CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+ (raadsbesluit 200625).pdf

Beeldvorming I 11 mei 2023, gemeente NijkerkBij agendapunt: Woonzorgvisie19.514 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+

1 | WOONVISIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

Inhoud 1. Inleiding .............................................................................................. 3

4.2 Flexibele woonvormen ........................................................ 31

1.1 Aanleiding .................................................................................. 5

4.3 Huisvesting van arbeidsmigranten .................................... 32

1.2 Terugblik .................................................................................... 5

4.4 Woonwagenstandplaatsen ................................................. 33

1.3 Thema’s ...................................................................................... 6

Onze aanpak ................................................................................. 34

1.4 Kansen voor inwoners ............................................................. 7 1.5 Versterken van bedrijvigheid en publieke sector ................ 7

5. Thema: Verduurzaming woningvoorraad ............................... 35

1.6 Afbakening.................................................................................. 7

5.1 Verduurzaming particuliere woningvoorraad ................... 37

1.7 In samenwerking met betrokken partijen ........................... 8

5.2 Verduurzaming sociale woningvoorraad .......................... 38

Onze visie ........................................................................................ 8

5.3 Vergroten van duurzame leefkwaliteit .............................. 38 Onze aanpak ................................................................................. 40

2. Thema: Balans vraag en aanbod .................................................. 9 2.1 Doelgroepen ............................................................................ 11

6. Uitvoering: Uitgangspunten voor woningbouw-

2.2 Huishoudensontwikkeling en woningbehoefte ............... 12

programmering ............................................................................. 41

2.3 Het verbeteren van betaalbaarheid en beschikbaarheid 14

6.1 Differentiatie en variatie ...................................................... 42

Onze aanpak ................................................................................. 18

6.2 Instrumenten ..........................................................................45 6.3 Monitoring ............................................................................. 46

3. Thema: Wonen en zorg ................................................................ 19 3.1 Senioren ................................................................................... 21

Bijlage 1 Ontwikkeling sociale huurvoorraad ............................... 48

3.2 Kwetsbare personen met een ondersteuningsvraag .......23

Bijlage 2 Identiteit en woningbehoefte per kern .......................... 51

Onze aanpak ................................................................................. 27

Bijlage 3 Begrippenlijst ...................................................................... 53 Bijlage 4 Geraadpleegde bronnen ....................................................56

4. Thema: Alternatieve en flexibele woonvormen................... 28 4.1 Alternatieve woningtypen ................................................... 30

2 | WOONVISIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

1. Inleiding

3 | WOONVISIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

Algemene trends

Specifieke Nijkerkse gegevens huishoudens: Huidig aantal inwoners Gemeente 2019

Aandeel alleenstaande en oudere huishoudens neemt toe, aandeel gezinnen en paren daalt

35-55 jaar 11.320

Toename aantal huishoudens

< 20 jaar 10.785

> 75 jaar 3.295

Vergrijzing Individualisering en grotere flexibiliteit Technologische trends / domotica

Huidige huishoudenssamenstelling naar kern 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

Nijkerkerveen

Hoevelaken

Nijkerk

Infographic algemeen 20-35 jaar 7.230

55-75 jaar 9.895

+

+

< 35 jaar

35-55 jaar

gezinnen

+

+

55-75 jaar

> 75 jaar

Bron: CBS

Langer zelfstandig wonen Verduurzamen Flexibiliteit in bouwprojecten Van bezit naar gebruik

Belangrijkste verhuisbewegingen afgelopen tien jaar PROVINCIALE PROGNOSE 2029:

Totaal 42.525 Bron: CBS

Amsterdam

Putten Bunschoten

Nijkerk

naar 44.150 tot 44.935 inwoners

Barneveld Amersfoort

Ede Vertrekkers > 450 Vertrekkers < 450 Vestigers > 450 Vestigers < 450

Leusden

Ontwikkeling huishoudens Nijkerk

Inwoners Nijkerk

Bron: Provincie Gelderland (2016)

Nijkerkerveen

Hoevelaken

Prognose huishoudenssamenstelling (2019 – 2039) 2019

2024

2029

2034

2008

38 982

2008

15 069

2009

39 080

2009

15 166

2010

39 538

2010

15 479

2011

39 788

2011

15 640

2012

40 126

2012

15 805

2013

40 355

2013

15 986

2014

40 638

2014

16 303

2015

40 870

2015

16 425

2016

41 199

2016

16 594

2017

41 775

2017

16 796

+

+

2018

42 307

2018

16 949

< 30 jaar

30-44 jaar

< 20 jaar

20-35 jaar

35-55 jaar

4 | W O Bron: O N CBS V I huishoudens SIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

Bron: CBS Bevolking

Utrecht

Nijkerk

45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 55-75 jaar

> 75 jaar Bron: CBS

Ermelo

Almere

Nijkerk groeit

Bevolkingsopbouw per kern

Zeewolde

2039

9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 gezinnen

+

+

45-64 jaar

> 65+

Bron: Companen

Inclusief wonen

2019-2029 • Sterke groei 65-plussers • Vooral jonge 1+2 persoons-huishoudens (<50 jaar) en gezinnen met kinderen 2029-2039 • Groei 65-plussers en gezinnen neemt iets af • Vooral toename groep 45-65 jarigen Bron: CBS

1. Inleiding 1.1 Aanleiding

1.2 Terugblik

Sinds de vaststelling van de Woonvisie 2015+ zijn er veel ontwikkelingen geweest op het gebied van wonen. De druk op de woningmarkt is flink toegenomen, waardoor sommige huishoudens moeite hebben om geschikte woonruimte te vinden. Het coalitieakkoord ‘Verbinden met Ambitie’ zet daarom in op voldoende woningen die passen bij de inwoners van de gemeente Nijkerk. Zodat vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten. Daarbij willen we sturen op de afname van wachtlijsten en de betaalbaarheid van woningen. Om deze ambitie in de huidige woningmarkt te kunnen bereiken actualiseren we de woonvisie uit 2015.

De woonvisie 2015+ is in 2019 samen met de woningcorporaties en de huurdersorganisaties geëvalueerd. In de woonvisie 2015+ was het uitgangspunt van 35% sociale huur- en koopwoningen in nieuwbouwontwikkelingen een belangrijke doelstelling. Deze doelstelling is in de meeste grote projecten gerealiseerd. Daarentegen is er de afgelopen jaren een zeer beperkt aantal middeldure huurwoningen ontwikkeld, terwijl dat ook een speerpunt in de vorige woonvisie was. De aandacht voor het sociale- en middensegment is in de huidige woningmarkt belangrijker dan ooit. Het is daarom opnieuw een belangrijk thema in deze woonvisie.

Om beter zicht te krijgen op de opgaven voor de komende jaren, is een woningmarktonderzoek uitgevoerd. Specifiek voor wonen en zorg heeft nog een verdiepend onderzoek plaatsgevonden. Daarnaast is op diverse manieren input opgehaald bij inwoners, huurders, corporaties, makelaars, ontwikkelaars en andere belanghebbenden. Op basis van deze onderzoeken en participatiebijdragen is de strategische koers voor de komende jaren uitgezet. Deze woonvisie continueert op een aantal punten het bestaande beleid en wordt aangevuld met nieuwe opgaven die voortkomen uit de recente ontwikkelingen op de woningmarkt.

Het voldoen aan de woningbehoefte van inwoners was één van de voornaamste ambities uit de vorige woonvisie. Net zoals voldoende kwaliteit van de woningvoorraad en woonomgeving en voldoende keuzemogelijkheden voor inwoners. De vorige woonvisie was een document dat op hoofdlijnen bleef. In de huidige woningmarkt wordt een aantal knelpunten steeds sterker voelbaar. Om die reden werken we in deze nieuwe woonvisie aan de hand van vier actuele thema’s, maar maken we ook scherpe keuzes die nodig zijn om onze ambities te bereiken. De afgelopen jaren is ook gebleken dat er behoefte is aan een praktische woonvisie, die duidelijke uitgangspunten geeft voor betrokken partijen bij nieuwbouwontwikkelingen. Deze woonvisie sluit daarom af met een hoofdstuk gericht op de uitvoering, waarin voorstellen staan om beschikbare en nieuwe instrumenten maximaal te benutten.

