Werkversie beleidsplan 2021-2026 ‘Gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk’ (ter consultatie in raadscommissie van 17 juni 2021).pdf
Tekst van het document
WERKVERSIE 4-5-2021 Op basis van consultatie aanbevelingen omzetten naar acties.
Gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk Nabij, kwaliteit, service en betaalbaar Gemeente Nijkerk, 2021 - 2026
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Inhoudsopgave 1.
2.
3.
4.
5.
6.
Inleiding .......................................................................................................................... 5 1.1
Beleids-, beheerplan gemeentelijke begraafplaatsen .............................................. 5
1.2
Reikwijdte van dit document .................................................................................... 5
1.3
Participatie en procesverantwoording ...................................................................... 5
Uitgangspunten voor het onderzoek ............................................................................... 7 2.1
Nabij, Kwaliteit, Service en Betaalbaar .................................................................... 7
2.2
Sterfteprognose....................................................................................................... 7
2.3
Aantal begravingen gemeente Nijkerk ..................................................................... 8
2.4
Uitgangspunten berekenen capaciteit en exploitatie ................................................ 9
2.5
Samenvatting capaciteit-berekening .......................................................................10
Begraafplaats Nijkerk ....................................................................................................12 3.1
Omschrijving begraafplaats ....................................................................................12
3.2
Resultaten inventarisatie oude begraafplaats .........................................................12
3.3
Resultaten inventarisatie nieuwe en uitbreiding begraafplaats ...............................13
3.4
Groot onderhoud ....................................................................................................14
3.5
Capaciteit-berekening ............................................................................................14
3.6
Aanbevelingen .......................................................................................................15
Begraafplaats Nijkerkerveen .........................................................................................16 4.1
Omschrijving begraafplaats ....................................................................................16
4.2
Resultaten inventarisatie ........................................................................................16
4.3
Groot onderhoud ....................................................................................................17
4.4
Capaciteit-berekening ............................................................................................17
4.5
Aanbevelingen .......................................................................................................17
Begraafplaats Hoevelaken ............................................................................................18 5.1
Omschrijving begraafplaats. ...................................................................................18
5.2
Resultaten inventarisatie oude begraafplaats .........................................................18
5.3
Resultaten inventarisatie nieuwe begraafplaats......................................................19
5.4
Groot onderhoud ....................................................................................................20
5.5
Capaciteit-berekening ............................................................................................20
5.6
Aanbevelingen .......................................................................................................21
Wettelijke kaders en ontwikkelingen ..............................................................................22
G e m e e n t e l i j k e
7.
8.
9.
b e g r a a f p l a a t s e n
2 0 2 1
-
2 0 2 6
6.1
De Wet op de lijkbezorging 2018 ............................................................................22
6.2
Modernisering Wet op de lijkbezorging ...................................................................22
6.3
Besluit op de lijkbezorging 2020 .............................................................................23
6.4
Beheersverordening en nadere regels gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk .......23
6.5
Verordening lijkbezorgingsrechten .........................................................................23
6.6
Aanbevelingen .......................................................................................................24
Trends op het gebied van lijkbezorging .........................................................................25 7.1
Bijzondere begraafplaatsen ....................................................................................25
7.2
Duurzaamheid ........................................................................................................26
7.3
Service en dienstverlening .....................................................................................27
7.4
Bovengronds begraven ..........................................................................................28
7.5
Kinderen betrekken bij het rouwproces...................................................................28
7.6
Begraafplaats als bijzondere gedenkplaats ............................................................28
7.7
Aanbevelingen .......................................................................................................29
Exploitatiebegroting en maatregelen .............................................................................30 8.1
De basis op orde ....................................................................................................30
8.2
100% kostendekking gemeente Nijkerk ..................................................................31
8.3
Exploitatiebegroting ................................................................................................32
Monitoren en evalueren .................................................................................................33 9.1
Evaluatie en actualiseren van het beleid 2026........................................................33
9.2
Jaarlijkse rapportage bestuur .................................................................................33
Bijlagen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
N i j k e r k
Beleidsevaluatie plan 2015 – 2019. Resultaten participatie. Beoordeling kwaliteit begraafplaatsen. Capaciteit-berekening inclusief marge. Capaciteit-berekening exclusief marge. Uitwerking van de maatregelen. Exploitatiebegroting. Vergelijking tarieven gemeenten.
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
1. Inleiding 1.1 Beleids-, beheerplan gemeentelijke begraafplaatsen De gemeente Nijkerk is houder van drie gemeentelijke begraafplaatsen. Deze liggen in onze kernen Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken. Het meest recente beleids-, beheerplan voor het houden en beheren van deze begraafplaatsen dateert uit 2015. In de periode 2015 - 2019 was ons beleid gericht op het realiseren van voldoende capaciteit en een kostendekkende exploitatiebegroting. De gemeente heeft op basis van dit plan onder andere de volgende maatregelen uitgevoerd: • De begraafplaats in Nijkerk is uitgebreid en de gemeente heeft een aantal graven geruimd. • De aula in Hoevelaken is verkocht. • De maatregelen voor groot onderhoud zijn uitgevoerd. • De gemeente werkt met het programma Key2 begraven. • De uitgaven zijn op een aantal onderdelen verlaagd en de leges met 10% verhoogd. In bijlage 1 is evaluatie van het beleidsplan 2015 – 2019 opgenomen. Op dit moment hebben we behoefte aan een nieuw beleids-, beheerplan waarin de gemeente de richting en ambitie voor de komende vijf jaar vastlegt. Dit betekent dat we de capaciteit en exploitatie van de begraafplaatsen voor de komende tien jaar hebben berekend, en samen met het ingenieursbureau Kybys onderzoek hebben gedaan naar nieuwe ontwikkelingen op het gebied van begraven. De resultaten van deze onderzoeken zijn in dit plan beschreven.
Op basis hiervan doen we aanbevelingen voor de komende vijf jaar. In 2026 actualiseren we dit beleidsplan voor de verdere toekomst.
1.2 Reikwijdte van dit document Dit plan geeft richting aan het beleid en beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen voor de periode 2021 – 2026. Op basis van dit beleidsplan en het genomen besluit actualiseert de gemeente de: • Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk. • Nadere regels begraafplaatsen 2014. • Verordening lijkbezorgingsrechten.
1.3 Participatie en procesverantwoording Bij het opstellen van dit plan zijn de wensen en ideeën van onze buren van de uitbreiding in Nijkerkerveen en Nijkerk meegewogen. Met de uitvaartondernemers heeft een bijeenkomst plaatsgevonden en we hebben hun wensen geïnventariseerd door middel van een online enquête. De online enquête is in februari 2020 afgenomen bij de vier uitvaartondernemers die in 2019 regelmatig van onze diensten gebruik hebben gemaakt. Op 2 februari 2021 en xxxx mei 2021 hebben we het concept voorstel met de uitvaartondernemers besproken. De resultaten van deze participatie zijn opgenomen in bijlage 2 van dit plan.
