partners bij elkaar te brengen, het gesprek te faciliteren en zorgen dat de partners elkaar en diens werk kennen en kunnen afstemmen. De maatschappelijke partners zien dat er in andere gemeenten bredere en structurele overleggen zijn tussen gemeente en partners over armoede. Zij zouden dit graag terugzien in Nissewaard. Ze zien dat dankzij die overleggen er meer afstemming en uitwisseling van kennis mogelijk is tussen de maatschappelijke partners en de gemeente waardoor er betere samenwerking ontstaat.

Samenwerking van maatschappelijke organisaties onderling Het netwerk tussen maatschappelijke organisaties is sterk en functioneert goed: organisaties hebben regelmatig onderling contact en weten elkaar te vinden. Soms is dit ook op casusniveau. De maatschappelijke organisaties hebben onderling een samenwerkingsverband opgericht: het Financieel Platform. Het Financieel Platform bestaat uit diverse organisaties, zowel professionele organisaties als vrijwilligersorganisaties, die in brede zin gericht zijn op de (financiële) ondersteuning van inwoners. Het platform is onafhankelijk van de gemeente opgezet, maar medewerkers van het gemeentelijke preventieteam sluiten wel aan bij het Financieel Platform. De gemeente faciliteert het platform door een locatie beschikbaar te stellen. Deelnemende organisaties zijn bijvoorbeeld Budgetmaatjes, Humanitas Thuisadministratie, Stichting Welzijn Ouderen (SWO), de gemeente, Stimos hulpverlening en de Papershop. Omdat de deelname vrijblijvend is, doen niet alle organisaties mee aan het platform. Het doel van het Financieel Platform is dat de verschillende organisaties samenkomen en in gesprek gaan over actualiteiten op het gebied van armoede in Nissewaard. Onderling wordt besproken welke doelen de partijen hebben en wat er nodig is om de doelen te bereiken.

De partijen komen samen en brengen in kaart wat er in Nissewaard speelt op het gebied van armoede. Ze delen welke doelen ze hebben en wat ze daarvoor nodig hebben. Uit de gesprekken blijkt het Financieel Platform voor een aantal organisaties een belangrijke manier in contact te blijven met het netwerk. Voor hen is het Financieel Platform een belangrijkere bron van contact en uitwisseling dan Thuis in Nissewaard. De partners die niet in TiN zitten hebben anders geen structureel contactmoment met elkaar of de

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 42.

gemeente. Via dit door henzelf opgezette platform hebben ze de mogelijkheid om kennis uit te wisselen en elkaar mogelijk te ondersteunen. Nissewaard in vergelijkend perspectief: regierol voor de gemeente en een centraal platform Maatschappelijke partners spelen in alle gemeenten een belangrijke rol bij het uitvoeren van het armoedebeleid. Het is voor veel gemeenten een uitdaging om hier een regierol in te nemen en te zorgen dat alle maatschappelijke partners elkaar en de gemeente voldoende weten te vinden. In de gemeente Nissewaard hebben een aantal partners zelf het financieel platform opgezet. Dit bevalt goed voor de betrokken maatschappelijke organisaties. De organisaties die niet betrokken zijn bij het financieel platform missen een centraal overlegmoment. De gemeente Druten gebruikt het Platform Armoede en Ongelijkheid om relevante maatschappelijke partners bij elkaar te brengen. Via deze weg zijn de partners bekend met elkaar en wat ze te bieden hebben. Daarnaast kan de gemeente zelf vertellen over hun beleid en regelingen. Het verschil met het financiële platform in Nissewaard is dat in Druten de gemeente het initiatief neemt en daarmee een centraal punt creëert voor alle betrokken partners. In Assen heeft de gemeente een regisseur armoede in dienst die het aanspreekpunt is voor de maatschappelijke organisaties.

De regisseur zorgt ervoor dat regelingen en wetgeving bij alle partners bekend zijn. Dit geeft de gemeente meer grip op de uitvoering van het beleid en zorgt voor een centraal (informatie)punt voor de maatschappelijke partners.