5 | WOONVISIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

1.3 Thema’s Voor de opbouw van deze woonvisie wordt gewerkt aan de hand van vier thema’s.

1

2

3

4

Balans in vraag en aanbod

Wonen en zorg

Alternatieve en flexibele woonvormen

Verduurzaming van de bestaande woningvoorraad

Hiermee geven we invulling aan de ambitie om te blijven zorgen voor voldoende betaalbare woningen. Door de toenemende druk op de woningmarkt is een koopwoning voor een groeiend aantal inwoners steeds moeilijker bereikbaar. Ook het aantal mensen dat wacht op een sociale huurwoning neemt toe. We vinden het belangrijk dat inwoners kunnen wonen passend naar hun behoefte en dat zij een wooncarrière kunnen maken. Daarom moeten we woningen blijven bouwen voor inwoners die tegen de problemen op de woningmarkt aanlopen.

In de gemeente Nijkerk staan samen leven, kwaliteit van leven en aandacht voor elkaar centraal. We hechten er waarde aan dat inwoners kunnen blijven wonen in hun vertrouwde omgeving, ook wanneer de zorgvraag toeneemt. Met het thema ‘wonen en zorg’ gaan we in op de behoefte van de verschillende zorgdoelgroepen en van senioren.

6 | WOONVISIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

De gemeente Nijkerk kenmerkt zich door een groot aandeel gezinnen. De woningvoorraad sluit daar goed op aan, met een hoog aandeel eengezinswoningen. Maar we zien ook een opkomst van doelgroepen die behoefte hebben aan andere woonvormen. Daarnaast wordt de ruimte om woningen te bouwen schaars en zijn de bouwkosten toegenomen. Om te kunnen voorzien in een veranderende woningbehoefte en daarbij rekening houdend met de beperkingen, moeten we alternatieve en flexibele oplossingen bieden.

De ambities op het gebied van duurzaamheid zijn hoog. Bij nieuwbouw gelden inmiddels landelijk strenge normen ten aanzien van duurzaamheid. De grootste opgave ligt daarom in het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad. Daarvoor moeten we ons onder andere richten op het grote aantal particuliere woningbezitters.

1.4 Kansen voor inwoners Bij het formuleren van het beleid in deze woonvisie vormen de behoeften van onze eigen inwoners het uitgangspunt. Er zijn veel inwoners met woon- en verhuiswensen die in de huidige markt niet eenvoudig in te vullen zijn. Bij het programmeren van nieuwbouwontwikkelingen wordt daarom gekeken naar welke tekortkomingen inwoners van de gemeente Nijkerk in het woningaanbod ervaren. Met deze woonvisie willen we de juiste kansen voor hen creëren. We zien dat de gemeente Nijkerk onderdeel is van een regionale woningmarkt, waarbij vooral de verhuisrelatie met Amersfoort sterk is. Hierdoor heeft de gemeente de afgelopen jaren ook nieuwe inwoners van buitenaf mogen verwelkomen. De druk op de woningmarkt wordt door inwoners overigens verschillend ervaren. Voor de één pakt het beter uit dan voor de ander. Zo is overwaarde op een koopwoning mooi voor een woningbezitter, maar leidt dat tot een flinke barrière bij mensen die de koopmarkt willen betreden. Hierdoor zijn jongeren genoodzaakt om langer thuis te blijven wonen en is het voor huurders lastiger om door te stromen naar een koopwoning. In deze woonvisie is daarom extra aandacht voor de doelgroepen die de druk op de woningmarkt en de gevolgen daarvan het sterkste ervaren. In deze woonvisie is ook aandacht voor enkele specifieke doelgroepen.

Ten eerste zijn er verschillende zorgdoelgroepen, waarbij sprake is van tekorten in de voor hen specifieke woonvormen. Hetzelfde geldt voor het groeiende aantal senioren. Hiervoor is aandacht in het thema ‘Wonen en zorg’. Ten tweede ligt er een grote uitdaging om te voorzien in geschikte huisvesting voor arbeidsmigranten die voor in de gemeente gevestigde bedrijven werkzaam zijn. Tenslotte is er een behoefte aan enkele nieuwe 7 | WOONVISIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

woonwagenstandplaatsen, waarin we willen voorzien. Deze twee specifieke doelgroepen en de bijbehorende behoefte aan woonruimte worden behandeld in het thema ‘Alternatieve en flexibele woonvormen’.

1.5 Versterken van bedrijvigheid en publieke sector Naast het voorzien in de behoefte van onze inwoners houden we ook rekening met het bedrijfsleven en de publieke sector in de gemeente Nijkerk. De ambitie om ons sterk in te zetten voor de lage- en middeninkomens, moet ervoor zorgen dat deze grote groep inwoners niet van de woningmarkt wordt verdrongen en zoveel mogelijk in Nijkerk kan blijven wonen. Zo blijven deze mensen ook beschikbaar voor werkgevers in de gemeente Nijkerk. In een aantal sectoren, zoals de zorg en food, is er een grote behoefte aan jongeren met een middelbare opleiding. Maar dit is juist een doelgroep die moeilijk aan woonruimte komt. Waar hoger opgeleiden bereid zijn tot een grotere woon-werkafstand, willen middelbaar opgeleiden graag dichterbij hun werk wonen. Door in te zetten op de kansen op woonruimte voor deze doelgroep, versterken we ook de bedrijvigheid en publieke sector in de gemeente Nijkerk.

1.6 Afbakening In deze woonvisie richten we ons met name op het vraagstuk wat voor type woningen nodig zijn en hoeveel woningen nodig zijn (anders gezegd; in welke verhouding). Dit krijgt vorm in deze vraaggerichte woonvisie, op grond van zowel de actuele situatie op de woningmarkt als een uitgebreid woningbehoefteonderzoek. Het vraagstuk waar woningen moeten komen is onderwerp van ruimtelijke ordening. De visie op ruimtelijke ordening in de gemeente Nijkerk is vastgelegd in de Structuurvisie 2011. Daarnaast wordt momenteel gewerkt aan de voorbereiding van de Omgevingsvisie. Deze Omgevingsvisie moet een meer integraal document worden, waar de

vraagstukken over wonen onderdeel van uitmaken. Het is dan ook van belang dat deze op zichzelf staande woonvisie in een later stadium gebruikt kan worden voor de invulling van de Omgevingsvisie. Om een ongewenste overlap te voorkomen is niet gekozen voor een ‘brede’ woonvisie, die uitgebreid ingaat op de leefomgeving of het karakter van de gemeente en de kernen. Een uitgebreide behandeling van deze onderwerpen past beter in de Omgevingsvisie. Om die reden bakenen we deze woonvisie af en richten we ons op een viertal herkenbare thema’s.

1.7 In samenwerking met betrokken partijen Deze woonvisie is tot stand gekomen met de inzet en inbreng van diverse interne en externe betrokkenen. Het proces voor de Omgevingsvisie liep deels parallel aan de voorbereiding van deze woonvisie. Daarom zijn de onderdelen van het participatieproces voor de omgevingsvisie – waarin zowel experts, inwoners als de politiek om inbreng is gevraagd – tevens benut om input voor de woonvisie op te halen. Zo hebben inwoners deelgenomen aan een enquête, waarin ook naar hun woonwensen is gevraagd. Daarnaast zijn er expertmeetings georganiseerd, waarin is gesproken over de woningmarkt en de ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. Dit gesprek is eveneens gevoerd met in Nijkerk gevestigde makelaars. Specifiek voor het thema ‘Wonen en zorg’ zijn rondetafelgesprekken georganiseerd met betrokken partijen uit de zorgsector. Tenslotte zijn de woningcorporaties en huurdersvertegenwoordiging en ouderenorganisaties nauw betrokken bij de totstandkoming van deze woonvisie. Er zijn zodoende veel wensen en ideeën opgehaald, waar met deze woonvisie een invulling aan gegeven wordt. Voor de uitvoerbaarheid van de woonvisie is met projectontwikkelaars gesproken. Daarnaast heeft de Rekenkamercommissie het woonbeleid van Nijkerk sinds 2015 geëvalueerd. De aanbevelingen zijn waar mogelijk meegenomen in deze woonvisie. 8 | WOONVISIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

Onze visie • We zorgen voor meer woningen passend bij de behoefte van inwoners, zodat vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten. Daarbij richten we ons met name op het vergroten van het aanbod voor de huishoudens die de druk op de woningmarkt het meest sterk ervaren en die bijdragen aan een goede doorstroming van de woningmarkt (hoofdstuk 2). • We willen inwoners met een zorg- en ondersteuningsvraag waar mogelijk thuis laten wonen. We richten ons op voldoende woningen voor personen met een zorg- en ondersteuningsvraag (hoofdstuk 3). • We dagen onszelf uit om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen op het gebied van wonen. Naast reguliere woningbouw richten we ons op alternatieve en flexibele woonvormen die (tijdelijk) kunnen bijdragen aan oplossingen voor de doelgroepen die moeilijk aan woonruimte komen (hoofdstuk 4). • We zetten in op verduurzaming van de woningvoorraad van zowel particuliere eigenaren als corporaties, om naar de gemeentelijke ambities voor 2035 (CO2-neutraal) en 2050 (energieneutraal) toe te werken (hoofdstuk 5). • We geven een duidelijk kader aan voor woningbouw. We maken daarbij optimaal gebruik van beschikbare instrumenten om te sturen op het programma van nieuwbouwontwikkelingen (hoofdstuk 6).