Pagina 5 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Procesverantwoording Om te komen tot een invulling van dit plan hebben we een aantal (proces)stappen gevolgd: 1. Om te beginnen zijn de uitgangspunten bepaald voor dit beleidsplan en het capaciteit- en exploitatieonderzoek. Deze uitgangspunten zijn omschreven in hoofdstuk 2. 2. Het ingenieursbureau Kybys heeft per begraafplaats een visuele inventarisatie uitgevoerd. Tijdens deze inventarisatie is de huidige kwaliteit beoordeeld op ruimtelijke kwaliteit, voorzieningenniveau en het beheer en onderhoud. Ook is een analyse uitgewerkt van de behoefte en capaciteit op de begraafplaatsen. De uitkomsten van de inventarisatie en analyse zijn per begraafplaats beschreven in hoofdstuk 3, 4 en 5. 3. In 2021 verwachten we een aantal wijzingen in de Wet op de lijkbezorging. De gevolgen van deze wijzigingen voor onze bedrijfsvoering of inrichting van de begraafplaatsen zijn beschreven in hoofdstuk 6. 4. Op dit moment zijn een aantal trends op het gebied van lijkbezorging actueel, zoals de toenemende vraag naar islamitische en natuur(lijke) begraafplaatsen. We hebben onderzoek gedaan naar deze en andere trends, en de aanbevelingen voor de gemeente Nijkerk omschreven. Het resultaat staat in hoofdstuk 7. 5. Op basis van deze informatie hebben we twee varianten uitgewerkt. Deze zijn als basis meegenomen voor de exploitatiebegroting zoals omschreven in hoofdstuk 8. 6.
In de periode 2021 -2026 houden we vinger aan de pols als het gaat om de uitvoering van de maatregelen, de capaciteit en de exploitatie van de begraafplaatsen. Hoe en wanneer we dit monitoren en evalueren staat omschreven in hoofdstuk 9.
Pagina 6 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
2. Uitgangspunten voor het onderzoek Voor het uitvoeren van het onderzoek hebben we een aantal uitgangspunten geformuleerd. Deze uitgangspunten onderbouwen we in dit hoofdstuk.
2.1 Nabij, Kwaliteit, Service en Betaalbaar Dit beleidsplan is opgesteld vanuit de kernfactoren: Nabij, Kwaliteit, Service, en Betaalbaar. Deze factoren staan centraal bij de verdere uitwerking van dit plan en zijn hieronder beschreven. We zijn nabij, als locatie, organisatie en persoon. We begrijpen dat het (verwerken van) verlies, afscheid en wijze van herdenken persoonlijk is. Een begraafplaats is een plek waar nabestaanden en bezoekers tot rust kunnen komen en op eigen wijze invulling geven aan dit afscheid. De begraafplaats is een plek waar mensen zich welkom voelen. We zien de begraafplaatsen als groene aanvulling op onze al groene openbare ruimte. De begraafplaatsen hebben ieder hun eigen karakter en deze respecteren we. We zorgen ervoor dat de begraafplaats er verzorgd uitziet. Dit betekent dat we de begraafplaatsen verzorgen op kwaliteitsniveau A. De gemeente biedt service aan mensen die interesse hebben om op onze begraafplaats te worden begraven of bijgezet, nabestaanden en bezoekers. Dit betekent dat we hen zo veel mogelijk ontzorgen en de begraafplaats een toegankelijke plek is binnen onze gemeente. We houden begraven en asbestemming betaalbaar voor de gemeente én de mensen die van onze service gebruikmaken.
We hebben aandacht voor een werkbare balans tussen de inkomsten en de uitgaven en streven daarbij naar een 100% kostendekkende exploitatiebegroting van de begraafplaatsen.
2.2 Sterfteprognose Als basis voor de capaciteit-berekening gebruiken we informatie over regionale en lokale sterfteprognoses. Voor onze regio kijken we dan naar de sterfteprognose van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en dan specifiek van het COROP-gebied Veluwe waarbinnen de gemeente Nijkerk valt. Het COROP-gebied Veluwe omvat naast de gemeente Nijkerk ook de gemeenten Apeldoorn, Barneveld, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Scherpenzeel, Voorst en Wageningen1. In de prognose van het CBS zijn demografische ontwikkelingen in het gebied verwerkt, enerzijds de vergrijzing van de bevolking en de toename van de gemiddelde leeftijd bij overlijden en anderzijds eventuele (stedelijke) uitbreidingen en de huidige en toekomstige leeftijdsopbouw van de bevolking. Figuur 1 geeft de sterfteprognose weer van het COROP-gebied Veluwe en de landelijke sterfteprognose. Op basis van deze figuur concluderen we dat het regionale sterftecijfer tot 2030 stijgt. Deze stijging is ook zichtbaar als we de sterftecijfers van de gemeente Nijkerk analyseren. In de afgelopen tien jaar is het sterftecijfer in de gemeente Nijkerk met 25% gestegen. De afgelopen twee 1
Zie ook: https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2011/02/regionale-bevolkingspiramide-corop/coropgebieden.
Pagina 7 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
jaar is deze redelijk stabiel gebleven rond 300 overledenen per jaar (bron: CBS). We verwachten dat het sterftecijfer na 2030 daalt. Dit is verklaarbaar als gevolg van de vergrijzing van de naoorlogse geboortegolf (babyboom).
Figuur 1: Sterfteprognose landelijk en in COROP regio (bron: Kybys).
2.3 Aantal begravingen gemeente Nijkerk Na overlijden kunnen mensen gecremeerd of begraven worden. In de afgelopen dertig jaar is het aantal crematies in Nederland sterk gestegen. In 2020 was het landelijk gemiddeld 66%. Het landelijke begraafcijfer was toen ongeveer 34% (bron: Landelijke Vereniging van Crematoria). In de regio van de gemeente Nijkerk ligt deze verhouding anders. De ervaring van uitvaartondernemers is dat ongeveer 70% van de mensen kiest voor de mogelijkheid tot begraven en 30% voor crematie. Het is mogelijk dat geleidelijk meer mensen kiezen voor crematie. Hierdoor kan de vraag naar een asbestemming op de begraafplaats toenemen. Reden hiervoor is dat crematie meer geaccepteerd is, de landelijke cultuur verandert en we verwachten dat in de toekomst resomeren mogelijk is (zie hoofdstuk 6).
Figuur 2: Aantal begravingen periode 2016 - 2020.
Pagina 8 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Mensen mogen vrij kiezen voor een gemeente of begraafplaats waar ze worden begraven of bijgezet. Vaak kiezen mensen voor een locatie in de buurt van de familie, waar ze wonen of waar ze geboren zijn. Het aantal begravingen in de gemeente Nijkerk blijft redelijk stabiel en ligt gemiddeld tussen 200 en 250 per jaar. Dit is weergegeven in figuur 2. Op de gemeentelijke begraafplaats kiest het overgrote deel van de nabestaanden of stervenden ervoor om in een particulier graf begraven te worden2. Dit is meer dan 90%. Een klein deel van de mensen kiest ervoor om begraven te worden of hun dierbare te begraven in een algemeen graf3. Ongeveer 5% kiest voor een asbestemming zoals een urnennis, urnengraf of uitgestrooid te worden op een strooiveld.
2.4 Uitgangspunten berekenen capaciteit en exploitatie Voor het berekenen van de capaciteit en de exploitatie maken we een prognose van het aantal uitgiften. In dit onderzoek hebben we de prognose gebaseerd op de gemiddelden over de jaren 2016 – 2019. Deze gegevens staan weergegeven in tabel 1. Bij een bijzetting wordt door de gemeente geen nieuw graf uitgegeven. Een overledene wordt dan bijgezet in een bestaand particulier graf, urnennis of urnengraf (bijvoorbeeld de man, vrouw of andere dierbare). Bij het berekenen van de cijfers zoals weergegeven in tabel 1 zijn we uitgegaan van de volgende percentages bijzettingen: • Begraafplaats Nijkerk: 58%. • Begraafplaats Nijkerkerveen: 40%. • Begraafplaats Hoevelaken: 37%. Tabel 1: Prognose uitgiften particuliere graven.
Prognose uitgifte incl. marge. Prognose uitgifte excl. marge.