2.4 Preventie Kernbevinding: Preventie is een prioriteit voor de gemeente. Het preventieteam heeft hier een belangrijke rol in en voert diverse activiteiten uit op het gebied van financiële educatie. Regelingen en ondersteuning worden onder de aandacht gebracht met bezoeken aan doelgroepen en voorlichtingscampagnes. Proactieve communicatie bij life-events blijft op dit moment beperkt tot inwoners die 18 jaar worden. Inwoners kunnen ook een vrijblijvend financieel adviesgesprek voeren met het preventieteam. Het voorkomen van financiële problemen is een belangrijk uitgangspunt van het gemeentelijk beleid. Door in te zetten op preventie kan immers worden voorkomen dat de situatie van inwoners die kwetsbaar zijn of beginnende financiële zorgen hebben verslechterd. Dit betekent ook dat er later minder (kostbare) hulp nodig is. De preventieve inzet van de gemeente is gericht op bewustwording, het bijbrengen van vaardigheden en het stimuleren van wilskracht. Het preventieteam speelt hier een belangrijke rol in.

Regelingen en ondersteuning onder de aandacht brengen Een eerste stap in de preventie van geldzorgen is het onder de aandacht brengen van de verschillende regelingen en vormen van ondersteuning. Het preventieteam streeft naar meer bekendheid van minimaregelingen en wil partners en organisaties verbinden om inwoners integraal te bereiken. De communicatiemiddelen van het preventieteam worden zo toegankelijk mogelijk opgesteld. Er wordt bijvoorbeeld vaker gekozen voor (handgeschreven) kaarten en posters in plaats van brieven. In gesprekken wordt aangegeven dat andere betrokken afdelingen minder meegaan in deze beweging. Het preventieteam brengt het ondersteuningsaanbod daarnaast onder de aandacht met bezoeken aan onder meer scholen, wijkcentra en ouderenzorginstellingen. Ook worden er voorlichtingscampagnes georganiseerd, zoals de landelijke Week van het Geld voor basisscholen. De gemeente heeft ook een eigen campagne, onder de noemer ‘Zorgen over geld, praten helpt’.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 43.

Communicatie bij life-events Belangrijke veranderingen in het leven, zoals het krijgen van kinderen, echtscheidingen of het overlijden van een dierbare kunnen gevolgen hebben voor iemands financiële situatie of omgang met geld. In het kader van preventie kan daarom worden gecommuniceerd bij deze life-events. Inwoners van Nissewaard krijgen op hun 18e verjaardag een brief met informatie over wat er (financieel) verandert zodra zij volwassen worden. De gemeente communiceert op dit moment nog niet bij andere life-events. De wens is wel om dit uit te breiden.Voorbeelden bij communiceren bij life events is om vanaf een bepaalde leeftijd (bijvoorbeeld 70+) of bij een scheiding contact op te nemen.

Financiële educatie In Nissewaard wordt een aantal activiteiten georganiseerd om de financiële zelfredzaamheid van inwoners te vergroten. Het preventieteam speelt een belangrijke rol in deze inzet op financiële educatie. Voorbeelden van activiteiten zijn een voorlichting aan gedetineerde jongeren39, de budgettraining Geld en Gedrag (30 deelnemers in 2024) en de cursus Financieel Ontzorgen (150 deelnemers).40 De gemeente biedt via het Nibud 12 online geldplannen aan. Deze zijn door ruim 276 inwoners geraadpleegd (stand januari 2025).41 Geldplannen helpen inwoners bij het financiële overzicht houden, voorkomen van schulden en budgetteren. Deze plannen zijn anoniem, gratis en zelfstandig in te vullen. Inwoners kunnen de plannen vinden via de website en indien nodig ondersteuning krijgen bij het invullen door maatschappelijke partners.