2. Thema: Balans in vraag en aanbod

9 | WOONVISIE GEMEENTE NIJKERK 2020+

Woningvoorraad

Woningbehoefte

Resultaten bewonersenquête

Huidige woonsituatie per inkomensgroep/eigendomsverhouding Koop Huurtoeslaggroep Ht - € 36.800 € 36.800 - € 41.055 > € 41.055 Totaal

Particuliere huur

Totaal

#

%

Sociale huur #

%

#

%

#

%

1.145 1.870 750 8.345 12.110

9% 15% 6% 69% 100%

1.860 1.105 220 655 3.840

48% 29% 6% 17% 100%

350 390 60 490 1.290

27% 30% 5% 38% 100%

3.355 3.365 1.030 9.490 17.240

19% 20% 6% 55% 100%

Bron: Companen

Bron: Lokale Monitor Wonen (2019), Provincie Gelderland (2016), CBS (2019)

Nijkerkerveen

Hoevelaken 3.101

Hoevelaken

Nijkerk

Huur eengezins rij sociaal

In een appartement wonen

Huur eengezins rij overige huur

Gelijkvloers wonen Dicht bij de winkels wonen

Totaal gemeente 12.529

3000

Koop 2^1 < € 250-350.000

2000

Koop 2^1 > € 350.000

1000

Koop vrijstaand < € 350.000 € 200.000 € 250.000

<€ 200,000

€ 250.000 € 350.000

€350.000>

Woningtype koopwoningen per kern (aantal) 2-1-kap

Woning in aanbouw

8.296 3.101 1.132 12.529

Dichtbij het centrum wonen

Koop vrijstaand > € 350.000 Koop appartement < € 350.000

Suggesties van bewoners

Koop appartement > € 350.000

Meer levensloopbestendige woningen voor ouderen.

Totaal

5000

44 5 11 60

4000

3000

825 217 7 1.049 2000

1.398 611 523 2.532

Appartement

1000

1.769 815 339 2.923

Vrijstaand

0

4.260 1.453 252 5.965

In de buurt van groen wonen

Koop 2^1 < € 250.000

0

Rij-/hoekwoning

In dezelfde buurt wonen als waar ik nu woon

Koop rij < € 200.000 Koop rij > € 200.000

4000

Nijkerkerveen Totaal gemeente

Als ik ouder ben wil ik graag

2024-2029

Huurappartement overige huur

Nijkerk 8.296

5000

Nijkerk Hoevelaken

2019-2014

Huurappartement sociaal

WOZ-waarde koopwoningen per kern (aantal) Nijkerkerveen 1.132

Kwalitatieve woningbehoefte gemeente korte termijn (t/m 2024) en lange termijn (t/m 2029)

0

100

200

300

400

500

600

Kenmerken van verhuizers

De volgende type woningen zijn het meest gewenst om nieuw te laten bouwen:

Bron: GBLT (database OZB 2019)

Verhuurklasse en woningtype huurwoningen corporaties (aantal)

€

€ €

Verhuurklasse t/m € 424,44 € 424,45 t/m € 607,46 € 607,47 t/m € 651,03 € 651,04 t/m € 720,42 boven € 720,42 sociaal boven € 720,42 vrije sector totaal Woningtype Grondgebonden Appartement

WSN De Alliantie Nijkerk Hoevelaken Nijkerkerveen Hoevelaken 554 4 42 21 1.791 10 216 225 255 35 140 188 6 106 4 32 162 2 41 2.954 14 301 565 2.070 884

10 4

285 16

403 162

Bron: WSN, De Alliantie

10 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Meer woningen voor jongeren.

wo ningen vo o r s ta rt e rs

Binnenverhuizers

Binnenverhuizers zoeken relatief vaak ruime grondgebonden koopwoning (2-onder-1 kap of vrijstaand), of grondgebonden sociale huurwoning.

Vestigers

Vestigers in de gemeente Nijkerk zoeken vooral een betaalbare rij- of hoekwoning in de koopsector.

Oudere inwoners

Oudere inwoners willen graag een levensloopgeschikte woning. Bron: Companen

72,8% wo ninge n vo o r o u d e re n

59,4% wo ningen s o c ia l e hu u r

41,3%

2. Thema: Balans in vraag en aanbod Onze ambitie: • We willen meer betaalbare woningen voor inwoners die door de druk op de woningmarkt moeite hebben om een passende woning te vinden. • We willen voorzien in de woningbehoefte van onze eigen inwoners en hebben oog voor de doelgroepen die in de knel zitten. • We willen door het stimuleren van doorstroming voorkomen dat de woningmarkt verder op slot raakt. In enkele jaren tijd is de woningmarkt in een hoog tempo uit het dal geklommen. Door het achterblijven van woningbouw tijdens de crisis is een tekort aan woningen ontstaan. Dit met name in de stedelijke gebieden. Ook in de regio waarin de gemeente Nijkerk ligt, wordt deze schaarste aan woonruimte gevoeld. Door de fors toegenomen huizenprijzen is een koopwoning voor een grote groep lagere- en middeninkomens niet langer bereikbaar. Daarnaast zien we een toename van de wachttijden voor sociale huurwoningen.

2.1 Doelgroepen Doelgroepen die de schaarste aan betaalbare en beschikbare woningen – zowel huur als koop – sterk ervaren zijn starters, lage- en midden inkomens, spoedzoekers en senioren. In deze woonvisie kijken we hoe we deze doelgroepen kunnen ondersteunen. Het is niet vanzelfsprekend dat de markt volledig in de woningbehoefte van deze doelgroepen voorziet. Daarom analyseren we waar de knelpunten zitten en benoemen we wat oplossingen kunnen zijn. 11 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Starters Starters zijn veelal jongere personen of stellen die een eerste woning zoeken. Dat kan een huurwoning zijn, maar er zijn ook jongeren die willen starten met een koopwoning. De hoge prijzen maken het voor hen lastig om een start op de woningmarkt te maken. Ook de huidige strengere regels voor hypotheken maken het voor de huidige generatie lastiger om te beginnen met kopen. Jongeren blijven hierdoor tot een latere leeftijd thuis wonen, terwijl zij wel de wens hebben om uit huis te gaan. Om starters te kunnen helpen moet gekeken worden naar woningen die goedkoper te bouwen zijn, zoals kleinere en gestapelde woningen. Met de starterslening biedt de gemeente de mogelijkheid om onder gunstige voorwaarden een bedrag te lenen, in aanvulling op de hypotheek. Huishoudens met een laag – of middeninkomen Hoewel dit een erg breed gedefinieerde doelgroep is, willen we in deze woonvisie uitgebreid stilstaan bij de huishoudens met een lager of modaal inkomen. Voor lage inkomens geldt dat een koopwoning in de huidige markt nauwelijks haalbaar is. Zij zijn hierdoor aangewezen op sociale huur. Maar ook voor middeninkomens zijn er steeds minder koopwoningen beschikbaar. Middeninkomens komen echter niet in aanmerking voor sociale huur, vanwege het overschrijden van de hiervoor geldende inkomensgrens.

Met name huishoudens met een inkomen dat net boven de inkomensgrens voor sociale huur ligt, komen hierdoor knel te zitten. In plaats van het maken van een vervolgstap naar een volgende woning passend bij hun levensfase, zijn ze genoodzaakt te verhuizen naar regio’s met een goedkoper aanbod of blijven ze langer dan gewenst in hun bestaande woning.