Nijkerk
Nijkerkerveen
Hoevelaken
Totaal
78 61
13 10
29 24
121 95
27% marge voor de uitgiften particuliere graven Gedurende de analyse van het aantal uitgiften constateerden we een verschil tussen managementgegevens. Deze afwijking is ongeveer 27%. Bij de berekening van de capaciteit en de exploitatiebegroting hebben we deze 27% verrekend. We zijn hierbij steeds uitgegaan van de kritische hoeveelheid. Dit betekent dat de capaciteit is berekend op basis van de prognose uitgifte inclusief marge. Met dit uitgangspunt houden we ook rekening met de uitbreiding van het stedelijk gebied in de gemeente Nijkerk en omgeving, en de lichte stijging van het aantal overledenen tot 2030. De kostendekking is berekend op basis van de prognose uitgifte exclusief marge. Reden hiervoor is dat de gemeente kostendekking ook belangrijk vindt en het beheer van de begraafplaats betaalbaar moet blijven.
2
Een particulier graf is: Een graf, grafkelder daaronder begrepen, waarvoor aan een natuurlijk of rechtspersoon het uitsluitend recht is verleend tot: - het doen begraven en begraven houden van overledenen; - het doen bijzetten en bijgezet houden van asbussen met of zonder urnen; - het verstrooien van as. 3 Een algemeen graf is: Een graf bij de gemeente in beheer waarin gelegenheid wordt geboden tot het doen begraven van overledenen en het bijzetten van asbussen met of zonder urn.
Pagina 9 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Voor Hoevelaken is gerekend met een prognose uitgifte inclusief marge van 29. We verwachten dat op deze begraafplaats de vraag naar asbestemmingen toeneemt en de vraag naar particuliere graven afneemt. Termijnen en uitbreidingen Bij het berekenen van de capaciteit is het uitbreiden van de begraafplaatsen buiten beschouwing gelaten. Wel hebben we de aflopende graftermijnen meegenomen in de berekening. In figuur 3 is deze trend voor de aflopende termijnen van particuliere grafrechten weergegeven. Op basis van deze figuur concluderen we dat rond 2025 / 2026 grafrechten komen te vervallen. Deze conclusie is verklaarbaar. Voor 1975 verleende de gemeente Nijkerk grafrechten voor een onbepaalde termijn. Na 1975 is dit gewijzigd, en gaf de gemeente grafrechten uit voor een termijn van 50 jaar. De termijnen voor deze grafrechten lopen na 2025 af. Wordt een termijn niet verlengd, dan vervalt het graf aan de gemeente en kan het opnieuw worden uitgegeven. Voor dit onderzoek zijn we ervan uitgegaan dat 50% van de nabestaanden in Nijkerk en Hoevelaken de graftermijn verlengt, in Nijkerkerveen is dat 80%. Dit uitgangspunt hebben we getoetst bij uitvaartondernemers, de Landelijke Organisatie Begraafplaatsen en houders van andere begraafplaatsen. Mede op basis van deze informatie vinden we dit uitgangspunt passend voor de situatie in de gemeente Nijkerk.
Figuur 3: Trend aflopende termijnen grafrechten.
2.5 Samenvatting capaciteit-berekening De capaciteit-berekeningen zijn opgenomen in bijlage 4 en 5 van dit plan. Uit de capaciteit-berekening blijkt dat in 2038 een capaciteit-probleem ontstaat voor het doen begraven in een particulier graf. In 2057 ontstaat een probleem voor het doen begraven in een algemeen graf. Op dit moment zijn er een aantal uitbreidingsmogelijkheden beschikbaar, bijvoorbeeld op de begraafplaats in Nijkerkerveen en Nijkerk. Worden deze ingericht, dan is het denkbaar dat we eventueel pas na 2050 ruimte nodig hebben voor een vierde gemeentelijke begraafplaats. Naast de uitbreidingen stellen we voor om de termijnen voor particuliere graven en asbestemmingen aan te passen. Op dit moment kunnen rechthebbenden voor langere termijnen (tot en met 80 jaar) grafrechten voor een particulier graf afsluiten. We stellen voor om deze te verkorten tot een termijn van 20 en 30 jaar. De rechthebbende kan het graftermijn na 20 of 30 jaar met 10 jaar verlengen. Het
Pagina 10 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
voordeel is dat we het contact met de rechthebbende behouden. Deze kan (indien gewenst) het grafrecht verlengen of laten vervallen. We stellen voor om de asbestemmingen aantrekkelijker te maken. Dit betekent dat we de termijn van asbestemmingen verkorten en uitgaan van een termijn van 10 jaar (is nu 20 jaar). Tegelijkertijd verlagen we de leges voor asbestemmingen. We stellen van een ruimingsplan op voor de graven waarvan het graftermijn is opgezegd of vervallen. Op basis van dit plan voeren we de ruimingen uit. In de volgende hoofdstukken gaan we verder in op de afzonderlijke begraafplaatsen en de te nemen maatregelen. In hoofdstuk 8 gaan we verder in op de tarieven en de exploitatiebegroting.
Pagina 11 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
3. Begraafplaats Nijkerk Het ingenieursbureau Kybys heeft een visuele inventarisatie en analyse uitgevoerd op de begraafplaatsen van de gemeente Nijkerk. De resultaten van het onderzoek op de begraafplaats in Nijkerk zijn in dit hoofdstuk omschreven en weergegeven in bijlage 3.
3.1 Omschrijving begraafplaats De begraafplaats Nijkerk ligt aan de Frieswijkstraat en dateert uit 1828. De begraafplaats bestaat uit drie delen. Deze zijn weergegeven op figuur 4. Deel 1 (blauw): De oude begraafplaats heeft de status van een gemeentelijk monument. Het oude deel van de begraafplaats grenst aan ene kant aan de Rooms Katholieke begraafplaats en aan de ander kant aan de Frieswijkstraat. Op dit gedeelte liggen voornamelijk oude en deels monumentale graven. Vanwege de maatvoering is het arbeidsintensief om de graven opnieuw uit te geven.
Figuur 4: Begraafplaats Nijkerk.
Deel 2 (geel): Het nieuwe deel van de begraafplaats is in 1959 in gebruik genomen. Het uitvaartcentrum wordt op dit moment geëxploiteerd door een uitvaartondernemer.
Deel 3 (paars): Op dit deel van de begraafplaats staat ook een gedenkboom voor prematuur geboren kinderen. Op de begraafplaats in Nijkerk zijn twee delen die kans bieden als uitbreidingslocatie (in het rood weergegeven). Het deel bij de woningen is nog niet bestemd als begraafplaats.
3.2 Resultaten inventarisatie oude begraafplaats De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Pagina 12 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Omschrijving + + + + ! ! ! ! !
Onderhoudsniveau A. De grafmonumenten zijn goed onderhouden. De paden zijn in redelijke tot goede staat. Dit deel van de begraafplaats heeft een karakteristieke uitstraling. Er zijn weinig voorzieningen zoals afvalbakken, watertappunten, bankjes. Op de oude begraafplaats is het lastig om graven machinaal te delven. Reden hiervoor is dat de graven dicht op elkaar liggen. Kansen voor grafkelders. Opmerking van de uitvaartondernemers. Aandacht voor het groen en de paden aan de rand (tussen heg en begraafplaats) aan de Oldenbarnelveltstraat. Een aantal monumenten zijn gebroken.
Conclusie De kwaliteit van het beheer en de inrichting is hoog. We constateren een aantal aandachtpunten en er zijn kansen voor het verbeteren van het serviceniveau door het plaatsen van extra voorzieningen. Bij eventuele uitbreiding kunnen we de aanleg van grafkelders overwegen.
3.3 Resultaten inventarisatie nieuwe en uitbreiding begraafplaats De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Omschrijving + + + + + + ! ! !