Vrijblijvend financieel adviesgesprek Inwoners kunnen een vrijblijvend financieel adviesgesprek voeren met medewerkers van het preventieteam. In deze gesprekken worden de inkomsten en uitgaven van de inwoner in kaart gebracht. Vervolgens krijgt de inwoner persoonlijk advies, waarbij ook wordt gekeken naar de regelingen die van toepassing zijn. Het opstellen van een geldplan kan ook een onderdeel van het adviesgesprek zijn. Het preventieteam heeft al meer dan 262 adviesgesprekken gevoerd (stand januari 2025).42

Wat leren we van Omar Omar spreekt geen Nederlands en is wantrouwend tegenover de overheid. Omar heeft als pensioengerichtigde met een langdurig laag inkomen recht op een aantal regelingen. Gezien zijn leeftijd heeft hij bijvoorbeeld ook recht op een energiebijdrage. Vanwege zijn taalbarrière kan het moeilijk voor hem zijn om te begrijpen waar hij recht op heeft. Wanneer hij in beeld komt zal de gemeente eerst kijken of er iemand in zijn eigen netwerk kan fungeren als tolk. Indien dit niet het geval is kijken ze of er iemand binnen de gemeente beschikbaar is. Als beide opties niet beschikbaar zijn zal de gemeente zoeken naar een externe tolk. De keuze om te werken met een tolk maakt het voor Omar makkelijker om de gemeente om hulp te vragen. De gemeente kan ook Stichting Welzijn Ouderen inschakelen om Omar te ondersteunen. Dit is een 39 Dit betreft een voorlichting aan leerlingen van het Kompas College, dat onderwijs biedt voor RJJI De Hartelborgt in Spijkenisse 40 Gemeente Nissewaard, Presentatie voor commissie Sociaal Domein van Preventie & Vroegsignalering, 16-01-2025 41 Gemeente Nissewaard, Presentatie voor commissie Sociaal Domein van Preventie & Vroegsignalering, 16-01-2025 42 Gemeente Nissewaard, Presentatie voor commissie Sociaal Domein van Preventie & Vroegsignalering, 16-01-2025

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 44.

van hun maatschappelijke partners. Als Omar via TiN binnenkomt bestaat de kans dat hij hier al naar is doorgestuurd.

Nissewaard in vergelijkend perspectief: preventie en doelgroepen De gemeente Nissewaard zet veel in op preventie. Het preventieteam heeft een hoog aantal aan acitiviteiten en ondersteuningsmogelijkhden. Dankzij het preventieteam doet de gemeente Nissewaard veel op het gebied van educatie en advies. Net zoals Nissewaard zet de gemeente Hoorn uitgebreid in op preventie en educatie. Zo worden er scholen bezocht (vooral middelbare scholen), presentaties gegeven aan grote bedrijven en samengewerkt met het UWV om voor een grotere doelgroep preventieve voorlichting over geldproblematiek te verzorgen. De gemeente Nissewaard zet minder in op preventie bij specifieke doelgroepen. Behalve het versturen van een brief naar jongeren die achttien jaar worden heeft de gemeente geen preventiemaatregelen voor specifieke doelgroepen. In de gemeente Druten worden bijvoorbeeld alle ouderen boven de 70 preventief bezocht door een medewerker van een welzijnsorganisatie. Dit zorgt ervoor dat ‘stille armoede’ in deze doelgroep niet onzichtbaar blijft. De vrijwilligers die op pad gaan zijn getraind om geldproblematiek, eenzaamheid en zorgbehoeften te signaleren. De gemeente Diemen verspreidt folders die specifiek gericht zijn op zzp’ers en ondernemers. Op deze folders staan o.a. een aantal veel gestelde vragen en stappen die een ondernemer met geldzorgen kan volgen.

2.5 (Vroeg)signalering Kernbevinding: Het preventieteam voert de wettelijke taken van de gemeente op het gebied van vroegsignalering uit. Het systeem waar de meldingen van betalingsachterstanden terecht komen functioneert goed. De manier waarop het preventieteam contact opneemt met inwoners met een betaalachterstand, hangt af van de situatie van de inwoner. De gemeente heeft door de inzet van combinatiefunctionarissen ‘ogen en oren’ in de wijken, maar zij spelen een beperkte rol bij informele vroegsignalering. Naast het voorkomen van financiële problemen streeft de gemeente Nissewaard ernaar om problemen in een vroeg stadium in beeld te krijgen. Er zijn twee typen vroegsignalering: de formele vroegsignalering vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) en informele vroegsignalering, bijvoorbeeld via maatschappelijke organisaties.

