01.Onderzoeksopzet SROI Nissewaard

Onderzoeksopzet Social Return on Investment Rekenkamerfunctie Nissewaard

Rekenkamerfunctie Nissewaard Rekenkamerfunctionaris Drs. H.H. Sietsma MPA

Contactpersoon Dhr. N. Woudstra MSc Ambtelijk secretaris

T. 06 30 89 32 50 E. nick@necker.nl Datum: 22 december 2021

Inhoud 1. 2. 3.

Wat gaan we onderzoeken? ..................................................................................................................... 3 Plan van Aanpak ...................................................................................................................................... 4 Onderzoeksteam en planning .................................................................................................................. 7

2

1. Wat gaan we onderzoeken? Waarom dit onderzoek? Gemeenten kunnen verschillende instrumenten hanteren om re-integratie te stimuleren, zoals loonkostensubsidies, participatieplaatsen, beschutte werplekken en jobcoaching. Social return on investment (SROI) is één van die instrumenten. Dit instrument richt zich niet direct op mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, maar op de werkgevers. Veelal gaat het om het creëren van (extra) werkplekken voor groepen met afstand tot de arbeidsmarkt. SROI is het opnemen van sociale voorwaarden in subsidies, vergunningen en inkoop- of aanbestedingstrajecten, om contract -en subsidiepartners te stimuleren om kansen te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Uit onderzoek van het sociaal cultureel planbureau (SCP) blijkt dat het lastig is om werkgevers te mobiliseren om mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. Het SCP geeft aan dat er een actieve benadering van werkgevers nodig is om meer werkplekken te realiseren1. Ook in Nissewaard wil de gemeente SROI inzetten om re-integratie van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt te stimuleren. In de begroting uit 2021 stelt de gemeente expliciet dat het doel van SROI beleid is om meer werkgelegenheid in de doelgroep te creëren2.

Het beleid omtrent SROI is vastgelegd in het inkoop- en aanbestedingsbeleid en wordt ingezet bij opdrachten van werken en diensten van boven de €221.000. De uiteindelijke verwerking in een offerte vindt plaats aan de hand van een oplegger in de vorm van een regionale bestektekst.

Doel- en vraagstelling Met dit onderzoek wil de rekenkamerfunctie de raad inzicht bieden in de wijze waarop social return on investment door de gemeente Nissewaard wordt toegepast en welke resultaten dat oplevert. Daarbij besteden we extra aandacht aan het samenspel tussen de opdrachtnemers en de gemeente in het realiseren van de SROI-doelstellingen. Hoe is de SROI-aanpak in de gemeente Nissewaard georganiseerd en hoe doeltreffend is het beleid?

Beleid en proces 1. Welke ambities en doelen heeft de gemeente geformuleerd op het gebied van SROI en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt? 2. Op welke wijze is het SROI-beleid vertaald naar organisatie en uitvoering? a. In hoeverre is het SROI-beleid vertaald naar realistische afspraken met opdrachtnemers? b. In hoeverre stuurt de gemeente Nissewaard voldoende op de uitvoering van deze afspraken? c. Welke succes- en knelpunten worden ervaren door de gemeente en door opdrachtnemers? 3. In hoeverre zijn de opdrachtnemers tevreden over de informatievoorziening en ondersteuning bij het maken en uitvoeren van de afspraken? Doeltreffendheid 4. Welke concrete resultaten worden behaald en in hoeverre leidt dat tot het realiseren van de doelen en beoogde maatschappelijke effecten van de gemeente ? 5. Rapporteert de gemeente adequaat over de realisatie van de doelen en wordt dit met de raad gedeeld? 6. Hoe verhoudt het SROI-beleid in de gemeente Nissewaard zich tot de omliggende gemeenten?

1

SCP, eindevaluatie van de Participatiewet, Samenvatting, 2019, p. 25

2

Gemeente Nissewaard (2020). Begroting 2021, Werk, inkomen, armoedebeleid & emancipatie.