Onderhoudsniveau A+. Er zijn voldoende voorzieningen (afvalbakken, watertappunten, bankjes). De paden zijn in goede staat. Er is voldoende ruimte om graven te delven. De grafmonumenten zijn goed onderhouden. De begraafplaats heeft een moderne inrichting en opvallend is de begraafplaats voor prematuur geboren kinderen met gedenkboom. Zichtbaarheid omgeving (woningen). Er is geen bewegwijzering en grafnummering. Er zijn kansen voor het vergroten serviceniveau door rollators, rolstoelen en openbaar toilet beschikbaar te stellen.
Pagina 13 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Conclusie De kwaliteit van het beheer en de inrichting is hoog. De voorzieningen zijn op orde. Het serviceniveau kan worden verbeterd door het aanbrengen van bewegwijzering.
3.4 Groot onderhoud De komende vijf jaar voeren we het volgende groot onderhoud uit: • Verbeteren van de laanstructuur Frieswijkstraat (groen). • Herinrichten van de opslag Nijkerk. • Inrichten van een kringlooprek in combinatie met een gasopslag Nijkerk.
3.5 Capaciteit-berekening Het aantal uitgegeven grafrechten staat weergegeven in tabel 2. Op basis hiervan hebben we een capaciteit-berekening voor de begraafplaats in Nijkerk uitgevoerd (bijlage 4 en 5). De uitgangspunten voor dit onderzoek zijn omschreven in hoofdstuk 2 van dit plan. Als we de begraafplaats in Nijkerk in zijn geheel beschouwen dan concluderen we dat er: • Tussen 2038 en 2044 een capaciteit-probleem ontstaat voor particuliere graven. • In 2044 een capaciteit-probleem ontstaat voor algemene graven. • Op korte termijn (2025) extra urnenruimte nodig is. Tabel 2: Resultaten inventarisatie begraafplaats Nijkerk. Deel 1: Oude begraafplaats
Deel 2: Nieuwe begraafplaats
Deel 3: Uitbreiding
Graven
Graven
Graven
•
In 2020: totaal 49 vrije graven.
•
In 2020: totaal 196 vrije graven.
•
In 2020: totaal 668 vrije graven.
•
Er worden alleen particuliere
•
Er worden alleen particuliere
•
Er zijn 615 particuliere en 53
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 1
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 6
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 54
•
In 2020: 1.669 graven voor
•
In 2020: 648 graven voor
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 7
graven uitgegeven.
graven uitgegeven.
particuliere graf.
particuliere graven.
onbepaalde tijd uitgegeven. Asbestemmingen •
algemene graven uitgegeven.
particuliere graven.
onbepaalde tijd uitgegeven. Asbestemmingen
algemene graven. Asbestemmingen
Er zijn op dit gedeelte geen
•
In 2020: totaal 25 urnennissen.
asbestemmingen.
•
3 urnennissen zijn vrij.
•
Gemiddelde uitgifte per jaar:
•
16 urnennissen zijn vrij.
minder dan 1 urnennis.
•
32 urnengraven zijn vrij.
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 4
•
In 2020: totaal 30 urnennissen en 63 urnengraven.
urnennissen of urnengraven. Opmerking
Opmerking
Tot 1975 zijn hier graven voor onbepaalde tijd uitgegeven. Daarna werden graven
In dit deel is er nog geen afstand van
voor 50 jaar uitgegeven. Vanaf 2025 lopen termijnen af. De afmetingen van de
particuliere graven gedaan. Ook zijn de
graven op het oude deel voldoen niet aan de huidige standaarden. Tevens liggen de
termijnen van algemene graven nog niet
rijen dicht op elkaar waardoor machinaal delven niet mogelijk is. Willen we actief
verstreken (vanaf 2024).
blijven begraven op het oude deel, dan zullen we maatregelen moeten treffen. Opties zijn: extra tarief heffen voor handmatig begraven, of de structuur aanpassen. Aandachtpunt: De structuur van de begraafplaats maakt onderdeel uit van gemeentelijk monument.
Pagina 14 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
3.6 Aanbevelingen Op termijn ontstaat op de begraafplaats in Nijkerk een capaciteit-probleem. Deze begraafplaats heeft nog twee mogelijkheden om uit te breiden. We adviseren om het gedeelte tegen de begraafplaats van de katholieke kerk (op het oude deel) gereed te maken voor begraven. Het gedeelte achter de woningen houden we beschikbaar, zodat we deze later in gebruik kunnen nemen. Bij het ontwerp van de uitbreiding op het oude deel overwegen we om vijf grafkelders te realiseren en uit te geven. We stellen voor om een extra tarief in te stellen voor begravingen op het oude deel van de begraafplaats. Reden hiervoor is dat het handmatig delven van de graven meer tijd en inzet vragen dan op de andere delen van de begraafplaats. Graven voor onbepaalde termijn Op de begraafplaats in Nijkerk zijn een behoorlijk aantal graven voor onbepaalde termijn uitgegeven. Voor onbepaalde termijn wil zeggen “zonder vooraf bepaalde einddatum”. Bij een grafrecht dat voor onbepaalde termijn is afgesloten kunnen er omstandigheden zijn waardoor de grafrechten vervallen. De voorwaarden moeten zijn vastgelegd ten tijde van de uitgifte, bijvoorbeeld in de voorwaarden uit de verordening of in een overeenkomst.
Daarin kan zijn opgenomen dat het grafrecht met onbepaalde termijn komt te vervallen als: (1) de rechthebbende toestemming geeft en het recht wordt opgezegd, (2) grafrechten niet worden / zijn betaald, of niet in onderhoud wordt voorzien, (3) het recht niet tijdig is overgeschreven, bijvoorbeeld in het geval van overlijden van de rechthebbende of (4) de begraafplaats wordt gesloten. We inventariseren de staat van onderhoud van deze graven. Daarnaast maken we inzichtelijk voor welke graven nog rechthebbende bekend zijn en of er rechthebbenden zijn die het grafrecht willen opzeggen.
Pagina 15 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
4. Begraafplaats Nijkerkerveen Het ingenieursbureau Kybys heeft een visuele inventarisatie en analyse uitgevoerd op de begraafplaatsen. De resultaten van het onderzoek op de begraafplaats in Nijkerkerveen staan in dit hoofdstuk omschreven en weergegeven in bijlage 3.
4.1 Omschrijving begraafplaats De begraafplaats Nijkerkerveen ligt aan de Van Dijkhuizenstraat en is via een lang pad toegankelijk. De begraafplaats is weergegeven op figuur 5. Vooraan op de begraafplaats staat een gebouw (baarhuis) met een klok. Dit gebouw wordt niet meer als aula gebruikt en is ingericht als onderkomen voor de medewerkers van het dagelijks beheer. Grenzend aan de begraafplaats is ruimte beschikbaar voor een uitbreiding. Deze uitbreiding is nog niet als begraafplaats bestemd.
Figuur 5: Begraafplaats Nijkerkerveen.
4.2 Resultaten inventarisatie De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Omschrijving + + + + ! ! ! ! !
Onderhoudskwaliteit A. De begraafplaats is overzichtelijk en de lege graven zijn genummerd. De betonplaatpaden zijn in een goede tot zeer goede staat. De grafmonumenten zijn goed onderhouden. Het depot (zand, kratten, ijzeren bakken) ligt in het zicht, naast de kindergraven. De kindergraven hebben geen herkenbaar ‘eigen plekje’. Er is weinig tot geen bewegwijzering. De algemene graven zijn wat rommelig onderhouden. Op de begraafplaats zijn geen asbestemmingen.
Pagina 16 van 33
G e m e e n t e l i j k e
!
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Er zijn kansen voor het vergroten serviceniveau door rollators, rolstoelen en openbaar toilet beschikbaar te stellen.