Formele vroegsignalering De gemeente is vanuit de Wgs verantwoordelijk voor vroegsignalering. Concreet betekent dit dat de gemeente een systeem beheert waar betalingsachterstanden in worden verzameld. Woningcorporaties, schuldeisers en aanbieders van nutsvoorzieningen geven betalingsachterstanden door in dit zogeheten RIS-systeem. Binnen de gemeente is het preventieteam verantwoordelijk voor het uitvoeren van de vroegsignalering en de opvolging van meldingen in het RIS-systeem. Uit gesprekken komt naar voren dat het systeem goed werkt. Na ontvangst van een signaal neemt het team altijd contact op met het huishouden. Het preventieteam brengt een prioriteit aan in het type melding – huishoudens met huurachterstand worden als eerst benaderd – en het type huishouden – ook huishoudens met kinderen worden met prioriteit benaderd. De eerste poging om contact te krijgen verloopt telefonisch. Inwoners krijgen dan een adviesgesprek met het preventieteam aangeboden. Als dit niet lukt, probeert het team via een ander kanaal contact

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 45.

te leggen. Dit kan bijvoorbeeld zijn via een kaart, SMS, e-mail of een huisbezoek. De keuze voor een benadermethode hangt af van de aard van het signaal. Als een inwoner niet reageert, blijft het preventieteam pogingen doen om hen te benaderen. Ernstige signalen of situaties waar kinderen bij betrokken zijn, leiden er vaker toe dat het team overgaat tot een huisbezoek. In 2023 ontving de gemeente 4442 signalen via het RIS-systeem. Het lukte om contact te krijgen met 825 inwoners. 105 daarvan kregen een telefonisch advies en 38 gingen in op het aanbod voor een adviesgesprek. De overige bereikte inwoners gingen niet in op het hulpaanbod.43

Informele vroegsignalering Inwoners met beginnende financiële problemen kunnen ook via andere kanalen in beeld komen. Maatschappelijke organisaties kunnen hier een rol in spelen, net als bijvoorbeeld kerken. De gemeente ziet graag dat organisaties zoals huisartsen en scholen bijdragen om inwoners vroegtijdig in beeld te brengen. Dit sluit aan op de activiteiten op het gebied van preventie. In Nissewaard zijn combinatiefunctionarissen actief, die in de wijken werken en dicht bij inwoners staan. Zij zouden ook signalen van inwoners met geldzorgen kunnen opvangen en binnen de organisatie doorgeleiden. In gesprekken wordt echter aangegeven dat de teams die zich richten op het armoedebeleid nog weinig informatie van de combinatiefunctionarissen krijgen. Er worden gesprekken gevoerd om deze samenwerking te verbeteren.

Wat leren we van Dennis Dennis heeft zijn huur niet betaald en komt in beeld bij de gemeente via vroegsignalering. De gemeente neemt vervolgens contact met hem op via verschillende manieren. Aangezien Dennis weinig vertrouwen heeft in de gemeente bestaat er een kans dat hij niet reageert op berichten van de gemeente. In Nissewaard stoppen ze niet met Dennis benaderen als hij niet reageert, ze zullen contact blijven zoeken. Voor de zoon van Dennis zou de gemeente voorstellen om via Stichting Leergeld en Stichting Sport en Cultuur bijdragen aan te vragen voor activiteiten van de zoon. Als Dennis bijzondere bijstand aanvraagt, kijken ze ook naar andere mogelijke regelingen. De gemeente geven financieel advies en kijkt of Dennis zelfredzaam genoeg is of dat er noodzaak is voor budgetbeheer en begeleiding. Dennis is nog maar recent werkloos dus heeft niet overal recht op, maar de regelingen zullen met hem worden doorgenomen. Omdat Dennis een huurachterstand heeft zal er een huisbezoek komen, zeker omdat er een kind bij betrokken is. Bij deze bezoeken werken ze stress-sensitief en outreachend.