Spoedzoekers Bij het begrip spoedzoekers gaat het bijvoorbeeld om mensen die door een echtscheiding met spoed op zoek moeten naar woonruimte. De minimale wachttijd voor een sociale huurwoning bedraagt meerdere jaren en voor koopwoningen zijn vaak meerdere potentiële kopers. Hierdoor is het lastig om op korte termijn iets te vinden. Spoedzoekers zijn vaak geholpen met een oplossing van tijdelijke aard, zodat ze de tijd hebben om verder te zoeken naar een meer definitieve woning. Spoedzoekers moeten overigens niet verward worden met woonurgenten. Woonurgentie, waarbij men voorrang krijgt op een sociale huurwoning, is een specifiek middel dat alleen in een beperkt aantal gevallen wordt toegekend. De groep spoedzoekers, bestaande uit woningzoekenden die in meer of mindere mate met spoed een woning zoeken, is veel breder dan het aantal woonurgenten. Senioren De doelgroep senioren is zeer gevarieerd en heeft daardoor ook uiteenlopende woonwensen. De komende jaren neemt de omvang van deze doelgroep sterk toe. De toenemende vergrijzing vraagt om meer woningen die bij deze doelgroep passen. Senioren hebben veelal specifieke woonbehoeften, waar zij in de huidige markt niet eenvoudig invulling aan kunnen geven. Het realiseren van de juiste woningen voor de diverse doelgroep van senioren zien we als een belangrijk middel om doorstroming op gang te brengen.

De gezinswoningen die senioren bij een verhuizing achterlaten zijn namelijk in trek bij de vele gezinnen die op zoek zijn naar een woning. Maar senioren zijn over het algemeen alleen bereid om hun bestaande woning op te geven, als hun nieuwe woonwensen ingewilligd worden bij een volgende woning. De uitdaging is dan ook om meer woningen te bouwen die aansluiten bij de specifieke wensen van senioren.

12 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

2.2 Huishoudensontwikkeling en woningbehoefte Voor het formuleren van het woonbeleid op de lange termijn is het belangrijk om zicht te hebben op de huishoudensontwikkeling en de woningbehoefte die daar uit voortkomt. Het woningmarktonderzoek dat voorafgaand aan deze woonvisie is uitgevoerd, bevestigt het beeld dat we nu in de markt zien. In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek. Bevolkingsgroei Verschillende bevolkings- en huishoudensprognoses laten voor de gemeente Nijkerk een groei zien. Met name de afgelopen jaren was er sprake van een sterke bevolkingsgroei. Deze groei houdt ook voor de lange termijn aan, al vlakt deze groei over 10 jaar wel wat af. De sterkste groei is te zien bij de één- en tweepersoons huishoudens met een leeftijd van 65 jaar en ouder. Nijkerk wijkt daarmee niet af van de landelijke trend van vergrijzing. Een tweede groep die sterk bijdraagt aan de groei zijn gezinnen. Het profiel van de gemeente Nijkerk als typische gezinsgemeente wordt bevestigd door een sterk positief geboortesaldo. Toename van vestigers De gemeente Nijkerk is ook in trek bij mensen die van buiten de gemeente komen. Het zijn met name gezinnen die zich hier vestigen. Overigens kunnen die gezinnen bestaan uit mensen die in Nijkerk zijn opgegroeid en weer terugkeren.

Jongvolwassenen vertrekken veelal uit Nijkerk weg vanwege studie of werk en kunnen in de levensfase waarin ze een gezin opbouwen weer terugkeren. Daarnaast past de toename van vestigers in het beeld waarbij met name gezinnen uit stedelijke regio’s met een nog hogere marktdruk, deze regio’s verlaten.

Grote woningbouwopgave De huishoudensgroei is een belangrijke graadmeter voor de verwachte woningbehoefte. In de regio Foodvalley zijn gemeenten bereid om de eerder gemaakte kwantitatieve woningbouwafspraken voor de komende jaren naar boven bij te stellen. Daarnaast heeft de provincie Gelderland vanaf 2019 de sturing op woningbouwaantallen voor een groot deel losgelaten. Zij legt daarmee het accent op het versnellen en vergroten van de woningbouwproductie, om te voorzien in de grote vraag naar woonruimte. We zien mogelijkheden om het bouwtempo de komende jaren te verhogen naar gemiddeld zo’n 250 woningen per jaar. Dit willen we met name koppelen aan de lokale vraag. Prijsontwikkeling van de sociale koopvoorraad Door de stijgende huizenprijzen heeft slechts 5% van de koopwoningvoorraad in Nijkerk nog een OZB waarde van onder de € 200.000. Deze woningen zijn belangrijk voor de lage inkomens, als alternatief voor sociale huur. Het huidige aanbod van woningen tot € 200.000 bestaat in de gemeente Nijkerk vrijwel uitsluitend nog uit kleinere appartementen. Voor huishoudens met een laag inkomen, die tot een bedrag van € 200.000 kunnen financieren, is daarmee de mogelijkheid om een eengezinswoning te kopen nagenoeg verdwenen. Zij zijn hierdoor aangewezen op sociale huur, waarbij men steeds langer ingeschreven moet staan om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning.

De bouw van sociale koopwoningen heeft deze ontwikkeling niet kunnen tegenhouden. Het voornaamste probleem is dat deze sociale koopwoningen door waardestijging zijn verdwenen naar het segment

13 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

boven de € 200.000. Maar ook in de prijsklasse tussen de € 200.000 en € 300.000 is het dringen. Het aanbod is hierin ook zeer beperkt. Dit raakt de huishoudens met een middeninkomen, die op grond van hun financieringsmogelijkheden vaak in deze prijsklasse zoeken. Kwalitatieve woningbehoefte Op basis van de huishoudensontwikkeling en geïnventariseerde woonwensen kan er een beeld worden geschetst van de woningbehoefte in kwalitatieve zin voor de komende jaren. De vraag naar rijwoningen tussen de € 200.000 en € 250.000 is daarbij het grootst. Terwijl dit segment de afgelopen jaren in nieuwbouwontwikkelingen vaak lastig van de grond kwam. Vaak zat er een stap van € 50.000 of meer tussen de gereguleerde sociale koopwoningen tot € 200.000 en het overige aanbod van een nieuwbouwontwikkeling. De prijzen startten daar voor de overige woningen bijvoorbeeld vanaf € 275.000. Op die manier wordt precies het voor lage middeninkomens belangrijke koopsegment tussen de € 200.000 en € 250.000 overgeslagen. Een tweede segment dat een relatief grote vraag kent, maar waarbij het aanbod achterwege blijft, betreft appartementen met een huur boven de liberalisatiegrens. Deze vraag wordt voor een groot deel gevoed door senioren die op zoek naar ruimere en kwalitatief hoogwaardige appartementen die levensloopbestendig zijn.

2.3 Het verbeteren van betaalbaarheid en beschikbaarheid Het zorgen voor geschikte woonruimte voor alle inwoners zien we als een belangrijke opgave. Inwoners met hogere inkomens weten zich in de regel goed te redden op de woningmarkt. In deze woonvisie richten we ons daarom specifiek op de eerder genoemde doelgroepen die het in de huidige woningmarkt lastig hebben. Bij het onderscheiden van de woningbouw-categorieën richten we ons primair op een aantal doelgroepen op basis van het bruto jaarinkomen. Van belang hierbij is het onderscheid dat we hebben gemaakt in het middensegment: het lage middensegment en het hoge middensegment. Deze doelgroepen gaan we vastleggen in een zogeheten doelgroepenverordening, om ervoor te zorgen dat woningen in een bepaalde categorie ook daadwerkelijk naar de gewenste doelgroep toe gaan.

