04.MRDH; Voorstel AcVa - Borging toekomstbestendig OV in de hele regio Bijlage 3 - beëindiging Transitieprogramma OV en Corona

Westersingel 12 Postbus 21012 3001 AA Rotterdam Telefoon 088 5445 100 E-mail: informatie@MRDH.nl Internet: www.mrdh.nl Bankrekeningnummer: NL96 BNGH 0285 1651 43 KvK nummer:62288024

MEMO

Aan Van Telefoon

Adviescommissie Va en bestuurscommissie Va Joni Braas 088 5445 169

CC

--

Datum

Onderwerp

Bijlage 3 - Afronding Transitieprogramma OV & Corona

27 oktober 2023

Hoofdlijn afronding Transitieprogramma OV en Corona  Per 2024 is het OV-aanbod in alle concessies minimaal het afgeschaalde niveau als gevolg van corona en is dat aanbod de basis voor verdere groei.  MRDH houdt haar exploitatiesubsidies op het pre-corona-peil.  Afschalingen als gevolg van personeelstekorten, buitendienststellingen, omleidingen etc. vallen onder de reguliere concessievoorwaarden en worden als dusdanig verrekend met de vervoerders.  Het personeelstekort is nog niet opgelost. Vervoerders blijven het dilemma houden van wel willen opschalen, ontwikkelen en groeien, maar niet kunnen. Dat zal voorlopig blijven bestaan.  Een van de maatregelen in het Transitieprogramma OV & Corona was het tijdelijk buiten dienst stellen van haltes die weinig werden gebruikt en waar een andere OV-halte nabij is in het concessiegebied van de HTM. Met het afsluiten van dit programma vervalt die grondslag. Inmiddels is wel duidelijk dat vervoerders – en dus ook de HTM – worden geconfronteerd met andere uitdagingen. Zo speelt het tekort aan personeel dat ervoor kan zorgen dat per 2024 openen van haltes leidt tot afname van het OV-aanbod elders in het HTM-gebied ten opzichte van de met HTM gemaakte afspraken. Dit is het geval als door o.a. langere rijtijden op het traject waar de halte(s) onderdeel van zijn waardoor inzet van meer voertuigen en dus personeel nodig is.

Daarnaast blijkt uit HTM onderzoek dat er door de maatregel geen netto reizigersverlies is opgetreden terwijl de reistijden wel werden verkort. De komende periode wordt, zoals eerder afgesproken in het samenwerkingsprogramma OV NEXT, een netwerkstudie uitgevoerd die zal leiden tot nieuwe voorstellen voor de vervoerplannen vanaf 2025, waarbij wordt gekeken hoe met de haltes om te gaan. De betrokken gemeenten worden hierbij betrokken. Daarmee wordt beoogd recht te doen aan het maatschappelijk belang van het OV, de OVbehoefte van reizigers en wens tot faciliteren van OV-gebruik op dit moment en in de nabije toekomst. Door eventuele wijzigingsvoorstellen onderdeel te laten zijn van de reguliere vervoerplanprocedure, wordt geborgd dat de besluitvorming (en daarmee de mogelijkheid tot inspraak voor zowel het Metrocov als gemeenteraden) via de reguliere processen verloopt. Mocht het komend jaar gezien de reizigersaantallen of maatschappelijke behoefte al wenselijk zijn om een of meerdere haltes vooruitlopend op het vervoersplan voor 2025 te openen, kan dat op voorstel van de HTM en in opdracht van de MRDH als opdrachtgever gedaan worden in afweging met de bredere

1





consequenties hiervan. Maar het uitgangspunt is om het mogelijk heropenen via de reguliere vervoersplanprocedure 2025 inclusief inspraak te laten verlopen. Per vervoerder worden nieuwe ontwikkelpannen gemaakt, zoals het plan busnet in de Rotterdamse deelregio, uitwerking van het Plan Toekomstvast Tramnet, de genoemde netwerkstudie in het Haagse deelregio cetera. Deze studies gaan weer de reguliere procedures van planvorming en doorwerking in de jaarlijkse vervoerplannen doorlopen, inclusief de reguliere gemeentelijke betrokkenheid daarbij. Het niet bestede deel van het transitieprogramma OV, deels benut ter dekking van de oplossingen met de vervoerders, zoals hieronder wordt toegelicht. Een ander deel vloeit terug naar het BDU-saldo.