Nissewaard in vergelijkend perspectief: huisbezoek Het inzetten van een huisbezoek is niet uniek voor de gemeente Nissewaard. In Nissewaard gaan ze op huisbezoek als iemand via vroegsignalering in beeld komt en de situatie daarom vraagt, bijvoorbeeld wanneer er kinderen bij betrokken zijn. In de gemeente Diemen en de gemeente Hoorn wordt vroegsignalering uitgevoerd door een medewerker van het Sociaal Team. Zij leggen huisbezoeken af en voeren een brede intake uit waarbij gekeken wordt naar de situatie omtrent opvoeding, de financiële situatie, de werksituatie en de invloed van dramatische gebeurtenissen uit 43 Gemeente Nissewaard. (2024). Bestuursverslag Sociaal Domein over 2023

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 46.

het verleden. In de gemeente Venray is gekozen om de huisbezoeken te laten afleggen door een ervaringsdeskundige. Zij geven aan dat dit zorgt voor meer vertrouwen en deze persoon eerder toegelaten wordt in huishoudens met weinig vertrouwen in de overheid.

2.6 Toegang Kernbevinding: Thuis in Nissewaard is de voornaamste toegang in het sociaal domein voor inwoners van Nissewaard. Daarnaast kunnen inwoners zelf naar de gemeente of maatschappelijk partners stappen. Inwoners die contact opnemen met TiN, worden doorverwezen naar de relevante afdelingen binnen de gemeente of maatschappelijke organisaties. TiN vervult een beperkte rol in het versterken van de samenwerking tussen maatschappelijke organisaties, waardoor het meer als sociale kaart fungeert dan als een integrale toegang. Inwoners van Nissewaard kunnen op meerdere manieren hun weg vinden naar het ondersteuningsaanbod in de gemeente. De voornaamste ingang is Thuis in Nissewaard. Inwoners kunnen ook zelf naar de gemeente stappen voor hulp en ondersteuning. Dat kan via het eerder beschreven preventieteam, maar ook via de website. De gemeente heeft een verzamelpagina ‘Hulp bij geldzorgen’ ingericht. Via deze pagina kunnen inwoners direct regelingen aanvragen en worden zij doorverwezen naar maatschappelijke organisaties die hulp bieden. Verder kunnen inwoners ook rechtstreeks contact opnemen met maatschappelijke organisaties. Rotterdampas Voor de aanschaf van een Rotterdampas doorloopt de aanvrager een gestructureerd proces. De pas geeft toegang tot honderden culturele en recreatieve activiteiten met korting of gratis entree.

De pas kan op twee manieren worden aangeschaft: online, of fysiek bij een verkooppunt van de eigen gemeente. Voor aanvragers die in aanmerking denken te komen voor het lage tarief van €5 of het middentarief van €32,50 en waarvan het inkomen niet bekend is bij de gemeente is een inkomenstoets noodzakelijk. Bij fysieke aanschaf bij de gemeente dient de aanvrager eerst een afspraak te maken. Voor het lage of middentarief moet de aanvrager zich legitimeren en recent inkomensbewijs meenemen. Het inkomensbewijs mag niet ouder zijn dan twee maanden en kan bestaan uit een uitkeringsspecificatie, salarisstrook of bankafschrift. Kinderen tot 18 jaar kunnen alleen een pas krijgen als een van de ouders ook een pas heeft. Het tarief voor kinderen is gekoppeld aan het tarief van de ouder: gratis bij het lage oudertarief, €10 bij het middentarief en €20 bij het standaardtarief.