3

2. Plan van Aanpak De rekenkamerfunctie voert dit onderzoek uit in vijf fasen. Elk van deze fases wordt hieronder kort toegelicht, waarbij wordt benoemd wat de resultaten van de fase zijn en op welke wijze deze resultaten bereikt worden. Het rekenkameronderzoek wordt op afstand uitgevoerd. Interviews vinden digitaal plaats.

Dossierstudie en casusonderzoek

Verdiepende gesprekken en interviews

Vergelijkingsonderzoek

Analyse en beoordeling

Fase 1 / Voorbereiding en start Het onderzoek beginnen we met een digitaal startgesprek met de vaste ambtelijke contactpersoon voor de rekenkamerfunctie. We bespreken de onderzoeksopzet, informatieverzoek en het normenkader en maken werkafspraken over de uitvoering. Op deze manier is het voor de organisatie duidelijk hoe het onderzoek eruit komt te zien en wat we wanneer van de organisatie vragen. Resultaten • • • • • •

Onderlinge werkafspraken en verwachtingen zijn vastgesteld Informatievraag is bekend Ambtelijk contactpersoon is aangewezen Gehanteerde methode Digitaal startgesprek Informatieverzoek

Fase 2 / Verkenning Documentanalyse Om inzicht te krijgen in het beleid en de werkwijze van de gemeente ten aanzien van het SROI-beleid brengen we de bestaande kaders in beeld. Hiervoor voeren we een documentanalyse uit. Bij de documentanalyse betrekken we in ieder geval de volgende documenten: • • • • • •

Coalitieakkoord 2018-2022; Beleids- en uitvoeringsregels SROI periode 2018-heden; Kaders, werkwijzen en/of afspraken over inkoop en aanbesteding en informatievoorziening; Jaarrapportages SROI periode 2018-heden; Gemeentebegroting en -jaarstukken periode 2018-heden; Managementletters periode 2018-heden;

Oriënterend interview In een oriënterend interview verdiepen wij onze bevindingen uit de documentanalyse. We voeren dit gesprek graag met een ambtelijk verantwoordelijke die direct betrokken is bij (de uitvoering van) het SROI-beleid en die diepgaande kennis heeft over de ontwikkeling en toepassing van het beleid. We vragen om duiding bij de

4

ambities uit het beleid. Ook vragen we de ambtelijk verantwoordelijke wat hij of zij nodig heeft om goed te kunnen sturen op het re-integratiebeleid en in hoeverre het huidige beleid daarin voorziet.

Resultaten • Inzicht de beleidskaders voor SROI • Inzicht in de organisatie van het proces en aanpak omtrent SROI Gehanteerde methode • Documentanalyse • Interviews

Fase 3 / Verdieping Verdiepende documentanalyse: casusonderzoek In deze fase brengen we een verdieping aan in ons onderzoek en bekijken we in hoeverre in de praktijk invulling werd gegeven is het beleid. We bestuderen relevante subsidie-, inkoop- en aanbestedingstrajecten tussen 2018 en 2021, de afspraken die met opdrachtnemers zijn gemaakt en de monitoringsinformatie. Aan de hand daarvan beoordelen we in hoeverre de SROI-afspraken zijn gerealiseerd en wat de resultaten zijn. Hiervoor stellen we in afstemming met de ambtelijk contactpersoon een aanvullend informatieverzoek op. Afhankelijk van de eerdere stappen en informatieverzameling kiezen we er in deze fase voor enkele subsidie-, inkoop- en aanbestedingstrajecten verder onder de loep te nemen. We maken een selectie van relevante trajecten die zo representatief mogelijk is voor Nissewaard. Dit doen we door in de selectie te zorgen voor een brede spreiding over het type traject (aanbesteding, subsidie of inkoop) en verschillende beleidsvelden. Verdiepende interviews Door middel van een aantal (groeps-)interviews verdiepen we het inzicht in het procesverloop, zodat we de voorlopige bevindingen kunnen duiden en aanvullen. Ook vragen we gesprekspartners naar hun eigen reflectie op het proces en geleerde lessen. Wij interviewen in ieder geval de onderstaande functionarissen.