We gebruiken het baarhuis op de begraafplaats als onderkomen voor dagelijks beheer. Optie is om het baarhuis te verkopen en beschikbaar te stellen voor andere (maatschappelijke) doelen. Gevolg is wel dat we een nieuw onderkomen moeten bouwen met toilet en opslag. We hebben deze optie doorgerekend en de resultaten zijn opgenomen in bijlage 6. Op basis hiervan concluderen we dat deze optie (financieel) niet aantrekkelijk is. Conclusie De kwaliteit van het beheer en inrichting is hoog. Stel de begraafplaats wordt op termijn uitgebreid, dan is het aan te bevelen om ook ruimte te maken voor een depot, asbestemmingen en eigen plek voor de kindergraven.
4.3 Groot onderhoud De komende vijf jaar voeren we het volgende groot onderhoud uit: • 10 bomen vervangen.
4.4 Capaciteit-berekening Het aantal uitgegeven grafrechten staan weergegeven in tabel 3. Op basis hiervan hebben we een capaciteit-berekening voor de begraafplaats in Nijkerkerveen uitgevoerd (bijlage 4 en 5). De uitgangspunten voor dit onderzoek zijn omschreven in hoofdstuk 2 van dit plan. Als we de begraafplaats in Nijkerkerveen beschouwen dan concluderen we dat er: • Tussen 2030 en 2036 een capaciteit-probleem ontstaat voor particuliere graven. • In 2060 een capaciteit-probleem ontstaat voor algemene graven. • Geen urnenruimten beschikbaar zijn. Tabel 3: Resultaten inventarisatie begraafplaats Nijkerkerveen. Nijkerkerveen Graven •
In 2020: 145 vrije graven,
•
Er zijn 128 particulier en 17 algemene graven uitgegeven.
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 10 particuliere graven.
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: In de afgelopen vijf jaar is er één persoon begraven in een algemeen graf.
•
In 2020: 220 graven voor onbepaalde tijd uitgegeven.
•
Er zijn geen asbestemmingen,
4.5 Aanbevelingen In 2030 ontstaat op de begraafplaats in Nijkerkerveen een capaciteit-probleem. De begraafplaats heeft mogelijkheden om uit te breiden. We adviseren om deze ruimte op korte termijn in te richten en begraven mogelijk te maken. Bij deze uitbreiding kunnen de faciliteiten voor de begraafplaats in Nijkerkerveen vergelijkbaar worden ingericht met de andere begraafplaatsen in Nijkerk. Dit betekent dat er aandacht wordt gegeven aan een gedenkboom voor prematuur geborenen, eigen plek voor kindergraven en asbestemming.
Pagina 17 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
5. Begraafplaats Hoevelaken Het ingenieursbureau Kybys heeft een visuele inventarisatie en analyse uitgevoerd op de begraafplaatsen. De resultaten van het onderzoek op de begraafplaats in Hoevelaken staan in dit hoofdstuk omschreven en weergegeven in bijlage 3.
5.1 Omschrijving begraafplaats. De begraafplaats Hoevelaken ligt aan het Kerkepad en bestaat uit drie langgerekte percelen. Bij de entree is een aula aanwezig welke wordt geëxploiteerd door een uitvaartondernemer. De begraafplaats is weergegeven op figuur 6. De begraafplaats bestaat duidelijk uit twee delen: een oud en een nieuw deel. Op het oud deel is het oude historische karakter duidelijk merkbaar. De structuur van de begraafplaats en de afmetingen van de graven wijken op deze locatie af van de overige begraafplaats. Het nieuwe deel is open en ruimtelijk en er zijn moderne elementen aanwezig. De begraafplaats is opgezet met ronde vormen en bruggetjes. De uitbreiding is in 2013 gerealiseerd. De inrichting van de uitbreiding sluit aan bij het nieuwe deel. De begraafplaats is aan de achterzijde bereikbaar door middel van een poort. Figuur 6: Begraafplaats Hoevelaken.
5.2 Resultaten inventarisatie oude begraafplaats De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Pagina 18 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Omschrijving + + + + + !
Onderhoudskwaliteit A. Er is voldoende ruimte om indien nodig graven te delven. De begraafplaats heeft een mooie entree. De grafstenen zijn in redelijke tot goede staat. De paden zijn in goede staat. De kindergraven liggen dicht op elkaar, dit vergt meer inspanning bij het ruimen.
Conclusie De kwaliteit van het beheer en inrichting is hoog.
5.3 Resultaten inventarisatie nieuwe begraafplaats De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Omschrijving + + + + + + + + ! ! ! !
Onderhoudskwaliteit A+. De paden zijn in zeer goede staat. De inrichtingselementen zijn modern, schoon en goed onderhouden. Rustige omgeving aan ene kant, sportvelden aan andere kant. Er is invulling gegeven aan kindergraven, gedenkboom en begraafplaats voor prematuur geboren kinderen. Er is plek voor urnennissen, urnengraven en strooiveld. Er is bewegwijzering aanwezig. Er zijn moderne en gebruiksvriendelijke inrichtingselementen. Het depot ligt in het zicht. Uitvaartondernemers merken op dat er kansen zijn voor uitbreiding van asbestemming, bijvoorbeeld in de vorm van een urnentuin. Uitvaartondernemers merken op dat het mogelijk is om de begraafplaats vanuit de achterzijde toegankelijk te maken voor bezoekers. Er zijn kansen voor het vergroten serviceniveau door rollators, rolstoelen en openbaar toilet beschikbaar te stellen.
Pagina 19 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Conclusie De kwaliteit van het beheer en inrichting is zeer hoog. Het serviceniveau is goed. Aanbeveling is om de mogelijkheden voor asbestemmingen uit te breiden en de begraafplaats aan de achterzijde toegankelijk te maken voor bezoekers.
5.4 Groot onderhoud De komende vijf jaar voeren we het volgende groot onderhoud uit: • Haag vervangen op het oude deel. • Herinrichten opslag Hoevelaken.
5.5 Capaciteit-berekening Het aantal uitgegeven grafrechten staan weergegeven in tabel 4. Op basis hiervan hebben we een capaciteit-berekening voor de begraafplaats in Hoevelaken uitgevoerd (bijlage 4 en 5). De uitgangspunten voor dit onderzoek zijn omschreven in hoofdstuk 2 van dit plan. Op basis van deze berekening concluderen we dat er: • Tussen 2042 en 2048 een capaciteit-probleem ontstaat voor particuliere graven. • In 2101 een capaciteit-probleem ontstaat voor algemene graven. • In 2037 extra ruimte nodig is voor urnenruimten. Tabel 4: Resultaten inventarisatie begraafplaats Hoevelaken. Hoevelaken oude deel
Hoevelaken nieuwe deel
Hoevelaken uitbreiding
Graven
Graven
Graven
•
•
In 2020: totaal 2 vrije particuliere
•
In 2020: totaal 22 vrije graven.
•
In 2020: totaal 480 vrije graven.
graven.
•
Er zijn 12 particuliere graven en 10
•
Er zijn 414 particuliere graven en
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 2
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 21
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 1
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 0
In 2020: 377 graven voor onbepaalde tijd.
•
Gemiddelde uitgifte: sporadisch.
•
Dit deel van de begraafplaats is vol.
•
Er zijn mogelijkheden om graven te
algemene graven uitgegeven.
66 algemene graven uitgegeven.
particuliere graven.
particuliere graven.
algemeen graf.
algemene graven.
ruimen en opnieuw uit te geven. Asbestemmingen •
Asbestemmingen
Er zijn op dit gedeelte geen
•
In 2020: totaal 32 vrije urnennissen.
asbestemmingen.
•
In 2020: totaal 17 vrije
Asbestemmingen •
Er zijn op dit gedeelte geen asbestemmingen.
urnengraven. •
Gemiddelde uitgifte per jaar: 2 urnenissen.