Thuis in Nissewaard (TiN) Thuis in Nissewaard is voor inwoners het centrale startpunt in het sociaal domein, als doorontwikkeling van Thuis in de Wijk. Sinds de wijziging naar TiN zijn er geen fysieke loketten meer, maar bestaat alleen nog de website en een telefoonnummer. Op de website staat het hulpaanbod in de gemeente beschreven, ingedeeld in een aantal thema’s. Hier worden inwoners doorverwezen naar verschillende organisaties die hulp bieden en naar relevante pagina’s op de website van de gemeente. Wanneer een inwoner contact opneemt met TiN, komt deze in contact met het team informatie en advies. Dit is een apart team binnen het klantcontactcentrum. De inwoner wordt dan doorverwezen naar de partij die de meest passende ondersteuning kan bieden. Dat kan de gemeente zelf zijn of een maatschappelijke

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 47.

organisatie. Thuis in Nissewaard ontvangt ongeveer 150 telefoontjes per dag (2750 per maand).44 Ongeveer een derde van de hulpvragen gaat over armoede. De inwoner krijgt geen vast contactpersoon bij de gemeente. Als er sprake is van meer problemen moet de inwoner met verschillende personen van verschillende afdelingen contact hebben. Wanneer er sprake is van ernstige problematiek krijgt de inwoner via de gemeente een hulpverlener toegewezen die dient als vast contactpersoon. Wanneer een inwoner wordt doorverwezen naar een maatschappelijke organisatie, blijft de inwoner niet als vanzelfsprekend in beeld bij de gemeente. In gesprekken wordt een aantal knelpunten in de uitvoering rondom TiN benoemd. Hoewel er geen kwantitatieve gegevens beschikbaar zijn, is de indruk van meerdere gesprekspartners dat TiN bij veel inwoners niet bekend is. Ook komt de beoogde rol van TiN in het versterken van de samenwerking tussen maatschappelijke organisaties niet goed van de grond. Veel maatschappelijke organisaties geven aan dat zij weinig tot geen contact hebben met de gemeente en met elkaar via TiN. De maatschappelijke partners en de gemeentelijke organisatie weten elkaar wel goed te vinden, maar dit komt eerder door al bestaand direct contact dan door toedoen van TiN. Daarmee vervult TiN op dit moment meer de functie van een sociale kaart dan van een breed bekende integrale toegang.

Sommige gesprekspartners maken kanttekeningen bij de dienstverlening van TiN. De medewerkers die de telefoon beantwoorden werken nog niet allemaal volgens het principe van stress-sensitieve dienstverlening, terwijl dit wel een belangrijk uitgangspunt in het gemeentelijk beleid is. Ook is de ervaring van betrokkenen dat de kennis over armoede en schuldhulpverlening in dit team niet altijd toereikend is. Er zijn geen cijfers bekend over klanttevredenheid van specifiek TiN. Nissewaard in vergelijkend perspectief: een centrale toegang Het inrichten van een centrale toegang voor het sociaal domein heeft niet alleen praktische gevolgen in de uitvoering, maar is een fundamentele beleidsmatige keuze. In Nissewaard is gekozen om de fysieke toegang via Thuis in de Wijk te vervangen door Thuis in Nissewaard, waar inwoners telefonisch of digitaal met al hun vragen terecht kunnen. De medewerkers van Thuis in Nissewaard kunnen inwoners doorverwijzen. Veel gemeenten willen met een centrale toegang meer integraal kunnen werken in het sociaal domein: de inwoner kan naar één plek toe voor hulp op diverse vlakken. De gemeente Hoorn heeft bijvoorbeeld een volledig integrale toegang genaamd 1.Hoorn. Zowel Wmo, jeugd en armoede zijn hierin ondergebracht. De uitvoering van de participatiewet wordt door een andere partij uitgevoerd.