14 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Inkomens- en woningbouwcategorieën (prijspeil 2020) Aanduiding segment

Doelgroep (bruto jaarinkomen)

Koopprijsgrenzen

Huurprijsgrenzen (maandhuur)

Sociaal (goedkoop)

maximaal € 39.055

maximaal € 200.000 (sociale koop)

maximaal € 737,14 (liberalisatiegrens) (sociale huur)

Middensegment laag

€ 39.055 € 50.000

€ 200.000 tot € 250.000 (middeldure koop-laag)

€ 737,14 tot € 875 (middeldure huur-laag)

Middensegment hoog

€ 50.000 € 60.000

€ 250.000 tot € 325.000 (middeldure koop-hoog)

€ 875 tot € 1075 (middeldure huur-hoog)

Duur

meer dan € 60.000

meer dan € 325.000 (dure koop)

meer dan € 1075 (dure huur)

Sociale huur Het aandeel sociale huurwoningen in de gemeente Nijkerk is met 22% relatief laag, afgezet tegen het provinciale gemiddelde. Maar niet iedereen uit de inkomensdoelgroep voor sociale huur hoeft in een sociale huurwoning te wonen. Nijkerk kende van oudsher een ruim aanbod van goedkope koopwoningen waarin deze doelgroep terecht kon. Door de gestegen woningprijzen is dit niet langer een alternatief, waardoor zij tegenwoordig meer aangewezen zijn op sociale huur. Er is al enkele jaren een stijging waarneembaar van het aantal actieve woningzoekenden voor een sociale huurwoning. We stellen ons daarom ten doel om de komende 10 jaar 750 sociale huurwoningen te bouwen. Daarvoor is het van belang om vast te houden aan het uitgangspunt van 35% sociale woningbouw bij nieuwbouwontwikkelingen. Ook bij een bouwtempo dat hoger ligt dan 200 – 250 woningen per jaar wordt het percentage van 35% sociale woningbouw onverkort toegepast, zodat het absolute aantal te bouwen woningen meestijgt met het hogere bouwtempo. Op de ontwikkeling van de sociale huurvoorraad en de onderbouwing van de genoemde aantallen wordt nader ingegaan in bijlage 1. Sociale koop Op grond van de vorige woonvisie uit 2015 zijn de afgelopen jaren sociale koopwoningen in nieuwbouwprojecten ontwikkeld. Het uitgangspunt van 35% sociale woningbouw zag immers toe op zowel sociale huur als sociale koop.

Veelal werd binnen deze eis van 35% een verdeling van 25% sociale huur en 10% sociale koop gehanteerd, zonder dat deze verdeling in de woonvisie was vastgelegd. Een aantal knelpunten bemoeilijkt momenteel de ontwikkeling van sociale koopwoningen. Sociale koopwoningen die de afgelopen jaren werden opgeleverd, waren vrijwel altijd gangbare eenge-

15 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

zinswoningen met een tuin. Dergelijke woningen zijn in de huidige markt niet meer rendabel voor het bedrag van € 200.000 te ontwikkelen. Om te voldoen aan de eis van sociale woningbouw worden deze woningen door de ontwikkelaar afgetopt tot de koopsom van € 200.000, waarmee de prijs kunstmatig laag gehouden wordt. Kopers van deze woningen krijgen hiermee in feite een deel cadeau. En als deze woningen vervolgens tegen een aanzienlijk hoger bedrag worden verkocht, zijn deze in feite aan het sociale koopsegment onttrokken. Wanneer in de toekomst sociale koopwoningen met een maximale aankoopsom van € 200.000 ontwikkeld worden, moet het uitgangspunt hierbij zijn dat deze woningen in verhouding staan tot de marktwaarde. De ontwikkeling van sociale koopwoningen in de vorm van een reguliere eengezinswoning is daarmee niet langer aannemelijk. Er moet daarom gedacht worden aan alternatieven in de vorm van gestapelde woningen, gericht op eenpersoonshuishoudens, om in dit segment te kunnen blijven bouwen. Van de vereiste 35% sociale woningbouw mag maximaal 5% worden ingezet voor sociale koopwoningen. Wanneer in een nieuwbouwproject niet wordt gekozen om 5% sociale koopwoningen te ontwikkelen, dan moet de volledige 35% sociale woningbouw uit huurwoningen bestaan.

Middeldure huur Middeldure huurwoningen zijn woningen met een huurprijs vanaf de liberalisatiegrens van € 737,14 (prijspeil 2020) die passend zijn voor middeninkomens. Uit recent onderzoek is gebleken dat van de woningzoekenden in de gemeente ongeveer 10% een voorkeur voor een woning met een middeldure huur heeft. Opvallend is dat 78% van deze groep bestaat uit één- of tweepersoons huishoudens van 65 jaar en ouder. In de vorige woonvisie werd al de nadruk gelegd op het belang van middeldure huur.

De afgelopen jaren is maar beperkt in dit segment gebouwd. De belangstelling onder beleggers om middeldure huurwoningen te exploiteren lijkt echter wel aanwezig. Ook hebben de corporaties aangegeven op dit punt te kunnen helpen. Bij het ontwikkelen van middeldure huurwoningen moet met name rekening gehouden worden met de doelgroep senioren. Deze zoeken een levensloopbestendig appartement, ter vervanging van een eengezinswoning. Aangezien deze doelgroep vaak in hun vertrouwde omgeving wil blijven wonen, is een ligging in of nabij bestaande woonwijken en voorzieningen vereist. Daarnaast moet ook aan kwalitatief hoge eisen worden voldaan, wil men deze doelgroep aantrekken voor een middeldure huurwoning. Middeldure koop In de vorige woonvisie werd slechts beperkt ingegaan op de noodzaak van middeldure koopwoningen. Lange tijd was het vanzelfsprekend dat het aanbod in nieuwbouwprojecten voor een deel gericht was op middeninkomens, als belangrijke kopersgroep op de woningmarkt. Door de huidige woningmarkt en de gestegen bouwkosten wordt nieuwbouw alsmaar duurder. Bij huidige nieuwbouwprojecten in Nijkerk is het aanbod tussen de € 200.000 en € 275.000 nog maar beperkt, terwijl het woningbehoefteonderzoek juist laat zien dat daar de grootste behoefte zit.

Door de focus op het behoud van een aandeel sociale koop in de afgelopen jaren, is de aandacht voor het segment daarboven verwaterd. Om koopwoningen in het (lage) middensegment te kunnen blijven ontwikkelen, zijn ook alternatieve concepten zoals rug-aan-rugwoningen denkbaar. Verplicht aandeel woningen middensegment Door het zeer geringe aanbod van woningen in het middeldure segment wordt voortaan een aandeel middeldure woningbouw bij nieuwbouw 16 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

verplicht gesteld, met een onderscheid tussen het lage middensegment en het hoge middensegment. We stellen ons daarbij ten doel om ten minste 20 woningen gemiddeld per jaar in het lage middensegment te realiseren, waar de afgelopen jaren vrijwel niet meer in dat segment ontwikkeld werd. Het hoge middensegment werd de afgelopen jaren nog wel bediend en dat moet gecontinueerd worden. Op grond van deze woonvisie is daarom, naast het vereiste aandeel van 35% sociale woningbouw, een aandeel van 10% in het lage middensegment (huur en/of koop) en 15% in het hoge middensegment (huur en/of koop) verplicht. En gelijk aan de werkwijze bij sociale woningbouw, wordt ook het percentage voor het lage middensegment bij een bouwtempo dat hoger ligt dat 200 – 250 woningen per jaar onverkort toegepast, zodat het absolute aantal van 200 (t/m 2030) te bouwen woningen meestijgt in geval van een hoger bouwtempo. Een nadere uitleg bij de verplichte percentages in het middensegment voor nieuwbouwontwikkelingen wordt gegeven in hoofdstuk 6. Verplicht aandeel seniorenwoningen Vanwege de toenemende vergrijzing enerzijds en het op gang brengen van doorstroming anderzijds, willen we bij nieuwbouw veel aandacht geven aan de doelgroep senioren. We stellen om die reden bij nieuwbouwontwikkelingen een aandeel van 10% verplicht voor woningen die in het bijzonder geschikt zijn voor senioren.

Dit aandeel van 10% mag vrij verdeeld worden over de verplichte percentages voor het sociale en middeldure segment en het resterende percentage dat ongereguleerd is voor wat betreft het prijssegment. We willen in een project terugzien dat een ontwikkelaar actief onderzocht heeft waar onder senioren, bij voorkeur woonachtig in de gemeente Nijkerk, in kwalitatieve en kwantitatieve zin behoefte aan is. In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de verschillende woonvormen waar onder senioren behoefte aan is.