Tijdslijn Transitieprogramma OV en Corona Op 25 november 2020 heeft de BcVa een Maatregelenpakket OV en Corona vastgesteld. Op 24 maart 2021 heeft de BcVa aanvullend daarop het Transitieprogramma OV en corona vastgesteld. Daarna is het Maatregelenpakket onderdeel geworden van het Transitieprogramma en hebben een paar (beperkte) herijkingen plaatsgevonden, waarvan de laatste plaatsvond op 5 juli 2023 (‘in principe’) en 20 september 2023 (definitief). Op 12 oktober 2022 heeft de BcVa besloten om het bestaande maatregelenpakket uit het regionale Transitieprogramma OV en corona te verlengen met de jaren 2023 en 2024. Naast deze periodieke herijkingen van het regionaal Transitieprogramma OV en corona, is landelijk ook afgesproken dat alle Nederlandse OV-concessies “herijkt worden en [dat] de structurele effecten van corona weggewerkt worden zodat concessies weer in evenwicht worden gebracht en weer financieel gezond kunnen zijn en er opnieuw perspectief komt om te kunnen voortbestaan en inschrijven in nieuwe aanbestedingen en het aangaan van inbestedingen”. Daarbij heeft de MRDH steeds voor ogen gehad dat deze concessieherijkingen tevens het sluitstuk vormen van het regionaal Transitieprogramma: alle maatregelen uit het Transitieprogramma krijgen dan een plaats in de concessie of in andere lopende projecten en programma’s van de MRDH.

Zie bijvoorbeeld de achtergrondinformatie die op 18 mei 2022 is verstrekt aan de leden van de BcVa. Met de nu voorliggende besluitvorming over de toekomstvastheid van de OV-concessies komt er een einde aan het Transitieprogramma OV en corona. Dat betekent inhoudelijk en financieel het volgende: Inhoudelijk maatregelenpakket Het Transitieprogramma OV en corona bestaat uit de volgende maatregelen, die inmiddels in de praktijk zijn geëffectueerd en die met de voorliggende besluitvorming permanent gemaakt worden en onderdeel worden van de reguliere OV-concessies:  Marketingacties om reizigers zo snel mogelijk terug te krijgen. Spreidingsmaatregelen om de hyperspits af te vlakken, ‘vierkante dienstregeling’, afspraken met scholen en werkgevers. Diverse duurzaamheidsmaatregelen;  Vergoeding meerkosten wegomleidingen en buitendienststellingskosten door gemeenten, conform Kadernota OV;  Maatregelen arbeidsmarkt door vervoerbedrijven;  Gewijzigd inzetmodel sociale veiligheid. RET: 25% reductie van de inzet van tramconducteurs in de Rotterdamse tram en 25% reductie van de inzet van metrobeheerders. Beperkte reductie SV-inzet bij HTM en EBS;  Afschaffing van een aantal tramhaltes in de concessie Rail Haaglanden om de exploitatiesnelheid van de tram te verhogen, en daarmee de exploitatiekosten te verminderen; Vermindering aanbod in aantal dienstregelingskilometers

2

Het aanbod van het OV is gedurende de periode van Transitieprogramma OV afgenomen. Het aanbod per 2024 is het nieuwe vertrekpunt voor alle vervoerders, in aantallen dienstregelingskilometers in mln. per jaar per concessie, zie deze tabel: Aantal dienstregelingskilometers Maart 2021 bij besluit Per 2024, na per concessie BcVa start Transitie- afsluiting transitieprogramma OV programma OV en corona Rail Rotterdam tram (RET) 6,2 6,2 Rail Rotterdam metro (RET) 9,4 9,4 Bus Rotterdam e.o. (RET) 12,5 12,5 Rail Haaglanden (HTM) 12,7 12,6 – 13,3 Bus Haaglanden Stad (HTM) 6,0 5,7 Bus Voorne-Putten en Rozenburg 4,5 4,0 (EBS) Bus Haaglanden Streek (EBS) 8,7 8,7 Toelichting tabel:  Algemeen. De wijze waarop jaarlijks invulling wordt gegeven aan de inzet van de dienstregelingskilometers, wordt vastgelegd in de jaarlijkse vervoerplannen die door de vervoerbedrijven voor akkoord worden voorgelegd aan de BcVa. Dit gebeurt vanaf 2025 weer in een separate vervoerplanprocedure.  HTM bus en tram. In 2024 maken MRDH, HTM en gemeenten, onder regie van het ontwikkelprogramma OV NEXT, een analyse van haltes in het OV netwerk van nu en van de toekomst. Zie ook de toelichting over de haltes hierboven.  RET bus. In 2024 maken MRDH, RET en gemeenten een nieuw Plan Busnet, onder regie van het ontwikkelprogramma OV POORR.

Daarbij hanteren zij het huidige OVaanbod per 2024 in “dienstregelingskilometers” als uitgangspunt.  RET rail. o Tram. Het in 2023 vastgestelde plan Toekomstvast Tramnet geldt per 2024 als uitgangspunt voor het gefaseerd ontwikkelen van het tramnet. Gestart wordt met het aantal “dienstregelingskilometers” in bovenstaande tabel als uitgangspunt. o Metro. Voor de metro geldt dat, voor zover dat nog niet gebeurd is, gefaseerd wordt teruggegaan naar het pre-corona aanbod in dienstregelingskilometers. Terug te herleiden naar zuivere pre-corona niveaus is dit niet, omdat RET inmiddels met een nieuw station Hoek van Holland strand en per 2024 een spitsfrequentie Pijnacker-zuid-Slinge exploiteert (areaaluitbreidingen).  EBS. MRDH en EBS bepalen in 2024 een aanbod uitgedrukt in dienstregelingskilometers voor 2025, als uitgangspunt voor het toekomstige pakket tussen MRDH en EBS. Financiële effecten inhoudelijk maatregelenpakket en vermindering aanbod  Deze maatregelen gericht op minder dienstregelingskilometers, hebben geen financiële gevolgen voor de MRDH gehad, en het permanent maken van deze maatregelen per 2024 heeft dat evenmin. MRDH bleef een gelijkblijvende exploitatiesubsidie aan de vervoerders betalen.  De maatregelen leidden voor de vervoerbedrijven tot kostenbesparingen.