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 0 urnengraven.
•
Gemiddelde uitgifte per jaar: 6 asverstrooiingen.
Pagina 20 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
5.6 Aanbevelingen De begraafplaats biedt voldoende capaciteit tot 2042. Dit betekent dat het niet nodig is om op korte termijn maatregelen uit te voeren. Door de uitvaartondernemers wordt aanbevolen om de asbestemming uit te breiden en de begraafplaats aan de achterzijde ook toegankelijk te maken voor bezoekers.
Pagina 21 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
6. Wettelijke kaders en ontwikkelingen In dit hoofdstuk omschrijven we de wettelijke kaders voor de lijkbezorging en de gemeentelijke begraafplaatsen. Deze zijn omschreven in de Wet op de lijkbezorging, het Besluit op de lijkbezorging, de Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk, en Nadere regels begraafplaatsen 2014. We gaan in op een aantal regels en (toekomstige) ontwikkelingen in de wetgeving.
6.1 De Wet op de lijkbezorging 2018 De Wet op de lijkbezorging (Wlb) is een Nederlandse wet die oorspronkelijk in 1991 is vastgesteld. De wet is voor het laatst in 2018 gewijzigd. In de Wet op de lijkbezorging is geregeld wat er na het overlijden met een lichaam van een overleden persoon moet gebeuren. Er is vastgelegd welke zorg de houder van de begraafplaats moet verlenen voor de lijkbezorging, welke procedures er doorlopen moeten worden na het overlijden, aan welke eisen een begraafplaats moet voldoen en wat er geregistreerd moet worden. In de gemeente Nijkerk lopen de komende periode een aantal graftermijnen af. In dat kader zijn met name artikel 27 en 28 van de Wet op de lijkbezorging van bijzonder belang. Artikel 31 gaat in op het ruimen van graven. De gemeente houdt een register bij van rechthebbenden. Bij het aflopen van een termijn doet de gemeente daarvan een schriftelijk mededeling aan de belanghebbende of rechthebbende. Deze sturen we naar het adres dat bij ons bekend is. Reageert de belanghebbende of rechthebbende niet en zijn de verdere wettelijke procedures doorlopen, dan vervalt het graf terug aan de gemeente. We mogen het graf dan ruimen en opnieuw uitgeven. De rechthebbende of belanghebbende is zelf verantwoordelijk voor het doorgeven van de juiste naam- en adresgegevens.
Indien de rechthebbende een BurgerServiceNummer heeft opgegeven, dan kan de gemeente deze via de BasisRegistratie Personen (BRP) koppelen aan het register van de begraafplaats. De gemeente heeft echter geen plicht meer om het BRP te (doen) raadplegen.4 Artikel 62 e.v. van de Wet op de lijkbezorging gaat in op de asbestemming. Een asbus kan worden bijgezet in een in het bijzonder daarvoor bestemd gedeelte van het crematorium, in of op een graf, op een afzonderlijke plaats op een begraafplaats, of in een buiten een crematorium of begraafplaats gelegen bewaarplaats. Op de gemeentelijke begraafplaatsen zijn mogelijkheden voor het bijzetten van asbussen en het verstrooien van as. In de Algemene Plaatselijke Verordening gemeente Nijkerk zijn regels opgenomen over het verstrooien van as op andere locaties dan de begraafplaats.
6.2 Modernisering Wet op de lijkbezorging We verwachten in 2021 nieuwe aanpassingen van de Wet op de lijkbezorging. Twee belangrijke aanpassingen zijn het toestaan van resomeren en verkorten van de uitvaarttermijn.5 Beide onderwerpen zijn hieronder toegelicht. Resomeren Op dit moment staat de Wet op de lijkbezorging toe dat een overledene wordt begraven, gecremeerd of ter beschikking wordt gesteld aan de wetenschap. Het is waarschijnlijk dat hieraan een nieuwe manier wordt toegevoegd: resomeren. Resomeren is een techniek waarbij het lichaam in een 4
Zie ook: toelichting model-beheerverordening begraafplaatsen, VNG 3 februari 2010. Zie ook: kamerstuk 35 077 Initiatiefnota van het lid Den Boer “naar een moderne Uitvaartwet” en kamerstuk 30 696 Wijziging van de Wet op de lijkbezorging 5
Pagina 22 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
chemisch bad binnen drie uur wordt ontbonden. Bij resomeren vindt geen directe uitstoot van schadelijke stoffen plaats en wat overblijft is as, net als na crematie. Het toestaan van resomeren kan leiden tot meer vraag naar asbestemmingen. Verkorten van de uitvaarttermijn Voorgesteld wordt om afwijken van de uitvaarttermijn eenvoudiger te maken. De uitvaarttermijn is de periode waarin een lichaam na overlijden begraven of gecremeerd mag worden. In de Wet op de lijkbezorging staat hierover: “Begraving of crematie geschiedt niet eerder dan 36 uren na het overlijden en uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden.” (artikel 16 Wlb)). In deze periode is er nog tijd beschikbaar voor bijvoorbeeld een lijkschouw en procedurele stappen. Na een arts te hebben gehoord kan de burgemeester een andere termijn stellen voor de begraving of crematie. Voor begraving of crematie binnen 36 uur na het overlijden is op dit moment overeenstemming met de officier van justitie nodig (artikel 17 Wlb). Andere wijzigingsvoorstellen Tot slot zijn er nog een aantal wijzigingsvoorstellen in behandeling genomen. Zoals het wijzigen van de termijn waarin de uitvaartonderneming as vrijgeeft na een crematie en het gebruik van de term ´lijk´ in de overlijdensverklaring.
6.3 Besluit op de lijkbezorging 2020 In het Besluit op de lijkbezorging zijn een aantal uitvoerende zaken opgenomen die onder andere betrekking hebben op de wijze van begraven en registratie van crematie en bestemming van as. Het Besluit op de lijkbezorging is voor het laatst op 1 januari 2020 aangepast.
6.4 Beheersverordening en nadere regels gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk Volgens de Wet op de lijkbezorging mag de gemeente een aantal zaken in een gemeentelijke verordening regelen. Deze zijn besloten in de Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk. In deze verordening zijn onder andere afspraken vastgelegd die betrekking hebben op de grafrechten, het beheer van de graven en de algemene voorzieningen van de begraafplaats. Het vaststellen van de beheersverordening is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Voorschriften voor grafbedekkingen, technische eisen en andere praktische afspraken zijn vervolgens vastgelegd in de Nadere regels begraafplaatsen 2014. In de nadere regels staan bijvoorbeeld ook afspraken over hoeveel personen in een graf begraven mogen worden. Het vaststellen van de nadere regels is een bevoegdheid van het college van B&W. Onze beheerverordening en de nadere regels zijn voor het laatst in 2014 geactualiseerd. We stellen voor om deze verordening en de nadere regels te actualiseren op basis van nieuwe wetgeving en afspraken die dit in het kader van dit beleidsplan worden vastgesteld. We actualiseren dan direct de hele verordening en nadere regels, dus inclusief het moderniseren van taalgebruik.
6.5 Verordening lijkbezorgingsrechten Rechthebbenden en belanghebbenden betalen voor het grafrecht, begraven en het onderhoud van de begraafplaats. De tarieven zijn vastgelegd in de Verordening lijkbezorgingsrechten. De gemeenteraad stelt deze verordening jaarlijks vast. De Verordening lijkbezorgingsrechten wordt op basis van dit beleidsplan en het besluit van de gemeenteraad geactualiseerd.