In Alblasserdam is er ook centrale toegang voor het sociaal domein: het Brughuis. Het Brughuis is een centrale, fysieke plek waarbinnen de samenwerking in het sociaal domein is georganiseerd. Inwoners kunnen zich zonder afspraak melden bij de balie in het Brughuis, waar ze door een baliemedewerker naar de juiste organisatie in het Brughuis worden doorverwezen. Voor inwoners is het Brughuis een laagdrempelige plek waar ze met verschillende soorten hulpvragen terecht kunnen. In gemeenten waar geen centrale toegang is ingericht, zoals in Assen, moeten inwoners langs meerdere instanties om gebruik te maken van alle regelingen waar ze recht op hebben.Dit is in

44 Gemeente Nissewaard (2024). Presentatie: Stand van Zaken Thuis in Nissewaard. Via

https://nissewaard.raadsinformatie.nl/document/14161170/1#search=%22stand%20van%20zaken%20thuis%20in%20nissewa ard%22.

Rekenkamer Nissewaard | Armoede en ongelijkheid | 48.

Nissewaard ook het geval na het contact met TiN. Het verschil is dat de inwoner wel meteen wordt doorverwezen naar relevante en passende hulp binnen de gemeente en instanties. Het voordeel van een gezamenlijke toegang is de mogelijkheid tot integraliteit. Om daadwerkelijk integraal te kunnen werken is er meer nodig dan alleen een fysieke plek waar partners samenkomen. Goede interne samenwerking en duidelijke casusregie zijn basisvoorwaarden voor een succesvolle multidisciplinaire aanpak.

2.7 Toekenning Kernbevinding: De gemeente Nissewaard heeft met de automatische toekenning van de individuele inkomenstoeslag, sinds september 2024, het bereik van inkomensondersteuning vergroot. De regeling versterkt de financiële veerkracht van huishoudens met een langdurig laag inkomen. De samenwerking met Stichting Urgente Noden Nissewaard (SUNN) vormt een belangrijk aanvullend vangnet voor situaties waarin gemeentelijk beleid tekortschiet. De structurele afstemming tussen SUNN en de gemeente draagt bij aan signalering van beleidsmatige knelpunten en het verbeteren van aansluiting op acute of nietstandaard hulpvragen. Sinds september 2024 kent de gemeente Nissewaard de individuele inkomenstoeslag automatisch toe aan inwoners die hier recht op hebben. Deze toeslag bedraagt nu nog €250 en vanaf 2026 €150 per huishouden, met een aanvullende bijdrage van €300 per kind in de leeftijd van 4 tot en met 17 jaar. De toeslag is bedoeld als extra financiële ruimte voor inwoners met een langdurig laag inkomen, zodat zij onverwachte of hoge uitgaven kunnen doen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om de aanschaf, vervanging of reparatie van essentiële gebruiksgoederen, zoals een wasmachine of koelkast. Inwoners zijn vrij om zelf te bepalen waar zij het bedrag aan besteden. De automatische toekenning heeft geleid tot een groter bereik van de regeling.

De gemeente merkt dat zij nu ook inwoners bereikt die al langer recht hadden op de toeslag, maar deze eerder niet hadden aangevraagd. Tijdens een pilotfase bleken bijvoorbeeld zeventig mensen in het gemeentelijke klantenbestand recht te hebben op de toeslag, zonder dat zij daar gebruik van hadden gemaakt. Door deze groep alsnog te benaderen en de toeslag toe te kennen, krijgt de gemeente beter zicht op inwoners die eerder buiten beeld bleven. Daarmee vormt automatische toekenning niet alleen een vorm van inkomensondersteuning, maar ook een middel om het bereik van de regelingen te vergroten. De gemeente hanteert strikte kaders op basis van inkomen, vermogen en noodzaak voor maatwerk via de bijzondere bijstand. Het beleid stimuleert zelfredzaamheid en participatie, en biedt in specifieke gevallen preventieve ondersteuning om escalatie van problemen (zoals schulden of sociale uitsluiting) te voorkomen. Het aantal aanvragen bijzondere bijstand in 2022 was in totaal 1693. In 2023 was het aantal 1643.45 Het aantal (deels) toegekende en afgewezen of periodieke en incidentele aanvragen bijzondere bijstand wordt niet centraal bijgehouden en is dus ook niet bekend. Dit is niet mogelijk door de vele vormen van en kosten waarvoor bijzondere bijstand kan worden aangevraagd.