Verkoop en liberalisatie door corporaties De hierboven genoemde oplossingsrichtingen zijn gelegen in de programmering van nieuwbouw. Instrumenten om in de bestaande woningvoorraad in te grijpen zijn zeer beperkt. Alleen als het gaat om de woningvoorraad van corporaties heeft de gemeente een sturingsmogelijkheid middels de prestatieafspraken met corporaties en huurders. Een belangrijk onderwerp in deze prestatieafspraken met betrekking tot de woningvoorraad is de mogelijkheid van verkoop en liberalisatie van sociale huurwoningen. Met verkoop en liberalisatie kunnen woningen aan het lage middensegment worden toegevoegd, waar dat segment in de nieuwbouw lastig te realiseren is. De opbrengsten van de verkopen door de corporaties zijn tevens nodig om nieuwe sociale huurwoningen te bouwen. Anderzijds gaan verkoop en liberalisatie ten koste van de voorraad sociale huurwoningen. In het kader van de prestatieafspraken met corporaties gaan we in gesprek over een goede balans tussen de ruimte voor verkoop van bestaande sociale huurwoningen en het toevoegen van nieuwe sociale huurwoningen. Starterslening Omdat er vrijwel geen startersleningen meer werden verstrekt, zijn eind 2018 de voorwaarden van de starterslening verruimd. Ook groeide de maximale koopsom van een woning die voor een starterslening in aanmerking komt mee met de NHG-grens.

Dit heeft ervoor gezorgd dat er in 2019 weer startersleningen zijn verstrekt. Het gaat daarbij niet om grote aantallen, maar in 2019 zijn 10 inwoners zo geholpen bij de aankoop van een eerste koopwoning. Daaronder zaten ook aanvragers die doorstroomden vanuit een sociale huurwoning. Wij zien de starterslening als een goed middel om jonge inwoners van Nijkerk een duwtje in de rug te geven. Daarom continueren wij de inzet van dit instrument.

17 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Lokaal promoten van nieuwbouw Zoals aangegeven willen we bouwen voor de lokale behoefte, oftewel de behoefte aan woonruimte onder de inwoners van onze gemeente. Het woningbouwprogramma is dan ook gericht op deze lokale behoefte. Bij voorkeur zien we deze woningen bij inwoners van onze gemeente terecht komen. Hierbij zijn we wel gehouden aan de kaders van de wet. Het is niet mogelijk om hier zelf regelgeving voor op te stellen. We maken daarom afspraken met ontwikkelaars om de promotie van nieuwbouwprojecten zo veel mogelijk lokaal in te vullen, door bijvoorbeeld te werken met lokale makelaars en gebruik te maken van lokale media.

Onze aanpak • Bij het programmeren van woningbouw hebben we oog voor de actuele knelpunten op de woningmarkt en kijken we vooruit aan de hand van de woningbehoefte op de lange termijn. • Door in de komende jaren vooral te bouwen voor de lokale vraag, komen we tegemoet aan de kwantitatieve woningbehoefte van onze inwoners. Door voldoende woningen te bouwen (gemiddeld 200-250 woningen per jaar) dragen we bij aan de betaalbaarheid van de woningen. • We hebben de doelstelling om ten minste 75 sociale huurwoningen gemiddeld per jaar te realiseren. • We continueren het uitgangspunt van 35% sociale woningbouw bij nieuwbouw. Minimaal 30% hiervan moet gerealiseerd worden als sociale huurwoning. Maximaal 5% wordt gerealiseerd als sociale koopwoning. • Voor het segment sociale koop hanteren we het uitgangspunt dat de koopsom in verhouding moet staan tot de marktwaarde. Sociale koopwoningen moeten met name gericht zijn op de woningbehoefte van kleine huishoudens, aangezien gezinswoningen in dit segment niet meer haalbaar zijn. • Voor het lage middensegment hebben we de doelstelling dat om ten minste 20 woningen gemiddeld per jaar te realiseren. • We stellen naast het aandeel sociale woningbouw een aandeel van 10% in het lage middensegment en 15% in het hoge middensegment verplicht.

18 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

• Vanuit het oogpunt van doorstroming stellen we een aandeel van minimaal 10% woningen die in het bijzonder geschikt zijn voor senioren verplicht bij nieuwbouwontwikkelingen. Dit percentage kan wel overlappen met de verplichte percentages die toezien op de prijssegmenten. • Bij de kaderstelling van elk project onderbouwen wij op welke wijze de invulling van de bouw in het sociale en middensegment bijdraagt aan de vraag van starters op de woningmarkt. • We leggen in een doelgroepenverordening duidelijk vast wat we verstaan onder de segmenten sociale huur, sociale koop en middeldure huur, en voor welke doelgroepen deze segmenten bedoeld zijn. • We maken met de woningcorporaties en de huurders afspraken over hun woningvoorraad en de ontwikkeling daarvan. We betrekken de corporaties actief bij woningbouwontwikkelingen om sociale huurwoningen te realiseren. • We continueren de starterslening, waarmee we koopstarters in staat stellen om nét dat beetje extra te lenen, dat in deze markt het verschil kan maken om een koopwoning in Nijkerk bereikbaar te maken. • We vragen van ontwikkelaars dat zij de promotie van nieuwbouwprojecten zoveel mogelijk een lokale invulling geven.

3. Thema: Wonen en zorg

19 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

inhoud

Wonen en zorg Ouderen

Verstandelijk gehandicapten en geestelijke gezondheidszorg

Jeugdzorg

Vraag-aanbod wonen met zorg doelgroep verstandelijk gehandicapten (op basis van Wlz en Wmo) 2030

2040

Huidig aanbod (+plannen)

Opgave 2030

Opgave 2040

VG geclusterde instellingenzorg (wlz)

220

225

154 (+18/24)

66 (-18/24)

71 (-18/24)

VG + LVG geclusterd begeleid (wlz+wmo)

35

50

40

-5

10

LVG gespikkeld (wmo)

15

2019-2029 sterke groei 65-plusser Bevolkingsprognose naar leeftijdsklassen 2015-2040 0-14 jr

15-24 jr

25-34 jr

35-54 jr

55-64 jr

65-74 jr

>75 jr

x 1.000 50

50

-

15

Prognose vraag naar jeugdzorg met verblijf (afgerond op vijftallen) Bron: Jeugdzorg registratie Nijkerk, bevolkingsprognose

vraag naar verblijfsplekken

50

30

120

10

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Huidig aanbod (+plannen)

Opgave 2030

Opgave 2040

GGZ plekken (wmo regionaal + lokaal)

28

43

5 (+28/33)

23 (-28/33)

38 (-28/33)

GGZ klinische plekken (wlz)

0

0

0

0

0

2040

(Bron: Prognose Provincie Gelderland 2017)

Vraag-aanbod wonen met zorg doelgroep ouderen 2020

2030

Huidig aanbod (+plannen)

Opgave 2030

Geclusterd wonen 24-uurs zorg (dementie)

140

205

106 (+20)

+80

Geclusterd wonen 24-uurs zorg (somatiek)

115

160

182

-20

Geclusterd wonen, zorg nabij

345

565

239

+315

Geclusterd wonen zonder zorg

365

565

onbekend

4.835

5.840

onbekend

Regulier wonen (liefst levensloopgeschikt)

Wensbeeld

Fietsafstand tot voorzieningen, zoals de supermarkt, winkels en OV.

onbekend

Voorkeur voor eigen woonunit (30 á 40m2) met een aparte slaapkamer en eigen voorzieningen zoals een keuken, douche en wc.

onbekend

Betaalbaarheid is belangrijk; bij voorkeur een huur van max. 424 euro.

Behoefte aan gelijkgestemden om hen heen, die bekend zijn met situatie.

Kleinschalig wonen, voor een deel de mogelijkheid tot een buitenruimte.

Belangrijk om geen stempel te krijgen en op te gaan in de buurt.

10000 8000

60

6000

40

4000

20

2000 0 2019 2019 2030 2035 2040 Aantal jongeren (<18)

Doorrekening

Jaarlijkse uitstroom van ongeveer 35-40 jongeren.

Wensbeeld

zorg en ondersteuning Praten én samen dingen doen als koken, papierwerk etc. Maar wel wanneer cliënt er zelf behoefte aan heeft.

Liefst in de buurt of kern waar men is opgegroeid of bekend is.