Deze kostenbesparingen konden (en kunnen in de toekomst) worden aangewend om de financiële gevolgen van de coronacrisis te beperken. Financieel-administratief betekende het voor MRDH wel dat de bijdragen voor sociale veiligheid werden verminderd en 1-op-1 leidden tot een aanvullende subsidie. Ook dit zal meegenomen worden in de herijking van de concessie.

3

Afronding tijdelijke ‘27,5%-bijdrage’ Naast de maatregelen ‘op straat’ heeft de BcVa op 24 maart 2023 ook een tijdelijke financiële bijdrage vanuit MRDH beschikbaar gesteld, de zogenaamde ’27,5%-regeling. De BcVa heeft besloten: “Om de gevolgen van corona voor het OV-systeem en de OV-reizigers te beperken, groeigelden uit de OV-exploitatiebegroting in de periode 2021-2030 met een maximum van € 200 mln. beschikbaar te houden voor een financiële bijdrage van de MRDH die in tranches beschikbaar wordt gesteld en ten hoogste 27,5% bedraagt van de door de concessiehouders gerealiseerde financiële effect van de genomen maatregelen. RET, HTM en EBS hebben op grond van dit besluit inmiddels een financiële bijdrage ontvangen of hebben aangegeven nog van deze regeling gebruik te willen maken in de aankomende jaren. In totaal is/wordt 56,7 mln. euro beschikbaar gesteld voor maatregelen ter verbetering van de concessies. Met het beëindigen van het Transitieprogramma wordt ook deze regeling afgerond. Er wordt voorgesteld om de openstaande bijdragen eenmalige uit te keren aan elke vervoerder op basis van de maatregelen die zij structureel doorvoeren. Daarbij hoort ook de voorwaarde vanuit MRDH dat de vervoerders geen winstuitkering doen over 2024. Afronding leidt tot een resterend saldo van 17,3 mln.

Dit bedrag gaan wij aanwenden ter dekking van de oplossingen met de drie vervoerders in het dossier borging toekomstbestendig OV. Afronding tijdelijke stimuleringsmaatregelen Daarnaast heeft de MRDH in het Transitieprogramma OV en corona van 24 maart 2021, totaal 104 mln aan financiële middelen beschikbaar gesteld om: - De invoering van Nieuwe Betaalwijzen (betaalpas i.p.v. OV-chipkaart) te stimuleren; - Versnellingsmaatregelen in te voeren; - Een bijdrage te leveren voor lokaal maatwerkvervoer, in relatie tot versnellingsmaatregelen en vervoerkundige wijzigingen; - Een bijdrage te leveren aan ketenmobiliteit; - De transformatie van de arbeidsmarkt van de vervoerbedrijven te stimuleren. Dit is uitgewerkt in de tijdelijke uitvoeringsregeling van 7 juli 2021, die is geactualiseerd op 14 december 2022. Op 6 juli 2022 heeft de BcVa besloten om de niet-benutte middelen voor invoering Nieuwe Betaalwijzen, transformatie arbeidsmarkt en lokaal maatwerkvervoer toe te voegen aan het budget om de corona-opgave te verminderen. Het budget voor stimuleringsmaatregelen laten we op dit moment nog niet vrijvallen maar pakken we op binnen het uitwerkingsbesluit dat we voorstellen bij het beëindigen van het transitieprogramma. We kunnen wel aangeven dat er een bandbreedte aan mogelijke vrijval is tussen de 3,5 en 37 miljoen. Wat er daadwerkelijk vrijvalt nemen we in de financiële uitwerking mee.

Financieel eindoverzicht OV en corona De totale financiële verrekening en afhechting van OV en corona 2021-eind 2023, is samengevat in onderstaande tabel: Corona budget

200

Aanvullend budget (BcVa 6 -7-22) Totaal

37,5

Verdeling

Budget

Stimuleringsmaatregelen budget

104,2

Verdeling

Budget

237,5 Verplicht

Nog in te

4

37,5

37,5

150

Overboeken naar Corona budget 200 mln. (BcVa 6-722) Arbeidsmarkt

vulle n 0

18,8

15,7

3,1

44

OV betalen

12,5

12,1

0,4

27,5% HTM

20,1

Versnellingsmaatregelen

20

0,1

19,9

27,5% EBS

4,1

Ketenmobiliteit

10

1

9

Maatwerkvervoer

5,4

0

5,4

104,2

66,4

37,8

TVOV eigen bijdrage

11,4

Geschatte benodigde middelen voor faciliteren groei-opgave 2025-2034 27,5% RET

Gealloceerd

229,6

Gealloceerd/ in te vullen

Restant

7,9

Restant

37,8

5