We bespreken met de portefeuillehouder onder meer het bestuurlijk perspectief op het beleid en de (maatschappelijke) doelstellingen en uitgangspunten hiervan. Met betrokken beleidsmedewerkers bespreken we de vertaling van het beleid naar de organisatie en uitvoering en de uitwerking hiervan in afspraken met opdrachtnemers. Met medewerkers control en audit bespreken we met name de monitoring van de uitvoering en de behaalde resultaten. • Portefeuillehouder • Groepsinterview betrokken beleidsmedewerkers Participatiewet en werk en inkomen; • Groepsinterview betrokken medewerkers inkoop en control en audit • Vertegenwoordigers van opdrachtnemers Enquête voor opdrachtnemers De opdrachtnemers zullen we, naast een gesprek met een vertegenwoordiging van de opdrachtnemers, met een enquête naar hun ervaringen met SROI vragen. Hoe kijken zij aan tegen de SROI-verplichting, hoe de gemeente SROI nu invult en wat het oplevert? Andere aspecten zijn de tevredenheid met de informatievoorziening en de ondersteuning vanuit de gemeente. Hierbij zal gevraagd worden naar verschillende fasen uit het proces: de aanbestedingsronde en het maken, invullen, uitvoeren en monitoren van de afspraken.

Resultaten • Inzicht in de praktijkinvulling van SROI, gemaakte afspraken, monitoring en resultaten Gehanteerde methode • Documentanalyse • Digitale interviews (4) • Enquête onder opdrachtnemers

5

Fase 4 / Vergelijkingsonderzoek Gelijktijdig met het onderzoek in uw gemeenten vinden er in de gemeenten Goeree-Overflakkee en Hellevoetsluis ook onderzoeken naar SROI-beleid plaats. Dit geeft de onderzoekers de mogelijkheid om de resultaten met elkaar te vergelijken. Hierdoor is het mogelijk om de effectiviteit van het SROI-beleid te toetsen aan de omliggende gemeenten. Daarbij is het belangrijk om op te merken dat de omvang van de gemeente Nissewaard een andere is dan die van de overige gemeentes.

Resultaten • Vergelijking de gemeenten Hellevoetsluis, Goeree-Overflakkee en Nissewaard. Gehanteerde methode • Analyse van het gedane onderzoek • Benchmark

Fase 5 / Rapportage In deze laatste fase van het onderzoek stellen wij het onderzoeksrapport op. Dit rapport bestaat uit een deel met bevindingen (Nota van Bevindingen) en een bestuurlijk deel (conclusies en aanbevelingen). De Nota van Bevindingen wordt bij de ambtelijke organisatie teruggelegd voor een feitenverificatie. Na verwerking van het ambtelijk wederhoor sturen wij de definitieve versie inclusief de conclusies en aanbevelingen voor bestuurlijk wederhoor naar het college. Daarna biedt de rekenkamerfunctionaris het onderzoeksrapport aan de raad aan. Resultaten • Beantwoording van de hoofdvraag en de deelvragen Gehanteerde methode • Feitenverificatie (ambtelijk wederhoor) • Bestuurlijk wederhoor • Rapportage inclusief conclusies en aanbevelingen

6

3. Onderzoeksteam en planning Herman Sietsma is de directeur van de rekenkamerfunctie. Nick Woudstra vervult de rol van ambtelijk secretaris in de rekenkamerfunctie. Het onderzoeksteam voert in overleg met Herman Sietsma het onderzoek uit.

Planning De onderstaande tabel geeft inzicht in de planning van het onderzoek. De doorlooptijd van het onderzoek is ongeveer 5 maanden.

Onderzoeksfasen

Planning

Fase 1: startgesprek

Januari

Fase 2: Verkenning

Februari

Fase 3: verdieping

Maart/ april

Fase 4: vergelijkingsonderzoek

April

Fase 4: rapportage (incl. bespreking en wederhoor)

Mei/juni

7