Vaste begeleiding gewenst om in te kunnen vertrouwen. € €

Gastenhuis, WSN, De Alliantie (2019), NZA (2018), CBS (2019), Provincie Gelderland (2016),

€ 20 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

12000

80

Wensbeeld

woonomgeving

CIZ (2019).

14000

Wensbeeld jeugdzorg & gehandicapten/GGZ

woning

Bronnen: Amaris Zorggroep, Het Beweging 3.0,

100

0

2030

0

115

100

Vraag-aanbod wonen met zorg doelgroep psychiatrische problematiek

20

aantal jongeren

140

• Op dit moment zijn vraag en aanbod ongeveer in evenwicht • Richting 2030 dreigen er tekorten (bij gelijkblijvend aanbod). Met name bij geclusterd wonen, in mindere mate gespikkeld wonen.

40

inhoud

€

3. Thema: Wonen en zorg Onze ambitie: • We vergroten de komende jaren het woningaanbod voor ouderen, al dan niet met een zorg- en ondersteuningsvraag en voor kwetsbare personen met een ondersteuningsvraag. Op die manier willen we voorkomen dat tekorten in het aanbod ontstaan.

De relatie tussen wonen en zorg wordt steeds belangrijker. Landelijk beleid is er op gericht om meer mensen met een zorg- en/of ondersteuningsbehoefte zelfstandig te laten wonen. Zij kunnen vaak niet langer terecht in een instelling en hebben behoefte aan een zelfstandige woning, waarbij de zorg en ondersteuning ambulant wordt verleend. Wonen en zorg worden zogezegd van elkaar gescheiden. De opgave op het gebied van wonen en zorg betreft in belangrijke mate de woningbehoefte van ouderen. Maar ook de behoefte aan woonruimte voor kwetsbare personen met een ondersteuningsvraag, zoals verstandelijk gehandicapten, personen met psychiatrische problematiek en jongeren die uitstromen uit de jeugdzorg omdat zij 18 jaar zijn geworden. We zien in de komende jaren tekorten ontstaan aan de voor deze groepen benodigde woningen. In dit hoofdstuk is daarom specifieke aandacht voor deze doelgroepen en de opgave, om te voorzien in passende woonruimte voor elk van deze doelgroepen. Ontmoeting Het beleid gericht op (langer) zelfstandig wonen in de bestaande omgeving vraagt naast voldoende aanbod van geschikte woonruimte ook om voldoende ruimte voor ontmoeting en verbinding. Kwetsbare doelgroepen 21 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

hebben behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsmogelijkheden. De inrichting van de openbare ruimte speelt hierin een belangrijke rol. Maar ook de keuze voor een bepaalde woonvorm kan daar aan bijdragen. Daarbij valt te denken aan het wonen in hofjes, het toevoegen van een ontmoetingsruimte of het delen van een gezamenlijke tuin.

3.1 Senioren De landelijke trend van vergrijzing speelt ook in Nijkerk. Met name in de komende tien jaar zien we een sterke stijging van het aantal huishoudens van 65 jaar en ouder. Binnen de doelgroep senioren is er een grote variatie in woonbehoefte. Zo is driekwart van de 55-plussers vitaal en hebben zij geen of slechts een beperkte zorg- of ondersteuningsvraag. Deze groep redt zich prima in een reguliere woning. Wel ontwikkelen zij, naar mate hun leeftijd toeneemt, een voorkeur voor een levensloopgeschikte woning waarmee ze voorbereid zijn op eventuele toekomstige beperkingen. Omdat lang niet alle woningen levensloopgeschikt zijn, zullen veel woningbezitters hun woning aan moeten passen. Anderzijds is er een groep senioren die graag wil verhuizen als hun woning niet eenvoudig aan te passen is, of wanneer zij kleiner willen gaan wonen. Bij het programmeren van nieuwbouw moet daarom ingezet worden op meer aanbod van dergelijke voor senioren geschikte woningen. In het voorgaande hoofdstuk is om die reden, in combinatie met een gericht onderzoek per project, al een vereist aandeel van 10% genoemd voor woningen die specifiek geschikt zijn voor senioren. Regulier wonen voor senioren Het aanbod van woonruimte dat geschikt is voor senioren, is onvoldoende. Dat tekort zal door de stijgende vraag nog verder toenemen. Deze vraag

laat zich indelen in een aantal woonvormen die passen bij de uiteenlopende behoefte van deze brede doelgroep. Een eerste uitdaging zit in het vergroten van specifiek voor senioren geschikte woningen in de bestaande wijken, zonder dat daar een zorgcomponent in zit. Eén van de belangrijkste voorwaarden voor veel senioren is dat zij in hun vertrouwde omgeving willen blijven wonen. Het is daarom belangrijk om juist bij nieuwbouwlocaties in de bestaande wijken in te zetten op woningen voor senioren. Het gaat om zelfstandige woningen, waar de bewoners zelf verantwoordelijk zijn voor de organisatie van voldoende ondersteuning en zorg. Geclusterd wonen zonder zorg Een stap verder is het clusteren van dergelijke voor senioren bedoelde woningen. Bij geclusterde woonvormen staan er meerdere woningen voor de doelgroep senioren bij elkaar. De mogelijkheden voor ontmoeting worden zo ook vergroot. Geclusterd wonen maakt daarnaast voorzieningen als een huismeester of een gezamenlijke ruimte mogelijk. Voor het ontwikkelen van geclusterde woonvormen moeten met name locaties in bestaande wijken worden benut. Naast het bouwen van appartementen, zijn er diverse voorbeelden van geclusterd wonen waarbij een alternatieve vorm zoals een hofje wordt toegepast. Tenslotte is bij het ontwikkelen van op senioren gerichte woningen een variatie in koop- en huursegmenten van belang.

Senioren met een laag inkomen moeten net als de hogere inkomens een kans maken op een dergelijke stap. De in de gemeente Nijkerk actieve corporaties zijn nodig om aan dergelijke ontwikkelingen deel te nemen. Ook hier zijn de bewoners zelf verantwoordelijk zijn voor de organisatie van voldoende ondersteuning en zorg.

22 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Geclusterd wonen met zorg in de nabijheid Naast de hierboven genoemde geclusterde woonvormen zonder zorg, is er ook geclusterd wonen in de nabijheid van zorg mogelijk. Hierbij moeten de woningen in de directe nabijheid van een zorginstelling staan of een op zichzelf staand onderdeel van een complex voor ouderenzorg vormen. De vraag naar dergelijke geclusterde woningen voor ouderen in de nabijheid van zorg bedraagt voor de komende tien jaar circa 315 woningen. Geclusterd wonen met 24-uurs zorg (dementie) De groep ouderen die intensieve zorg nodig heeft, zal de komende jaren ook stijgen. Voor deze groep geldt dat ze bij voorkeur in woon-zorgcomplexen wonen, waar 24-uurs intensieve zorg geleverd kan worden. Als het gaat om ouderen met somatische problematiek wordt er momenteel gewerkt aan initiatieven die ervoor zorgen dat aan de stijgende vraag kan worden voldaan. Voor ouderen met dementie die 24-uurs zorgen nodig hebben, ligt er de komende tien jaar een opgave van circa 80 woningen. Mantelzorgwoningen We willen voldoende ruimte bieden voor mantelzorgwoningen. Een mantelzorgwoning kan oplossing bieden voor een zorgbehoevende om zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen blijven wonen in de eigen vertrouwde woonomgeving en tegelijkertijd mantelzorg te ontvangen. Voor mantelzorgwoningen bestaan al planologische mogelijkheden. Toch willen we meer mogelijkheden voor mantelzorg bieden.

Hiertoe stellen we nieuw beleid op.

Vraag-aanbod wonen met zorg doelgroep ouderen 2020

2030

Huidig Opgave aanbod 2030 (+plannen)

Geclusterd wonen 24-uurs zorg (dementie)

140

205

106 (+20)

+80

Geclusterd wonen 24-uurs zorg (somatiek)

115

160

182

-20

Geclusterd wonen, zorg nabij

345

565

239

+315

Geclusterd wonen zonder zorg

365

565

onbekend

onbekend

Regulier wonen (liefst levensloopgeschikt)

4.835 5.840 onbekend

onbekend

Bronnen: Amaris Zorggroep, Het Beweging 3.0, Gastenhuis, WSN, De Alliantie (2019), NZA (2018), CBS (2019), Provincie Gelderland (2016), CIZ (2019).