Pagina 23 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
6.6 Aanbevelingen We bevelen aan om de beheersverordening, de nadere regels en de legesverordening aan te passen op basis van het besluit van het college en de gemeenteraad. Dit betekent dat we in ieder geval de volgende wijzigingen verwerken: 1. Moderniseren van het taalgebruik en opnemen van de afspraken uit dit beleidsplan. 2. Artikel opnemen over het doorgeven van wijzigingen in NAW-gegevens. 3. Onderscheidt tussen de verantwoordelijkheden van de rechthebbende of belanghebbende en de gemeente. 4. De termijnen voor particuliere graven en asbestemmingen aanpassen. 5. De Verordening lijkbezorgingsrecht actualiseren op basis van het beleidsplan en het genomen besluit.
Pagina 24 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
7. Trends op het gebied van lijkbezorging In dit hoofdstuk wordt ingegaan op een aantal trends en ontwikkelingen op het gebied van lijkbezorging. Eén van deze trends is een grotere behoefte aan bijzondere begraafplaatsen.
7.1 Bijzondere begraafplaatsen De mogelijkheden en behoefte naar andere vormen van begraven wordt groter. Hierdoor vergroot de verscheidenheid in type begraafplaatsen. In deze paragraaf omschrijven we een aantal mogelijkheden. Islamitisch begraven In tabel 5 zijn begraafplaatsen vermeld waar het mogelijk is om volgens de islamitische cultuur te worden begraven. In Nederland wonen veel mensen met een islamitische achtergrond. Een gedeelte van deze mensen wil na overlijden in Nederland begraven worden en we zien daarom een toenemende behoefte naar islamitische begraafplaatsen. De inrichting van een islamitische begraafplaats verschilt in een aantal opzichten van de inrichting van de gemeentelijke begraafplaats in de gemeente Nijkerk. Op de begraafplaats staat bijvoorbeeld een tafel waar de overledene neergezet kan worden en waar het gebed plaatsvindt. Tevens is er een watertappunt voor de wassing. De overledene wordt na overlijden zo snel mogelijk begraven. Volgens de islamitische cultuur ligt de overledene alleen in een graf (bij voorkeur zonder kist) en op de rechterzij met het aangezicht in de richting van de Ka’aba in Mekka. De islamitische cultuur stelt eeuwige grafrust als voorwaarde. In het verleden was er op de gemeentelijke begraafplaats in Nijkerk een gedeelte ingericht voor islamitisch begraven.
Destijds bleek hier weinig vraag naar en mede om deze reden geven we geen islamitische graven meer uit. Het herintroduceren van een islamitisch gedeelte op de gemeentelijke begraafplaats is voor de gemeente Nijkerk niet interessant. Reden hiervoor is dat de gemeente op de gemeentelijke begraafplaats geen eeuwige grafrust kan garanderen (wegens het huidige capaciteitprobleem). Stel de gemeente ontvangt van een initiatiefnemer een verzoek voor het inrichten een islamitische begraafplaats, dan nemen we deze in behandeling. Dit betekent dat er een toets plaatsvindt in het kader van ruimtelijke ordening en welzijn (conform de geldende procedures). Tabel 5: Islamitisch begraven in de regio.
Plaats
Naam
Regio Amersfoort
Verzoek ingediend voor islamitische begraafplaats.
Zeist
Islamitisch deel op de gemeentelijke begraafplaats Zeist.
Utrecht
Almere
Twee gemeentelijke begraafplaatsen met een Islamitisch gedeelte: • Kovelswadeop • Daelwijck Volledig Islamitische begraafplaats, bijna vol, wens tot uitbreiding: Raza Ul Mawa
Zwolle
Islamitisch gedeelte: Kranenburg
Arnhem
Islamitisch gedeelte: Moscowa
Begraven op eigen terrein De laatste jaren lijkt een toenemende belangstelling te ontstaan om dierbaren op eigen terrein te begraven. Dit is wettelijk toegestaan, mits de gemeente hier toestemming voor verleent. Bij het begraven op eigen terrein wijst de gemeenteraad op verzoek van een eigenaar een gedeelte van
Pagina 25 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
diens grond aan als bijzondere begraafplaats. Daarbij spelen overwegingen van ruimtelijke ordening en welzijn een rol van betekenis. Een gemeente kan nadere voorwaarden stellen. In dit verband wordt alvast gewezen op de langdurige en aanzienlijke ruimtelijke gevolgen van het begraven op eigen terrein en de langdurige plicht tot handhaving van de ongestoorde grafrust. In onze gemeenten zijn er een aantal landgoederen die familieleden en dierbaren op hun eigen terrein begraven. Natuur-begraven Een natuurbegraafplaats is een voor begraven gereserveerd gebied in de natuur, op de hei of in het bos. In Nederland zijn er ongeveer 20 natuurbegraafplaatsen. Het marktaandeel van de natuurbegraafplaatsen stijgt maar is nog steeds klein. Naast commerciële natuurbegraafplaatsen zijn er ook een aantal bestaande gemeentelijke begraafplaatsen waar natuurgraven worden uitgegeven. Kenmerk van een natuurbegraafplaats is dat er bij het begraven natuurlijke materialen worden gebruikt. Daarnaast zijn de graftermijnen vaak eeuwigdurend. Voor nabestaanden is een voordeel. Zij betalen eenmalig een bedrag en hoeven daarna niet meer te betalen voor de kosten van verlengingen en onderhoud. Voor de gemeente Nijkerk is het op dit moment niet interessant om een natuurbegraafplaats te houden.
Stel de gemeente ontvangt van een initiatiefnemer een verzoek voor het inrichten een natuurbegraafplaats, dan nemen we deze in behandeling. Dit betekent dat er, het als bij de islamitische begraafplaats, een toets plaatsvindt in het kader van ruimtelijke ordening en welzijn (conform de geldende procedures). Groen begraven Op dit moment houden we rekening met de biodiversiteit op de begraafplaats. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar op de oude begraafplaats van Nijkerk. We kunnen extra rekening houden met een groene begraafplaats door het strooiveld in te zaaien met een bloemenmengsel en in stand te houden door middel van extensief beheer. Ook kunnen we meer bloemen- en struikensoorten planten die goed zijn voor vlinders en bijen. Een aantal gemeente geven dit vorm door zogenaamde themavelden aan te leggen. Themavelden kunnen zijn: rozenvelden, vlindertuinen of bloemenweiden. Tot slot kunnen we een openlucht-aula overwegen. Deze is gemaakt van natuurlijke materialen.
7.2 Duurzaamheid Mensen zijn steeds meer bewust van hun omgeving. Dit resulteert bij sommigen in de wens om zo duurzaam en natuurvriendelijk mogelijk te (worden) begraven. Door de overledene te begraven in afbreekbare kleding, met een kist van goed afbreekbaar materiaal komen er minder milieuonvriendelijke stoffen in de bodem. Mensen kunnen onder andere kiezen voor een kist die is opgebouwd uit natuurlijke schimmels6 of afbreekbare urnen (voor bijzetten in een graf). Hergebruik grafmonumenten Het maken van grafmonumenten heeft een grote impact op het milieu. Op het moment dat een rechthebbende of belanghebbende afstand doet van het monument, dan wordt deze vaak vernietigd. Een aantal gemeenten en steenhouwers zetten zich daarom in voor het hergebruik van het monument. Dit doen zij door aan te sluiten bij Circle Stone. Grafmonumenten kunnen bijvoorbeeld hergebruikt worden in urnenmuur of herdenkingsmuur. Biodiversiteit en duurzaamheid in de bedrijfsvoering 6
Zie bijvoorbeeld: https://www.deingenieur.nl/artikel/doodskist-van-levende-schimmels.