23 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Definities woonvormen - wonen met zorg voor ouderen - Regulier wonen voor senioren zonder zorg: willekeurige, maar levensloopbestendige woningen die in het bijzonder geschikt zijn voor senioren. - Geclusterd wonen voor senioren zonder zorg: specifieke seniorenwoningen in een geclusterde woonvorm die niet in directe nabijheid van zorginstelling liggen. - Geclusterd wonen met zorg nabij: specifieke seniorenwoningen in de directe nabijheid van een instelling voor ouderenzorg of als een op zichzelf staand onderdeel van een instelling voor ouderenzorg, met ook de mogelijkheid om van de nabije zorg gebruik te maken (aanleunwoningen). - Geclusterd wonen met 24-uurs zorg: woonruimte veelal in de vorm van een kamer voor zorgbehoevende ouderen met een indicatie op grond van de Wlz, waarbij een onderscheid gemaakt kan worden naar dementie en somatiek.

3.2 Kwetsbare personen met een ondersteuningsvraag De groep kwetsbare personen met een ondersteuningsvraag kan worden onderscheiden in een aantal categorieën woningzoekenden: verstandelijk gehandicapten (VG), waaronder ook licht verstandelijk gehandicapten (LVG), personen met psychiatrische problematiek (GGZ – beschermd wonen) en kwetsbare jongeren die uitstromen uit de jeugdzorg wanneer zij 18 jaar zijn geworden. Tegenwoordig krijgen steeds minder mensen uit deze categorieën een indicatie op grond van de Wet langdurige zorg (Wlz) en wordt van hen verwacht dat ze zelfstandig gaan wonen, al dan niet met ondersteuning op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Het woningmarktonderzoek laat zien dat het aantal kwetsbare personen met een woonvraag in Nijkerk de komende jaren toeneemt. Voor vrijwel alle te onderscheiden categorieën zien we tekorten ontstaan in de periode tot 2030, evenals de periode tot 2040. Daarom is per categorie in kaart gebracht wat de huisvestingsopgave is.

Huisvestingsopgave per categorie Doelgroep + woonvorm

Vraag 2030

Vraag 2040

Huidige situatie (+plan)

Opgave 2030

Opgave 2040

VG geclusterde instellingenzorg (wlz)

220

225

154 (+18/24)

66 (-18 /24)

71 (-18/24)

VG + LVG geclusterd begeleid (wlz + wmo)

35

50

40

-5

10

LVG gespikkeld (wmo)

15

50

15

50

GGZ Plekken (wmo regionaal + lokaal)

28

43

5 23 (+28/33) (-28/33)

38 (-28/33)

GGZ klinische plekken (wlz)

0

0

0

0

0

Bron: Companen (juli 2019). Huisvestingsopgave ‘Weer thuis wonen’ Gemeente Nijkerk

24 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Voor een aantal doelgroepen worden op dit moment nieuwe projecten opgezet. Careander ontwikkelt bijvoorbeeld een plan waar 18 tot 24 mensen met een verstandelijke beperking kunnen gaan wonen. Anderzijds kan de decentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang leiden tot veranderingen in de vraag. Het is dan ook noodzakelijk om de bovenstaande cijfers periodiek te monitoren en waar nodig bij te stellen. In beginsel kan gesteld worden dat voor kwetsbare personen veel behoefte is aan goedkope woonruimte onder de kwaliteitskortingsgrens. Woningtypen die hier goed bij passen zijn kleinere appartementen of studio’s. Ook kan voor bepaalde doelgroepen gedacht worden aan kamers, waarbij voorzieningen als de keuken en een huiskamer gedeeld worden. De bestaande woningvoorraad kent overigens nauwelijks aanbod van dergelijke woningtypen. Nieuwbouw of transformatie zal benut moeten worden om hier in te voorzien.

Categorieën kwetsbare personen met een ondersteuningsvraag Verstandelijk en/of lichamelijke beperking • Verstandelijke en/of lichamelijke beperking (o.b.v Wlz indicaties + aanname Wmo). • Geclusterd wonen: kleinschalige of grootschalig geclusterde woonvormen, voor een matige tot zware zorgvraag. • Gespikkeld wonen: niet geclusterde woonvorm in de buurt van zorginstelling, met name bedoeld voor mensen met een relatief lichte zorgvraag. Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) • Klinische psychiatrie (GGZ B): Klinische instelling, bestemd voor psychiatrische patiënten met een zware zorgvraag. • Beschermd Wonen (GGZ C): Grootschalige of kleinschalige woonvormen, gericht op mensen met een matige zorgvraag. Jongeren • Kwetsbare jongeren die uitstromen uit de Jeugdzorg omdat zij 18 zijn geworden, maar nog wel behoefte hebben aan een vorm van begeleid (zelfstandig) wonen.

25 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Verstandelijk gehandicapten Voor de groep verstandelijk gehandicapten (VG), waaronder ook licht verstandelijk gehandicapten (LVG), zijn vraag en aanbod in Nijkerk momenteel redelijk in evenwicht. Wel is er een tekort aan gespikkelde woningen, dat waarschijnlijk wordt opgelost doordat personen thuis blijven wonen of ongeregistreerd wonen. Er bestaan twee plannen om het aanbod van woonruimte voor verstandelijk gehandicapten uit te breiden, deze zijn in deze woonvisie meegenomen. Personen met psychiatrische problematiek Personen die niet meer zelfstandig kunnen wonen vanwege psychiatrische (psychische en/of psychosociale) problematiek komen in aanmerking voor beschermd wonen. Bij beschermd wonen is veelal sprake van kamerbewoning in een instelling of wooninitiatief, waarbij de bewoners intensief worden ondersteund in hun dagelijkse activiteiten. Afhankelijk van de behoeften en het aanbod van de woonvorm kan er ook begeleiding zijn bij het huishouden, het maken van sociale contacten en eventuele verzorging en verpleging. Klinische opname of wonen op een gesloten afdeling valt niet onder beschermd wonen. Momenteel zijn er in Nijkerk te weinig woningen voor beschermd wonen. Er ligt dan ook een opgave om te voorzien in het aanbod van plaatsen voor beschermd wonen. Deze opgave wordt in de komende jaren in samenwerking met andere gemeenten binnen de regio Amersfoort opgepakt.

Anderzijds ligt er een uitdaging in het huisvesten van personen die uitstromen uit een instelling voor beschermd wonen. Zij moeten reguliere woonruimte krijgen. Dit vraagt wel om aandacht in de toewijzing van sociale huurwoningen. Daarbij moet aandacht zijn voor het woningtype en de ligging. Reguliere gezinswoningen zijn vaak te groot en te duur, gezien de doelgroep die vaak alleenstaand is en een laag inkomen heeft. De ligging kan van belang zijn voor mensen die behoefte hebben aan een rustige, prikkelarme omgeving.

26 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Uitstroom uit Jeugdzorg Momenteel telt Nijkerk circa 100 beschikkingen voor jeugdzorg met verblijf, dat vorm krijgt in een gezinshuis of behandelgroep. De verwachting is dat de vraag naar plaatsen in de jeugdzorg in de toekomst zal toenemen, gebaseerd op het groeiend aantal jongeren in de gemeente. Naast een uitbreiding van behandelplaatsen in de jeugdzorg, ligt ook in deze categorie een behoorlijke uitdaging in de uitstroom van jongeren uit deze instellingen op het moment dat zij 18 worden. Kenmerkend is dat ongeveer 70% van deze uitstromers een indicatie op grond van een licht verstandelijke beperking heeft. Ook voor deze categorie zijn voldoende goedkope en kleine sociale huurwoningen tot de kwaliteitskortingsgrens nodig. Als het gaat om de opgaven die voortkomen uit dit thema kan kortom een onderscheid gemaakt worden tussen de behoefte aan specifieke woonruimte voor doelgroepen met een zorg- of ondersteuningsvraag en de behoefte aan reguliere sociale huurwoningen voor mensen die juist moeten uitstromen vanuit specifieke zorghuisvesting naar reguliere woonruimte. Hierbij zal een groot aandeel van de benodigde woonruimte voor doelgroepen met een zorg- of ondersteuningsvraag ontwikkeld worden door zorgaanbieders en partijen die zich richten op zorghuisvesting. Deze opgave willen we als gemeente faciliteren en aanjagen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=25484e17-610b-4abd-8646-28935c20a585