Pagina 26 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Bij duurzaam en natuurvriendelijk begraven staat de balans tussen mens, milieu en economie (people, planet en profit) centraal. Op de begraafplaats kan nog extra worden ingezet op duurzaamheid door het behouden en bevorderen van biodiversiteit, terugdringen van energieverbruik, beperken van transportkilometers en vermijden van gebruik milieu-onvriendelijke stoffen. Op de begraafplaatsen in de gemeente Nijkerk wordt al ingezet op het behouden en bevorderen van biodiversiteit. Daarbij denken we bijvoorbeeld aan vlinder- en bijvriendelijke beplanting en ophangen van nestkasten. Andere mogelijkheden zijn: • Gebruik van elektrisch en duurzaam materieel, zoals een elektrische shovel. • Pas ondergronds ruimen als het graf opnieuw uitgegeven wordt. • De gemeente kan elektrische oplaadpalen voor fietsen en auto’s plaatsen. • Bankjes maken van gekapt hout (na voldoende droogtijd). • Irrigeren met eigen water, in plaats van besproeien met leidingwater.
7.3 Service en dienstverlening Het serviceniveau van de gemeente Nijkerk wordt als hoog ervaren. De gemeente Nijkerk hecht hierbij waarde aan persoonlijk contact. Nabestaanden kunnen voor informatie contact opnemen met de beheerders van de begraafplaats. Nabestaanden of bezoekers kunnen graven en grafnummer opzoeken op de informatieborden en online via de site begraafplaatsenonline.nl. Daarnaast is informatie beschikbaar via de website. De gemeente kan samen met uitvaartondernemers een nog actievere rol aannemen in het ontzorgen door nabestaanden actief te informeren over het proces van overlijden tot begraven. Bijvoorbeeld door mensen de mogelijkheid te geven om een uitvaart digitaal aan te melden. De beheerder neemt vervolgens voor het inplannen van de uitvaart en doornemen van speciale wensen contact op met de nabestaanden of de uitvaartondernemer. De begraafplaatsen in Nijkerk en Hoevelaken hebben een behoorlijke omvang. Voor bezoekers kan het een geruststellende gedachte zijn dat zij gebruik kunnen maken van een toilet, rolstoel of rollator. Uitvaartondernemers bevestigen deze behoefte. Vrijere keuze grafmonumenten en asbestemmingen Nabestaanden willen meer mogelijkheden voor een type grafmonument, soort asbestemming en locatie. Bijvoorbeeld kiezen mensen voor de ‘Capsula Mundi’.
De Capsula Mundi is een biologisch afbreekbare ei-vormige capsule waarin een lichaam wordt begraven. Na begraving wordt hier een boom op geplant als gedenkteken. Ook zijn er graven die voorzien zijn van een QR-code in het monument. Na scannen van deze code zien bezoekers bijvoorbeeld een filmpje van de overledene of nabestaanden. Ook voor asbestemmingen zijn er alternatieven. Bijvoorbeeld kunnen nabestaanden as laten verwerken in een sieraad, kunstwerk of andere uiting, of ervoor kiezen om de as thuis of op de begraafplaats bij te zetten. De begraafplaatsen in Hoevelaken en Nijkerk hebben ruimte beschikbaar voor het bijzetten van asbussen of asverstrooiing. Op dit moment zien we twee mogelijkheden om de asbestemmingen uit te breiden. De uitbreiding van de begraafplaats Nijkerkerveen, en daarnaast stellen we voor om op de begraafplaats in Hoevelaken een urnentuin of andere vorm van asbestemming in te richten.
Pagina 27 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Afspraken over het ontwerp en (on)mogelijkheden voor grafruimte, asbestemmingen en monumenten zijn vastgelegd in de verordening en nadere regels. In de verordening geven we ruimte voor alternatieven. Past een ontwerp of idee niet binnen deze afspraken, dan kunnen nabestaanden een verzoek indienen bij het college. Verzoeken worden vervolgens behandeld en onder andere beoordeeld op technische haalbaarheid en esthetiek. Net als bij een grafruimte geven we bij een asbestemming ook ruimte voor een persoonlijke invulling. We stellen daarom voor om in de nadere regels meer ruimte te laten voor het ontwerp van de dekplaat van de urnennis of -graf. Bijvoorbeeld voor het aanbrengen van een klein monument op de dekplaat.
7.4 Bovengronds begraven Bovengronds begraven kan bijvoorbeeld in een galerijmuur met nissen die door wanden van elkaar zijn gescheiden. In elke nis is plaats voor één overledene. In landen als Italië, Spanje, Portugal, Nieuw-Zeeland en ook in Zuid-Amerika is bovengronds begraven de gewoonste zaak van de wereld. Vaak zijn dit gebieden waar de bodem (te) hard is om in de grond te begraven of waar bovengronds begraven onderdeel is van de cultuur. Ook in Nederland wordt bovengronds begraven op steeds meer begraafplaatsen aangeboden. Bijvoorbeeld op de begraafplaatsen van gemeenten Barendrecht, Hilversum, Amsterdam, Rotterdam, Enschede, Zwolle, Nijmegen, Maastricht, Valkenburg, Den Haag, Almere, Beverwijk en Lisse. Voordeel van bovengronds begraven is dat het mogelijk is om in meerdere lagen te begraven. Er is meer capaciteit beschikbaar dan ondergronds begraven. Op sommige locaties is ondergronds begraven niet mogelijk. Dan biedt bovengronds begraven wel mogelijkheden. In de gemeente Nijkerk is bovengronds begraven ook interessant ten behoeve van het behoud van privacy. Bijvoorbeeld voor de uitbreiding op de begraafplaats in Nijkerk (tegen de woningen). Op deze manier voorkomen we dat de achterliggende woningen direct op de begraafplaats kijken en kan er binnen de beperkt beschikbare ruimte meer capaciteit worden gecreëerd.
Uitvaartondernemers bevestigen dat bovengronds begraven interessant kan zijn voor hun klanten. Bijvoorbeeld voor mensen die niet in het zand begraven willen worden. 7.5 Kinderen betrekken bij het rouwproces Kinderen gaan op hun eigen manier om met verlies van een (groot)ouder, vriendje, vriendinnetje of andere dierbare. Ze uiten dit bijvoorbeeld door te huilen, behoefte aan rust, boosheid, lawaai maken, bewegen, zich te verstoppen of door het verdriet vorm te geven. Om kinderen te helpen omgaan met verlies, heeft de begraafplaats in Gruitrode (België) een hindernissenparcours met symbolische elementen gemaakt. De hindernissen staan symbool voor het vallen en opstaan tijdens een rouwproces. Er zit tevens symboliek in. Bijvoorbeeld van de hulp die kinderen van een ouder of grootouder krijgen bij het trotseren van de hindernissen. Dit kan op een praktische manier worden vormgegeven. Bijvoorbeeld door op verschillende hoogten elementen zoals paaltjes of keien aan te brengen. Kinderen kunnen zich hier verstoppen, erop spelen, zitten of balanceren.
7.6 Begraafplaats als bijzondere gedenkplaats Begraafplaatsen zijn niet langer alleen een rustplaats. Nabestaanden, de gemeente, uitvaartondernemers of andere organisaties organiseren steeds vaker activiteiten op de begraafplaatsen en komen daarmee dichter bij de begraafplaats te staan. Denk hierbij aan een
Pagina 28 van 33
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
lichtjesavond, weekend van de begraafplaatsen en Allerheiligen. Begraafplaatsen worden daardoor steeds meer gezien als een herdenkingspark en bijzonder groene locaties waar mensen tot rust kunnen komen. In de gemeente Nijkerk is het al mogelijk om op de begraafplaats herdenkingsbijeenkomsten te organiseren. Aanvullend kan de gemeente meer doen met het bijzondere, historische karakter van de oude begraafplaatsen. Denk hierbij aan historische wandeling over de geschiedenis van onze stad en mensen die voor onze gemeente en omgeving van betekenis zijn geweest.